solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.
նախագահութիւնք իսկ առ ամենայն կացուրդսն կարգեցին՝ պայծառ ձիաբոյծքն, զօրավարքն, իշխանքն, գոռոզքն. (Բրս. հայեաց.։)
Երգեաց կացուրդ ծննդեանն քրիստոսի քաղցրաձայն եղանակաւ։ Երգեաց ի տէրունական տօնս կացուրդ հազարս. (Հ. կիլիկ.։)
behaviour, conduct, tenour of life.
Ինքեանք ասէ օրինակ լիցին կացիւք գնացիւք՝ ամենայն առաքինութեան հանդիսիւք. (Յճխ. ՟Է։)
potter;
brick-maker;
bricklaying, brickwork, masonry;
ի —ի կալ, to make bricks.
Կողոպտեցէ՛ք զեգիպտացիսդ. զի այն լինիցի նոցա ընդ վարձուց կաւագործին եւ աղիւսարկին. (Կիւրղ. ել.։)
to tear in pieces.
Որ ծանրն է քան զամենայն չարիս մարդասպանութեանն, գրեթէ ատամամբ կափատեն զխողխողեալսն. (Մեկն. ղեւտ.։)
snare, trap;
pit-fall, foot-trap;
cloister.
Ի փոքր եւ ի տկար հաղբից յանդնդայինն այն կափուլ, եւ ի բարձր ամբարտակ ամբարտաւանութեամբ վերացուցանէ. (Սկեւռ. աղ.։)
closing theeyes;
glueing, pasting;
creaking;
gnashing or grinding the teeth.
Ո՛չ կափիւն լայնալիճ աղեղանց. (Պիտ.։)
to dance, to skip;
to bound;
to laugh at, to deride;
cf. Կռիւ.
Օր կաքաւելոյ յայտ է թէ այն էր, զոր ի ժամ չարչարանաց նորա կաքաւէին, եւ այպանելով նախատէին. (Լմբ. զքր.։)
to live, to be alive, to breathe;
to exist, to subsist;
to be;
կելով կեալ, to be saved, to enjoy eternal life;
բարւոք —, to be well, to be in good health;
— բարեբաստիկ, առատութեամբ —, to live happily;
to be comfortable, at one's ease, to have a competency;
— ի ստացուածոց իւրոց, to live or subsist on one's property, or on one's income;
— յնչից այլոց, to live at the expense of another;
— անառակութեամբ, to lead a dissolute life;
աշխարանաց արժանի կեանս —, to lead a sad life;
զարժանի քահանայութեան զճշմարիտ կեանս —, to live like a true priest;
կեցցե՜ս, hail! God save you, good morning;
good bye;
զիա՞րդ կեաս, how do you do ? how are you ? ո՞պէս կեայ նա, how does he do? կեցցէ արքայ, long live the king;
յաւիտեան կեաց, may you live for ever;
cf. Կեցցես.
Կեցցուք, եւ մի մեռցուք։ Կելով կեցցես։ Ամենայն աւուրք, զորս եկեաց։ Ընդէ՞ր իցէ ինձ կեալ։ Մի՛ կեցջիր։ Կեցցէ՛ արքայ։ Հայէր ընդ օձն պղնձի, եւ կայր։ Մխիթարեցայ, եւ կեցի։ Կէին վտարանդեալք։ Կեայր անառակութեամբ։ Յանմտութեան կեանս կէին։ Բազում ժամանակս կեցից։ Զօրհասաւ անցեալ հրէայքն՝ եւ զա՛յս օր կեցեալ գտանին։ եւ այլն։
ulcer;
sore, wound.
Մատոյց զայն աբրահամ, եւ յօշեաց դէմ դէմ, եւ կեղ ի կեղ. (Մծբ. ՟Դ. ըստ. Ձ. իսկ տպ. այլազգ։)
doubt, misgiving, uncertainty, suspicion, mistrust.
Ո՛չ ջրով միայն. այսինքն՝ զի թէ ի մկրտութիւնն միայն էր վկայութիւնն, գոյր ինչ կեղակարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
cf. Կեղակարծիք.
