to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.
Մի՛ հոսանք ուղխից կենցաղոյս զիս ողողեսցեն. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
ՈՂՈՂԵԼ. Լուանալ, մաքրել կամ մկրտել՝ մխելով ի ջուր, կամ ցօղելով, կամ յուղելով. ցօղուել.
Աղեքսանդրի խնդրեալ ջուր՝ ողողել զբերանն, դարձեալ Յուղղոս զբաժակն դեղով արարեալ մատուցանէ նմա. եւ նորա առեալ, եւ ողողեալ զբերանն. (Պտմ. աղեքս.։)
sleek, glossy, smooth, terse, polished;
level, plane;
refined, sweet, affable, agreeable;
artful, cunning, crafty;
elegant, polite.
Անդայտն՝ եւ հոծն, եւ խոշորն՝ եւ ողորկն։ Ողորկն՝ վասն դէպուղիղ մասնկացն գոլ։ Սեռ է ողորկից ըստ շօշափման։ Ի ձեռն կակղոցն եւ խստից, եւ խոշորիցն եւ ողորկից. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն. ՟Ը։ Փիլ. իմաստն.։)
Իբրեւ ընդ ողորկ տեղիս գնայցեն ընդ վարդապետութիւն ուղիղ քահանայից ի սրահս յարկաց աստուծոյ. (Պրպմ. ՟Խ՟Զ։)
Արեան ծառայից քոց ի վերայ ուղորկ վիմին։ Որպէս ձէթ օծեալ զնահատակսն՝ ողորկ առնէ, եւ զձեռս հակառակորդացն լպրծէ. (Շ. յկ. ՟Լ։)
provided with a smooth or even shell;
mollusk.
μαλακόστρακος molli testa tectus. Ոյր պատեան կամ խեցին է ողորկ, կամ մեղմ եւ կակուղ.
smoothness, polish, sleekness, glossiness;
softness;
delicacy.
λειότης laevitas, laevor, laevigatio. Ողորկն գոլ. լերկութիւն. հարթութիւն. յղկումն եւ ուղղութիւն մակերեւութիւն. փայլիւն. որ եւ ՈՒՂՈՐԿՈՒԹԻՒՆ, ՂՈՐԿՈՒԹԻՒՆ.
cf. Ողորմ.
Որ այսօր բարեկամաբար ողջունեն զմեզ, այգուցն ողորմաբար յուղարկին առ ի մէնջ. (Ոսկ. ննջ.։)
mortal;
quite out of breath, panting for breath;
— առնել, to put out of breath;
— լինել, to put oneself or to be out of breath, to be panting or gasping;
— ընթանալ, to run oneself out of breath.
Շնչասպառ եւ կենդանանորոգ առուղեկան յաւիտենիս. (Նար. յիշ.։)
wind-pipe, trachea, throttle;
lung.
ἁρτηρία arteria. Փող շնչոյ (իբր նէֆէս պօռուսու). խռչափող. շնչաբեր երակ. մեծ շնչերակ՝՝ ջլուտ եւ աճառապատ՝ պինդ քան զմիս, եւ կակուղ քան զոսկր. խռչակ.
noise, racket, uproar, clatter, hubbub, tumult.
Մերժեա՛ զդիւային չարահնարութեանս շշուկ քո պարտաւորիս. (Նար. ՟Խ։) (Ջուղայեցիք շշուկ կոչեն զժանտամահն։)
railway-carriage, railway-truck;
cf. Երթամ, երկաթուղի.
vapour, exhalation;
breath;
cf. Ընդունարան.
Հողմախառն շոգի հոգւոյն աստուծոյ, որ սովոր է զմարդիկ յուղղութիւն ածել. (Ագաթ.։)
to shoot or throw out rays, to beam, to glitter, to shine, to twinkle, to scintillate, to blaze, to flame, to flash, to glitter, to gleam, to sparkle.
Կամ որպէս Սողալ, սիգալ, սլանալ, լուղիլ, ճեմել, ի վեր երեւիլ.
cf. Շրջշրջեմ զթուղթս.
to colour, dye or stain all round.
Խրատ տայ օձն, գեղեցկագունութեամբ իմն եւ հեշտութեամբ պայծառութեանն զպտուղն շուրջգունեալ։ Զի եւ ոչ իրաւացի իսկ էր ի լուսաւոր աստուծոյ ձեռացն ստեղծեցելումն խաւարային իւիք եւ սեաւ տեսակաւ շուրջգունել (այսինքն իլ). (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. երգ.։)
cf. Պառակտեցուցանեմ.
