cf. Անխօսութիւն.
· Calfa
Աստուածայնոյն խաղաղութեան եւ լռութեան, զոր սրբազանն Յուստոս անբարբառութիւն կոչէ։ Անբարբառութիւն եւ անշարժութիւն անուանելով զխաղաղութիւնն Աստուծոյ. (Դիոն). եւ (Մաքս.։)
Եկաց առաջի ամբարիշտ Պիղատոսի եւ Հերովդի անբարբառութեամբ. (Համամ առակ.։)
shut, closed, covered.
· Calfa
Մտանէր որպէս ի վերնատունն դրամբք անբացիւք. (Կիր. պտմ.։)
infinite, unbounded, unlimited, innumerable, immense.
· Calfa
Ի վերայ անբաւ մարդկան։ Լինիցին առաջինքն քո սակաւք, եւ վերջինքն քո անբաւք. (Յոբ. ԼԶ. 28։ ՟Ը. 7։)
Զանբաւ վնասն ասէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
Ի նախագրեալ կրկին առմունս յունականս անխտիր բերին եւ հայկաբան վկայութիւնք. զոր օրինակ զԱստուծոյ ասի.
Հեղմունս արեան առնելով անբաւս։ Սովք անբաւք. (Խոր.։)
Սաստիկ եւ անբաւ շփոթմանց։ Զանբաւ վարուցն. (Փարպ.։)
(ի Բա. բայ, բառ, բան). ἁμύθητος, ἅφατος, ineffabilis, inenarrabilis. անպատում. անճառ. անասելի եւ անթուելի, անհամար. վասֆ օլունմազ, տիլէ վասֆէ կէչմէզ, թապիր օլունմազ, հիսապսըզ.
իբր անբաւական. այս ինքն անհնարին, որ եւ ԱՆՀԱՍ ասի. անարուեստ, կամ անհմուտ, իբր ոչ վերահասու.
Անբաւ է մարդոյ տեսանել զԱստուած գոյիւ իւրով. (Ագաթ.։)
Եզր վերջին, ընդ որ ոչ գոյ այլ անցանել. կատար. կատարած. որ եւ ԱՄԲՈՎԿ, կամ ԱՆԲՈՎԿ. ԱՄԲՈԿ. նիհայէթ, էնճամ.
whose power is infinite.
· Calfa
Ամենայնի պատճառ գոլով, եւ որպէս անբաւազօր՝ ոչ միայն զամենայն զօրութիւն յառաջ ածելոյ, եւ այլն։ Օրհնաբանել զանբաւազօր բարերարութիւն։ Անբաւազօրս Աստուծոյ բաշխումն յամենայն էսս տարեալ լինի. (Դիոն.։)
Չկարեմք ըստ արժանւոյն վճարել զանբաւազօր խնամսն Աստուծոյ. (Տօնակ.։)
insufficient, incapable.
· Calfa
Անբաւականքն այլովք խնամիցին. (Մխ. դտ.։)
to grow or increase excessively, to be immense.
· Calfa
Անբաւանան դաշտք սորայս վրիժագործ աղիտիւք. Հանդերձ անբաւացեալ զօրու. (Պիտ.։)
incomprehensible, immeasurable, infinite.
· Calfa
Անչափ. անբովանդակելի. անպարագրելի. եւ անճառելի. ἅρρητος.
Իսկութիւն անբաւելի։ Անբաւելի քաղցրութիւն։ Անբաւելի արեան վտակ. (Նար.։)
infinity, immensity.
· Calfa
Ամենայն էիցս սկիզբն եւ վախճան՝ նախէն, բովանդակութիւն ամենայնի, եւ անբաւութիւն ամենայն անբաւութեան եւ բովանդակութեան գերունակապէս. (Դիոն. ածայ.։)
Անբաւութիւն լայնատարած խորոց ծովու. (Պիտ.։)
Անբաւութիւնք ծովուց։ Ջուրքն անբաւութեան։ Զանդունդս՝ եւ որ ի նմա են անբաւութիւնք։ Զոր չէ մարթ ի թիւ արկանել վասն անբաւութեան. (Նար.։)
Անբաւութիւն ծովուն. իբր ծով համատարած. պեղագոս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
cf. Անբեղնաւոր.
· Calfa
Ի խոր անապատ յապահովացեալ եւ անբեղուն ոչ միայն ի պտղոց, այլեւ յըմպելի ջրոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
mouthless, speechless.
· Calfa
Մանկունքն լռեալ վասն Քրիստոսի վկայեցան, քանզի ոչ էին անբերան քան զՄկրտիչն. (Եփր. երաշտ.։)
infertility, barrenness.
· Calfa
Նովին դարմանովքն՝ որովք խնամէր, տանջէ եւ խրատէ անբերութեամբն. (Յճխ. ՟Է։)
Ընդ երկրագործութեան լծակցի երբեմն եւ չարաչար վտանգ անբերութեանն։ Անբերութեանն դառնագոյն հարուած։ Անդաստանի անբերութիւն. (Պիտ.։)
cf. Անբժշկելի.
