Definitions containing the research օր : 9873 results

Ձայնաւոր, աց

adj.

vocal;
s. gr. vowel;
* — պատարագ, high-mass

· Calfa

NBHL (1)

Տեսարանքն յանձայնից եղեն ձայնաւորք, իբրու երաժշտիւք ի վերայ ածելով զգեղեցիկ եւ ղոչն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)


Ձանձրացկոտ

adj.

easily growing tired.

· Calfa

NBHL (1)

Ձանձրացկոտն ճգնեսցի ի միջօրէի. (Կլիմաք.։)


Ձգեմ, եցի

va.

to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.

· Calfa

NBHL (1)

Ձգել զձեռն, կամ զգաւազան ի վերայ գետոյն, կամ զծայր գաւազանին։ Վարմ ձգել։ Լարս ձգել։ Ձգել զվարագոյրս. զերկինս իբրեւ զխորան. զխարիսխ. զաղեղն. զոտս. զչափն սամարեայ ի վերայ երուսաղէմի. զհիւսիսի զոչնչիւ. գործիս թռչնոց. ցանց ոտից։ Որ ձգի ի ծովն մեծ, կամ յանապատն, կամ մինչեւ ի սիդոն. Չոգան ընդ ամենայն ձգեալն (այսինքն տարածութիւն, դաշտ, անապատ)։ Զձեռս իւր ձգէ յօգուտ։ Մի՛ ձգեսցեն զձեռս իւրեանց յանօրէնութիւն։ Ձգեաց անարատ զճանապարհս իմ։ Մի՛ ձգեր զբարկութիւն քո ազգէ մինչեւ յազգս։ Մի՛ ուրեք հեռի ձգիցիք երթալ. եւ այլն։


Ձգողական, ի, աց

cf. Ձգիչ.

· Calfa

NBHL (1)

Առակէ ի խմոր յաղագս ձգողական զօրութեանն։ Աղանդք օտարոտիք յոյժ ձգողական զօրութիւնս ունին. (Երզն. մտթ.։)


Ձգտիմ, եցայ

vn.

to stretch, to extend, to spread;
to reach, to arrive;
to grow longer, to be prolonged, protracted;
to drive at, to tend to, to abut in;
to stretch oneself, one's limbs;
to endeavour, to strive, to try, to seek;
— աչօք զհետ ուրուք, to follow with the eyes;
— ընդ ումեք, to vie, to emulate, to rival, to strive with.

· Calfa

NBHL (5)

Ձգտիմք, յօրանչեմք։ Ոչ յօրանչիցէ եւ ձկտիցի եւ ընդարմանայցէ յաղօթսն։ Յօրանչիցեմք, ձգտիցիմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ ՟Գ. 4։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)

Յօրանջելն եւ ձգտել։ Ձգտելն հմուտ բժիշկք ի մթերելոյ մաղասոց ասեն. (Եզնիկ.։)

Մերթ յօրանջել, մերթ ձկտել. (Վեցօր. ՟Ե։)

Եւ դու կաս՝ յօրանջես եւ ձգտիս. (Լմբ. պտրգ.։)

ՁԳՏԻԼ. χασμάομαι hio, oscito. Ճապկատիլ. ճապկըտիլ. ձիգ լարիլ մարդոյ կամ անասնոյ ի յօրանջելն.


Ձգտումն, ման

s.

tension, extension, tendency;
distension, lengthening, erection, expansion;
— ջղաց, tension of the nerves, convulsion.

· Calfa

NBHL (1)

Յօրանջեն, եւ ձկտումն առնեն զհիւանդացեալ մանկամբ. (Կանոն.։)


Ձեղուն, ուանց

s.

ceiling;
— նաւաց, deck of a ship;
— գահուց, canopy;
— կառաց, roof of a coach;
— բերանոյ, palate;
— գլխոյ, skull, cranium.

