cf. Փանդիռն.
· Calfa
ՓԱՆԴԻՌ կամ ՓԱՆՏԻՌ, ՓԱՆԴԻՌՆ. κιθάρα cithara ὅργανον organum. (այս բառք են ի թարգմանութիւնս. ) Իբրու Նուագարան բախողական պէսպէս. որպէս երգեհոն, քնար, եւ սանդուռ, թամպուռ. կայ եւ յն. նովին ձայնիւ փանտո՛ւռա. πανδούρα, -ρις pandura. որպէս Քնար երեքաղետն.
s. mus. pandura, threestringed guitar;
trumpet.
· Calfa
ՓԱՆԴԻՌ կամ ՓԱՆՏԻՌ, ՓԱՆԴԻՌՆ. κιθάρα cithara ὅργανον organum. (այս բառք են ի թարգմանութիւնս. ) Իբրու Նուագարան բախողական պէսպէս. որպէս երգեհոն, քնար, եւ սանդուռ, թամպուռ. կայ եւ յն. նովին ձայնիւ փանտո՛ւռա. πανδούρα, -ρις pandura. որպէս Քնար երեքաղետն.
to praise, to laud, to glorify.
· Calfa
Զի ոչ իմովս ինչ սնոտիապատուաստ փառատրիս երգով։ Երրորդութեանն փառատրելի անուամբն։ Էութիւն փառատրելի։ Աւետարանեցաւ, ուստի փառատրեցաւ։ Միշտ փառատրեսցիս դու սովին օրհնութեամբ. (Նար.։)
swelling, inflation;
puffiness, wind, pride, vanity.
· Calfa
Հպարտացեալ մեծամեծ փքանօք դայր ի դվին. (Ուռպ.։)
the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.
· Calfa
Ես եմ Α ա՛լֆա, եւ Ω օ՛ մէկա , ի մեզ նովին խորհրդով եդեալ է.
Chaldean;
caster of nativities;
astrologer, soothsayer.
· Calfa
Բաղտասար՝ իշխան քաղդէից։ ի քաղդէից ճարտարութիւն իմաստութեան պատմէր։ Քաղդեայ էր աբրահամ։ Չիէք քաղդեայ, եւ ոչ աստեղագէտ։ Հնար գոլ նմա արհեստ աստեղաբաշխութեան. վասն զի քաղդեայ էր։ Քաղդէ սովին զծնունդս նուիրէ բախտից, եւ բազում ինչ առնու յանմտից. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։ Եւս. քր.։ Վեցօր. ՟Է։ Մագ. ՟Ե։ Եփր. նին.։)
probity, integrity, honesty;
fortune, good fortune.
· Calfa
Ի ծայրն հասեալ քաջաբարութեան։ Իրագործութիւն (նաւարկութեան) որ այսպէս բոլոր բոլորովին ունի զքաջաբարութիւն. (Փիլ. տեսական.։ Պիտ.)
hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.
· Calfa
Նովին նմանութեամբ ասի եւ այն բան (Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 16.)
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
· Calfa
նխ. Ի ՎԵՐ. նխ. ուղղ. խնդ. առընթեր բառիս Հիմն, որով մակաբայանայ, իբր ի հիմանէ, հիմնովին. ի հիմանց. ... ἅρδην funditus.
Կամ բցռ. խնդ. նովին մտօք.
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Գաւազանն ահարոնի սաղարթս եւ ծաղիկս եւ պտուղս իսկ գլխովին յինքեան վերաբերէր. (Նանայ.։)
cf. Վերագայիմ.
· Calfa
Առաւօտին մռայլն եւ շաղն, ի տապոյ արեգական՝ յորժամ փոքր ինչ վերագայ, բոլորովին անյայտ լինին. (Բրսղ. մրկ.։)
to supervene, to happen, to befall;
to descend, to come.