· Calfa
Ցաւովք եւ ծանրութեամբք անբժշկականօք. (Փիլ. իմաստն.։)
Զբովանդակ թոյնս անբժշկականս իժից եւ քարբից եհեղ ի վերայ քրիստոնէից. (Արծր. ՟Ա. 14։)
Անբժշկական վէրս յոգիս եւ ի մարմինս տեսանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Խոցեալս անբժշկական։ Տոչորման անբժշկականի։ Մեղանաց անբժշկականաց։ Որ ինձ անբժշկականն է, քեզ անվտանգելի է. (Նար. ԻԲ. ԽԸ. ԾԱ. ԾԷ։)
incurable.
· Calfa
Մեղօք վտարանդի լինել անբժշկելւովն։ Ծանուցեալք զանբժշկելի միտս հեթանոսացն. (Յհ. կթ.։)
incurability.
· Calfa
Եհար նա զերկիր Եգիպտացւոց հարուածովք անբժշկութեան. (Յուդթ. ՟Ե. 11։)
Չէ առողջութիւն, այլ ամենեւին անբժշկութիւն։ Զառողջութեանն անբժշկութիւն։ Զանբժշկութիւն հարուածոց օձին։ Զանբժշկութիւնն ազդել լքելոյս։ Փտեցան վէրք իմ ի յանզգամիս անբժշկութիւն. (Նար.։)
cf. Ամբիծ.
· Calfa
Անբծաց ընտրութեան։ Ի նպատակն վարուցն անբծաց։ Զանբիծ հաւատս։ Անբիծ դաւանութիւն։ Անմեղս եւ անբիծս ընդ հովանեաւ սորին բազմեցո՛. (Նար.։)
supernaturally.
· Calfa
παρὰ φύσιν. praeter naturam. Արտաքոյ բնութեան. ի վեր քան զբնութիւն.
Գաւազանն Ահարոնի՝ վասն պատկեր գոլոյ կուսին՝ անբնաբար ծաղկեցաւ. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
houseless;
uninhabited, desert;
— առնել, to depopulate, to unpeople.
· Calfa
Զբազում անբնակ երկիր ելից բնակչօք։ Չափեցին զծով եւ զանբնակ. (Խոր. ՟Ա. 13. 24։)
Անմաքուր այսն ոչ ներէ անտուն լինել եւ անբնակ։ Օտար առաջի անկեալ՝ անտուն, անբնակ, ընկա՛լ յաղագս այնորիկ՝ որ վասն քո օտարացաւ. (Ածաբ. մկրտ.։)
Եւ մեք անբնակ իմն վայրագացեալ. (Յհ. կթ.։)
Պակասեալք եւ անբնակք ի դալար վայրէ. (Երզն. լս.։)
Անբնակն վաչկատուն զօրութիւնք. (Բուզ. ՟Գ. 7։)
artificial, unnatural.
· Calfa
Օտար ի բնութենէ. հակառակ բնութեան. անվայել. անտեղի. բնութենէ դուրս, բնութենէ դէմ. դապիաթատէն խարիճ, ատէթտէն դաշրա.
Անբնական յինքն ունելով զվայելչութիւն։ Զանբնական իրս՝ բնականս կացուցանէ։ Յանբնական իրաց է՝ ցամաքայինց ընդ ծով ճանապարհորդել. (Պիտ.։)
that surrenders;
addicted, subject;
determined, desperate;
— լինել, to abandon himself, to be addicted;
to surrender, to capitulate;
to refer.
· Calfa
Այլ իմն անձնատուր վարդապետութիւնս ի մէջ բերէ, որ օրինացն կարի հակառակ էին։ Զնոցա անձնատուր վարդապետութիւն խոտէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
Որ անդէպս լուծանէին զօրէնսն անձնատուր վարդապետութեամբ. (Երզն. մտթ.։)
Անձնատուր լինելով ի ծառայութիւն ոստիկանին. (Յհ. կթ.։)
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
· Calfa
Սահմանի կենդանին, էութիւն անձնաւոր զգայական։ Բանդ Աստուծոյ ընդ անձնաւոր մարմնոյ զինքն միացուցեալ։ Ոչ անանձն առեալ զմարմինն, այլ անձնաւոր՝ հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. լ. եւ Կիւրղ. հանգ.։ Որպէս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Սարկ. մարդեղ. եւ Սարկ. հանգ.։)
Ճշմարտապէս Մարդ եղեւ՝ գոլով նոյն մի Որդի եւ յառման մարմնոյն մտաւորի եւ անձնաւորի. (Եփր. աղ.։)
Զվեց երանութիւնսն ետ անձնաւոր առաքինութեանց. (Լմբ. սղ.։)
personal;
hypostatical.
