recompense, compensation, retribution, remuneration, reward;
return, requital, satisfaction, revenge;
in exchange or return for, instead of, for;
reciprocally;
— վնասուն, amends, indemnity, reparation;
— այցելութիւն, return visit;
դարձ —րինի, condign recompense;
առնել զդարձ —րինի, to give like for like;
հատուցանել զ— վնասուն, to make up to, to indemnify for.
Զփոխարէնսն հատուցանել ծնողացն։ Արդ արարէք զդարձ փոխարինին ի նոյն։ Զդարձ փոխարինին յանձինս իւրեանց ընդունէին. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 4։ Եսթ. ՟Ժ՟Ղ. 9։ Հռ. ՟Ա. 27։)
Զի եւ ոչ իսկ փոխարէնս խնդրէ ի մէնջ փոխանակ երեխտեացն։ Ինքն առնէ զփոխարէնս յերկնի եւ յերկրի։ Փոխարէնս առ ի նմանէ առաքին երեւելիք եւ աներեւոյթք։ Որ առիթ լինի չարին, զփոխարէնս չարեաց առցէ. (Յճխ.։)
Նոյն ինքն գործն՝ որոյ այս փոխարէն է, միւս եւս պարգեւ գոլ։ Ակն ունելով հատուցման փոխարինին։ Եւ անդրադարձ փոխարինի՝ բազումերկանցն պատշաճի. (Շ. մտթ. եւ Շ. բարձր. եւ Շ. վիպ.։)
Ոչ եթէ ըստ բարի գործոց մերոց զայս փոխարէն գտաք։ Տացէ քեզ զհատուցումն փոխարինաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։ ՟Է. 14։ Զի՞նչ հատուսցուք մեք Աստուածոցն փոխարէնս այս մեծի յաղթութեանս. Եղիշ. ՟Բ։)
Ձգենփութապէս ի փոխարէն նոցին ի տանջանսն. (Լմբ. իմ.։)
Թէ ապրիմք, փոխարէնս առնեմք ձեզ. (Զենոբ.։)
Ի փոխարէն հատուցմունս հարիւրաւորս հատուսցէ նոցա պարգեւատուին առատութիւն. (Ղեւոնդ.։)
Յղեաց առ խոսրով՝ արքայն մօրիկ. քանզի զնա թագաւորին փոխարէն էին կացուցեալ. (Մամիկ.։)
ՓՈԽԱՐԷՆ. մ.նխ. Փոխան. փոխանակ. ի փոխարէնս. գրի եւ ՓՈԽՈՐԷՆ.
Փոխարէն հատուցանել։ Ո՞ փոխարէն թշնամանեսցէ։ Արժանի որոնց գործեցին՝ կրեն փոխարէն զտանջանսն. (Ածաբ.։ եւ Սարգ.։ Եզնիկ.։ Լմբ. իմ.։)
Իբրու փոխարէն անմիտ մարտին։ Սաւուղայ փոխարէն։ Աղքատացն փոխարէն՝ զկկարօղս պատուես եւկերակրես։ Այսոցիկ մեծագունի երախտեաց փոխարէն՝ ոչ այլ ինչ պահանջեցի. (Ագաթ.։ Մժբ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. թղթ.։)
Չար՝ փոխարէնընդ որոց առերն՝ հատուցեր. (Սարկ. աղ.։)
Զփոխարէնսն հատուցանել ծնողացն։ Արդ արարէք զդարձ փոխարինին ի նոյն։ Զդարձ փոխարինին յանձինս իւրեանց ընդունէին. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 4։ Եսթ. ՟Ժ՟Ղ. 9։ Հռ. ՟Ա. 27։)
