bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.
cf. Սահմանակողմն.
ὀμορῶν, ὄμορος, σύνορος confinis, finitimus. Որ կից է ընդ այլում սահմանաւ երկրի. դրացի ըստ գաւառի. մերձաւոր.
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
Սահմանիցէ ինչ անձին իւրոյ։ Ամենայն սահմանքն՝ զոր սահմանէաց զանձնէ իւրմէ։ Ի ժամանակ սահմանեալ պատրաստեցաւ։ Որ հաստատեաց զերկիր, որ սահմանեաց զնա։ Որդի մարդոյ ըստ սահմանելոյն երթայ.եւ այլն։
ՍԱՀՄԱՆԵԼ, ըստ փիլիսոփայից. ὀρίζω definio. Զիսկութիւն եւ զբնութիւն իրաց էական բառիւք ամփոփելով բացատրել.
the third month of the ancient Armenian calendar, March.
Երրորդ ամսին հայոց. որ ըստ անշարժ տոմարի վերածի ի հոկտեմբեր եւ ի նոյեմբեր։ Տօմար.։ Յարսմաւ. եւ այլն։
cf. Սաղմոսերգու.
cf. Սաղմոսերգու.
psalmist, psalm-signer.
Գայ սաղմոսերգուն (ըստ մեզ՝ սարկաւագն) ի մէջ եկեղեցւոյն, եւ ինքն միայն առանց օգնականի ասէ, Սաղմոս ասացէք աստուծոյ մերոյ. (Պտրգ. աթան.։)
tumultuous.
Բառ անյայտ, որ մեկնի ի Հին բռ. փառասէր. եւ ըստ Լեհ. ծաղրածու, իբր յն. լտ. սամարդագուս. այլ ստոյգ եւս երեւի, Շամրտական, սամարացւոց նման. խառնակ, Խռովայոյզ.
waggon, chariot, cart;
arcturus;
bootes.
ՍԱՅԼ կամ ՍԱՅԼՔ՝ նմանութեամբ. ἁρκτοῦρος (որպէս թէ արջադի). arcturus, plaustrum. Եօթնաստեղետն կրկին աստե զատունք բեւեռականք ի հիւսիս. եւ Հիւսիսային կողմն երկնից. տես եւ ՎԵՑԿԻ կամ ՎԵՑԵԿԻ. ... եբր. քիմա. որ ըստ ոմանց է բազմաստեղք.
Կալեալ զառաջնորդ աստղն զըստ սայլիդ. (Պտմ. աղեքս.։)
edge, sharpness;
cf. Սար;
սատակել ի — սուսերի, to put to the edge of the sword.
(լծ. ծայր). ἁκμή, ἁκωκή acies στόμα os, cuspis, mucro. Սու՛ր ծադ՝ կամ բերան եւ սլաք սռոյ, եւս եւ տիգի. ... տե՛ս եւ ի բառն ՍՈՒՍԵՐ, Սայր սուսերի, կամ սուր սուսերի. ըստ յն. եւ լտ. բերան սրոյ.
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
cf. Տիրապէս.
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
knowing one's master or lord.
Յարանունն է, որ յա՛ր յանուն ինչ քերթոցեալ է։ որպիսի՝ տիրաճան, խրախճանք. (Թր. քեր. (ըստ յն. տեսօղ, սնուցիչ)։)
Mother of God, the Holy Virgin, mother of our Lord;
a priest's mother.
Ասեմք ըստ աւետարանչացն ձայնի զտիրամայրն ոչ եկեալ ի գերեզմանն (ընդ իւղաբերսն). (Սկեւռ. յար.։)
like our Lord.
Տեառնանման. ըստ նմանութեան տեառն.
pronoun.
Ունօղ զանուն տիրական։ Իսկ ըստ քերականաց՝ դերանուն տիրապէս լցօղ զտեղի անուան՝ հանդերձ որոշմամբ դիմաց.
ordained by God.
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
κυρίως velut dominus, cum auctoritate. Տիրաբար (ըստ ամենայն նշ). Որպէս տէր. իշխանաբար.
Տիրապէս զարթոյց զմիտս նոցա ի լուր բանիցն։ Այս է տիրապէս ասելն, ըստ կանուխ գիտութեանն աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ա։)
cf. Տիրասպան.
cf. ՏԻՐԱՍՊԱՆ. ըստ կրկին նշ.
to render or make master, to cause to rule or govern;
to authorize, to empower;
to effectuate, to fulfil.
ՏԻՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. κυριόω auctoritate mea probo, sancio, ratum facio. (ըստ յն. ոճոյ) Հաստատել. հաւաստի առնել. հաւատարմացուցանել. տիրապէս կատարել.
first, chief, highest, great est.
cf. ՏԻՐԱԳՈՅՆ (ըստ ՟բ. նշ) κυριότερος praecipuus.
cf. Տիրացուցանեմ.
cf. Տիրապէս.
cf. ՏԻՐԱԲԱՐ (ըստ ՟ա. նշ)
simple, foolish, idiotic, ignorant.
ἅπειρος inexpertus ἱδιώτης idiota δημώδης vulgaris, rudis. Ախմար. տգէտ. անփորձ. տհաս մտօք կամ հասակաւ. (արմատ բառիս ըստ Հին բռ. է խամար, իբր գիտուն)
sad, dreary, grievous, doleful, mournful.
Տխուր. (ըստ ՟բ. նշ) տխրութեան առիթ. տխրալի. տրտմական.
sad-coloured, brown, black.
