bounty, beneficence;
good works.
· Calfa
Յետ դադարելոյ պատերազմաց՝ սկիզբն առնէ բարեգործութեանց պարթեւն քաջ։ Յետ բազում գործոց արութեան՝ ձեռնամուխ լինի ի բարեգործութիւնս, շինուածս բազումս առնելով. (Խոր. ՟Բ. 3. 24։)
to be friendly, familiar, to make one's self familiar.
· Calfa
Բազում զօրագլուխք յունաց ընդ իս բարեկամացան ուխտիւ եւ երդմամբ. (Փարպ.։)
good order, organization;
reform, reformation;
discipline;
policy.
· Calfa
Վասն սուրբ տեղւոյս շինութեան, եւ բարեկարգութեան (ուխտիս). (ըստ Խոսր. ժմ.։)
to celebrate, to publish with praise.
· Calfa
Կին գեղեցիկ՝ փոյթ եւ ժրագլուխ՝ բարեհամբաւի եկեղեցի սուրբ. (Համամ առակ.։)
flattery, adulation, complaisance.
· Calfa
Եւ այլք զբարեմարդութիւնն ի բաց ձգլով՝ գլխովին (այսինքն մերկագլուխ) վարին ի չարիս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
cushion;
bolster, pillow;
squab, mattress, divan;
bench, sofa;
hip, thigh;
dignity, degree, throne;
floor or board of a ship;
փետրալից —, downy pillow;
— երեսաց, pillow;
առաջին —, first place, place of honour;
— տալ ումեք, to confer a dignity of some one.
· Calfa
προσκεφάλαιον cervical, pulvinus, pulvinar Պարկ լցեալ կակուղ իրօք, եւ եդեալ ի սնարս ընդ գլխով ի ննջել կամ ի հանգչել. որպէս ինչ մի բարձր, կամ բարձօղ ի վեր զգլուխն.
president;
— տեղի or —ք, the first place, honourable place.
· Calfa
ԲԱՐՁԵՐԷՑՔ. գ. Երիցութիւն ի բարձի, կամ ի բազմականի. որ եւ ասի՝ Առաջին բարձ, կամ Գահագլուխք. πρωτοκλισία primus in convivio locus
that seeks the first place, fixed in an honourable place;
— լինել, to seek the first place.
· Calfa
Ընտրեալն յառաջին բարձ. նախագահ. գահագլուխ.
high, elevated;
sublime, eminent, great, excellent;
հոսել ի բարձուէ, to fling, to throw from above;
ի ձայն բարձր, — ձայնի, ձայնիւ բարձու, aloud, loudly;
— առնել, to elevate, to raise on high, to magnify, to exalt, cf. Բարձրացուցանեմ, cf. Վերացուցանեմ, cf. Համբառնամ, cf. Օրհնեմ;
— լինիմ, to be elevated, glorified, cf. Բարձրանամ, cf. Փառաւորեմ;
ճանաչել զբարձունս, to know sublime or profound things;
սեղան —, splendid, sumptuous dinner, banquet;
ի բարձուէ, from above;
— ոճ, elevated style;
— քանդակ, relief, basso-rilievo.
· Calfa
Ո բարձր արարեր զիս ի դրանց ի մահուանէ։ Բարձր առնէ զտառապեալս յաղբեւաց։ Յայնցանէ որ յարուցեալ էին ի վերայ իմ, բարձր արարեր զիս։ Ի վիմէ բարձր արարեր զիս։ Բարձր առնել զգլուխ ի վերայ թշնամեաց.եւ այլն։
Աղքատքն եղիցին քեզ գահերէցք, եւ նոքօք բարձր ի գլուխ լեր. այսինքն պանծասջիր. (Մանդ. ՟Զ։)
fortified in a very high place.
· Calfa
Կախեաց զնիկանովրայ զգլուխն զբարձրամուր աշտարակէն. յն. ակառն կամ բերդ. ( ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 35։)
very honourable, much esteemed.
· Calfa
Նարեկայ մեծափառ եւ բարձրապատիւ ուխտի. (Նար. յիշ.։)
cf. Բարձրաւանդ.
· Calfa
Կայ ի բարձրաւանդակի վերայ։ Ոչ ի բարձրաւանդակէ ուստէք ի բաց ի վայր հայելով։ Բարձր լերինք ընդ մարմնոյս մերում առակէ զգայութիւնս, քանզի ի բարձրաւանդակի ի գլուխս մեր դէպ եղեւ նոցա ունել զնիստ հաստատութեան. (Փիլ.։)
leg;
cf. Բարձ.
