Definitions containing the research օր : 9873 results

Նախահայր, հօր

s. fig.

the primitive or first father, progenitor of the human race, Adam;
patriarch;
author, inventor.

· Calfa

NBHL (3)

Պարտեաց զնախահայրն։ Ըստ պարտեաց նախահօրն. (եւ այլն. Շար.։)

Նախահայր ազգին (աբրահամ)։ Յաղագս նախահօրն աբրահամու։ Նախահայրն յակոբ։ Նախահարբ (աբրահամաւ). (Փիլ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Ճ. ՟Բ.։ Պիտ.։)

Աղօթիւք մերոյ սուրբ քահանայապետի եւ լուսաւորչի եւ նախահօր։ Աղօթիւք նախահօրն եւ հաւուն իմ սրբոյն գրիգորի. (Մագ. ՟Ա. ՟Բ։)


Նախահոգակ

adj.

provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.

· Calfa

NBHL (1)

Քննողս եւ նախահոգակս դիտելոյ զօրըստօրէ զաստանօր կենացն պէտս. (Պիտ.։)


Նախահրաման

adj.

commanded, ordered beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Յաւէտ օրհնաբանելի ես դու երկրորդաւս. ողորմածութեամբ, քան նախահրաման սաստկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Նախաձեռն

adj.

spontaneous, ready, willing;
prompt;
the first to volunteer;
— լինել ի կռիւ, to commence the attack, to begin the fight;
— լինել, cf. Նախաձեռնել.

· Calfa

NBHL (2)

Նախաձեռն հարկանել զզօրս պարսից. (Կաղանկտ.։)

Որ յառաջն մատեաւ, նախաձեռն եղեւ (ի կռիւ). (Կիւրղ. օրին.։)


Նախամայր, օր

s.

our first mother, the mother of mankind, Eve;
the wives of the patriarchs.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զնախամօրն զյանցանս։ Որ զնախամօրն անիծից. (Շար.։)


Նախամարտիկ

s.

fighting in the first rank;
coryphaeus, champion;
skirmisher, sharpshooter.

· Calfa

NBHL (3)

Աւաղէին զվախճան նախամարտկացն հզօրաց եւ քաջաց։ Տայր ի պահեստ բանտի զանձինս զօրավարաց նախամարտկաց եւ քաջից. (Ղեւոնդ.։)

Նախամարտիկն զինուորութիւն երկնային պարուն (միքայէլ զօրավար երկնից). (Նար. ՟Լ՟Է։)

πρόμαχος, προαγωνιστής antesignanus, propugnator. Յառաջամարտիկ, ախոյեան. նահատակ. զօրավար.


Նախամարտկութիւն, ութեան

s.

skirmish.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջամարտութիւն. զօրավարութիւն.


Նախամեծար

adj.

preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Մի՛ ինչ նախամեծար քան զնա եւ զնորա օրհնութիւնս համարեսցուք։ Զպտուղ փայտին ճաշակել՝ նախամեծար քան զաստուածականն համարեցաք. (Խոսր.։)

Նախամեծար առնելով զբանս վրիպական թշնամւոյն պատրողի՝ քան զքո աստուածադիր օրինադրութիւնդ. (Ճշ.։ Մաշտ.։)


Նախամեղ

adj.

first sinning (Eve).

· Calfa

NBHL (1)

Որք ցնծալի ձայնիւ մատուցին՝ զլուր աւետեաց մօր նախամեղին. (Գանձ.։)


Նախայայտեմ, եցի

va.

to manifest previously.

· Calfa

NBHL (2)

Զխորհրդոյն զօրութիւն նախայայտեալ որպէս առակաւ. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)

Զսա եւ օրէնքն աստուածատուրք նախայայտեցին ի մորենւոջն յատկապէս. (Ճ. ՟Ժ.։)


Նախայաջորդ

s.

predecessor.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հօրն մեր եւ ի նախայաջորդէ սրբոյ աթոռոյս ի տեառն ներսիսէ գրելոց նամակացն. (Գր. տղ. թղթ.։)


Նախայաւիտեան

cf. Նախայաւիտենական.