Ո՛չ ջրով միայն. այսինքն՝ զի թէ ի մկրտութիւնն միայն էր վկայութիւնն, գոյր ինչ կեղակարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
gangrene or fistula (of ureter).
Յանդամս ծածուկս որովայնի նորա եղեւ նմա արգել, եւ յետ այսր ցաւ խորութեամբ. Զի էր նա կեղանկ. եւ եղեւ ճարակ կեղոյ առանց բժշկութեան յաղիս նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)
to wound, to hurt;
to embitter, to gall, to ulcerate, to vex, to torment.
Եւ այնպէս չարալլուկ կտտանօք կեղէին զկեանս նոցա. (տպ. կեղեքէին. Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
to bark;
to peel, to pare;
to shell;
to scale.
Կեղեւեաց ձուլեաց զամենայն, եւ առ նա զարծաթն եւ զոսկին (որ էր պատեալ զամենայն վայրօք տաճարին). (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 24։)
to excoriate, to scratch;
to tear, to rend, to lacerate, to flay, to wound;
to afflict, to vex, to harass, to oppress;
— զսիրտ, to rend, to harrow, to break the heart;
— զմիմեանս, to tear each other;
to revile or malign each other;
— զկէրս to rip up old sores, to open wounds afresh.
Կեղեքել եւ քանցել զբեկեալն, զգիշատեալն։ Ցտեալն կեղեքէ չարաչար զամենայն մարմին. (Ճ. ՟Ա.։ Մանդ. ՟Ի՟Գ։ Արծր. ՟Բ. 6։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Եփր. պհ.։ Խոսր.։ Նար.։ Լմբ.։)
Գանեաց արջառաջղօք, մինչեւ կեղեքեցաւ ամենայն մարմինն. (Ճ. ՟Բ.։)
tearing, rending, laceration;
violence, vexation, oppression.
Ճանաչել ցայնչափ կեղեքումն, որ ածեն ի վերայ նորա ցաւքն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Է։)
cf. Կեղծաւորանամ.
Զոր ձեւացայն առ անքուսայ զխելագարութիւնն եւ դանդաչմամբ կեղծաւորեցի. (Բրս. սղ.։)
Իսկ եթէ կեղծաւորէք զժամանակն, ի բաց եդեալ զստութիւն՝ խօսեցարո՛ւք զճշմարտութիւն. (Ճ. ՟Բ.) է հելլենաբանութիւն, որպէս յն. ὐποκρίνομαι , որ ըստ ձայնին է ենթադատել, փորձել, եւ կեղծաւորիլ։
cf. Կեղծաւորանամ.
Ընդ քրիստոնեայսն քրիստոնեայ, եւ ընդ պարսկականսն զնոցայն կեղծաւորէր. (Արծր. ՟Ա. 15։)
hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.
Արտաքոյ երեւիք մարդկան արդարք, եւ ի ներքոյ լի էք կեղծաւորութեամբ եւ անօրէնութեամբ։ Գիտաց զկեղծաւորութիւն նոցա։ Ի խմորոյ փարիսեցւոցն, որ է կեղծաւորութիւն։ Ի բաց թօթափել զամենայն նենգութիւն եւ կեղծաւորութիւնս։ եւ այլն։
dissimulation, feint, sham, fiction, counterfeit, forgery, fable, idle fancy, crotchet, fantasy, chimera;
կեղծեօք, fictitiously.
Մի՛ ասիցես, եթէ կեղծիք եւ ի խաղոյ է գործն. Զի այն կեղծիք զբազումս շնացօղս գործեցին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
cf. Քաղցկեղ.
Կամ ո՞ր կեղցաւ, զոր ժանգն անուանեն, գիտէ այնպէս փաղաղել ուտել զմարմինն, որպէս անօրէնութիւնն զհոգին. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
vivification.
Համայն իսկութիւն ադամային կենագործութեանդ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Կենազրաւ.
Որ եղեւ հակառակ բէլայ, միանգամայն եւ կենախուզ. (Խոր. ՟Ա. 4։)
comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.
Յիշատակօք կենակցացն (վախճանելոցն) ամենայնի համբերեն. (Նիւս. կուս.։)
living together, company, society, cohabitation;
intimacy, conversation;
matrimony;
այնպիսի սերտ եղեւ ինձ — ընդ..., my life was so bound up with that of...
animal-plant;
cf. Կառաբոյս.
