cf. Հան.
· Calfa
Զ՛րահաբ պոռնիկն եւ զազրագործն՝ ողորմեցայ նմա վասն հիւրընկալութեանն, եւ հանիկ ինձ արարի. (Եփր. ապաշխ.։)
witty or sententious phrase, flash of wit, sally, witticism.
· Calfa
Անմիտ հանճարաբանութիւն մոգին դստեր վասն նոխազին. (Խոր. ՟Բ. 67։)
sand-banks, shallows, quick-sands.
· Calfa
Քառիբտէս, վասն խռուտ տեղեացն. զի ջուրքն ընդ ցամաքաւն ընկղմին. (Բրսղ. մրկ.։)
to cover;
to shut.
· Calfa
Թէ ոք ի տիւն զակն իւր բանայ զմարգարէիցն բանս, որ վասն նորա. (Իգն.։)
cf. Խփանեմ.
· Calfa
Թէ ոք ի տիւն զակն իւր բանայ զմարգարէիցն բանս, որ վասն նորա. (Իգն.։)
to be sick, ill, indisposed, unwell, poorly.
· Calfa
Նա վիրաւորեցաւ վասն անօրէնութեանց մերոց, եւ խօթացաւ վասն մեղաց մերոց. (Աթ. ՟Ա.)
siekness, illness, indisposition, infirmity.
· Calfa
Այնչափ փառք առաջի կան, եւ մեք վասն խօթութեան եւ քնոյ խորամանկեմք զանձինս մեր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
word;
speech, language, tongue;
discourse, sermon;
saying;
diction;
talk, conversation, chat;
word, promise;
report, news;
— ընդ Աստուծոյ, prayer;
— հաւու, cock-crowing;
խօսս արկանել՝ առնել, to speak, to talk;
խօսս առնել՝ դնել, to compose, to write;
ի խօսս գալ՝ մատչել, to begin to speak in one's turn;
to converse, to talk;
ի խօսս առնել, to cause to speak;
ի խօսս լինել՝ — կանաց or լեզուաց լինել, to be the public scorn, to become a bye-word;
կարճել զխօսս ուրուք, to interrupt a person, to break in upon;
—քո յայտ առնեն զգեզ, thy speech bewrayeth thee;
cf. Բան.
· Calfa
Յայլ խօսս քաղեալ է մեր ի մարգարէից։ Պապիայ են հինգ խօսք։ Գրեաց կոդրատոս խօսս նամակի վասն հաւատոց մերոց. (եւ այլն. Եւս. պտմ. ստէպ։)
outlay, expenditure;
cost;
expense;
consumption;
waste, damage;
sale;
մանր —ք, trifling expenses;
տարապարտ՝ աւելորդ —ք, useless, superflous, exhorbitant expenses;
առանց ծախուց, gratis;
սակաւ ծախիւք, at a slight cost, cheap;
—իւք իմովք, ազգին, բարեկամին, at my, at the nation, at his friends cost or expense;
ծախս առնել, առնել —ս մեծամեծս, to expend;
to make great expenses, to spend a great deal;
to live in great stile.
· Calfa
to spend, to expend;
to eat, to use, to consume, to waste, to reduce to nothing, to exhaust;
to absorb;
to devour;
to corrode;
*to sell;
— զժամանակն, to waste, to throw away one's time;
— զինչս, to dissipate one's fortune;
զվաստակս —, to lose one's labor, to have one's labor for one's pains;
ի զուր զբանսն —, to speak to no purpose, to talk to the winds;
հրոյ —, ի հուր —, to consume by fire;
— առաւել քան զսովորականն, to exceed the ordinary expenditure.
· Calfa
ի բժիշկս ծախեալ էր զամենայն լիչս իւր։ Ծախեա՛ ինչ ի նոսա։ Մտադրութեամբ ծախեցից, եւ ծախեցայց վասն անձանց ձերոց։ Ես ծախէի, եւ խառնէի ի ճաշ իմ։ Ծախեաց գանձս բազումս։ Ոչ ծախէ աղախին քո զկերակուրն՝ որ եկեալն է ընդ իս.եւ այլն։
Խօսին ընդ նմա՝ երկայն բանս ծախելով վասն նորա։ Բովանդակ զօրն անդ ծախեն. (Ոսկ. ՟Ա. 78. եւ 57։)
hidden, secret, occult;
stealthy, clandestine, underhand, furtive;
—, ի —, in secret, privately, secretly, by stealth, clandestinely;
—ք, hiding-place;
the secrets;
the private parts;
—ք սրտի, bottom, the inmost recess of the heart;
— հրամանք վերին Տեսչութեան, the inscrutable ways of Divine Providence.