Զի եւ ոչ իսկ փոխարէնս խնդրէ ի մէնջ փոխանակ երեխտեացն։ Ինքն առնէ զփոխարէնս յերկնի եւ յերկրի։ Փոխարէնս առ ի նմանէ առաքին երեւելիք եւ աներեւոյթք։ Որ առիթ լինի չարին, զփոխարէնս չարեաց առցէ. (Յճխ.։)
Նոյն ինքն գործն՝ որոյ այս փոխարէն է, միւս եւս պարգեւ գոլ։ Ակն ունելով հատուցման փոխարինին։ Եւ անդրադարձ փոխարինի՝ բազումերկանցն պատշաճի. (Շ. մտթ. եւ Շ. բարձր. եւ Շ. վիպ.։)
Ոչ եթէ ըստ բարի գործոց մերոց զայս փոխարէն գտաք։ Տացէ քեզ զհատուցումն փոխարինաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։ ՟Է. 14։ Զի՞նչ հատուսցուք մեք Աստուածոցն փոխարէնս այս մեծի յաղթութեանս. Եղիշ. ՟Բ։)
Ձգենփութապէս ի փոխարէն նոցին ի տանջանսն. (Լմբ. իմ.։)
Թէ ապրիմք, փոխարէնս առնեմք ձեզ. (Զենոբ.։)
Ի փոխարէն հատուցմունս հարիւրաւորս հատուսցէ նոցա պարգեւատուին առատութիւն. (Ղեւոնդ.։)
Յղեաց առ խոսրով՝ արքայն մօրիկ. քանզի զնա թագաւորին փոխարէն էին կացուցեալ. (Մամիկ.։)
ՓՈԽԱՐԷՆ. մ.նխ. Փոխան. փոխանակ. ի փոխարէնս. գրի եւ ՓՈԽՈՐԷՆ.
Փոխարէն հատուցանել։ Ո՞ փոխարէն թշնամանեսցէ։ Արժանի որոնց գործեցին՝ կրեն փոխարէն զտանջանսն. (Ածաբ.։ եւ Սարգ.։ Եզնիկ.։ Լմբ. իմ.։)
Իբրու փոխարէն անմիտ մարտին։ Սաւուղայ փոխարէն։ Աղքատացն փոխարէն՝ զկկարօղս պատուես եւկերակրես։ Այսոցիկ մեծագունի երախտեաց փոխարէն՝ ոչ այլ ինչ պահանջեցի. (Ագաթ.։ Մժբ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. թղթ.։)
Չար՝ փոխարէնընդ որոց առերն՝ հատուցեր. (Սարկ. աղ.։)
recompense.
Ոչ արժանի են չարչարանք ժամանակիս առ ի փոխարէնատրութիւնն Աստուածայ. (Վրք. հց. ձ։)
to render, to restore, to give back;
to pay, to discharge, to acquit;
to disburse, to lay out;
to recompense, to satisfy, to make amends, to compensate, to indemnify;
to cut;
— ի ստենէ, to wean, to take from the breast;
— զփոխարէնն, to render like for like, to requite;
— զվնասն, to make up for, to indemnify for;
— չար փոխանակ բարւոյ, չար — երախտեաց, to render evil for good;
— զմեղս հարանց՝ որդւոյ, to revenge the sins of the fathers upon the children;
—ցեր ինձ բարիս, եւ ես —ցի քեզ չարիս, I have rendered you evil for good;
աստուած հատուսցէ քեզ ի բարիս, may God reward you;
cf. Հատուցումն.
Զփոխարէնս դանիէլի առն աստուծոյ հատոյց. (Խոր. ՟Գ. 22. (իմա՛ ելոյծ զվրէժ)։)
authentic rescript.