Զպառակտեալն այլ յայլմէ՝ ուղղել անհնարին է։ Ո՞ր յօժարեցուցանէր բան՝ պառակտել զնոսա ի միմեանց. (Բրս. հց.։)
to grow old, aged, to advance in age;
to become old, ancient.
Ոչ արամազդեանն կաղնին պառաւեալ տայր պտուղ. (Մագ. ՟Կ՟Ը։)
hung with tapestry, draped, covered with drapery;
— առնել, զարդարել, to hang with tapestry, to carpet, to mantle, to bedeck, to arrange tastefully.
Փոխանակ պաստառալիր կակուղ անկողնոցն. (Գէ. ես.։)
cf. Պաստառալի.
Փոխանակ պաստառալիր կակուղ անկողնոցն. (Գէ. ես.։)
answering, answer;
defence, apology, excuse;
responsibility.
ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. գրի ստէպ եւ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἁπόκρισις responsio λύσις solutio. Տալն պատասխանի առ հարցումն ուրուք. լուծումն խնդրոյն. ճէվապ, ճուղապ.
load, burden, bundle, bale;
package, roll;
wrapper, cover.
Իսկ Ռաքէլ առեալ զկուռսն՝ եդ ընդ ուղտու պատատաւ, եւ նստաւ ի վերայ նոցա. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 34։)
sacrifice, victim, immolation;
mass;
oblation, offering;
present, gift;
bribe;
հանել — to sacrifice;
— ձայնաւոր, high-mass;
թիւ —, low mass;
— վասն ննջեցելոց, mass for the dead;
պաշտել, մատուցանել զսուրբ —ն, to celebrate or say mass;
տեսանել զ—, to attend mass.
Որպէս Պատրուճակ, որ է Զենլիք ի կենդանեաց, եւ որպէս Պտուղ երկրի՝ պատուասիրութեամբ իմն ընծայեալ Աստուծոյ. որ եւ ԶՈՀ. իբր յն. թիսի՛ա, որ ի գիրս Փիլոնի ՝ մեկնաբար թարգմանի՝ Զենլի պատարագ. եւ ի սուրբ գիրս անխտիր դնի Զոհ, եւ Զենլիք. θυσία hostia, sacrificium. եբր. զէպախ. ար. ֆիտա, կիրեան, զէպիհէթ, գուրպան.
cf. Պատնջան.
որ եւ ՊԱՏԸՆՋԱՆ, ՊԱՏԸՆՃԱՆ. melongena. իտ. melenzana. Պտուղ յայտնի բուսոյ, որ եւ թ. պատլիճան, պատինճան. որոյ լաւն ազգի ազգի լինի ի բերիա։ Նոյնպէս կոչի եւ պտուղ ինչ ծառոյ ի հնդիկս, որ ըստ այլոց Անպ, անապ, ամպաճ.
convenience, suitableness, decency.
Գեղեցկայարմար պատկանաւորութեամբ ուղղեցաք զանձնական առաքինութիւնսն. (Մաշկ.։)
history;
narration, recital, account;
tale;
explanation, exposition;
— վարուց, biography;
cf. Կենսագրութիւն;
— արտաքնոց, profane history;
— սուրբ գրոց, Sacred History;
գիրք or յիշատակք պատմութեանց, Stromatum;
կարգել զ—, cf. Պատմագրեմ;
ի — արկանել, cf. Պատմեմ.
Պատասխանի, թէ վասն է՞ր ասես զիս բարի. եւ պատմութիւն բանին։ Յանդիմանութիւն անուսումնութեան է ասացեալդ, եւ ո՜չ աստուածաբանութեան պատմութիւն։ Ըստ պատմութեան յեղանակի (այսինքն բացատրական եղանակաւ)։ Պատմութիւն ուղիղ հաւատոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
to be suitable or conformable, to suit, to agree;
to belong, to pertain, to coincide, to match;
to concern, to regard.
Ադամ զպտուղն կամա՞ւ եկեր, եթէ յայ այնպէս պատշաճեցաւ. (Մագ. ՟Է։)
honourable, respectable, estimable, venerable;
precious, rare, excellent, exquisite;
noble;
հայր —, Reverend Father;
—ք, noblemen, nobility, principal persons;
առ — ս ունել զոք, to hold or have in honour;
— ամենայն ժողովրդեան, respected by all people.
ՊԱՏՈՒԱԿԱՆ. τίμιος, πολύτιμος, πολυτελής pretiosus, sumtuosus. եւս՝ Մեծագին. սակաւագիւտ. մեծածախ գնոջ, սուղ. փահալը.
honourable, respectable;
honorary;
honest;
noble, magnate, dignitary;
—ք, nobility.