· Calfa
facetiousness, buffoonery, waggishness;
mockery, jeering, bantering.
· Calfa
"cf. Ծայրակոտոր առնեմ;
to abridge, to shorten;
to cull, to gather, to extract, to compile, to make a collection or selection;
to recapitulate;
to refer briefly, to touch in passing, to say in few words."
· Calfa
Ծայրաքաղ արարաք վասն ձերոյ հրաւիրանաւ հաւատոցն։ Զոր այժմ առ ժամանակ մի ծայրաքաղ արարաք. (Կոչ. ՟Դ։)
heavy, weighty;
massive, voluminous, great;
difficult, bard, onerous, laborious;
disagreeable, troublesome, importunate;
grievous, serious, preponderating;
sluggish, tardy, dull;
hard (of hearing);
strong, rank;
grave;
— քուն, deep sleep;
— կերակուր, indigestible food;
— շունչ, bad breath;
— հարուած, violent blow;
— կին, woman with child;
ծանունս սխալել, to be greatly mistaken;
ծանունս լսել, to give no ear, to pretend not to hear;
— թուիլ, to take ill, to be displeased, angry, enraged;
մի ինչ — թուեսցի քեզ, do not take it ill, do not be displeased;
— է քեզ բանգ այդ, the thing is above your ability;
— է ինձ, that is a heavy sacrifice for me;
թողէք զ— օրինացն, yon have omitted the weightier matters of the law;
heavily;
grievously;
deeply;
vigorously;
seriously;
painfully.
· Calfa
βαρύς gravis. Առաւելեալն կշռութեամբ. վասն որոյ դժուարաբառնալի, եւ վայրաբեր. դժուարաշարժ. հանդարտ. դանդաղ. անտանելի. անհնարին. դժուարին, դժկամակելի. անհաճոյ. խիստ. դժնդակ. եւ Սաստիկ. շատ. բազում, եւ այլն. ծանտր. աղըր. չեթին, կիւճ, եւ այլն.
of unknown speech, of a foreign tongue.
· Calfa
Զիշէր տեղեակ ծանրաձայնին վասն չլսելոյ. (Ես. ՟Լ՟Գ. 19։)
to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.
· Calfa
Որպէս բեռն ծանր ծանրացան ի վերայ իմ։ Փոքրել զհերս իւր. զի կարի ծանրանայր ի վերայ նորա։ Ծանրացան ձեռն յովսեփայ ի վերայ ամուրհացւոցն, կամ պատերազմն ի վերայ սաւուղայ։ Ծանրասցի անձն իմ ի վերայ նոցա։ Իբրեւ ետես փարաւոն, ծանրացաւ սիրտ նորա։ Գուցէ ծանրանայցեն սիրտք ձեր շուայտութեամբ։ Ոչինչ ծանրացայ ձեզ։ Գործէաքվասն չծանրանալոյ ումեք։ Մի՛ ծանրասցի եկեղեցւոցն. եւ այլն։
knowing, known, manifest;
recognizable;
connoisseur, good judge of;
acquaintance;
friend;
indication, token, sign;
disciple, scholar;
—ս տալ, to make known, manifest, to disclose, to reveal;
to make acquaintance with;
—ս տալ զանձնէ, to make oneself known, to manifest or reveal oneself;
ի —ս գալ, to be known, manifest or revealed;
— լինել, to know, to be acquainted with;
—ք մեր, our acquaintances, friends, the people of our acquaintance.
· Calfa
Զմիածինն չեւ էր ուրուք ծանուցեալ, վասն այսորիկ յիրաւի զնորա ծանօթս ի սկզբան անդ փութացաւ դնել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. յն. ծանօթութիւն.)
knowledge;
notion;
information;
acquaintance, familiarity, friendship;
note, annotation, notice, explanation;
—ս առնել յաւելուլ, to annotate, to comment on.