· Calfa

NBHL (1)

Երկին զօրէն ձեղուան։ Իմաստագործ ձեղուանցն բարձրութեամբ լայնացեալ. (Նիւս. կազմ.։ Պիսիդ.։)


Ձեռագործ, աց

adj. s.

made with hands, manual, artificial;
manufacturing, mechanical;
manufacture, handiwork.

· Calfa


Ձեռնադրեմ, եցի

va.

to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.

· Calfa

NBHL (4)

Ամբարձեալ զձեռս իւր՝ օրհնեաց զնոսա, երկնաստեղծ ձեռօքն ձեռնադրելով զառաքեալսն, եւ յայնմ աւուր արար զնոսա կաթողիկոսս. (Մեկն. ղկ.։)

Րաբունք հոգեւորք ձեռնադրեցան այսօր օծմամբ սրբութեան ի յօծելոյն մեծէ. (Տաղ համբ.։)

Ձեռնադրել զզօրավարսն եւ զհեծելապետսն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

χειροτονέω, χειροθετέω manumprotendo, manus impono, ordino, creo, constituo, designo. Ձեռն դնել ի վերայ ուրուք՝ ի նշանակ տալոյ զկարգ ինչ կամ զաստիճան. օրհնել. կարգել. կացուցանել. եւս եւ Մկրտել. եւ Դրոշմել.


Ձեռնադրութիւն, ութեան

s.

laying on of hands, ordination;
consecration;
anointing, coronation.

· Calfa

NBHL (1)

χειροτονία, ἑπιθέσις τῶν χείρων, χειροθεσία, χειρεπιθεσία impositio manuum, ordinatio, designatio, creatio. Ձեռնադրելն, իլն. տըւչութիւն եւ ընդունելութիւն սուրբ աստիճանաց կարգին. օրհնութիւն. դրոշմ. կնիք. ըստ յն. անխտիր ասի, դրութիւն, կամ ձգումն ձեռաց.


Ձեռնաձիգ լինիմ

sv.

to stretch out the hand;
to make an attempt on, to encroach.

· Calfa

NBHL (1)

ՁԵՌՆԱՁԻԳ ԼԻՆԵԼ. Ձեռն ձգել՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ.


Ձեռնատուր լինիմ

sv.

to surrender, to give in.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսեալ զբռնութիւն զօրութեան նոցա՝ ձեռնատու եղեն եւ յաւելան ի զօրս նոցա. (Ղեւոնդ.։)


Ձեռնարկ, ի

s.

enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր վկայութիւն եւ ձեռնարկ առաջնոյ օրհնութեանցն. (Ի գիրս խոսր.։)


Ձեռնարկութիւն, ութեան

s.

cf. Ձեռնարկումն.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ սքանչանայք ինչ, թէ ի վերուստ երբէք թուիցի մեզ ձեռնարկութիւն արարեալ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Ձեռներէց

adj.

enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.

· Calfa

NBHL (1)

Զոմանս ձեռներէց զօրութեամբ հարստահարեալ։ Ձեռներէց համարձակութեամբ. (Յհ. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։)


Ձեռնթափ լինիմ

sv.

to draw back one's hands, to withdraw from, to abandon, to forsake entirely;
to extend one's empire, to conquer, to dominate;
— յամենայնէ, to abandon all, to throw the helve after the hatchet;
to venture the saddle after loosing the horse.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռնթափ լինել ի զօրացն հայոց զօրու եւ զինու. (Եղիշ. ՟Գ։)


Ձեռնկալու, աց

adj.

lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՁԵՌՆԿԱԼՈՒ կամ ՁԵՌԸՆԿԱԼՈՒ. ἁντιλαμβανόμενος , ἁντιστηρίζων apprehensor, susceptor, auxiliator, confirmans. Որ կալեալ ունի զձեռանէ այլոյ. ձեռնտու. օգնական. զօրավիգն. պաշտպան. ձեռքէն կամ ձեռք բռնօղ, թեւ թիկունք.