• Պատըշրաւ ձևը իբրև գրծ. ընդունե-լով՝ ուղ. պատշիր ձևն են ենթադրում և մեևնում՝ ՆՀԲ «դաշն, ուխտ, որպէս և պրս. pādās՝ է փոխարէն և թրք. պա-տաշ «դաշն». ՋԲ «անդարձագիր կամ վաւերական մուրհակ». ԱԲ պատշիր կամ՝ պատրշիր «դաշինքի վաւերական գիր»։ Թիրեաքեան, Կարնամակ ծան. 29 կարդում է պատփրաւ (իբր ուղղական հոլով) և մեկնում է «վարձ, հատու-ցում», իբր պհլ. patfrās։ (Բայց այս մեկնութիւնը անյարմար է, որովհետև նախ՝ այս պարագային պիտի ասուէր «որում դու կամիս՝ ի պատփրաւ (ի հա-տուցումն) տամ», երկրորդ՝ պհլ. բառը նշանակում է «պատիժ» և ո՛չ թէ «բա-րի հատուցում», և երրորդ՝ նոյն բառի հյ. ձևն է պատուհաս)։ Նորայր, Յուշար-ձան 173 ուրղում է պատաշթաւ կամ պատըշթաւ, իբր պրս. pādāst «փոխա-րէն հատուցումն բարի»։ (Անընդունելի է այս էլ, որովհետև նոյն պրս. բառի հնագոյն ձևերն են պհլ. pātdahisn, պազ. pādāišn, pādāšn (Horn, Grdr. էջ 61), որոնք չեն կարող տալ հյ. պա-տաշթ ձևը. նոյն իսկ պրս. pādāst ձևը ընդունելու պարագային՝ սպասելի էր հյ. -շտ և ո՛չ թէ -շբ)։
դաշն. ուխտ. (որպէս եւ պ. բատաղ ՝ է փոխարէն, եւ թ. պատաղ, դաշն)։
cf. Տուգան;
damage, loss, disadvantage, prejudice, injury, wrong;
տուժիւք անձին, at one's expense;
փոխարինել տուժիցն, to indemnify, to recompense.
• , ի հլ. (մանաւանդ անեզաբար գոր-ծածուած) «պատիժ, վնասի փոխարէն հա-տուցուած դրամը» Առակ. իէ. 17. Եւս. քր. Ոսկ. յհ. ա. 7. որից տուժել ՍԳր. տուժա-պարտ Եփր. թգ. 405. տուժանք Մխ. ապար. անտոյժ Մխ. դտ. սակաւատոյժ Արծր. ու-նինք նաև ր յաւելուածով տուրժ կամ տուր-ժք, տուրժական, տուրժել Պղատ. օրին. 57, 98, 138, 140. Վրք. հց։ Բառիս կրկնակն է ՏՈՅԳ, որ առանձին չէ գործածուած, բայց սրանից են տուգան (մանաւանդ անեզաբար) ՍԳր. փիլ. Կղնկտ. տուգանել Խոր. Վրք. հց. երկու ձևերի լծորդութեան համար հմմտ. արժել-արգ, ոյժ-առոյգ։
ՏՈՅԺ մանաւանդ ՏՈՅԺՔ. որ եւ ասի ՏՈՒՐԺՔ. ζημία mulcta, poena, damnum. Տուգանք. վնասն պահանջեալ (իրաւամբք կամ յանիրաւի) ի հատուցանել. պատիժ վնասուն. փոխարէնն վնասակարուե՝ զրկանաց եւ յանցանաց. արկածք. նեղութիւնք, եւ ծախք փոխանակ անցից անցելոց.