· Calfa
Ոչ գտանելով ի նմա ի հնոյն սերմանեցելոյ ծանօթութիւն։ Ոչ ունի զծանօթութիւն յաղագս հոգւոյն սրբոյ, այլ սոսկ ասի վասն հոգւոյ. (Աթ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
man-servant, domestic, waiter, boy, valet, footman;
slave;
vassal, dependent, subject;
ազնիւ, հաւատարիմ —, good, faithful servant;
վարձ —ի, wages, hire;
գրատ or նշամազգեստ —ի, livery;
— առնուլ, to hire or engage a servant;
արձակել զ—, to discharge or dismiss a servant;
ի բաց արձակել զամենայն զ—ս, to clear the house;
նորոգել զամենայն զ—ս, to engage new servants.
· Calfa
Ծառայս իմ նաբուգոդոնոսոր. վասն զի զհրաման նորա կատարեաց, ծառայ անուանեցաւ. (Ոսկ. հռ.։)
servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.
· Calfa
δουλικός, δουλότινος servilis. Սեպհական ծառայից կամ ծառայութեան. այլ զփրկչէն ասի ստէպ որպէս Մարդկային. ջ Հնազանդութիւն ծառայական։ Ծառայական սպասաւորութիւն, երկիւղ, կապանք, մասն, բնութիւն։ Զծառայականաւն չափով ոչ անցանել. եւ այլն. (Պիտ.։ Ագաթ.։ Լմբ.։ Նար.։ Եղիշ.։ Իգն.։ եւ վասն տեառն.)
senate;
assembly of elders;
the ancients;
անդամ ծերակուտի, senator;
վճիռ ծերակուտի, senatus-consultum;
—, — կուտական, senatorial.
· Calfa
Զայն եւս զարմացեալ էին վասն նորա ծերակոյտն. այսինքն ժողովեալ ծերքն, հարք. (Վրք. հց. ՟Ի։)
plaster, stucco;
cement, mortar;
lute.
· Calfa
Արարին կաւ վասն ծեփելոյ զխրճիթն. եւ ապա սկսան լալ, եւ թողին ի բաց զծեփ խրճթին. (Վրք. հց. ձ։)
to be smoked.
· Calfa
Հեփեստոս էր արուեստիւ դարբին. (վասն որոյ աստուածաբանն) աստուած մրաթաթախ եւ ծխոտեալ կոչէ զնա. (Նոննոս.։)
full;
superabundant, copious;
fully, completely, thoroughly, entirely;
perfectly;
լի առնել, to fill, to load, to heap;
զբազում լսելիս լի արար բանն, many have heard him;
լի լինել, cf. Լիանամ;
լի եւ լի, cf. Լիուլի;
լի ափով, ձեռօք, by handsful, profusely, generously;
լի աւաբաւ, loaded with booty;
լի փառօք, covered with glory;
լի աւուրք, full of years, old;
լի մտօք, sensible, judicious, wise;
լի երախտագիտութեամբ, full of gratitude, of affection, of faults;
զաւուրս տասն լի, ten entire days;
լի կատարեալ, բովանդակ, perfectly full, entire, complete, perfect, cf. Լիակատար;
լուսին լիով լուսով նկարեալ, full moon;
բաժակ գինի լի արկանել, a glass of wine full to the brim;
լի զհասակ մարմնոյն ունել, to be adult, to arrive at man's estate;
լի են բերանք նոցա ծաղու, they are full of laughter, of merriment;
լի ասացեր, you are quite right.
· Calfa
յիշխանացն լի եւ լի հարկանի. զի սովորութիւն է իշխանաց՝ վասն սակաւ՝ սխալանց մեծ պատուհաս ածել. (Լմբ. առակ.։)
plenary, full, complete, absolute;
perfectly, entirely, fully;
— իշխանութիւն, absolute power, full authority;
— իշխանաւոր, a plenipotentiary;
— ներողութիւն, plenary indulgence.
· Calfa
Ոչ ասաց վասն գեղեցկութեան սորա լիակատար. (Եւագր. ՟Ի՟Թ։)
lyncurium, tourmalin.