Ձեռնկալութիւն, ութեան

s.

aid, succour, assistance.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ձեռնկալութիւն պատրաստ. Ընդ ձեռնկալութեանն՝ զօրավար։ Բազմերախտիս ձեռնկալութեան խնամողօրէնն պաշտպանութեան։ Գիշերայնոյն արհաւրաց ձեռնկալութիւն ձիթոյ. (Նար.։)


Ձեռնհաս

adj.

able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.

· Calfa

NBHL (1)

ՁԵՌՆՀԱՍ ԼԻՆԵԼ. ἱσχεῖν valere εὑπορέω abundo եւ այլն. Կարել. կարօղ լինել. զօրել. բաւել. ձեռքը հասնիլ, ձեռքէն գալ.


Ձեռնտու

adj.

lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.

· Calfa

NBHL (1)

Տկարութիւն եւ զօրութիւն ձեռնտու լեալ միմեանց՝ գովելի են։


Ձեռնտուութիւն, ութեան

s.

succour, aid, assistance;
cooperation;
means.

· Calfa

NBHL (1)

Ախտացեալ յօդիցն լուծմամբ. որում ոչ անխայեցեր զբժշկութեանն ձեռնտուութիւն։ Հայցեմք պաշտպան զտիրամօրդ ձեռնտուութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)


Ձերբակալ

adj. s. taken, arrested, prisoner, captive.

· Calfa

NBHL (1)

Ձերբակալ կալեալ կապեալ՝ առաջի մատուցանել։ Զյանցաւորս օրինաց իւրեանց ձերբակալս ըմբռնեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 35։ ՟Գ. Մակ. ՟Է. 10։)


Ձեւակերպութիւն, ութեան

s.

configuration, conformation.

· Calfa

NBHL (1)

Յեղանակաւ իմն օրինակի նմանակիր ձեւակերպութիւն։ Երգոցն պահպանարան՝ քառակերպիկ ձեւակերպութիւն եղիցի. (Նար. ՟Ի. ՟Ձ՟Ա։)


Ձեւանամ, ացայ

vn.

cf. Կերպարանիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ օրինակաւ ձեւացեալ։ Երեւակ կենացդ փայտի ձեւասցի ի պատկեր սրտիս. (Նար.։)


Ձեւանշան

adj.

painted, represented.

· Calfa

NBHL (1)

Գտին սակաւ ինչ քրիստոնեայս, ձեւանշան ունելով զպատկեր տիրամօրն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)


Ձեւացուցանեմ, ուցի

va.

cf. Կերպարանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Մարդկօրէն ձեւացուցանէ զբանն. (Խոսր.։)

Ձեւացո՛ զքեզ ըստ օրինակի նախնոյն քո գրիգորի. (Փարպ.։)


Ձեւեմ, եցի

va.

to form, to figure, to fashion;
to model, to cut out, to shape;
to cross, to get over or across.

· Calfa

NBHL (1)

Նկարագիծքն՝ օրինակօք ձեւեալ զկերպարանսն, այլ ոչ բնութեամբ. (Լծ. ածաբ.։)


Ձիաբոյծ, ուծից

s.

horse-breeder.

· Calfa

NBHL (2)

Պայծառ ձիաբոյծքն, զօրավարքն, իշխանքն, գոռոզքն. (Բրս. հայեաց.։)

Ոմանք ձիաբոյծք, եւ վաճառականք, եւ վաշխառուք։ Ի ձիս եւ ի ջորիս յօրանալ, ձիաբոյծս լինելով. (Կանոն.։ Տօնակ.։)


Ձիախաղաց

s.

adv. adj. caracoling, wheeling about;
*horse-dancer.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ զօրքն սկսան ձիախաղաց անդր ժողովիլ. (Զենոբ.։)


Ձիական, ի, աց

adj. s. zool.

of or belonging to horses;
horseman, rider;
sand-piper.