Իսկ պատրիարգն տուեալ (զթուղթն) ի պատուաւոր սարկաւագ մի. (Ճ. ՟Ժ.։)
transgression, infraction, prevarication;
disobedience, sinning.
Ի պատուիրանազանցութեան գտեալ առաջինն ի մարդկանէ։ Զնախաստեղծին պատուիրանազանցութիւն՝ պտղոյն ճաշակման։ Յորմէ վրիպեցաւ բնութիւնս պատուիրանազանցութեամբն։ Կթեաց զփայտն մահու, եւ զպտուղ պատուիրանազանցութեանն. (Խոր. ՟Ա. 3։ Ժմ.։ Խոսր.։ Իսիւք.։)
to prepare, to make or get ready, to put in condition;
to provide with, to dispose, to put in order, to fit, to dress;
— բանս ի բերան ուրուք, to prompt, to suggest.
Ես պատրաստեցի տու եւ տեղի ուղտոյցդ։ Զեն զենլիս, եւ պատրաստեա՛։ պատրաստեցին զպատարագսն։ Որոգայթ պատրաստեցին ոտից իմոց։ Ի նմա պատրաստել զանօթս մահու։ Որ պատասխանի տայ բանս դիմադարձութեան, պատրաստէ անձին իւում բանս հեռանալ։ Պատրաստեա՛ յելս զգործս քո։ Դու պատրաստեցեր զուղղութիւն։ Պատրաստեցեք զէնս։ պատրաստեաց զտիեզերս իմ առ իւրով։ Դիւրեալ եւ պատրաստեալ են ճանապարհք աստուածապաշտաց։ Պատրեաստեալք իբրեւ զհուր ի պատերազմ։ որպէս ոք զի պատրաստիցի առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերաց։ Գունդ գործէին, մարտի պատրաստէին. (յն. ձեռնարկէին). եւ այլն։
preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.
Գերեցին զպատրաստութիւն նոցա, ուղտս հինգ հարիւր, Եւն։ Պատրաստութիւն խաչանց եւ արջառոց բազում։ Զամենայն Պատրաստութիւն իւր առցէ ընդ իւր։ Եւ նկարեսցես զտունդ եւ զպատրաստութիւնդ իւր, Եւն։
Եւ կացին քահանայքն ի մեջ յորդանու պատրաստութեամբ։ Եկեալ է ի մեջ յորդանանու պատրաստութեամբ։ Եկեալ է սաւուղ պատրաստութեամբ ի կէիլա. (Յես. ՟Գ. 17։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 4։)
Գնա՛ ի կուզերն, եւ պատրաստութեամբ բռնէ՛ երկու մատամբդ պտուղ մի. (Վստկ. ՟Ճ՟Ծ՟Ե։ 2)
cf. Պատրիարք.
Արգք, կամ արգունք, գաց. s. ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս. πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.
veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.
Թափուր արարին զպտուղն ի պատրուակացն սպասաւորութենէ. (Լմբ. սղ.) (ռմկ. միջուկը թողուցին՝ կեղեւին պէտ ըրին )։
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
Ելանեն դստերք սելովայ պար առեալ պարուք։ Երգել՝ պար առնուլ ՟Ը առաջ սաւուղայ արքայի՝ թմբկօք եւ ուրախութեամբ եւ ծնծղայիւք։ Պար առեալ պարուք՝ ուրախ լինէին. (Դատ. ՟Ի՟Ա. 21։ ՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Ը. 6։ Եւ ՟Գ. Թագ. ՟Ա. 40։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
Երկու ուղիղ գից ոչ պարագրեն զվերերեւութիւն. (Եւկղիդ.։)
to look around;
to observe, to consider, to ponder.
Եթէոք համազուգել կամեսցի հաւասարապէս բաղդատութեամն, անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի պարադիտեալ։ Զմիս՝ զոր համբաւես զկանտուղէս թագաւոր լիդացւոց լեալ, անցեալ պարադիտեսցուք։ Ի զարմացման եղեալ՝ ոչ կարէի զբովանդակն պարադիտել զառաւելութիւն նահատակութեանցն. (Պիտ.։)
Որ զուղիղն կամիցի պարադիտել ճանապարհ. (Ասող. ՟Բ. 2։)
to circulate, to take a turn.
Եկինը ոչ հանդէպուղիղ, այլ շուրջ պարտյածի. ձեւ ընկալեալ զոյգ ամենայն ուստեք կատարելագոյն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 81։)
neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.
