repetition, resumption, reiteration;
— օրինաց, Deuteronomy.
· Calfa
ԵՐԿՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ. δευτερεία secundae partes, locus secundus, vel inferior Երկրորդականն գոլ ի կարգի, ի պատուի, ի ճարտարութեան, եւ այլն.
Վասն յառաջ ճանապարհին աղօտացեալ ի յերկրորդութեանն կատարման. (Դիոն. երկն.)
Ի ձեռն միջնորդաց կատարմունք աղօտագոյնք են. (Մաքս. ի դիոն.։)
adj. s. worshipper.
· Calfa
Երկրպագուքն են առաւելեալք քան զանբան տարերսն. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ինքն անձին իւրում երկրպագու եւ պաշտօնատար լեալ։ Նորայումն լծակցին երկրպագուաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
ad. triple;
trebly.
· Calfa
Երրակի յօրինմամբ տաղաւարացն խորհրդոյ։ Վերամբարձեալ ի յերրակի խորանս երկնից։ Երրակի թիւ կատարեալ՝ յերիս անձինըս բաժանեալ. (Շար.։)
ternary, three;
trey.
· Calfa
Ո՛վ երրեկին զօրութեան եւ կատարելութեան ... որպէս ոմանք յարտաքնոցն իմաստասիրեցին. (Սարկ. լուս.։)
adj. s. adv. third;
third part;
thirdly.
· Calfa
Զերրորդն թիւ պատուեցին՝ պատարուն զնա գտեալ. (Մագ ՟Ե։)
seventy.
· Calfa
Թիւքն կատարեալք, հարիւրեակն, եւ եօթանասնեակն, եւ հնգեակն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 151։)
seventy;
—ք, the Septuagint.
· Calfa
Աւուրս եօթանասուն։ Յեօթանասուն սկեղէ։ Եօթանասնից որդւոցն յերոբոաղայ։ Ի կատարումն ամացն եօթանասնից. (Ծն.։ Թուոց.։ Դտ.։ ՟Բ. Մնաց.։)
seven;
— անգամ, — times, many times.
· Calfa
Ամուլն ծնաւ եօթն, եւ բազմածինն նուազեաց յորդւոց։ Եօթն չարիք կան ի սրտի նորա։ Մո՛յծ ընդ քեզ եօթն եօթն։ Պնդեցաւ զկնի նորա ճանապարհ զեօթն աւուր։ Տո՛ւր բաժինս եօթանց, այլ եւ ութից, եւ այլն։ Մի՛ պահանջեր զեօթանասնից եօթանն զորպիսութիւն. (Եփր. աւետար.։)
Զվեց օր գործել եւ յեօթանն հանգչել. (Վանակ. տարեմտ.։)
that has seven lights.
· Calfa
Տեսանէ զսա եւ սքանչելին զաքարիա եօթնալոյս աշտարակն. (Ճ. ՟Ժ.։)
septennial, seven years old.
· Calfa
Իսկ Եփր. աւետար.
Ի միոյ օրէ բխեաց տարի, եւ ի տարւոյ եօթնամեանքն». իմա՛ իբր գ. ամք եօթն կամ բազում։
of seven months.
· Calfa
Եօթնամսեայ ծնեալ մանկունքն՝ կատարեալ հանդիպին գոլ. (Լմբ. սղ.։)
Զեօթնամսեայսն նկարագրէ՝ անկատար լինել զծնունդն. (Արշ.։)
adj. s. septenary;
week.
· Calfa
Եւ կատարեցան զարդք նոցա եօթներեկի. (Տօնակ.։)
Ի կատարումն եօթներեկին ի նախկի ութերորդ դարուն մտելոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Բանաւոր ասեն զմարդ ըստ առաջնում եօթներեկին ... իսկ ըստ երկրորդում եօթներեկին (՟ժդ ամաց) կատարելապէս յանգի ... երրորդ դարձեալ եօթներեկաւ (՟իա ամաց) յանգումն է աճման. (Փիլ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ, կամ ԵՕԹՆԵՐՐԵԱԿ, ըստ տումարագիտաց է Կիրակագիր, որպէս նշանագիր յայտարար կիրակէի՝ որով յայտնի լինին եւ այլ աւուրք եօթնեկին՝ զամն ողջոյն. Տօմար. ստէպ։
Ասեն՝ թէ տարով մի յառաջ լուսինն բոլորի եւ մնայ նախ քան զքրիստոսի գալն. եւ խանգարի տոմարն, վերադիրն երեսուն լինի, եւ եօթներրեակն եօթն. (Վրդն. սղ.։)
throne;
palanquin;
high canopy;
gridiron.