· Calfa
Ի խարսխաց բարձիցս մինչեւ ցափն կառուցման լրութեան անդամոցս՝ չէ՛ առողջութիւն. այսինքն յոտից մինչեւ ցգլուխ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Որոց բարձք՝ այծից, եւ եղջիւրք ի գլուխս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
mouth;
entrance, opening;
narrow entrance of a harbour;
orifice;
defile;
anus;
— ի —, face to face;
ի —, ի —ոյ, by heart, by rote, cf. Անգիր;
ի — գիտել, ուսանել, առնուլ, ունել, to learn by heart;
— սրոյ, edge;
— գետոյ, mouth;
արկանել, կոտորել ի — սրոյ, հարկանել —ով սուսերի, to kill with the sword, to put to the sword;
ի — սովուն, at the beginning of the famine;
ըստ —, each, so much a head, apiece;
աղաղակէր ամենայն —, every one or body cried out, all the people cried out;
— ժողովոյն, orator of the assembly or council;
նա եղիցի քեզ —, he will speak for you;
գրել ինչ ի —ոյ ուրուք, to write under dictation;
ի —ս լինել, հարկանել, տապալիլ, — ի վայր անկանիլ, to fall upon one's face;
գոյժ ի — առնուլ, to bring bad news;
երդս ի — առնուլ, to sing, to warble;
ի —ոյ ուրուք, on account of or in the name of some one;
ի մի՝ ընդ մի —, ի միոջէ —ոյ, with one voice, unanimous, cf. Միաձայն, cf. Միաբերան;
— ի վայր, ի վերայ —ոյ, lying upon one's face;
ընը — ածել, to repeat incessantly;
բանս ի — դնել, to suggest, to hint;
—ք ճրադաց, cf. Բազմակալ.
· Calfa
Սուր աստուածամուխ, քառասայրեան գոլով բերանաւ. (Նար. խչ.։)
Տայր Յովսէփ ռոճիկս՝ ցորեան ըստ բերան. (այսինքն ըստ թուոյ կերողաց. մարդ գլուխ. ատամ պաշընա. ) (Ծն. ՟Խ՟Է. 12։)
fortress, castle.
· Calfa
Եւ շինեցին զամրակողմն գլուխ քաղաքին ի պարիսպս ամուր՝ յաշտարակս հզօրաց. եւ եղեւ նոցա այն իբրեւ բերդ ի բերդի ամրացեալ քաղաքին։ Գալ մարտ դնել զբերդաւն՝ որ յԵրուսաղէմ էր։ Ի ներքս ընդ բերդաւն։ Հազարապետն դղեակ բերդին (բերդաքաղաքին, ըստ յն)։ Ամրացան ի բերդս երկում ամուրս։ Եթող ի վերայ բերդին զշիմոն։ Վասն բերդիցն պաշարման։ Զբերաւն նստէին։ Ի բերդն արշաւեցին. եւ այլն. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. Մակ.։)
to carry, to bring, to bear;
to produce;
to conduct, to lead back, to drag along;
to provoke;
to refer;
to render;
to suffer, to support;
— զնմանութիւն, to imitate;
to resemble, to be like;
յինքեանս — զկեղծիս, to feign, to dissimulate, to pretend;
— ընդ միոյ երեսուն, to give thirty for one;
— զվճիռ, to give sentence;
— զլռութիւն, to be silent, to hold ones tongue;
ոչ բերէ ատել կարդ բանիս, the order of mine discourse does not permit me to say;
— ատելութիւն ընդ ումեք, to hate, to dislike some one;
նախանձ — ընդ ումեք, to envy some one;
— սրամտութիւն ընդ ումեք, to be angry with some one;
to be offended;
ի գործ —, to make use of;
խորհուրդ — ընդ ումեք, to consult, to take counsel with some one;
ոգի —, to strengthen one's self, to become strong;
ոչ — զփառս ուրուք, to envy the glory of some one;
ի համար, ի հաշիւ, to count, to enumerate, cf. Համարեմ, cf. Հաշուեմ;
տալ —, to cause to be conveyed, to despatch;
ի միտս, ի յուշ —, to remember;
օտարացուցիչս իմն բերես ի լսելիս մեր, you tell us strange things.
· Calfa
Ի վերայ մեր եւ ի մեզ բերելով զգլուխն։ Զբեռինսն չարագոյնս եւ բազմապատիկս քան զնոյնս ընդ մզ բերեմք. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
nail;
pole;
դարբնոց բեւեռաց, nail-trade;
բեւեռօք հաստատել, to nail;
հանել զբեւեռն, to unnail;
բեւեռով զ— թափել, one ill chases another;
(diamond cut diamond).