· Calfa

NBHL (4)

Ձիական պատերազմաւ, կամ զօրութեամբ. (Պիտ.։)

Ձիական զօրութեամբ մարտնչիցի. (Նիւս. երգ.։)

Ձիական եւ նաւական զօրութիւն։ Զկառս եւ զձիական զօրսն. (Փիլ. իմաստն.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Նչ. եզեկ.։)

Ձիական զօրաց ձիօք յաղթեալք. (Վրդն. երգ.։)


Ձիամարտութիւն, ութեան

s.

combat on horseback, cavalry fight.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ ի ձիամարտութեան ոք յաղթիցէ, եթէ ոչ ձիական զօրութեամբ հակառակ մարտնչիցի. (Նիւս. երգ.։)


Ձիամարտիկ

adj.

fighting on horseback.

· Calfa

NBHL (1)

Ձիամարտիկ զօրութիւն. (Իգն.։ որ եւ ասի ՁԻԱԿԱՆ ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ։)


Ձիաստանի, նւոյ

cf. Ձիաստաց.

· Calfa

NBHL (1)

Զձիաստան, եւ զբրիտաց։ Ձիաստանաւ մերժե զազգսն. (Վեցօր. ՟Է։ Նախ. օրին.։)


Ձիաստաց, ի

s.

horsefly, gad-fly, wasp.

· Calfa

NBHL (1)

Զձիաստան, եւ զբրիտաց։ Ձիաստանաւ մերժե զազգսն. (Վեցօր. ՟Է։ Նախ. օրին.։)


Ձիավար, աց

s.

postilion, post-boy;
horseman, rider.

· Calfa

NBHL (1)

Աղեքսանդրոս երկոտասան ամաց՝ ձիավար արշաւէր նիզակաւ, որպէս օրէն է մանկանց թագաւորաց. (Կեչառ. աղեքս.։)


Ձիավարեմ, եցի

vn.

to manage, to govern or mount a horse;
արշաւասոյր —, to gallop, — full speed.

· Calfa

NBHL (1)

Աղեքսանդրոս երկոտասան ամաց՝ ձիավար արշաւէր նիզակաւ, որպէս օրէն է մանկանց թագաւորաց. (Կեչառ. աղեքս.։)


Ձլեմ, եցի

va.

to grub up, to break up.

· Calfa

NBHL (1)

Չի՛ք անդ արօր, ո՛չ զկորդ ձլել. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)


Ձկնատեանք, ենից

s.

cf. Ձկնատեսանք.

· Calfa

NBHL (1)

ՁԿՆԱՏԵԱՆՔ կամ ՁԿՆԱՏԵՍԱՆՔ. Լիճ կամ ջրշիղջ ձկանց առանձին յօրինեալ ի պէտս ձկնորսութեան թագաւորազանց.


Ձկնատեսանք, նաց

s.

fish-pond, fish-pool, fish-reservoir.

· Calfa

NBHL (1)

ՁԿՆԱՏԵԱՆՔ կամ ՁԿՆԱՏԵՍԱՆՔ. Լիճ կամ ջրշիղջ ձկանց առանձին յօրինեալ ի պէտս ձկնորսութեան թագաւորազանց.


Ձկնաքաղ, աց

s.

albatross.

· Calfa

NBHL (1)

Կիկնոս, այսինքն փոր, կամ ձկնաքաղ. (Վեցօր. ՟Ը։)


Ձկնիկ

s.

small fish, fry;
young fish.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ առաւել իցէ մարդ աղքատ քան զձկնիկն փոքրիկ առ մեծատանն։ Ձկնիկն մի փոքրիկ. (Վեցօր. ՟Է։)


Ձմերական, ի, աց

cf. Ձմերային.

· Calfa

NBHL (1)

Ձմեռն զդժնեայ դառնութիւն դժոխոցն օրինակէ, ըմբռնեալ յանսպառ ձմերական դժոխս. (Զքր. կթ.։)


Ձմերային, այնոյ, ոց

adj. s.

wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.

· Calfa

NBHL (2)

Ամիսն՝ յորում դառնայ ամառնային յեղանակն արեգական ի ձմեռնային. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)

Աւուրք ձմերանի էին։ Զգաստանալ նախ քան զօր մահու եւ հասարակաց ձմերանին. (Արծր. ՟Ե. 2։ Նախ. ժող.։)


Ձմերոց, աց

s.

house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.