· Calfa
φορεῖον (եբր. աֆիրէցօն) κλιντήρ ferculum, lectica, lectum, sella, thronus, thalamus Գահոյք արքունի կամ իշխանական, իբրեւ հանգստարան եւ նստարան. որպէս աթոռ մեծ, մահճակալ հովանաւոր, եւ դեսպակ կամ պատգարակ. թախտ, սօքքա կամ ճիպինլիք, եւ թախտիրէվան.
president, principal;
primate;
dean.
· Calfa
πρόεδρος, προκαθήμενος praeses Երէց գահու քան զայլս. նախագահ. աւագագոյն յոր եւ է կարգի. պաշ, րէիս, սէրտար.
precipice.
· Calfa
Եւ մեք ի վախից ընդ գահինս վտարեալ անկանիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
transmigration, emigration, flight;
journey;
pilgrimage;
the colony, the settlers or fugitives.
· Calfa
ԳԱՂԹ որ եւ ԳԱՂՈՒԹ. (որպէս թէ գաղտերթ, կամ գաղոյթ. զօղումն փախստեամբ) ἁποικία demigratio, transmigrtatio, colonia (ուստի կողոնիա). Չու. վտանդարութիւն. տարաբնակութիւն. բնակափոխութիւն. պանդխտութիւն. փախուստ. գերութիւն. անցք. հատուած. կէօլ, հիճրէթ, գէվաթը, թէրքի տիյար.
ԳԱՂԹ. ի Թանձրացեալն, իբր Գաղթական. վտարանդեալն. խումբ փախստէից.
adj. s. fugitive, refugee, settler;
colony.
· Calfa
ἁνασωζόμενος servatus, fugitivus, peregrinus Գաղթ ի թանձրացեալն. վտարական. վտարանդի. փախստեայ ապրեալ, զերծեալ. գաչգըն.
Գաղթական էջ ի բերիտիա, եւ ի պատարա։ Յունաց գաղթականն. յորս եւ զհոմերոս ոմանք պատմեն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to send abroad or from home;
cf. Գաղթիմ.
· Calfa
ԳԱՂԹԵՄ, եցի. չ. ԳԱՂԹԻՄ, եցայ. ձ. μετοικίζομαι, ἁναχωρέω demigro, transferor, fugio, discedo Գնալ վտարանդի իբրեւ հատուած. տարագնաց լինել ի հայրենի գաւառէն. փոխել զբնակութիւն այլուր. չուել. մեկնիլ. խոյս տալ. անկանիլ եւ պատսպարիլ. կէօչմէք, թէրքի տիյարէթմէք, սըղընմագ.
Վտարել. վարել ի տեղւոջէն.
Գաղթեն բնակիչս աշխարհին յամրոցս, եւ ի քաղաքս ամուրս յերեսաց իսրայէլի։ Ելանէ հրաման ի կայսերէն՝ գաղթել զբնակիչս աշխարհին ի քաղաքս ամուրս, եւ ամուր աշտարակս. (Ղեւոնդ.։)
by stealth, clandestinely, secretly;
secret, furtive, stealthy.