Ոչ միայն բոյսք եւ կենդանաբոյսք, կամ կենդանիք. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
portrait, likeness, picture;
painter;
հասակաչափ՝ փոքր՝ մանրանկար —, full-length, half-length, head-size, miniature portrait;
գեղեցիկ՝ ճշգրիտ —, fine, exact portrait;
տալ հանել զ—, to get one's picture drawn or painted, to have one's likeness taken;
cf. Լուսանկար.
Կենդանագրացն ոչ կատարած ունել իրողութիւնն՝ թուի առ ամենայն կենդանիս, դեղելոյն եւ ոչ դեղելոյն, եւ կամ թէ այլ զի՞նչ եւ իցէ երբէք կոչիցեն զայսպիսիս կենդանագրեացն մնակունք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Կենագործեմ.
Որ զվարդապետ եւ զօգտակար անձն սպանանէ, ոչ մի այր սպանանէ, այլ այնքան, որքան կենդանի էր կարէր կենդանագործել (նա) ի ձեռն բանին. (Բաղիշ. ի յհ. մկ.։)
viviparous, mammiferous.
Ամենայն հոյլք կենդանածնաց անասնոց պաճարաց. (Անան. եկեղ։)
Գերագոյն կեանք, եւ կենդանապետական կեանք է, եւ ամենայն կենաց է պատճառ, եւ կենդանածին. (Դիոն. ածայ.։)
to litter or bring forth;
to breed, to give rise to;
to vivify, to give life to.
(Արեգակն) ջերմութեամբ ցածնէ զամենայն գոյացեալս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հոգի անեղ, որ ի վերայ ջուրցն շրջելով՝ արարչագործէիր եւ կենդանածնէիր զգոյակքս ամենայն. (Խոսր.։)
Որ ստեղծ զբնաւս, եւ կենդանածնէ զամենայն։ Զարտաշնչեցեալ մարմինս կրկին կենդանածնես։ Կենդանածնին մահացեալք. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Կ՟Գ. ՟Խ՟Զ։)
vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.
կենդանական սէր, կամ գործք բարեաց, ձայն. (Յճխ.։ Շար.։ Շ. խոստ.։)
Տունկք ամենայն եւ բոյսք զկենդանականն միայն հաստումն ունին եւ այլն. (Մաքս. ի դիոն.։)
desirous of living, fond of life;
zoophilist
Կենդանասէրն անկաւ անօրինեալ ընդունայնութեամբ ի մահ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Իբրու կենդանասէր եւ մարդասէր ամենայն խնամովք հնարի փրկութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Կենդանակերպ.
Երկին եւ երկիր եւ ծով, եւ ամենայն կենդանատեսակք. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Զնշան կենդանատեսակ դրօշուց վառելոց ի ձայն փողոյ հռչակեալ. (Կաղանկտ.։)
life-giving, vivifying, vivificative.
Աղբիւր է ամենայն բարեաց, եւ ցատու սուրբ խրատուց. (Յճխ. ՟Ե։)
vivifying.
Եւ հեթանոսք կենդանարարաւն ամենայնի բժշկեցան։ Հոգւովն կենդանարարաւ. (Եփր. թուոց.։ Խոսր.։)
vivifying, reviving.
Կեանք է, եւ կենդանացուցիչ ամենայն կենդանեաց. (Յճխ.։)
Ամենայն բնութեան մարդկան ներգործօղ եւ կենդանացուցիչ. (Ճշ.։)
living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.