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
• «վարձք, փոխարէն հատուցում» Ոսկ. ես. Եւագր. «վերջ, ծայր, լրումն» Փիլ. խոսր. Բրս. թղթ. և մրկ. որից վճարել «կա-տարել, գործադրել, վերջացնել. 2. վախճա-նիլ, կեանքը վերջանալ. 3. պարտքը տալ, հատուցանել. 4. արգիլել, վճիռ տալ» ՍԳր. Եզն. Եւս. քր. «բաժանել, բաժանուիլ, մէկդի կենալ» Ոսկ. յհ. Կիւրղ. ղկ. «ազատել, փըր-ևել» Տիմոթ. կուզ. 272. վճարանք Եփր. հռ. վճարումն Փիլ. այլաբ. Եղիշ. դիւրավնար Մանդ. պարտավճար Յհ. կթ. անվճար Պիտ. փիլ. գրուած է վինար Մխ. բժշ. 40. վճառել Վրդ. առ. 126-7. նոր բառեր են վճարօր, ամսավճար, վճարագիր։ Նշանակութեանց զարգացման համար հմմտ. հյ. հատուցա-նել և գւռ. հատնիլ «պարտքը վճարել, սպա-ռիլ, մեռնիլ, սատկիլ», լտ. solvo «լուծել, ազատել, ճեղքել, բաժանել, արձակել, մեռ-ցընել, պարտքը վճարել, վերջացնել» ևն։
ՎՃԱՐ. (լծ. ընդ թ. իւճրէթ, եւ պ. կիւղար ). Վարձ. հատուցումն. փոխարէն. որպէս λύσις solutio. (որք բերեն եւ ի ՟ա. նշ)
stipend, salary, hire, pay, wages;
emoluments, perquisities;
retribution, recompense, payment;
letting out on hire, hiring, renting;
—ք տան, rent, house-rent;
— բժշկի, physician's fees;
cf. Նաւ;
տուն ի —ու տալի, house to let;
—ս արկանել, դնել, to contract, to make an agreement, to agree;
ի —ու ունել, առնուլ, to rent, to farm, to hire;
to freight, to charter;
ի —ու տալ, to let on hire, to let out, to lease;
ի —ու ունել զտուն, to rent a house;
հատուցանել զ—ս տան, to pay house-rent;
տալ զարծաթ ի —ու, to put out money to interest;
արժանի է մշակն —ու իւրոյ, the labourer is worthy of his hire.
• , ու հլ. «աշխատութեան փոխարէն տրուած վճարք, պարգև» ՍԳր. Եղիշ. որից ի վարձու ունել «վարձքով բռնել» ՍԳր. վարձս արկանել «գին կտրել» Մտթ. ի. 2. վարձել ՍԳր. Եփր. մն. Սեբեր. վարձահա-տուი Կորիւն. վարձանք «վարձատրութիւն» Զենոբ. էջ 20. «փեսայի տուած օժիտը հար-սին» ՍԳր. Կոչ. 224. «սխուր, շնութեան գին» Միք. ա. 7. վարձաւր կամ վարձոտր Տոբ. և 5. 17. Եւաղր. վարձկան ՍԳր. վարձկա-նագրիչ Բուզ. դ. 8. վարձկանութիւն Եւս. քր. նախավարձել Մծբ? Նոր բառեր են օրավարծ, աշխատավարձ, վարձակալ, տողավարձ։
μισθός merces, praemium . եւս եւ μίσθωμα, τόκος եւ այլն։ Արժանն կամ արժէքն աշխատանաց. դարձն եւ փոխարէնն վաստակոց. վճարք ըստ պայմանի. հատուցումն. պարգեւ. կաշառք. կապէք. տոկոսիք. վարձք
good, nice, kind, indulgent;
fit;
fine, handsome;
well, right;
good, benefit, favour, goods;
— է, it is good;
— առնել, to do well;
— or բարեաւ եկիք, be welcome ! համբաւ բարեաց, good reputation;
գիտել զ— կամ զչար, to ignore the difference between good and evil;
զինչ — գործեցից, what shall I do well ? հատուցեր ինձ —ս, you have done me good;
ընկալար անդէն զ—ս քո, you have received good in your life;
յորժամ — լինիցի քեզ, when will you be happy;
բարեօք, cf. Բարւոք;
բարով իմն, cf. Սիրելապէս, cf. Մարդասիրապէս;
cf. Բարեաւ.
Քանզի բարի եգիտ, փոխարէնս հատուցանէ բարերարին. (Սեբեր. Բ։)
anger, wrath, ire, indignation, passion;
harshness;
disgrace;
զիջանել, ցածնուլ, դառնալ ի բարկութենէ, to be appeased, to allay one's anger;
թափել զ—, to give vent to one's anger;
— or հրացան —, thunder-bolt;
սրտմտիլ բարկութեամբ, to rage, to get into a passion;
— սրտմտութեան, սրտմտութիւն բարկութեան, furry, ire, wrath.
Բարկութիւն՝ բնական ինչ է. եւ սակայն յընթակայէ եւ ի կատարմանէ սահմանեմք զնա՝ ասելով, եթէ Բարկութիւն է առանդն զսրտիւն արեանն՝ առ ի տենչումն փոխարէն տրտմեցուցանելոյ. (Սահմ.։)
impost, duty, tax, contribution, levy, custom;
— անցից, toll.