· Calfa
Զնոյն չարիս ի ծածուկ եւ գաղտագողի կատարէ. (Լմբ. ովս.։)
to come;
to arrive, to attain;
to behave, to demean one's self, to act;
to be inclined;
to apply ones self with ardour;
յառաջ —, to spring, to proceed, to emanate, to rise, to derive, to result;
— ի միտս, յինքն, to recover one's senses;
— ի լաւութիւն, to amend, to reform;
— ի յառութիւն, to grow worse;
ընդ արհամարհանս —, to be despised;
եկն ի վախճանել, he was near death;
— աւուրն, it is getting light;
ի — աւուրն, at the break of day, at dawn;
ի — երեկոյին, towards evening;
— ի վտանգ, to run into danger or peril;
— ի զարմացումն, to admire;
— ի հարցումն, to interrogate;
յերկիւղ — to fear;
— յոզորմութիւն, to have pity;
— ի զղջումն, to repent;
— յիմն, to undertake;
ի քնին —, to examine;
— ի կարծիս ուրուք, to consent;
յաղերս —, to grant, to become compassionate;
ընդ ձեռամբ —, to fall into the hands of;
— ընդ աղբ or ապաւառ, to stain, to soil one's self;
— ընդ ծուխ, ընդ փոշի, to be smoked;
to cover with dust;
— ընդ կուսական արգանդ, to be born of a virgin;
ընդ ուրուք կեանս —, to examine the life of some one;
— ըստ կամաց or ըստ բանի ուրուք, to listen, to give attention;
ըստ կարծեաց ուրուք —, to speak according to the opinion of some one;
սիրով — զմատնըչաւ, to love traitors;
— զայլ արամբ, to love another persons husband;
— զտամբ իւրով, to take care of one's own household;
զերկրաւ —, to turn, to travel round the world;
— զիւիք, to applicate one's self, to give one's self to;
գինւոյ — զտկամբ, to see double from wine;
զօրինօք —, to keep the laws;
զանառակութեամբ —, to be inclined to debauchery;
— զարբեցութեամբ, զընչիւգ —, to give one's self to drink, — to avarice;
զբանիւք —, to chatter, to tattle;
որքան — է քեզ, according to your strength;
որչափ իւր — էր, as much as he could;
— ի վերայ, to assail, to come upon;
to happen some misfortune.
· Calfa
ԳԱԼ. Իբր թարմատար եւ ի զարդ (որ գտանի եւ ի ռմկ).
means, resources, remedy;
hold, crack, opening;
time, retaking;
ոչ կարել —ս գտանել, not to know where to put the hands or feet, to be without remedely;
—ս եւ հնարս գտանել, to find the way to do a thing;
ոչ կարացին — եւ մուտ գտանել, they could not do more;
— մի, once;
—ու, —ու, many times, successively, always;
— քան զ—, little at a time, more and more.
· Calfa
ԳԱՄ. Դէպք ժամանակի. այսինքն անգամ. նուագ. հաղ. հեղ, տարպա, տրպա. քէրրէ, տէֆա.
Ոչ զի գամու գամու մատուցանել զանձն իւր պատրաստեաց պատարագ այլոյ արեամբ . .. Գամու գամու բազում անգամ մեռանել. (Եփր. եբր.։)
cf. Գայթագղութիւն.
· Calfa
Ի գայթագղանս տարակուսի անկեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
pebble, flint.
· Calfa
Ամենայն նիւթ ընդ գործով արուեստից անկանի ճարտարաց. միայն գայլահազն անգործ մնայ. (Կամրջ. ՟Բ։)
mud, mire, filth;
slough.
· Calfa
ԳԱՅՌ որ եւ ԳԱՌ, ԳԵՌ. ռմկ. կայռ. βόρβορος, πηλός , ἱλύς Coenum, caenum, lutum, limus, φορυτός quisquiliae Կաւ գռեհաց գարշահոտ. շաղախ. ցեխ. ցիխ. տիղմ. աղբ, իրօք կամ նմանութեամբ. չամուր, պալչըգ, չօրագ, մուրտարլըգ. (յն. վօռվօռօս. յորմէ բորբորիտ. եւ այլն)։
much cudgeled, punished, chastised;
— առնել, to give a heavy blow with a stick, to strike with a stick;
— լինել, to be struck with a stick.
· Calfa
Թօթափեալ զգանալից մորթն իբրեւ զհանդերձ, եւ եղեւ ողջ կատարեալ. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Գ.։)
treasurer.
· Calfa
γαζοφύλαξ Custos aerarii, quaestor Պահապան գանձուց. գանձակալ. գանձաւոր. խազնա տար.
treasurer;
receiver.
· Calfa
γαζοφύλαξ, θησαυρόφυλαξ Thesauri custos Վերակացու գանձուց. գանձապահ. գանձակալ. խազնատար.
to cry, to scream.
· Calfa
Ձայն է բացակատարումն գանչեցելոյ ի մեզ հագագի. (Անյաղթ սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
cage, park;
menagery;
den, haunt;
prison;
դնել ի —, to shut up in a cage.
· Calfa
Գայլ ի բերան հարին, եւ տարան գառագղիւ (կամ գառագղիւ). (Եզեկ. ՟Ժ՟Թ. 9։)
belonging to the pascal lamb;
immolation of the pascal lamb, Easter.
· Calfa
Կատարեալ զգառնազեն ստուերական մովսիսագիր օրէնսն. (Ոսկիփոր.։)
to become like a lamb.