· Calfa

NBHL (1)

Զնախայաւիտենական բանն հօր ընկալեալ։ Զնախայաւիտենականն աստուած. (Եպիփ. ի կոյսն.։)


Նախայաւիտենական, ի, աց

adj.

existing before all ages, eternal, self-existent, increate;
— որդի, the Son of God before all eternity.

· Calfa

NBHL (1)

Զնախայաւիտենական բանն հօր ընկալեալ։ Զնախայաւիտենականն աստուած. (Եպիփ. ի կոյսն.։)


Նախայօժար

adj.

predisposed, willing.

· Calfa

NBHL (1)

Հանգոյն մեծի արքայիդ եւ համեմատ նախայօժար սրտի նորին եւ զհօրդ հասարակաց ծանեաք զկամակցութիւն. (Շ. թղթ.։)


Նախանկար

adj. s.

delineated or designed beforehand;
prototype, original.

· Calfa

NBHL (2)

Նախանկար օրինակաւ փութալ յառաջագոյն ի գուշակեալ հանդիսան. (Նախ. եբր.։)

προϋπογεγράμμενος praescriptus, ante delineatus ἁρχέτυπος originalis. Կանխաւ գծագրեալ. նկարագրեալ. եւ Նախատիպ օրինակ.


Նախանկարութիւն, ութեան

s.

figure, shading.

· Calfa

NBHL (1)

Նախանկարելն, իլն. նախանկար օրինակ.


Նախանձ, ու

s. adv.

envy, jealousy;
rancour, hatred;
emulation, rivalry;
zeal, fervour, warmth;
տիրասէր —, attachment, affection;
zeal;
առ —ու, enviously, invidiously;
— կրել յումեքէ, to be envied;
—ու մաշիլ, to pine away with envy, to be eaten up with;
ի —բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
ի — բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
առնուլ, բերել, ի — բերիլ, մտանել, to envy, to be envious of, to grow jealous, to bear envy, cf. Նախանձեմ;
to rival, to vie with;
— արկանել յոք, ի — ածել զոք, to fill with jealousy or envy, cf. Նախանձեցուցանեմ;
to move, excite or provoke to emulation;
ի — գրգռել զոք, to arouse the jealousy of, to create envy;
խնդրել զ—, to revenge, to take vengeance;
վառիլ —ու ընդ, to become jealous;
ի — վառիլ ընդ ումեք, to be jealous of;
— դնել, to emulate, to rival;
ի — նմանութեան ուրուք կրթիլ, to emulate a person, to desire to imitate him;
— առաքինութեան դնել ընդ ումեք, to desire to emulate a person's virtues;
— առնել, to fascinate, to charm, to bewitch, to cast a spell on;
ո՜ անմիտ գաղատացիք, ո՞ — արար զձեզ, o foolish Galatians, who hath bewitched you?.

· Calfa

NBHL (1)

Նախանձ տեառն զօրութեանց արասցէ զայս։ Նախանձ տան քո կերիցէ զիս։ Տես զնախանձ իմ վասն տեառն, եւ այլն։


Նախանձաւոր, աց

adj. s.

zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.

· Calfa

NBHL (2)

Նախանձաւոր օրինացն են։ Նախանձաւոր գործոց բարութեան։ Նախանձաւո՛րք լերուք շնորհացն, որ լաւն են։ Նախանձաւո՛ր լերուք հոգեւորացն։ Զի նոցա նախանձաւորք լինիցիք. (բայց լաւ է նախանձաւոր լինել ի բարիս յամենայն ժամ. եւ այլն։)

Աշխատասէր մօրն մտաց չեղեւ ինչ երբէք նախանձաւոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Նախանձաւորութիւն, ութեան

s.

zeal, emulation, rivalry;
enviousness, jealousy;
վատ —, paltry jealousy.