· Calfa
Որպէս ռմկ. մալուխ զմալուխը կըհանէ. չիվի չիվիի չըգարըր. այսինքն բռնութիւն վանէ զբռնութիւն, կամ դժուարութիւն ինչ ի բաց վարէ զայլ դժուարութիւն։
cf. Բեւեռակապ.
· Calfa
Հոնն վառեալ էր բեւեռապինդ սաղաւարտովն զահագին գլուխն. (Կաղանկտ.։)
to nail, to nail up, to fasten with nails.
· Calfa
Աներեւակի նետիւք խոցոտեալ ... հանապազամուխ բեւեռեալ աստուստ ընդ հոգւոյս։ Ընդ անցաւորս այս կենցաղ կորստեան՝ կամօք բեւեռեցայ։ Ի քեզ պատուաստեցայց՝ բեւեռեալ յուսով. (Նար.։)
back, shonlder;
handle of a weavers comb.
· Calfa
Ոսկերքն եւ ջիլքն, կապքն եւ լարքն կակուղ եւ խռճտամն. ոսկերքն զերդ զբիճին գլուխն. եւ կողերուն ծայրքն, եւ խռչակին հլունքն. (Մխ. բժիշկ.։)
blear, bleared;
Գիճակն.
· Calfa
Մտացն ակն՝ եթէ ընդ ծուխս ինչ աշխարհի իրացս գայցէ, բժաբե՛ր արտօսրալից լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
big, coarse, aukward, rude, clownish, rough, rustic, wild, base, un-genteel, clumsy, heavy, impolite, dull, ignorant, brutal.
· Calfa
Մանաւանդ՝ Սոպռ, տմարդի. խստապարանոց. դեգ, խիստ, սէգ. կոպիտ, պինդ գլուխ, փատի կտոր.
cf. Բլշացուցանեմ.
· Calfa
Ի լերանց տեսի զնա, եւ ի բլրոց յառաջագոյն հայեցայ ի նա։ Ամենայն լերինք եւ բլուրք խոնարհեսցին։ Տարան զնա ի տուն ամինադաբայ՝ որ ի բլրին։ Եւ սաւուղ նստէր ի գլուխ բլրին (կամ բլրոյն)։ Ի վերայ ամենայն բլրոյ բարձու, կամ բլրոց բարձանց։ Կուտեցին քարինս, եւ արարին բլուր. եւ կերան եւ արբին անդ ի վերայ բլրոյն. եւ այլն։
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
· Calfa
եւ չ. ԲՂԽԵՄ կամ ԲԽԵՄ. Ծագել, ծագիլ՝ ըստ նմանութեան բազում իրաց. ի դուրս բերել, բերիլ՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ. որում հանգէտ ընդհանուր նշանակութամբ չի՛ք յայլ լեզուս. զի ըստ տեղւոյն այլեւայլ բառք հանգիտանան։ Արմատն ի հյ. է՝ Բուղխ կամ բուխ՝ ի յանգս բարդութեան. (լծ. եւ ուղխ, ուխ. որպէս եւ բողբոջ, բոյս, բոյր կամ բուրումն. իսկ ի յն. բիղի. թ. բունղար, այսինքն աղբիւր. եւ յն. ֆի՛օ, վլասդա՛նօ. լտ. բու՛լլուլօ. թ. ֆիլիզ. եւ եւս թ. պուղ, բուխար. լտ. է պու՛լլիօ եւ այլն. որպէս տեսցի յառաջիկայս։)
Բղխէ զծուխ չարութեանն. (Լմբ. ստիպ.։)
adj. s. inhabitant, native, indigenous;
inherent;
habitation, dwelling;
sepulchre, tomb;
բնակք, cf. Գերեզման, cf. Շիրիմ.
· Calfa
Բնակն, եւ պանդուխտն. յեկաց եւ ի բնակաց երկրին. եկին եւ բնակի երկրին. բնակին եւ եկին. եւ այլն։
of the same nature or essence, consubstantial;
that dwells together, cohabitant.
· Calfa
Որպէս այր բնակից կնոջ՝ գլուխ կնոջ. (Եփր. ՟ա. կոր.) իմա՛ ըստ ՟Ա եւ ՟Բ նշ. եւս եւ ըստ յաջորդին։
of the same country, native;
countryman, compatriot.
· Calfa
Պանդուխտ է իմատակութիւն՝ ըստ բաղդատութեան բնաշխարհիկ իմաստութեան. (Փիլ. լին. ՟Գ. 19։)
adj. s. all total, entire;
garland, crown, circle;
bud, button;
environs;
— գիր, primer.
· Calfa
Որ է գլուխ իննեւտասներեակ բոլորին. (Կամրջ.։)
adj. s. round, circular;
circle, circuit, orb.