· Calfa
Առաւօտին մռայլն եւ շաղն, ի տապոյ արեգական՝ յորժամ փոքր ինչ վերագայ, բոլորովին անյայտ լինին. (Բրսղ. մրկ.։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
· Calfa
Նովին համեմատութեամբ Վերադիր կոչի եւ տարբերութիւն ամսոց ըստ այլեւայլ հաշուի ազգաց.
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
· Calfa
Զաստըւած բոլորովին՝ մարմնով ի քեզ վերամբարձեալ. (Մագ. ոտ. խչ.։)
reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.
· Calfa
Վերտառութիւն կոչէ զյարութիւն մեռելոց, զոր օրինակ տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն, այսպէս եւ ի յարութեան յական թօթափել տարերք մարմնոյն ժողովին հրամանաւն աստուծոյ՝ առնուլ զբանական ոգին. (Շ. բարձր.։)
to embrace, to take in, to encompass, to contain;
cf. Փարիմ.
· Calfa
Զնովին փարեն հրեշտակք.. . իբրեւ զարդարովք փարիցեն. (Կոչ. ՟Ա։)
hive, bee-hive.
· Calfa
Մեղուք վաճառեալ ըստ մեղեր.. . նովին փեթակաւ. (Մխ. դտ.։)
bride's man or maid, paranymph.
· Calfa
νυμφαγωγός, νυμφοστόλος pronubus. որ եւ ՓԵՍԱԾՈՒ. Ածօղ զփեսայն առ հարսն, որպէս եւ զհարսն առ փեսայն. փեսաւէր, եւ այլն եւս բարեկամք փեսային. (ըստ յն. ասի եւ հարսնածու՝ նովին հոմաձայնութեամբ. զի է փեսայ, եւ նիմֆի, հարսն. )
chief-cornac.
· Calfa
ἑλεφαντάρχης magister elephantum. Պետ եւ գլուխ փղաց, եւ փղապանաց գլխովին.
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
· Calfa
Սովին հայկաբանութեամբ իմանայ Սարգիս եւ զասելն Յկ. ՟Դ. 15։
ὀ ἁντ’ ἅλλου vicarius. եւ նովին նշանակութեամբ՝ διάδοχος որպէս եւ փոխանակն բդեշխի՝ ἁνθύπατος, ανθυπατεύων proconsul. իտ. viceconsole. Փոխանորդ. ետեղեկել. վեքիլ.
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
· Calfa
Սովին հայկաբանութեամբ իմանայ Սարգիս եւ զասելն Յկ. ՟Դ. 15։
ὀ ἁντ’ ἅλλου vicarius. եւ նովին նշանակութեամբ՝ διάδοχος որպէս եւ փոխանակն բդեշխի՝ ἁνθύπατος, ανθυπατεύων proconsul. իտ. viceconsole. Փոխանորդ. ետեղեկել. վեքիլ.
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
· Calfa
Չարաչար տանջանօք ի Փորձ առեալ՝ ոչ կարէին խոստացուցանել. (Կաղանկտ.։ Ասի եւ իբր ռմկ. նովին ոճով, Փորձ առնուլ.)
to be borne about, to be shaken, agitated;
to differ, to be unlike.
· Calfa
Զխորս աստուածային բանին դիտելով՝ տարաբերիմք զարհուրանօք։ Այլեմ նման բեկեալ նաւին՝ տարաբերեալ միջածովին. (Շ. մտթ.։ Յիսուս որդի.։)
cf. Տարածեմ.
· Calfa
Ի տարածանելն ազգի մարդկան ընդ լայնութիւն ամենայնի երկրի։ Ամենեցուն հասարակաց հնարէր զխնամոցն իւրոց ի վերայ տարածանել (կամ տարածել) զգեստս։ Քրիստոնէութիւնն տարածանէր ընդ ամենայն կողմանս։ Չեւ եւս սփռեալ տարածանէր համբաւս այս ի դվին։ Ուստի՞ բան հրամանացն ընդ աշխարհ տարածեալ իցէ. (Խոր. Եղիշ.։ Փարպ.։ Եզնիկ.։)
extent, dimension, latitude;
dilatation, extension, expansion, diffusion;
propagation, spread, reach, sphere.