Գուցէ ընդ որդւոյն տալոյ՝ զնա բաժ առնուցու. (Եզնիկ. իբր փոխարէն վճարք։)
to detract, to slander, to speak ill of, to calumniate, to defame, to backbite.
Բամբասեցին Մարիամ եւ Ահարոն զՄովսես։ Զի՞ բամբասէք զիս։ Զոր բանսարկուքն բամբասէին։ Որ բամբասէ զհայր կամ զմայր։ Բամբասել զճանապարհն առաջի բազմութեան։ Որ բամբասեալ, եւ ոչ փոխարէն բամբասէր. եւ այլն։ Կամ Առաքեաց լրտեսել զերկիրն, եւ եկեալ բամբասեցին զնմանէ առ ժողովրդեանն. (Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 36։)
that relates to dreams;
visionary.
Զփոխարէնն յաստուծոյ ընդունի յանրջական տեսութիւն առաքելոցն։ Յանրջական իմն նախատեսութեանց հրամայեալ. (Խոր. ՟Բ. 80. 85։)
to wash, to wash one's self;
to bathe, to bathe one's self;
to clear one's self from, to wash out a stain of dishonour;
— զփոխարէնն, to refuse a recompense;
— զսերմն առն, to lose, to abort, to fail, to miscarry, to have an abortion, a premature birth;
զայլս եւս լուանաս քոյով անօրէնութեամբն, you contaminate others by your iniquities.
fully, copiously, perfectly.
Լրապէս ինքն թուեաց, եւ ասաց։ Լրապէս զնոցին փոխարէնսն հատուսցեն։ Չի՛ք ոք իբրեւ զաստուած լրապէս բարեաց բաշխական. (Լմբ. անառակ. եւ Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
to offend, to enrage, to insult, to shock, to affront, to jure;
to reprove, to scold, to upbraid;
— զայլոյ ամուսնութիւն, to violate or defile another's bed.
Եթէ ի դրացւոյ եւ ի բարեկամէ թշնամանեսցի, մի՛ փոխարէն թշնամանեսցէ. (Եզնիկ.։)
occasion, opportunity, accurrence;
subject, cause, matter, motive, convenience, conjuncture, object.
Որ առիթ լինի չարին՝ զփոխարէնս չարեաց առցէ. նոյնպէս եւ բարեացն առիթ՝ բարի ընդունի. (Յճխ. ՟Ե։)
to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.
Իշխանութիւն ո՞չ ունէր իւր առնելոցն։ Ոչ կարեն փոխարէն առնել առնելոցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։ Ճ. ՟Ա.) իբր առնելւոցն, այսինքն առնելեացն, եւ իբր արարելոցն, արարուածոց, գործոց։
generous, liberal;
— տուրք, liberality.
Եկա՛յք առէ՛ք ի ձեզ զփոխարէնս սիրոյն, զոր նիւթեցէ՛ք զուարթառատ սիրով. (Ոսկ. ի նեռն.։)
turn, circuit, return;
reference;
reduction;
increase;
burden (of a song);
conversion, change;
— յետս or ընդ կրունկն, recoil, putting or drawing back, retreat;
— հիւանդութեան, paroxysm;
— փոխարինի, recompense, return;
retaliation, compensation, retribution;
— առնել, to turn, to turn about, to return;
again.
Ե՛ւս առատացոյց անդրէն ունել զդարձն (այսինքն զփոխարէնն). (Իգն.։)
circuit, return;
reward, retribution;
answer, report, signification;
— բանից, phrase, sentence, style.
Զի այլ զի՞նչ եւս կարիցեմք առնել դարձուածս՝ փոխարէն բարեացն որ ի քէն. (Ագաթ.։)
confession or declaration of faith.
grace, thanksgiving, thanks;
— or Խորհուրդ գոհութեան, Eucharist.