· Calfa

NBHL (1)

Ունկն նախանձաւորութեան լսէ զամենայն։ Զոհ նախանձաւորութեան ի մէջ առն եւ կնոջ։ Այս օրէն իցէ նախանձաւորութեան, որոյ յանցուցեալ իցէ կին. (Իմ. ՟Ա. 10։ Թուոց. ՟Ե. 15 = 29։)


Նախանձելի, լւոյ, լեաց

adj.

enviable, worthy of envy;
to be wished for, desirable.

· Calfa

NBHL (1)

Նախանձելի յօրինեցին զառագաստ կուսութեան. (Շար.։)


Նախանձոտ

adj.

cf. Նախանձորդ.

· Calfa


Նախաշաւիղ, ւղի, ւղաց

s.

fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.

· Calfa

NBHL (2)

Նախաշաւիղ բարեաց ամենայն աշխարհի։ Նախաշաւիղ հետեւողաց անձուկ ճանապարհին նոր օրինացս. (Շար.։)

Կատարեաց զասպարէզս նախաշաւեղ օրինադրութեան քո. (Մաշտ.։)


Նախապատճառ

s.

first cause, author (God).

· Calfa

NBHL (1)

Նախապատճառին գիտութիւն է, այսինքն արարչագործութիւն աստուծոյ։ Ի գոյութիւն յառաջածելոցն նախապատճառ եւ զօրագոյն է աստուծոյ անբաժանելի միութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Նախապատուեմ, եցի

va.

to respect, to honour most, to pay the highest honour to.

· Calfa

NBHL (1)

Բարի բազում քաղաքաց եւ հրամանքս այս, զի նախապատուիցին զառ ի բազմաց բարեփառութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Նախապատրաստեմ, եցի

va.

to prepare beforehand, to predispose.

· Calfa

NBHL (1)

Զսոյն զայս եւ օրէնքն սերմանելով նախապատրաստեցին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)


Նախապարիսպ

cf. Նախապատուար.

· Calfa

NBHL (1)

Աւետարանն բարձրացեալ քան զորմն օրինացն, զոր աստ նախապարիսպ ասէ։ Զոր նախապարսպաւն Մովսէս ոչ կարաց տեսանել. (Վրդն. երգ.։)


Նախապետ

cf. Նահապետ.

· Calfa

NBHL (1)

Նախահայր. patriarcha եւ princeps. Նահապետ. (որպէս յօրինակս ինչ Ելից. ՟Զ. 14. եւ այլն).


Նախասարկաւագ, ի

s.

archdeacon.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնեալ երեսացն աստուծոյ հօր՝ ճշմարիտ քահանայապետին մերոյ Յիսուսի, պարտ էր եւ նախասարկաւագին կալ առաջի նորա ի սպասաւորութիւն. (Ճ. ՟Ժ.։)


Նախասկիզբն

s.

first author, first principle, beginning, origin, source;
chief, escort, guide.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարումն օրինաց, եւ նախասկիզբն շնորհաց։ Նախասկիզբն միանձանց. (Շար.։)


Նախաստեղծ, ից

cf. Նախաստեղծիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ադամ նախաստեղծն։ Պատրանօք նախաստեղծին։ Որ զօրութիւն նախաստեղծիցն. (Խոր. ՟Ա. 3։ Շար.։ Նար. կուս. Նար. առաք. եւ այլն։)


Նախավախճան

adj.

first dead (Abel);
premature.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր անմեղ սուրբ մանկունքն ի տղայական հասակի նախավախճան չարչարանօք վկայք եղեն քո մարդեղութեանդ. (Շար.։)


Նախավաղ

adv.

already long since.

