opulent, wealthy, rich;
abundant, copious.
· Calfa
. ի-ա հլ. «ճոխ, հարուստ». աւս բառը չէ՛ գործածուած ոսկեդարեան գրականութեան մէջ, բայց սովորական է յետոսկեդարեան շրջանին. ինչ. Ոսկ. յհ. ա. 21. Ածաբ. մկրտ. Նար. Լմբ. պտրգ. որից փարթամանալ Նար. Սարգ. Ոսկիփ. փար-թամացուցիչ Խոր. ի գն. մեծափարթամ Պիտ. փարթամութիւն Ոսկ. յհ. ա. 42. փար-թամաշնորհ Յհ. կթ. բազմափարթամ Պտմ. աղէքս։ Ըստ Ե. եպս. Դուրեան, Բազմ. 1909, 161 փարթամ բառը գործածուած պիտի լի-նի նաև Դան. ա. 3 «... ածել յորդւոց գե-ռութեանն Իսրայելի և ի զաւակէ թագաւո-րութեանն և ի Պարթևաց մանկունս անարա-տըս», որ յետոյ աղաւաղուելով եղաւ «և ի Պարթևաց». աղաւաղութիւնը ակներև է, ո-րովհետև նոյն տեղը եբրայեցին ունի [hebrew word] umin-hapartomim «յիշ-խանաց», որից և յոյնը տառադարձութեամբ -ἀπὸ τῶν φορϑομμὶν (այլ ձ. πορϑομμειν), Այսպէսով փարթամ բառը մի անգամ գոր-ծածուած պիտի լինի Ոսկեդարում։
ԳՒՌ (dialectal) Ախց. փարթամ, նաև Պլ. Սեբ. Տիգ. փարթամ «խոշոր կազմով, պարթև. յաղթակազմ (մարդ)», Շմ. փարթամ «հա-րուստ, ճոխ. 2. ժանտախտ», Սչ. փարթամ «անամօթ, անպատիւ (միայն իգական սեռի համար գործածուած)»։
Ծառայից, տերանց, աղքատաց, փարթամաց։ Փարթամքն ընչիւք՝ ոչ դեգերին առ դուրս լիոցն. (Ածաբ. մկրտ.։ Նար. ՟Ծ՟Թ։)
Ընդէ՞ր ամենեքեան ոչ փարթամք, այլ աղքատք կարօտք մեծատանց. (Լմբ. պտրգ.։)
Արդ մի՛ պարծիր ո՛վ անզգամ, ժանտ եւ ժըպիրհ՝ չարեօք փարթամ. (Շ. եդես.։)
Ողորմութեամբ ոչ ձանձրացաւ, փարթամ տըրիւք վշտակցեցաւ. (Լմբ. ի շ.։)
to become or grow rich, to thrive.
· Calfa
Անտեսիցն ճոխութեամբ փարթամացան. (Նար. ՟Ժ։)
Վասն այնորիկ չքաւորի մարմնաւորօքն, զի դու փարթամասցիս հոգեւորօքն. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Ապա կարես եւ դու փարթամանալ հոգւովդ առաքինութեամբք. (Ոսկիփոր.։)
generous, liberal.
· Calfa
Թերեւս զմտաւ ածեալ նորա զփարթամաշնորհս յուսուփ, զի գտցէ շնորհս առաջի երկրորդն փարաւոնի. (Յհ. կթ.։)
copiously, abundantly.
· Calfa
Յինքեան ունելով փարթամապէս անուշահոտ որակութիւնս. (Դիոն. եկեղ.։)
to enrich, to render rich, to make wealthy.
· Calfa
Տալ փարթամանալ. ճոխացուցանել. լնուլ բարեօք.
Ի նոցա լիութենէն փարթամացուսցեն զձեր գանձարանսդ։ Փարթամացուցեր, եւ աղքատացայ. (Յհ. կթ.։ Սկեւռ. աղ.։)
riches, opulence, abundance, wealth.