Տացեն՝ փոխարէն գոհացողութիւնս։ Այսպէս ասասջիք գոհացողութեամբ. (Սիր. ՟Ժ՟Է. 25։ ՟Լ՟Թ. 20։)
mad, silly, brainless, senseless, stupid, foolish, irrational, crazy.
unevenness, inequality of surface;
want of politeness, rudeness, awkwardness, harshness, roughness, coarseness;
— օդոյ, intemperance
Անհարթութեան սուղ ժամանակին զանանցական կեանս հատուցանէր փոխարէնս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.
Եւ փոխարէն հատուցումն.
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
Աղքատացն փոխարէն զկարօղս պատուես եւ կերակրես. (Մանդ. ՟Զ։)
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
gift, present;
donation, favour, grace, gratification, munificence, liberality;
premium, remuneration, recompense;
salary, pension;
ի —, ի —ի, ի —ի մասին, as a gift, as a present;
—աւ առնել զոք, to lavish gifts or benefits on, to gift;
cf. Լնում;
cf. Ճոխացուցանեմ.
մանաւանդ Պարգեւք, ւաց. s. δόμα, δωρεά, δώρημα , δόσις, ξένιον donum, munus ἑποχορηγία suppeditatio, munificentia χορηγία munus choragi, erogatio, largitio. Բարիք իմն առատաձեռնեալ. տուրք ձրի. որ եւ ՇՆՈՐՀՔ ասի կամ փոխարէնն վաստակոց՝ լիաձեռն առաւելութեամբ, եղեալն ի մեծէ առ փոքր.
to draw or pull out, to take away, to abstract, to remove, to displace;
to dislodge;
to rise, to lift up, to carry up;
to divulge, to let out, to publish;
to offer, to present;
to subtract, to take away;
— զքառակուսի արմատ թուոյ, to extract the square root of a number;
— իրաւունս, to do justice to;
— առնուն չար, to defame, to decry, to slander, to belie;
— յաչաց, to cause to lose the favour or affection of;
— յաչաց ժողովըրդեան, to render unpopular;
ի վեր —, to inform of, to discover, to disclose, to reveal, to unveil, to unmask;
— ընդ աշխարհ, to publish, to divulge every where;
ի բանս —, to delude, to beguile, to seduce, to betray, to deceive;
յինքն —, to appropriate to oneself, to take possession of, to assume wrongfully;
— ինչ յոք, to ascribe, to attribute, to impute;
— յոք զպատճառս ամենայն չարեաց, to accuse of every evil;
— յոք զիմն, to apply to;
ի բաց —, to exclude;
to scatter;
to send back or away, to dismiss, to discharge;
— բռնի or բռնաբար, to extort, to wrest, to seize by force, to take by violence;
— յարմատոց, to root up, to extirpate;
*— զթեփ, to scale;
to pearl or decorticate seed;
— զվրէժ քինուն or — զփոխարէն չարեացն, to avenge oneself, to be revenged;
to turn the tables upon;
— օգուտ, to turn to account, to profit by, to derive benefit from, to avail oneself of, to improve;
— հետեւանս, to desume a consequence;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to give, to deliver up;
— զօրս, to levy soldiers, troops;
— աւուրս, զգիշերն, to pass the days, the night;
— աւուրս բազումս, to remain a long time;
— ի ժառանգութէնէ, to dispossess;
— յայլ լեզու, to translate into;
— ողջակէզ, to sacrifice;
— լեզու, to put out one's tongue;
to loll out one's tongue;
վիճակ —, to draw, to cast lots;
— զկարասիս, to unfurnish, to strip;
— զկինն, to repudiate;
— կանանց զյօնսն, to paint one's eyebrows;
— զջուր, to draw water, to draw up, to fetch up;
— ի նաւէ, to disembark;
to land, to set on shore;
— ճանապարհի, դրան, to lead to, to run into, to abut or end in;
— առ ոք, to present, to introduce;
— զսուրն ի պատենից, to unsheathe;
— ընդ սուր, to put to the edge of the sword;
— զհոգին, to give up the ghost, to expire, to die;
— զօրհնութիւն, to bless, to praise;
հա՛ն զիս աստի, take me out of this.
restitution;
payment, reimbursement;
remuneration, recompense;
compensation, gift, offering, fine, amends;
cutting;
— վնասուց, damages, indemnity, reparation;
— փոխարինի, compensation;
exchange, any thing given in return;
ի —, in payment;
in return;
օր —ցման, the Last Judgment;
— առնել, to reward, to requite, to recompense;
to make amends for;
հատուցանել ումեք զ—, to give tit for tat, to make a return for, to requite;
to avenge, to punish;
հատուցանել զ—ի թշնամիս, to revenge oneself on one's enemies.