· Calfa

NBHL (2)

Զարթնլով իսկ, եւ յառնելով միշտ նախավաղ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)

Նախավաղ զլինելոցն հոգին սուրբ օրինակեաց. (Նանայ.։)


Նախատանք

s.

cf. Նախատինք.

· Calfa

NBHL (1)

Զնախատանս եւ զտուրժս ունելով. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)


Նախատեմ, եցի

va.

to insult, to injure, to offend, to outrage, to abuse, to load with injuries;
to reproach, to blame, to censure.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նանիր նախատեցին զանձն իմ։ Նախատեցին զիս թշնամիք իմ զօրհանապազ, եւ գովիչք իմ ինեւ երդնուին։ Եթէ թշնամւոյն նախատեալ էր, համբերէի արդեօք։ Հատո՛ նախատինս, զոր նախատեցին զքեզ տէր։ Նախատել զաստուած կենդանի։ Նախատեաց զճակատս աստուծոյ կենդանւոյ.եւ այլն։


Նախատես

adj.

foreseeing, prescient;
— լինել, to be provident.

· Calfa

NBHL (1)

Զօր իմ, զխաչէն ասաց, նախատես եղեալ (յն. նախատպաւորեալ) առ իսահակ ի պատարագ խոյին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)


Նախատեսեմ, եցի

vn.

to foresee;
to prophesy.

· Calfa

NBHL (1)

Բանին հօր բանիւ քարոզ, մեծի լուսոյն նախատեսող. (Շ. տաղ յհ. մկ.։)


Նախատեսութիւն, ութեան

s.

foresight, prevision;
prophecy.

· Calfa

NBHL (2)

Նախատեսութեամբ նշանակութեանցն յոգնօրինակաց. (Սարկ. աղ.։)

Ական ունել զօրութիւն ի նախատեսութեան եւ խորհրդածութեան լինելոցն (ամենայն լինելւոցն, լեացն)։ Զփոյթն ձեր որպէս զհարկաւոր (առ) նախատեսութիւն (դիտեալ նպատակ) ընկալաք. (Բրս. հց.։)


Նախատինք, տանաց

s.

wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.

· Calfa

NBHL (1)

Նախատինք նախատչաց քոց։ Բառնալ զնախատիսն իմ ի մարդկանէ։ Մի՛ երկնչիք ի նախատանաց մարդկան։ Դարձո՛ ի քէն զբանս նախատանաց։ Նախահանաց համբեր սիրտ իմ։ Եհան յինէն աստուած զնախատինս իմ։ Ոչ կարեմք առնել զայդ բան, քանզի նախատինք են մեզ։ Եդից նախատինս ի վերայ ամենայն Իսրայէլի։ Նախատինս դնէ մեզ զյանցանս օրինացն։ Նախատինս անզգամաց արարեր զիս։ Նախատինս ոչ առնու։ Եղեւ ինձ բան տեառն ի նախատինս եւ ի կատականս։ Լցցի նախատանօք.եւ այլն։


Նախատիպ

cf. Նախագաղափար.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχέτυπος, -ον, πρωτότυπος, -ον, πρότυπον originalis, -le, pricipalis, -le;
exemplum, archetypus, primaevus եւ այլն։ Սկզբնատիպ. նախանկար. նախագաղափար. նախկին օրինակ. բուն օրինակը.


Նախատուր

adj.

given, granted or conceded before.

· Calfa

NBHL (1)

Դարման օրինին՝ նախատուր կտակին. (Նար. խչ.։)


Նախատօն

cf. Նախատօնակ.

· Calfa

NBHL (2)

Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւն, իբրեւ ուրախութիւն իմն նախատօնակ. իսկ այսօր զնոյն ինքն զյարութիւն տօնեմք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)

ՆԱԽԱՏՕՆ ՆԱԽԱՏՕՆԱԿ. προεόρτιος, -ον profestus, festum diem praecedens. Նախապատրաստութիւն տօնի ի նախընթաց օրէ. հանդէս յառաջընթաց երեկոյին. եւ Որ ինչ հայի ի տօնախմբութիւն եւ յուրախութիւն մերձակայ.