· Calfa
Յերրորդ կարգն՝ առաջին ակն լինգիրոն։ Ղիւնգիրոն, որ է եղենգնաքար. զսորա գիւտն ոչ ուրեք ի պատմագրաց ուսաք. յայտ է թէ յակունթն է սա։ Թարգմանի ղիգորոսն անասուն ղիգիրոն կոչեցեալ, եւ սեաւ երնջոյ. իսկ ագի սորա փոքրիկ գոլով՝ ունի սակաւ կորկոտիճս դեղնագոյն. վասն որոյ եւ ղինգուրոս կոչի, որ եղին ագի. եւ է քարս այս եղընգան (կամ եղեգան) գունով. (Տօնակ.։)
v. aux. to be;
to exist, to live;
to consist;
to become, to turn, to make one's self;
to happen, to take place, to occur, to chance;
to come to pass;
— առն, to marry, to be married, cf. Ամուսնանամ;
— ընդ կնոջ ընդ միմեանս, to have commerce with, to be in intimate relation with;
— ընդ ումեք, to stay with, to live together;
— ուրեք, to sojourn;
to dwell;
— բերկրութիւն ուրուք, to be the joy or happiness of;
— այր, to become a man, to arrive at man's estate;
— քահանայ, to be ordained priest;
զի՞նչ լինիցի ընդ իս, what shall I do ? what will become of me ? ի ցնծութիւն եւ ի հիացումն եղեւ աշխարհի, he was the glory and admiration of the whole world;
են նորա երկու որդիք, he has two sons;
իցեն այսոքիկ որպէս եւ են, whatever it may be;
քաւ եւ մի լիցի, God forbid ! արանց եւ կանանց լինէին, they married and were given in marriage;
որ ինչ լինելոց է եղիցի, happen what may ! ողջ լիք or լերուք, adieu! good bye! farewell!
· Calfa
Լինիցիք իբրեւ զաստուած։ Անիծեալ լիջիր։ Առ քեզ լիցի դաղձ նորա։ Վասն լինելոյ դոցա մարմին։ Բարի լիցի ինձ վասն քո։ Անթիւ լիցի ի բազմութիւն։ Որ ինչ ցայսմ ոչ եղեւ ինձ, ա՞րդ լինիցի. (Եւայլն։)
adj. s. bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married.
(letters) of similar sounds.
· Calfa
ԼԾԱԿԻՑ. Ըստ քերականաց՝ Լծորդ տառք, որք վասն իրիք ձայնակցութեան դնին փոխան իրերաց.
to yoke;
to couple, to join;
— զկառս, to harness the horses to a carriage, to get a coach ready, — զերիվարս, to match two horses;
to put horses to a coach;
— զանձն յինչ, to apply oneself to;
to substitute one letter for another.
· Calfa
Շաբաթն վասն պատուոյ նորա լծիցի ընդ աւուրսն. (Եփր. ծն.։)
conjunction, yoke, union;
conjunction of two planets, syzigy;
conjunction.
· Calfa
impudent, immodest, shameless, lecherous, lewd, libertine, licentious, insolent, unblushing, brazen-faced;
lascivious, wanton, lustful, obscene;
— կաքաւել, to dance indecently.
· Calfa
to wash, to batho one's elf, to take a bath;
— բուսոց, տնկոց, to bedew;
to water plants.
· Calfa
Եսայի քարոզեաց վասն այգւոյն, որ տնկեցաւ, եւ լոգացաւ նա, եւ ոչ ետ զպտուղ աստուծոյ. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։)
sole, alone, only, simple;
empty, desert;
deprived of;
— օր, work-day;
— մնալ ի մարդկանէ, to be, or to remain unpeopled;
— եւ մերկ ի սփոփութենէ, disconsolate, very sad;
— or — ի լոկոյ, only, simply;
բանիւ լոկով, with the word alone.
· Calfa
Սիրեցեալ յաչս, եւ ոչ ի սիրտս. յաչս՝ վասն լոկոյն, եւ ոչ կամօք. (Համամ առակ.։)
saliva, spittle, slobber, slaver, drivel;
լորձունս ծորեցուցանել, to slaver, to slabber, to drivel.