ἁπόδομα, ἁνταπόδομα retributio, redditio. Հատուցանելն, եւ հատուցանիլն. փոխարէն. տրիրտուր. վճարումն, եւ վճարք. գործ. վարձ. պատիժ. վրէժխնդրութիւն. դատաստան.
Ի փոխարէն հատուցմունս հարիւրաւորս հաստուսցէ նոցա պարգեւատուին առատութիւնն. (Ղեւոնդ.։)
a hundred, centenary;
centuple;
by hundreds, in great numbers;
centurion.
Ի փոխարէն հատուցմունս հարիւրաւորս հատուսցէ նոցա. (Ղեւոնդ.։)
blow, knock, beating, striking, percussion;
bastinado;
slash, cut, wound;
bruise, contusion;
sore;
scourge, blow, chastening, tribulation, misfortune;
repulse, rout, defeat, overthrow, considerable loss;
—ք, — paean;
—ք եգիպտոսի, the plagues of Egypt;
օրհասաբար —, mortal blow;
—ս ածել, to give many blows, to cudgel, to chastise;
հարկանել ի —ս մեծամեծս, to make great slaughter, havoc, carnage, butchery.
Ձայն հարուածոյ, ձայն շարժման անուոյ։ Զհարուածս ցաւոց։ Զանհնարին հարուածսն։ Հարուածովք կամակորօձիցն։ Զոմանս մարախոյ եւ մկանց կոտորեցին հարուածք։ Հար զնոսա հարուածս մեծամեծս։ Տալով տաջիք նմա զհարուածոցն (փոխարէնս).եւ այլն։
to beg with submission, to implore, to supplicate, to pray or entreat earnestly, to solicit, to beg for, to adjure, to beseech, to invoke, to intercede;
պաղատանս —, to address the most earnest entreaties.
Տո՛ւք զփոխարէնըն զոր պարտիք, զաղօթըս սուրբ՝ զոր պաղատիք. (Տաղ.) իմա՛, պաղատեալ լինիք յինէն, կամ որով պաղատիք առ Աստուած։
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
Անմոռացաբար հայցեմ ընդունել ի ձէնջ զյիշողութեանն փոխարէնս. (Յհ. իմ. յիշ. կանոն.։)
cf. Յօժարիմ;
cf. Յօժարեցուցանեմ.
Զոր ոչ են կարող փոխարէն հատուցանել, բարի առնել յօժարեցուցանեմք. (Նիւս. բն.։)
to dispose, to incline, to excite, to inspire with inclination, to raise a desire or a passion for, to interest, to induce, to invite, to persuade.
Զոր ոչ են կարող փոխարէն հատուցանել, բարի առնել յօժարեցուցանեմք. (Նիւս. բն.։)
previously;
as a prelude.
Յարդարապէսն ընձեռելոյ, յորոց նախերգաբարն (կամ նախաերգաբարն) տածեցաւ՝ զփոխարէնսն հատուցմամբ. (Պիտ.։)
big words, exaggeration, bombast, boasting, bragging, rodomontade, fustian, gasconade.
Զայնքան լսելով ի մեզ մեծաբանութիւնս եւ բասրանս՝ ոչ զհաւասարն ախորժեմք դարձուցանել փոխարէնս. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Ձախողակ.
Ետես ձախող դատավճիռ թագաւորին։ Դարձոյց ձախող փոխարէնքն հատուցման. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
worthy of death, deserving death;
condemned to death;
— առնել, առ —ս ունել, to condemn to death.