· Calfa

NBHL (1)

Ի գնալ մօր իւրոյ ի ձմերոց յայրարատ. (Խոր. ՟Բ. 62։)


Ձուլեմ, եցի

va.

to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ընդունիցի ոք զարծաթ եւ զպղինձ, զերկաթ եւ զկապար ի մէջ հնոցի, փչել ի նա հուր, եւ ձուլել։ Հաւաքեցից եւ ձուլեցից զձեզ։ Եւ ձուլեսջիք ի մէջ նորա, զոր օրինակ ձուլեսցի արծաթ ի մէջ բովոյ։ Ձուլել խարիսխ պղնձի, կամ օղամանեակս ոսկիս, սիւնս. կամ զսուսերս ի խոփս. եւ այլն։


Ձօնի, նեաց

s.

offering, gift;
mystery, mysticism;
sacrifice;
votaries of Venus, persons dedicated to obscene rites;
—ս առնել, to offer.

· Calfa


Ձօնիչ, չի, չաց

adj.

offering;
consecrating.

· Calfa

NBHL (1)

Ձօնիչք մօր աստուածոցն։ Զձօնիչս դիւացն։ Կորուսանել զձօնիչսն եւ զձօնեալսն։ Ձօնեալն ի տարակուսանս, եւ ձօնիչն մերձ լեալ։ Վերապատուեցէ՛ք որովայլամոլք զպարկեշտութիւնն, պարկեշտք զձօնիչն. (Ածաբ. յայտն.։ Նչ. եզեկ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Բ.։ Սկեւռ. լմբ.։)


Ձօնումն, ման

s.

offering, gift;
dedication, sacrifice.

· Calfa

NBHL (1)

Ձօնմունս ոմանք ի բաց կատարելով. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Ղ (ghad)

s.

the eighteenth letter of the alphabet, and the thirteenth of the consonants;
ninety, ninetieth;
It has much affinity with the letters խ and լ, and is sometimes confounded with them, for example : մժեղ — մժեխ, բաղդ — բաղտ;
In foreign words with a comma placed above, it is always pronounced լ.

· Calfa

NBHL (3)

Ղ. Դնի ի մեզ, ուր ուրեք յայլ լեզուս է լ. որպէս ղեւի, ղեւոնդ, ղամբար, էղի էղի. եւ այլն։ Իսկ γ տառն յունաց դուն ուրեք լինի ի մեզ ղ. այլ հասարակօրէն փոխի ի գ. զոր օրինակ ղաթոն, կամ ագաթոն. գէորդ, գրիգոր եւ այլն։

Ղ. Երբեմն ի հայկական բառս լծորդ է ընդ խ. զի անխտիր գրի յոմանց բախտ, բաղդ. մժեղ, մժեխ. սանդուղք, սանդուխք. վախճան, վաղջան. եւ այլն. որպէս եւ եղբայր՝ ռամկօրէն ասի եխպար, ախպար։

Ի սկզբնատառս բառից մերոց դուն ուրէք գտանի ղ. բաց յայլազգականաց վերածելոց ի լիւնէ ի զատ, եւ կամ ի հայկականաց կրճատելոց. զոր օրինակ ղեկ կամ ղեակ, է Ուղղեակ. եւ այլն. որպէս տեսցի ի կարգիս։


Ղակիշ, կշի, կիշի, աց

s.

intrenchment;
encampment;
camp;
army;
— ածել, գործել, to intrench, to throw up intrenchments, to pitch a camp.

· Calfa

NBHL (1)

ՂԱԿԻՇ. գրի եւ ԼԱԿԻՇ. եւ ՂԱՇԻԿ. Գունդ զօրաց. եւ Ճակատ. բանակ. ճամբար. եւ Պատնէշ բանակետեղ. որպէս պ. լէշքէր, եւ լէշքէրկեան.