· Calfa
Ընկալեալ զփառաց փարթամութիւն. (Յհ. կթ.։)
Զիմանալեացն փարթամութիւն (կամ փարթամ մեծութիւն). (Նար. կուս.։)
Որ յաղքատութեանն է փարթամութիւն, ի տկարութեանն զօրութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Անդ ոչ ուրեք պետութիւն, եւ ո՛չ փարթամութիւն, կամ փառք, կամ զօրութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
Յո՞րչափից զրկեցեր զանձն քո բարութեանց, եւ ուրախարար փարթամութեանց. (Մաշկ.։)
Արժանաւոր փարթամութեամբ վախճանեալ, բազում ինչս եւ ոսկի եթող նմին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ըստ փարթամութեան գերունակութեան տարբերեալ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Փարթամութեամբ բանից։ Փարթամութիւն իմաստութեան եւ գիտութեան։ Ամենաբարւոք փարթամութիւն վարուց. (Աթ. ՟Թ։ Ճ. ՟Գ.։ Սարկ. աղ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
· Calfa
ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ. πλοῦτος divitiae ὔπαρξις, ὅλβος substantia, opes. որպէս Մեծատնութիւն. փարթամութիւն. եւ Ինչք. գոյք. հարստութիւն.
ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.
· Calfa
Ճոխից եւ անազգեաց, աղքատաց եւ փարթամաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
· Calfa
Անտեսիցն ճոխութեամբ փարթամացան։ Զանտեսիցն իբրեւ զյայտնեցելոց. (Նար. ՟Ժ. ՟Խ՟Ե։)
young;
childish.
· Calfa
Ընկեսցո՛ւք զաստի ճոխութիւնս, զի անտիօքն (անդիօքն) փարթամասցուք. (Ածաբ. աղք.։)
fertility, fecundity, abundance.
· Calfa
Արգասաւորութիւն տնկոց, կամ փարթամութեան։ Առլցեալ սքանչելագոյն արգասաւորութեամբք, եւ ընչիցն արգասաւորութեամբք. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
redundant, superfluous, excessive;
trascendent;
more, rather;
too much;
— եւս, more, over and above, besides, so much, the more, cf. Աւելի, cf. Առաւելապէս, cf. Առաւելագոյնս, cf. Մանաւանդ;
— քան, more than;
— քան զ—, —ագոյն, more and more, too much;
— եմ, լինիմ, գատնիմ, cf. Առաւելում.
· Calfa
Յառաւելսն յորդորել։ Առաւել փառաց հասանել։ Յառաւելն փոխին ի կեանս։ Ի կենդանութենէ յառաւել փոխադրեալ կենդանութիւն։ Յառաւել փարթամութիւնս անցանել. (Ագաթ.։) (Պիտ.։)
conduct, command, governance, direction;
provost-ship, prelature.
· Calfa
Յորդորօղ յանսխալ առաջնորդութիւն հաւատոյն։ Այսպէս ի յառաջնորդութենէ բանիս երեւեցան փարթամութիւնք. (Պիտ.։)
very rich, opulent.
· Calfa
πολυάργυρος copiosus vel dives argento Ոյր կամ ուր բազում է արծաթ. բազմագանձ. փարթամագոյն.
Բազմարծաթ շահիւք փարթամանայր. (Պիտ.։)
expensive, costly;
splendid, sumptuous, rich, magnificent.
· Calfa
Հիմնադրէ եկեղեցի բազմածախ փարթամութեամբ. (Յհ. կթ.։)
s. adj. beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.
· Calfa
Այլ միշտ փարթամ կամ ի նոսին, աղքատ բարեաց ամենեւին. (Յիսուս որդի.։)
pennyless, poor;
nothingness
· Calfa
Անընչին ոչ հակառակել ընդ փարթամին. (Պիտ.։)
renowned, famous, excellent;
rich.
· Calfa
(իբր բառից արժանի. լծ. եւ փարթամ. որպէս եւ յն. է՛ւբօրօս) Մեծանուն, եւ մեծատուն. ճոխ. մեծափառ. անուանի. հռչակաւոր. հոյակապ. պանծալի.
happy, prosperous, in good circumstances, rich.
· Calfa
Բարեկեցիկ եւ խրախճան կեանք։ Բարեկեցիկ փարթամութիւն անձանց. (Փիլ.։ Պիտ.։)
fine figure, gracefulness, decorum.
· Calfa
Միաբանութեամբ պարսպեալ էք, եւ ամենայն բարեձեւութեամբ փարթամացեալ. (Մագ. ՟Ա։)
well adjusted, well agreed;
symmetrical.
· Calfa
Բարէյարմար փարթամութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Բուժակ.
· Calfa
Առատապէս կանոնօք փարթամացուցանել զկարգեալ բուժիչսն։ Զբուժիչս ի բժշկութեան. (Պիտ.։)
chrnicler, chronologist;
chronological;
cf. Ժամանակագիրք.
· Calfa
Ասացեալ ժամանակագիրք փարթամագոյնս գրեցին անխտիր հայի ի մատենագիրս եւ ի մատեանս գլխովին։
bold, audacious, insolent, rash, presumptuous, impudent.