· Calfa
Երկու երկք դատարկք ի քիթն, վասն սուրբ պահելոյ լուղեղն ի քարշելն զլորձն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Լորձ.
· Calfa
Երկու երկք դատարկք ի քիթն, վասն սուրբ պահելոյ լուղեղն ի քարշելն զլորձն. (Ոսկիփոր.։)
to untie, to unyoke, to unchain, to unbind, to undo, to loose;
to dissolve, to decompose, to break;
to resolve, to decide;
to temper;
to dilute, to soften;
to unfold, to develope;
to dissipate, to disperse;
to melt, to dissolve;
to explain;
to analyse;
to change;
to violate, to infringe;
լուծանել զերկունս, to free from the pains of labour, to cause to bring forth;
լուծանել զերկունս նորա, to be born of her;
լուծանել զքաղց, զքերան, to breakfast, to take refreshment;
լուծանել զպահս, to break one's fast;
լուծանել զոք ի կենցաղոյս, to take away a perso's life, to kill, to slay, to murder;
լուծանել զկեանս աշխարհիս, զկեանս իւր, զկենցաղ մարդկան, to end one's days, to depart this life, to cease to live, to die;
լուծանել զմեղս, to absolve, or remit sin;
լուծանել զդատակնիք, to annul a sentence;
լուծանել զօրէնս, to violate the laws, to transgress;
լուծանել զշաբաթս, to break the sabbath;
լուծանել զխաւար, to shed a light in the darkness, to make darkness light;
վրէժս լուծանել, to be punished;
լուծանել զլեզու, to untie, to cause to speak;
լուծանել զամուսնութիւն, to dissolve a marriage;
լուծանել զարգանդ կուսին ի պղծութիւն, to deflower, to violate;
լուծանել զսէրն հայրենի, to act in disregard of paternal love;
լուծանել զքուրձ, to open a sack;
լուծանել զորովայն, to loosen, or move the bowels;
to purge;
զարժանին պատուհաս ելոյծ զյանցանացն, he met with the punishment his crimes deserved.
· Calfa
Ելոյծ զմեղս նոցա վասն յոբայ. (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 9։)
to cause to hear.
· Calfa
Երկմտեաց նա ի ձայնէ անտի հրեշտակին, մտեաց նա ի ձայնէ անտի հրեշտակին, վասն այսորիկ բարիոք լուոյց նմա զպապանձելն. (Եփր. համաբ.։)
luminous, bright;
window;
Lucifer, the Morning-star;
heavenly bodies, sun, moon, stars.
· Calfa
Եւ լայնաբար՝ վասն լուսաւորաց ասի, կամ արեգական եւ այլն.
that permits the light to pass;
cf. Լուսամուտ.
· Calfa
Պատուհանքն վանդակապատքն լուսանցոյցք շուրջ զերեքումք վասն հայելոյ։ Ըստ լուսանցուցացն, եւ ըստ մտից պտշգամացն. (Եզնիկ. ՟Խ՟Ա. 16։ ՟Խ՟Բ. 11։)
light, brightness, splendour;
lustre;
perspicuity.
· Calfa
Լաւագոյն արժանաւորին վասն նախ ի նոսա լինելոյ աստուածապետականին լուսափայլութեան։ Ի կատարողպետականէն լուսափայլութենէ քահանայապետեալ։ Զիւրոյն լուսափայլութեան սրբազնագործել խորհուրդս. (դիոն։ ստէպ։ Մաքս. անդ։ Շ. հրեշտ.։)
lunar, lunary;
monthly;
lunatic;
epileptic;
— ամիս, տարի, lunar month, lunar year.
· Calfa
Օրէնքն զնմանութիւն ունի լուսոյ լուսնի. վասն որոյ եւ լուսնականօքն վարի (ամսովք). (Անան. ի յհ. մկ.։)
to scold, to reproach, to abuse, to imprecate.
· Calfa
Ոչ եւս յաւելից լուտալ զերկիր վասն գործոց մարդկան։ Ոչ յաւելիցն լուտալ զերկիր ... քանզի ոչ է պարտ յաւելուլ ի վերոյ եղելոցն նորոգ նզովս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54։)