Մահապարտ է, փոխարէն մեռցի։ Մի՛ լիցի մահապարտ։ Իբրեւ զմահապարտս. (եւ այլն. Ել. ՟Ի՟Բ. 3։ Ղեւտ. ՟Ի. 9=27։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 66։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 27։ ՟Ա. Կոր. ՟Դ. 9։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 11։ Գծ. ՟Գ. 14։)
knavish, roguish, cheating, crafty;
falsifying, forging;
stealing.
Թէպէտ եւ գտանէր զնենգիչսն իւր, ոչ ումեք զփոխարէն չարին հատուցանէր. (Արծր. ՟Գ. 12։)
laudative;
panegyrical, eulogistic.
նԵՐԲՈՂԱԿԱՆ բան, կամ փոխարէնք.Ներբողական ձայնիւ. (Փիլ.։ Խոր.։ Պիտ.։ Շար.։)
to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.
Եկա՛յք առէք ի ձեզ զփոխարէնս սիրոյն, զոր նիւթեցէք (որպէս բրաբիոն) զուարթառատ սիրով. (Ոսկ. ի նեռն.։) cf. ՀԻՒԹԵՄ։
premium, prize or reward;
fight, combat;
տանել զ—, to win, to carry the prize, to bear away the bell;
— առնուլ, to get, gain or obtain a prize.
ἇθλον certaminis praemium. Յաղթանակ. վարձ եւ պսակ մրցանաց. բրաբիոն յասպարիսի նահատակութեան. փոխարէն.
price of a dog;
hire of a prostitute.
thanks, thanksgiving, gratitude, thankfulness.
χάρις, χάριτος, εὑχαριστία, εὑχαριστήριον, χαριστήρια gratiae, gratiarum actio, donaria եւ այլն. Շնորհակալն լինել. գոհութիւն. երախտագիտութիւն. նշանակ կամ փոխարէնն երախտեաց.
to punish, to chastise, to correct, to inflict punishment or correction.
κολάζω, τιμωρέω punio, castigo, ulciscor ἑτάζω կամ αἱτιάζω examino կամ culpo. Պատիժ տալ. ընդ պատժով արկանել. վրէժ առնուլ. փոխարէնս առնել յանցանացն. եւ Պատուհասել. յանդիմանել. կշտամբել.
pain, punishment, chastisement, correction, penitence;
— մահու, condemnation, sentence;
առանց պատժոց or պատժի, with impunity;
անկանել ընդ պատժով, to incur, to deserve punishment;
— տալ, to order punishment or penance;
դնել — ի վերայ, to inflict punishment or chastisement;
զանիրաւութեան —ս արկանել զնովաւ, to punish his injustice.
elephant's trunk, proboscis;
follicle, univalvular pericarp, seed-vessel, husk, pod, shell.
Փեղքն կանգնեալք՝ զպատիճսն ի վեր հանդերձեալ շարժէին. առակելով՝ եթէ ժողովրդեանն ողջոյն տան. եւ յետ այսորիկ տեսօղքն իբր գովեցին, սոքա իբր եթէ զոյգ փոխարէն ողջունին ընկալեալք՝ դարձեալ զպատիճսն իբր զաջս ի վայր թողին. (Փիլ. լիւս.։)
wedding presents;
dower.
ἁντίφερνα antipherna, dotalitium. Տուեալն յառնէ վարձանք կնոջ. փոխարէն իմն օժտից բերելոց ի հարսնէ. ձիրք. պարգեւ.
cf. Տուգանք.
giving;
donation, gift, presents;
alms;
duty, taxes, impost;
—ք առատ՝ առնեն զբարեկամ զուարթ, short reckonings make long friends.
Աստուծոյ է տուր եւ շնորհ՝ թողութիւն մեղաց, որդէգրութիւնն։ Տուր ետ մեզ աստուած զիւր միածնին մահն. արդ ես զի՞նչ ասէ այսմ կշռեցից փոխարէն։ Անզղջական տուր, ամենաբաշխ աջ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Բ։ Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Գ։) Զօդ, զառատն հոսումն, զանարծաթն տուր.