· Calfa
զատիկ մեր զենաւ քրիստոս, զի զժպիրհ իշխանութիւնն մահու լուծցէ. Ժանտ եւ ժպիրհ՝ չարեօք փարթամ. (Շ. եդես.։)
sublimity, preeminence, excellence.
· Calfa
Ըստ մի իշխանութեան զօրացեալ, եւ կամ ըստ փարթամութեան գերունակութեան տարբերեալ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
to ravage, to ruin, to pillage, to sack.
· Calfa
Զընչիցն պատահեցելոցն աւարեալ գերփէր փարթամութիւնսն. (Պիտ.։)
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
· Calfa
Գլխաւորեալ ի քեզ զիմանալեացն փարթամութիւն։ Հիմն արկանեմ, եւ ոչ գլխաւորեմ։ Ճշմարտապէս գլխաւորեցաւ. եւ այլն. (Նար.։)
being, existence, that is, substance;
goods;
ըստ գոյին, գոյիւ, գոյիւ իւրով, գոյիւ չափ, as much as his means or property allow, as much as he had;
entirely, completely;
ի — ածել, to create, to cause to exist.
· Calfa
Գոյիւ փարթամացելոցն։ Մարմնաւորք գոյիւք. (Լմբ. սղ.։)
pride, haughtiness;
insolence, arrogance, presumption;
lordliness, tyranny.
· Calfa
Զփարթամաց գոռոզութիւնս, զկարօտելոց տառապանս. (Վրք. ածաբ.։)
gold-digger;
— տեղի or —ք, gold mine;
gold-diggings.
· Calfa
Ոսկեհանացն փարթամութիւնս. (Բրս. յուդիտ.։)
to be divided into halves, to be equally divided;
to be half way;
to share in, to partake of;
to be complete, accomplished;
—կեցաւ մահն յաղքատս եւ ի փարթամս, death overtook both poor and rich;
—կէ գիշերն, it is midnight.
· Calfa
powerful, potent;
strong, vigorous;
monied, rich, opulent, fortunate;
much, abundant;
numerous;
long since, remote, old;
— մի, enough, sufficient, much;
— մի ժամ, ժամանակ, log, a long while or time, a great while;
ի — դարուց, many centuries since;
— մի յառաջ, long time before;
յետ — ժամանակաց, long time after;
— միտք, ingenious;
գունդ —, a strong force;
— ձգմամբ, for a long time;
— ինչ ամաց ի վերայ անցելոց, after many years.
· Calfa
δυνάστης, ἱσχυρός, ἀδρός potens, fortis, crassus, dives. Կարօղ զօրութեամբ (ի հարուլ). հզօր. գոռոզ. բուռն. թիկնաւէտ. եւ Ճոխ. աւագ. իշխան. մեծամեծք. եւ իբր Մեծատուն՝ առաւել ռամկական. կարօղ, ուժով, եւ փարթամ.
to become powerful, to be predominant, to domineer, to lord it, to rule over, to reign;
to get or grow rich, to prosper, to thrive;
to abound;
— զբարեպաշտութիւն, to be rich in piety, to be very pious.
· Calfa
Ոչ ապականացու եւ այլայլելի բնութիւնս, այսինքն եղականքս հարստասցի էապէս զանփոփոխութիւն։ Ոչ մեք զնորայսն հարստացաք։ Զմէ՞ անպատշաճ ասես աստուծոյ զտնանկութիւնն, որով աշխարհ հարստանայ զբարեպաշտութիւնն. որով աղքատացաւ բանսարկուն հարստացեալն զմոլորութիւն. (Պրպմ. (ուր հյց. խնդ. է ոճ յն. որպէս թէ լինէր ըստ հյ. յարստանալ. իսկ յն. փարթամանալ))
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
· Calfa
ՃՈԽԱՆԱԼ. Մեծանալ. ունել եւ վայելել զպանծալի ինչ. կամ լիանալ յորդութեամբ. փարթամանալ. զարդարիլ. իբր πλουτέω ditesco.
adjective, epithet;
— անուն, surname.
· Calfa
Մակադրական է, որ ի վերայ իսկիցն եւ կամ առասականացն եդեալ է, եւ յայտնէ գով կամ պարսաւ ինչ. արագ, հեղգ, փարթամ, աղքատ. (Թր. քեր.։)
scientific.