Տխրերանգ հաւն. ((ճայ՝ ըստ որում ագռաւ), Պիտ.։)
weak-mindedness, slowness, stupidity, dulness, imbecility.
unripeness, immaturity, crudeness, crudity;
ignorance.
Ոչ գիտեմք զնա ըստ տհասութեան հասակին։ Յորժամ տեսանէ կատարեալն հասակաւ եւ ուժով զմանուկ տհաս, տեսեալ զտհասութիւն եւ զտկարութիւն մարտակից ախոյանին եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
like a child, childishly, girlishly.
παιδικῶς sicut puer, et pueriliter. Իբրեւ զտղայ. ըստ օրինակի տղայոց. տղի պէս. լօճուգ կիպի.
Քեզ էմէմանուէլ, որ ծնար տղայաբար։ Այսօր տղայաբար ի կուսական ըստեանցն կերեկրեցար։ Գայ ի տաճարն տղայաբար. (Շար. Նանայ.։)
to be or become a child;
to behave as a child;
to act the child;
to grow or become young again.
ՏՂԱՅԱՆԱԼ. Լինել իբրեւ զտղայ՝ ըստ անմեղութեան կամ ըստ տխմարութեան.
infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.
tun-bellied or big-bellied.
fond of mud, wallowing;
fond of sin.
house-building, construction;
cf. Տնարարութիւն.
Դիտաւորութեամբ՝ մտածօրէն իմն ըստ տնաշինութեան առակի (ի միտս ճարտարապետի). (Մագ. տէր։)
guardian, door-keeper, porter;
a stay-at-home.
Պահապան տան. եւ ըստ յն. ոճոյ՝ Տնարար, տնաշէն (կին).
house-keeper's calling or office;
domestic life, staying at home.
Տնապանութիւն ըստ ընտանութեան՝ դիմադրութիւն վայրագութեան է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 165։)
housekeeper;
housewife;
thrifty, housewifely, frugal.
Եղիցի այնուհետեւ յառաջանալ ըստ տնարար շինութեանն. (Պիտ.։)
planter, gardener;
Creator.
ՏՆԿԱԳՈՐԾ. իբրեւ Արարչագործ. հաստիչ բոլորից. ստեղծօղ. (ըստ այնմ, Հայր իմ մշակ է)
to cultivate, to plant.
vegetable, vegetative, vegetating;
innate, inborn;
possessive, adventitious.
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
Աստուծոյ բանս՝ որ ամենեցուն է տնկակից, առաջին ի մեզ օրէնք։ Անձին տնկակից են կեանք, բայց մարմնոյ ըստ հաղորդութեան. (Առ որս. ՟Է։ Նիւս. բն.։)
well adorned with leaves.
Սաղարթացեալ ըստ տնկոյ. բուսեալ եւ աճեցուն իբրեւ զտունկ սաղարթագեղ.
plantation, planting.
Տնկելն եւ տնկիլն (ըստ ամենայն նշ).
economically, thriftily;
providently, providentially, mysteriously.
οἱκονομικῶς . Իբրեւ տնտես. տնտեսութեամբ. ըստ վերին տեսչութեան. տնօրինաբար.
economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.
Բաժանի տնօրինականն ի համեստական, ի պատշաճական, ի տնտեսական։ Իսկ տնտեսականն է պաճարելն ըստ յաջողութեան. (Տօնակ.։)
ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ. ա. Տեսչական. սը վերին տեսչութեան. տնօրինական. որ ինչ է ըստ խորհրդոյ մարդեղութեան.
to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.
Աստուած էր, որ տնտեսէր զիրսն ըստ իւրոց ւամացն՝ ի քակտումն եւ յամօթ անօրինացն, եւ յօգուտ եւ ի փառս եկեղեցւոյ իւրոյ սրբոյ. (Փարպ.։)
ՏՆՏԵՍԵԼ. ըստ յն. ոճոյ, Հոգալ. ճարտարել, հայթայթել. եւ Ակնարկել. յուշ առնել. տրամադրել.
economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.
Զննելի բնութեամբ ըստ ի կուսէն տնտեսութեան հաճեցաւ բնակել ի մեզ. (Պտրգ.)
Սպասաւորք էին տնտեսութեանն։ Ճշմարտապէս ըստ տնտեսութեան մարդ եղեալ շրջէր ի վերայ երկրի. (Շ. բարձր.։)
cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.
Նա ըստ տնօրէնութեան եւ վասն մեր որդի եղեւ ադամայ, իհսկ մեք ըստ բնութեան եմք որդիք ադամայ։ Աստուած իմ, եւ աստուած ձեր. աստուած նորա եղեւ ըստ տնօրէնութեան, վասն զի մարդ է. իսկ մեր ըստ բնութեան տէր է եւ աստուած։ Ի ձեռն չար չարանացն եւ յարութեան, եւ ամենայն տնօրէնութեան. (Աթ. ՟Ա. ՟Դ։)
cf. Տնտեսաբար.
Դարձեալ տնտես հաւատարիմ, մարմնոյ հոգւոյ՝ միտք անմարմին, զիւրաքանչիւր պէտըս նոցին՝ տնօրինաբար տալ ըստ կարգին. (Յիսուս որդի.։)
ՏՆՕՐԻՆԱԲԱՐ. Խորհրդով տնօրէնութեան. խոնարհելով ըստ մարդկութեան.