Որ մերձ ի պարանոցա խաղաճախուղճն՝ զձայն առ արգելացոլ. (Դիոն. կազմ. ՟Ծ։)
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
Զբոլորն՝ մասն՝ միակի գիծ ուղղակի զբոլորն պարառէ զուղղանկիւնեացն։ Անպարտական գոլով, եւ ի բոլորեցունց պարառեալ խորհրդով։ Յառասանիցն պարառելոց իւրաքանչիւր ոք խզտեալ զօրէն սղոցի։ Մակացութիւն զբոլորն պարառէ զենթակայ եւ զարհեստ։ Մակացութիւն վազ ուրեմն պարառեաց զբոլորն տրամախոհութիւն. (Մագ. ՟Գ. ՟Ծ՟Բ. ՟Ի՟Զ. ՟Հ։)
cf. Պարար;
fatling.
Պարարակ զգերն ասէ եւ զուղղալիցն. (Երզն. մտթ.։ 2)
cf. Պարար.
Զպտուղսն ... ամբողջս եւ պարարունս (կամ պատարունս) ընծայելով ստացողացն. (Պիտ.։ 1)
thoroughly, fully;
long, in detail.
Ի պարարտագոյն եւ ի քաջապտուղ ի քրիստոս հաւատացս հովտի. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
fat;
corpulence, stoutness;
manure;
sap;
oiliness;
produce, abundance, riches.
Ի պարարտութէան երկրի։ Դաշտք քո լցցին պարարտութեամբ։ Զպարարտութիւն նոցա ուղղածուծ արասցէ։ Ծերութիւն իմ ի ձեթ պարարտութեան։ Ի ծերութիւն պարարտութեան։ Կերակրեաց զնոսա ի պարարտութէան ցորենոյ։ Պատառեսցի սեղանդ, եւ հեղցի պարարտութիւդ որ ի վերայ դորա։ Երթա՛յք կերա՛յք զպարարտութիւն.եւ այլն։
pastor, shepherd.
Զուղեգնացս խափանէր, զտուարածս լերանց հալածէր. (Եղիշ. ի չարչարանս.։)
cf. Տուկատ.
Կապելով ի գնդակ որթոյն. քանզի այս ուղէշ տուկատ գոլով եւ նուրբ, սակայն պիրկ եւ անխզելի. (Տօնակ.։)
plant, shrub, tree;
planting;
տնկել —, to set plants, to plant trees;
լու տնկոց, podura.
φυτόν, φυτία . (լծ. թ. ֆիտան ). planta, plantatio. իտ. pianta. գրի եւ ՏՈՒՆԳ (արմատ Տնկել բային. որպէս եւ թ. տիգ, է տնկեա , եւ որպէս զտէդ ուղղորդ, կանգուն. եւ տիգմէք տնկել) Ծառ, թուփ, բոյս՝ ուղղաբերձ հարստեալ յերկիր.
gift, donation;
manipulation.
Սուրբ արա ի ձեռն տըւման հոգւոյն, եւ ուղիղ հաւատոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
Յամենայն ազգաց հեթանոսաց առնոյր նա եւ զպտուղ տուրեւառ բազում աշխարհաց. (Բրս. ծն.։)
typical, original;
figured;
printed, marked, impressed.
Էր անդ բարունակ՝ եօթնուղէշ՝ տպաւոր ոսկի. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Տոմսակ.
Բառ յետնոց՝ որպէս Մասն տետրակի. կամ Թերթ ինչ գրեալ եւ տուեալ. գիր. թուղթ. պիտակ.
dative;
dative.
Հոլովք՝ ուղղական, սեռական, տըրական ... եւ տրականն (ասի նա եւ) պատուիրական ... Տրական, ինձ, քեզ, նմա. (Թրակ. քեր.։)
cf. Տրամաչափ.
Ծրագրեալ անվրէպ. ուղիղ եւ հաստատուն կամ համեմատ.
Ձեւ բոլոր շրջագային բաժանի յերկուս կիսագունդս ... եւ հայեցածք երկուց կիսագնդիցն հանդիպութեամբ կշիռն ուղիղ ի վերին եւ ի ներքին տրամագիծսն ... Եւ այնպէս զհաւասարակշիռ կէտն կալեալ՝ կայ եւ յերկոցունց հակառակացն միջոցն զտրամագիծս ունի։ Իսկ կայեան սորա ի տրամագիծ անդր՝ զուղղանկիւն չորեսին առ միմեանս հայեցուցանէ. եւ ի հայել ուղղանկեանցն առ տրամագիծն միջին՝ զամենկայն հարթ, արդակ, զուգամասն յարմարեալ անվնաս պահէ. (Շիր.։)