Ամենայն՝ որ կենդանութեան (յն. կելոյ, τοῠζῆν) հաղորդի, ուղղապէս իսկ արդեօք եւ իրաւապէս ասին կենդանի. (Պղատ. տիմ.։)
Աստուած կենդանի։ Երգուաւ ի կենդանին յաւիտենից։ Դու ես որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Կենդանի եմ ես, եւ կենդանի է անուն իմ։ Զի՞նչ խնդրիցեն վասն կենդանեաց ի մեռելոց անտի։ Տակաւին կենդանի՞ իցէ հայրն ձեր։ Զամենայն մարմին կենդանի, եւ եղեւ մարդն յոդի կենդանի։ Հանցէ երկիր շունչկենդանի։ Հանչեն ջուրք զեռունս շնչոց կենդանեաց Յերկիրն կենդանեաց (այս ինքն անմահ հրեշտակաց կամ հոգւոց). եւ այլն։
Գետք յորովայնէ նորա բղխեսցեն ջրոց կենդանեաց. (Աթ. ՟Ա։)
Ամենայն կենդանի։ Չորք կենդանիք։ Կենդանին առաջին նման առիւծու. եւ այլն։ Հասարակօրէն ուր բանն է զանբան կենդանեաց, ի մեզ դնի Անասուն կամ Գազան. որպէս թ. ճանավար. որ եւ pecus, ovis.
alive, living;
vital;
vivacious.
Այգին կենեղուտն զօրութեամբ յեզր ել ձմերայնոյն. (Աթ. ՟Ը։)
fond of life.
Կենսասէրն անկաւ ընդ ունայնութեամբ մահու. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Որք են ի սմա կենսասէրք, առ այն յառաջադրեալն ընթանան. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Է։)
cf. Կենդանացուցանեմ.
այնպիսի բնութիւն է կենացն, առ որս մերձենայ՝ կենսացուցանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
Զամենայն ուրուք զկենցաղ՝ մտացն լծակաւ կշռէր. (Խոր. ՟Ա. 23։)
earthly, terrestrial, mundane, worldly, temporal, transitory;
biography, life;
cf. Կենցաղօգուտ.
զամենայն զկենցաղականս ի բաց դնելով զգործ. (Պտրգ.։)
Փախիցու՛ք ի փափկութենէ, եւ յամենայն իրաց ինչ կենցաղականաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
Ւենցաղական դեղատուութեանց (այսինքն խաբէութեանց աշխարհի). (Բրս. հց.։ Հրաժարեալ յամենայն վայելչութեանց կենցաղականացս. Արծր. ՟Է. 1։)
Ոչ զամենայն կենցաղականս նորա յայտնեաց. այսինքն զվարս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
the being useful;
utility, public welfare.
Զամենավայելուչ կենցաղօգտութիւն այսբար տնօրինեալ յաշխարհ ծովացուցանէի։ Եւ այնպէս կենցաղօգտութեան բերք յառաջ խաղան։ Անցեալ տանին զյաղթութեանն կենցաղօգտութիւնս. (Պիտ.։)
whale;
cetus.
Ի նաւէն յորովայն կետոսին. (Փիլ. յովն.։)
to eat, to mess, to nourish or feed oneself, to live, to be fed.
Որ ողորմի անանկի, ինքնկերակրեսցի։ Կերակրեսցին նովաւ ազինք։ Ի նմանէ կերակրէր ամենայն մարմին։ Վասն կերակրելոյ երկրին նոցա յարքունուստ, եւ այլն։ Կերակրեաց, եւ կերակրեցաւ զհացն երկնաւոր. (Ոսկ. գծ.։)
frugal fare, scarce nourishment.
Որ կերակրիկ աղքատացն հանիցեն։ Ոչ յագուրդ եւ փրկութիւն, այլ ի պէտսեւեթ է նոցա կերակրիկն։ Յամենայն աւուր մուրիկ լինին, եւ ոչ զկարեւոր կերակրիկն կարսն ժողովել. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
nutritive, nutritious.
Սպասաւորէր միայն կերակրողականն. (Շ. ՟ա. յհ.։)
act of nourishing, sustentation;
stewardship, administration, management.
Դիցն այնոցիկ, որ ի ձեռն նոցա կեան ամենայն մարդիկ, եւ կերակրչութիւն իրաց թագաւորութեան. իմա՛ տնտեսութիւն։
eating, tearing, devouring;
gnawing;
corroding;
weevil, worm;
moth.
Պահէ զսերմն յամենայն կերչաց եւ ի ժժմանց։ Բնաւ կերիչ ոչ մերձենայ ի սերմն. (Վստկ.։)
hoarse;
— ձայն, — voice.