· Calfa
Որպէս թէ ձայնն գառնացաւ, սնաւ, եւ եղեւ արու տարեւոր. (Վրդն. ծն.։)
cf. Յերիւրեմ.
· Calfa
Ձայն է բացակատարումն գանչեցելոյ ի մեզ հագագի, եւ երիւրեցելոյ ընդ խոշոր շնչափողն». յն. անցելոյ կամ ուղեւորելոյ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։)
of iron;
— գործիք, tool, instrument of iron.
· Calfa
Հրամայեաց հանել յերկաթեղէն տապակ։ Զոր կալեալ արշակայ՝ տարաւ ի պարթեւս երկաթեղէն կապանօք։ Կապէ զոտս արշակայ երկաթեղէն շղթայիւք. (Խոր. ՟Բ. 2. 12։ ՟Գ. 35։)
adj. adv. two, double, binary;
twice, doubly.
· Calfa
Երկակի սահմանելով զիմաստասիրութիւն, զոմն յենթակայէ, եւ զոմն ի կատարմանէ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։) Նոյնպէս եւ առընթեր բայանուանց.
that measures two opposite things;
s. mech. beam, lever of an engine;
— դրամահատ, lever for coining;
— փոխարինիչ, compensating balance.
· Calfa
Արեգակն անաչառասփիռ, աստղ սահմանիչ երկակշիռ տարրութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
long, extended;
parallelogram, oblong.
· Calfa
Երկայն ձեւով. առաւել տարածեալ ընդ երկայնութիւն.
very long, elongated;
that lasts long;
far.
· Calfa
ἑπιμήκης oblongus μακρός longs Ձգեալ տարածեալ ընդ երկայն. երկան.
to lengthen, to extend, to stretch, to draw, to draw out;
to prolong;
— զոտս or զսրունս, to stride, to straddle.
· Calfa
length;
court;
longitude;
depth;
— աւուրց՝ կենաց, long days;
length of days, long life, longevity;
խաղալ գնալ յ— գետոյն, to skirt, to run along the river;
յ—, of the length of;
to the...
longitude.
· Calfa
parasitic.
· Calfa
Որ պաշտօն տանի երկուց, անձին եւ օտարի, շնթելով մեծատանց, եւ պարարելով զորովայն իւր. զի դնի որպէս յն. παράσιτος parasitus, որ է պատառաբոյծ.
long, extended, that lasts a long time, durable.
· Calfa
Հաստումն է առանց բերման երկարաձիգ տարածումն. (Արիստ. աշխ.։)
doubtful, uncertain, undetermined, perplexed;
յերկբայս լինել, to doubt, to have doubts;
to scruple, to demur;
յերկբայս արկանել, to call into question;
յերկբայս առնել, to bring into suspicion, to make suspicions.
· Calfa
Երդումն առ մեզ վասն այնորիկ լինի, զի զերկբայ եւ զկեղակարծելի իրս հաւատարմացուցանեմք. (Ոսկիփոր.։)
cf. Երկբայիմ.
· Calfa
ἁμφιβάλλω dubito Յերկբայս լինել. յերկուանալ. տարակուսիլ. երկմտիլ.
Մի՛ ոք ընդ այս երկբայացեալ տարակուսեսցի. (Խոր. ՟Ա. 13։)
doubt, hesitation, perplexity, irresolution;
suspicion;
incertitude, ambiguity.
· Calfa
ἁπορία, ἁμφισβήτησις dubitatio, dubium Երկմտութիւն. տարակուսանք. կասկած. թերահաւատութիւն. վարանք անձին կամ մտաց. եւ Անստուգութիւն իրաց.
Երկբայութիւն մտաց անկատար եւ կաղ է միշտ, եւ կոյր. (Փիլ.։)
ԵՐԿԲԱՅՈՒԹԻՒՆ. որպէս Երկբանութիւն. տարբերութիւն. անմիաբանութիւն.
amphibological, double, ambiguous;
double-dealing, double-tongued.
· Calfa
դիմ. ԵՐԿԲԱՆ Է. ԵՐԿԲԱՆԻ. դիմ. διαφωνεῖ dissentit, differt Անմիաբա՛ն է. տարբերի.
amphibology, ambiguous discourse, ambiguity.
· Calfa
διαφωνία discrepantia, dissonnatia, dissensio Անմիաբանութիւն. տարբերութիւն. տարաձայնութիւն.