· Calfa
Որք արդեօք հիւանդութիւնք նովին իսկ շարոլորմամբ ախտին առասացան տարածմունք, եւ լորցք, (Պղատ.տիմ.։)
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
· Calfa
Ժողովեալ ամաց շրջաբերութեանց լուսնին, եւ արեգական տարբերութիւն հաւաքեալ ժողովին. որ լինի մի շրջանն շլբ. (Զքր. կթ.։)
annual, yearly;
cf. Հողմ;
գառն —, teg;
դահեկանաց —, early stipend.
· Calfa
Ժողովս տարեւորականս։ Տարեւորական պատուով տօնէին ... Տարեւորական տօնախմբութեամբ պատուին։ Տարեւորական յիշատակօք գովին. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Բրսղ. մրկ.։)
in flocks, in troops, in great numbers.
· Calfa
ἁγεληδόν gregatim, turmatim, catervatim. Բազմութեամբ ըստ տարմից. երամովին. խուռն.
to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.
· Calfa
Ընդ հովանեաւ տաւաղին անմահական տնկոցն։ Շնորհեա՛ զխաղաղութիւնեկեղեցւոյ եւ ընդ սովին տաւաղեալ հօտի։ Ի մի փարախ ուղղափառ եկեղեցւոյ տաւաղեսցին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. գանձ.։ Կիռ. ման. թղթ.։)
cf. Երամեմ.
· Calfa
Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)
humble, meek, modest, moderate, sober, good;
low, lower;
— վայրք, lowlands;
— խորհուրդ, wise or prudent counsel.
· Calfa
Կնոջ ցածնոյ չվայելէ ինչ այնպիսի լկտութիւն։ Այլանդակաց բարս համարիք, եւ ոչ ցածնոց։ Չձգել իւրովին զանձինս ի նեղութիւնս՝ ցածնոց մարդոց է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Եփէս։ Եբր.։)
fit to excite anger;
irascible;
· Calfa
θυμώδης, θυμοειδής, -δές irascibilis, animosus եւ animi praesentia, vigor. որ եւ ՑԱՍՆԱԿԱՆ, ՑԱՍՄՆԱՏԵՍԱԿ. Զայրացական, բարկացողական. որպէս կարողութիւն, կամ կիրք, եւ որ ինչ գործի նովին.
simple, foolish, idiotic, ignorant.
· Calfa
Բազումք դեռ տխմար էին։ Տգէտ եւ տխմար մարդոյ։ Զտխմարսն ածեն ի գիտութիւն ճշմարտութեան։ Սովին պատրեն զտխմարս։ Դանդաչանաց բանից տխմարաց մտաց կարկատելոց։ Վարդապետք տխմարք եւ ինքնահարճք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Մծբ. ՟Ժ՟Ա։ Յճխ. ՟Թ. Եզնիկ.։ Խոր. ՟Գ. 68։)
intelligence, flash of wit, conceit, witticism.
· Calfa
Զսկիզբն եւ զմէջն եւ զծայրն բոլորովին յերեսս բերելով լուսաձեւ յայտական տեսուած. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
quire of paper, stitched-book, copy-book;
pamphlet.