· Calfa
Առ՝ ասէ, մեղքող՝ լեարդ այծից, եւ բոլլորակ անուոյ, եւ եդ ի սնարից նորա ... բոլորակն անուաձեւ իբրեւ զգլուխ երեւէր. (Կիւրղ. թագ.։)
toround;
to crown, to finish;
to environ, to surround, to begird;
to bring together.
· Calfa
Բոլորեալ պսակ ի փչոց՝ եդին ի գլուխ նորա. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 29։)
whole, total;
roundness, rotundity.
· Calfa
Պակաս գոլով բոլորութիւն գագաթանն՝ անուանեցաւ կամսար. (այսինքն պակասագլուխ). (Խոր. ՟Բ. 84։)
· Calfa
Երեք զօրականքն՝ որք հատին զգլուխն Պօղոսի ... եկին որք ունէին զբողոնն (կամ զբուղոնն), տանելով զնա Ներոնի։ Զօրականքն՝ որ զբողոնն (կամ զբուղոնն) ունէին, ծանեան զփակեղն. (Ճ. Ճ։)
all, total, entire, perfect, complete;
—ն, the whole, the total, together.
all, entirely, totally, completely.
· Calfa
Բովանդակ աւագանին։ Բովանդակ բազմութեան, կամ աշխարհացն։ Որոց բովանդակին զօրագլուխ էր. (Փարպ.։)
to assemble, to gather;
to complete, to accomplete, to accomplish, to finish;
to contain, to inclose, to comprehend;
ի համառօտն —, to abridge.
· Calfa
ԲՈՎԱՆԴԱԿԵԼ συντελέω, ἁναπληρόω, περαιόω perficio, consummo, compleo, finio, termino Զբովանդակն ի գլուխ հանել. կատարել լիով եւ անթերի. եզերել, վճարել, աւարտել. լմնցնել, վերջացնել.
s. ornith. owl.
· Calfa
ԲՈՒ որ եւ ԲՈՒԷՃ. γλαύξ ulula, noctua Թռչուն գիշերային՝ մեծագլուխ եւ տգեղ, տխուր ձայնիւ, բազմատեսակ, բնակեալ առաւել յաւերակս, կամ ի բարձր տանիս. պայգուշ. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 16։ Օրին. ՟Ժ՟Դ. 15։ եւ Գաղիան.։)
horned-owl.
· Calfa
Փոխանակ քաղցրաձայնութեան երգոյն՝ այժմ բուէճք եւ տտաղեղունք՝ դասագլուխք են. (Լաստ. ՟Ժ։)
vn. va. to smell, to exhale, to issue;
— զհոտ անոյշ, to embalm, to perfume;
— ժահահոտ, to stink, to have a bad smell.
· Calfa
Տալ զբոյս կամ զբուրումն. արտաքս ծաւալել զհոտ կամ զշոգի եւ զծուխ. ըստ յն. բղխել, եւ կաթեցուցանել. φύω, στάζω
died by a violent death, killed, murdered;
self-murderer.
· Calfa
Զնշխարս բազում բռնամահ մարդկան (սպանելոց ի ցլագլուխ ձիոյ՝) տեսեալ՝ ողորմէր. (Պտմ. աղեքս.։)
with fist;
— հարկանել, to cuff, to box, to fist;
— հարուած, fisti-cuffs.
· Calfa
πυγμῄ pugno Բռամբ. կռփահարութեամբ. մուրցացի. եումրուխով, մուշտա զարնելով. եբր. ակիռօփ. որ է կռուփ, կռփով.
cf. Դիզանամ.
· Calfa
Ծուխ խնկոյն ելանէր դիզանէր իբրեւ զամպ։ Ծուխն՝ որ դիզանէր, նշան լինէր գործոյն. (Եզեկ. ՟Ը. 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 20։)
cf. Դիմագրաւ լինիմ.
· Calfa
ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.
cf. Դիմագրաւ լինիմ.
· Calfa
ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.
to happen, to arrive by chance;
to match, to suit.
· Calfa
Որ դիպի ի գլուխ ելեալ յերկրորդ ամին դարեհի։ Պինդարոս ընդ այն ժամանակս դիպէր։ Եւ այն այնպէս նոցա դիպէր ի կանանց գերեաց. (Եւս. քր.։)
position, situation, posture;
state, place, figure, seat;
system;
theme;
application;
tomb, sepulchre;
— օճառի, bar, stick of soap;
— գրոց;
size of a book;
— եւ տար առնեմ, to scatter, to disperse.
· Calfa
Գլուխ՝ առաջին է մարմնոյ՝ ո՛չ դրիւն միայն, այլեւ զգայնովք. (Կիւրղ. ծն.։)