Նախատօնակ

s.

eve of a feast.

· Calfa

NBHL (2)

Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւն, իբրեւ ուրախութիւն իմն նախատօնակ. իսկ այսօր զնոյն ինքն զյարութիւն տօնեմք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)

ՆԱԽԱՏՕՆ ՆԱԽԱՏՕՆԱԿ. προεόρτιος, -ον profestus, festum diem praecedens. Նախապատրաստութիւն տօնի ի նախընթաց օրէ. հանդէս յառաջընթաց երեկոյին. եւ Որ ինչ հայի ի տօնախմբութիւն եւ յուրախութիւն մերձակայ.


Նախարարակոյտ

adj.

formed of noble.

· Calfa

NBHL (1)

Առնոյր ընդ իւր զհաւանելոցն բազմութիւն՝ նախարարակոյտ զօրուն հանդերձ։ Ժողովէր զազատախումբ բանակ նախարարակոյտ զօրացն։ Հորդան տայր զօրաց իւրոց նախարարակոյտ բազմութեամբ. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Գ. 11։ Յհ. կթ.։)


Նախարարապետ, աց

s.

premier noble.

· Calfa

NBHL (1)

Հաճոյ լինել զօրավարին, այսինքն մերոյ նախարարապետին եւ թագաւորի Յիսուսի Քրիստոսի. (Սարկ. քհ.։)


Նախարարութիւն, ութեան

s.

satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.

· Calfa

NBHL (1)

Ագուցանել նոցա հանդերձ զօրէն նախարարութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)


Նախգիտականն

s.

cf. Նախագիտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածութեանն օրինակ ետ, նոյնպէս եւ ընդ արարչականին եւ զնախգիտականն յայտ արար. (Ոսկ. ես.։)


Նախեղակ

adj.

pre-existent, uncreated.

· Calfa

NBHL (1)

Նախեղելոց հոգեղինաց զօրութեանց զվերին կայանսն տալով. (Լմբ. պտրգ.։)


Նախերգան, ի

s.

exordium, preamble, prologue, prolegomena.

· Calfa

NBHL (3)

Զնախերգանդ ընդունեցաք սքանչելապէս. զբանդ արդ մեզ ըստ կարգի կատարեա՛։ Յառաջագոյնսն էր ամենայն նախերգան օրինացն. զի ի բանի ամենայն եւ որչափ ձայն հաղորդեալ է, նախերգանք իսկ գոն։ Պարտ է ոչ անմասն առնել ի նախերգանէ. (Պղատ. օրին.։)

Յետ նախերգանին հարկաւոր է օրէնս ստորագրել. (անդ։)

Զոր օրինակ մարդ ի պատկերէն իւրմէ ճանաչի, սոյնպէս եւ գիրք ի նախերգանէն. (Կրպտ. յռջբ. սարգ.։)


Նախերգեմ, եցի

vn.

to prelude;
to make a preamble.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս կենդանի ծնողաց եւ վախճանելոց յայնժամ բաւականապէս իսկ նախերգեցաք. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Նախընթաց, ից

cf. Նախընթացիկ.

· Calfa

NBHL (2)

Յովհաննէս խայտայր, եւ որպէս նախընթաց շուրջ ընթանայր ցնծութեամբ։ Որպէս զկարապետ եւ նախընթաց նմին։ Արուսեակդ առաւօտեալ՝ նախընթաց ճանապարհի որդւոյն աստուծոյ տնօրէնութեան. (Ճ. ՟Գ.։ Շ. թղթ.։ Շար.։)

Զդասապետ զօրութեանց վերնոցն նախընթաց քում գալստեանդ առաքեցեր յառաջագոյն։ Որ եղեր նախընթաց բարեաց՝ կենաց ճանապարհին. (Շար.։)