· Calfa
ՏԵՏՐ ՏԵՏՐԱԿ. Բառ յն. դէդրա՛ս, դէդրագդի՛ս, դէդդրա՛դիօն. τετράς , τετρακτύς, τρεπεδεῖον կամ τετράδιον quaternio. Տոմսակ քառածալ. գրքոյկ չորեքկուսի. Կատարեցաւ տետրս. (երգոց ժամագրքի) ի թուականիս հայոց չկդ։ Յիշատակ է խաղտետրս թվին. ռհ։ Բանս ու տետրս ի վճար էր. (Յիշատ.։)
ՏԵՏՐ ՏԵՏՐԱԿ. Բառ յն. դէդրա՛ս, դէդրագդի՛ս, դէդդրա՛դիօն. τετράς , τετρακτύς, τρεπεδεῖον կամ τετράδιον quaternio. Տոմսակ քառածալ. գրքոյկ չորեքկուսի. Կատարեցաւ տետրս. (երգոց ժամագրքի) ի թուականիս հայոց չկդ։ Յիշատակ է խաղտետրս թվին. ռհ։ Բանս ու տետրս ի վճար էր. (Յիշատ.։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
· Calfa
ՏԵՍԱԿ. εἷδος species. ազգ ազգ համանման էակաց անկելոց ընդ նովին սեռիւ, եւ որոշելոյ յիրերաց իւիք էական տարբերըութեամբ, ունելով միայն զանհաստ նմանիս, այն է Տրամաբանական տեսակ.
encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.
· Calfa
Մի՛ քաջալեր լինիցիս ի ձեռինն (լապտերի), այլ պահել ո՛ւշ արասջիր զնա նովին լուսովն վառեալ. (Կոչ. ՟Ե։)
full of hope, well secured, in good hopes, full of faith or reliance.
· Calfa
Որք յուսահատութեամբն հողմոյ բերին, քաջայոյս նովին հաստատել. (Սկեւռ. լմբ.։)
adv. pron. cf. Քեզոյն.
· Calfa
Կամ որպէս լոկ դերանուն, Քեզ ինքնին. ի քեզ յինքեան. քո գլխովին.
of or by thyself;
thou alone.
· Calfa
Կամ որպէս լոկ դերանուն, Քեզ ինքնին. ի քեզ յինքեան. քո գլխովին.
utility, usefulness, advantage, good.
· Calfa
Դեղ օգտակարութեան։ Օգտակարութիւնս գտանել (ի վնասակարաց գլխովին.) (Ագաթ.։ Եզնիկ.։)
legally, lawfully, conformably.
· Calfa
Համբերեա՛ յիս՝ որ բոլորովին առ հասարակ սփռեցաւ օրինաբար. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
example, model, exemplar, original;
transcript, copy;
idea, shadow, image;
drawing, design, plan, project, representation;
form, manner, way, sort, figure;
sample, pattern, specimen;
paradigm;
as, in imitation of, after the fashion of, by way of, like...;
զայս —, զայս ձեւ օրինակի, զ— զայս, ըստ սմին օրինակի, — զայս, պէս զայս —, in this manner or way, thus, so;
զայն —, զնոյն —, ըստ նմին օրինակի, in that way, in the same way, likewise;
զոր —, օրինակի աղագաւ, — իմն, for example, for instance;
— իմն, let us say, we will suppose;
ըստ —ի, after the manner of, according to the example of, in imitation of, like;
սովին օրինակաւ, like that, in that way;
աստուածահրաշ օրինակաւ, in a divine way;
որով օրինակալ եւ է or իցէ, in whatever way it may be;
բարի՝ չար՝ քնաղ՝ գեղեցիկ —, good, bad, rare, fine example;
— տալ, to give or set the example;
— առաջի ընծայել, to indicate as an example;
— առնուլ, to take for example or for model, to follow;
— զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել, to shew or set oneself an example of;
—աւ իւրով քաջալերել, to encourage by one's example;
— եկաց թագաւորաց, he was the model of kings.
· Calfa
որ եւ ԱՄԵՆԱՄՕՏ. Մերձ առ ամենեսին. անընդմիջելի մերձաւոր, հպաւոր. անմեկնելի. բոլորովին մօտիկ. փէք եագըն.
ԱՄԵՆՈՒՍՏ ՅԱՄԵՆՈՒՍՏ πάντοθεν. undique Ամենայն ուստեք. յամենայն կողմանց, եւ ամենայն իրօք. բոլորովին. ամմէն դիաց, ամմէն կերպով. հեր եէրտէն. հէր դարաֆտան.