· Calfa
Զգեղապարելն ուսեալ ներշրջանակացն, եւ մակացականօքն փարթամացելոյ. (Յհ. իմ. ատ.։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
· Calfa
Հոգեւոր դրախտ, կամ ձիթենի. հաղորդութիւն, խրախճանութիւն. սպառազինութիւն, փարթամութիւն, եւ այլն. (Կոչ. ՟Ա։ Նար.։ Պիտ.։)
after, since, afterwards;
— զատկի, after Easter;
— տրայիանոսի, after Trajan;
— երկուց ամաց, after two years;
— գալոյ քո, after or since your arrival;
— մեկնելոյ քո, since you set out;
— բազում ժամանակաց, a long time since;
— սակաւուց, a short time since, shortly after;
— այսորիկ, — այնորիկ, after that, since that time, then, since, afterwards, after;
— որոյ, after that;
back;
— յառաջ, before and behind;
ի — ընկենուլ, to lay aside;
— դարձուցանել, to bring back;
— դառնալ, to return, to come back;
— կալ, to recede from, to desist;
— հայիլ, to look back;
— ընթադրել, to retort, to repulse, to repel.
· Calfa
Յետ որոյ ի չափ փարթամութեան ծնողաց իւրոց հասեալ, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
· Calfa
Յետ որոյ ի չափ փարթամութեան ծնողաց իւրոց հասեալ, եւ այլն. (Վրք հց. ԺԴ։)
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
· Calfa
Յոքնակի եւ բազմարծաթ շահիւք փարթամանայր. (Պիտ.։)
cf. Մեծախորհուրդ.
· Calfa
Մեծութիւն առ իմաստնոց՝ ոչ զփարթամութիւն ընչից ասէ, այլ զմեծախոհ լինելն ի բանս եւ ի գործս. (Լմբ. առակ.։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
· Calfa
Եւ πλουτέω, πλουτίζομαι dives fio, sum;
ditesco. Մեծատուն լինել. փարթամանալ. հարստանալ.
rich, wealthy, opulent;
the wealthy, rich people, the rich.
· Calfa
πλούσιος dives. Ոյր մեծ է տուն, այսինքն լի ճոխութեամբ, ընչաւէտ. ընչեղ. փարթամ. ճոխ. հարուստ.
majestic, glorious, august, illustrious.
· Calfa
Մեծափառ պատիւ, կամ փարթամութեան իրք, կամ եկաւորութիւն, կամ օր. (Բուզ. ՟Դ. 20։ Պիտ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Տօնակ.։)
to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
· Calfa
Մի՛ ոք ընչասէր լինիցի ի սակս մանկանց, զի փարթամագոյն մնացուսցէ զսոսա. քանզի մանկանց պարտ է բազում պատկառանս, եւ ո՛չ ոսկի մնացուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
corpulent, fleshy, plump.
· Calfa
Ծանրամարմինքն ի ձեռն փարթամութեան ստացեալ երիվարս երագեն. (Լմբ. ժղ.։)
full;
superabundant, copious;
fully, completely, thoroughly, entirely;
perfectly;
լի առնել, to fill, to load, to heap;
զբազում լսելիս լի արար բանն, many have heard him;
լի լինել, cf. Լիանամ;
լի եւ լի, cf. Լիուլի;
լի ափով, ձեռօք, by handsful, profusely, generously;
լի աւաբաւ, loaded with booty;
լի փառօք, covered with glory;
լի աւուրք, full of years, old;
լի մտօք, sensible, judicious, wise;
լի երախտագիտութեամբ, full of gratitude, of affection, of faults;
զաւուրս տասն լի, ten entire days;
լի կատարեալ, բովանդակ, perfectly full, entire, complete, perfect, cf. Լիակատար;
լուսին լիով լուսով նկարեալ, full moon;
բաժակ գինի լի արկանել, a glass of wine full to the brim;
լի զհասակ մարմնոյն ունել, to be adult, to arrive at man's estate;
լի են բերանք նոցա ծաղու, they are full of laughter, of merriment;
լի ասացեր, you are quite right.
· Calfa
plenty, abundance, fulness;
repletion;
riches;
կեալ ի լիութեան, to live in abundance;
ի —, in abundance, profusely;
ի — բաւականի, sufficiently, enough.
· Calfa
Նոցա լիութենէն փարթամացուսցեն զձեր գանձարանսդ. (Յհ. կթ.)
to change the nature of, to adulterate, to corrupt, to debase, to spoil, to impair.
· Calfa
Այս է փարթամին, ոչ այլ ումեք պէտս ունել. թէպէտեւ առաջիկայ ժամանակս զայսոսիկ խորթացոյց. (Անյաղթ պորփ.։)
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
· Calfa
Հարուստ խորհրդականաւն, եւ փարթամ յիշողականաւն. (Ուռպ.։)