· Calfa
Բանն Աստուած զգենլով մարմին անձնաւորական բանական ի սրբոյ Կուսէն, ո՞չ ապաքէն բանական զգենու մարմին, եւ հանդերձ բնաւորականօքն. (Խոսրովիկ.։) որ հայի եւ ի յաջորդ նշանակութիւն։
to have a soul;
to be animate;
to live, to exist.
· Calfa
Մարմինք անձնաւորեալք հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. հանգ.։ եւս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Զքր. ծործոր.։)
Երրորդութիւն անձնաւորեալ. (Շ. վիպ.։) (իբր երեքանձնեայ էութիւն Աստուծոյ)։
personality;
hypostasis;
person.
· Calfa
Մկրտէ՝ զերիս երանական անձնաւորութիւնս գոչելով. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ. եւ ՟Է։)
personable, of good appearance, tall, well made, fine limbed.
· Calfa
ԱՆՁՆԵԱՅ ԱՆՁՆԵՂ. εὑμεγέθης. permagnus, procerus, ὅγκος, mole insignis. Երեւելի անձամբ. հարստամարմին. թիկնաւէտ. մեծ. մենծ, խոշոր. պէօրքլիւ, կէօվտէլի, արգալը, պօյլու պօսլու, իրի փարչէ.
free, that has freewill, independent.
· Calfa
Ո՞չ մեծ թագաւորդ անձնիշխան է ինքն. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 28.) յն. իշխանութեամբն իւրով։
freewill, choice, free agency, independence.
· Calfa
Ոչ կամէր, թէ որպէս զանասունս ի հարկէ վարիցին. եւ ապա անձնիշխանութիւնն այնուհետեւ չլինէր անձնիշխանութիւն. (Եզնիկ.։)
Ոչ հարկաւոր կեանս ունիմք, եւ ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան՝ այստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլշանայ. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
Անձնիշխանութիւնդ ոչ է գովելի. (Ճ. ՟Թ.։) Իսկ յասելն,
self-esteem, presumption.
· Calfa
Զի մի՛ կարծիցի ինչ, թէ անձնյարգութեան եւ պարծանաց իցէ վարդապետութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
αὑθαδιασμός. arrogantia, amor sui. Անձամբ զանձն յարգոյ ընծայեցուցանելն. անձնագովութիւն. անձնասիրութիւն. անձնահաճութիւն.
adj. s. narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
· Calfa
ԱՆՁՈՒԿ, ԱՆՁՈՒԿՔ. τὰ στένα. angusta, angustiae, στενοχωρία, angor. Անձուկ վայր. նեղ անցք. նեղուցք. կիրճ. դժուարք. եւ նեղութիւն. նեղսրտութիւն.
ԱՆՁՈՒԿ, ձկոյ, կով կամ կաւ. ἑπιποθία, ἑπιπόθησις. desiderium. Անձկութիւն սրտի կարօտելոյ. նեղութիւն ոգւոյ առ կարօտանաց. կարօտ. փափաքումն. իղձ. տենչ սաստիկ. ցանկութիւն. հասրէթ, ինթիզար, արզու.
Անձուկ դուռն, կամ ծով. (Մտթ. ՟Է. 14։ Զաք. ՟Ժ. 11։)
Անձուկ տեղիք, վայրք, հովիտ, մուտ, որովայն, բացակայութիւն, միջոց. (Խոր. ՟Բ. 2։ Յհ. կթ.։ Նար.։) (Պիտ.։)
Ո՞ր վնաս յանձկոյն (այս ինքն յանձկութենէ ճանապարհին), յորժամ ի հանգիստն տանիցին։ Զի մի՛ կարի յանձուկ (այս ինքն ի նեղ) արկանիցեմք զձեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)
Զի մի՛ անձկով սիրոյն իսպառ տոչորեսցին. (Ոսկ. գծ.։)
Լի անձկով։ Փութային անձկով՝ տեսանել. (Փարպ.։)
Անձկով տարփման։ Զկամս կայսերացն առ իրին անձուկ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
that brings rain, rainy.
· Calfa
Ի ձմերանի վաստակեցէք, յանձրեւաբեր՝ սերմանեցէք. (Շ. եդես.։)
cf. Աբբայ.
· Calfa
cf. ԱԲԲԱՅ;
զի ասի զԱստուծոյ հօրէ, եւ զՎանաց հօրէ, այսինքն զառաջնորդէ վանաց։
abbess, superioress.
· Calfa
Գլուխ կրօնաւորեալ կուսից կամ հաւատաւորաց. մայր վանից.
monk's funeral.
· Calfa
Յուղարկաւորութիւն եւ թաղումն աբեղայի վախճանելոյ։ (Մաշտ.)
monachal.
· Calfa
Ընդ այլոց երից վանիցն աբեղայական դասուցն. (Մարթին.։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.
· Calfa
Բառնայ ... զմերձաւորաց խնամութիւն, զոր վասն ագահելոյ սեփհական ազատութեանն առնէին։ Ագահելով ի գանձս սպանելոցն եւ ի ժառանգութիւն. (Խոր. ՟Գ. 20. 24։)
Կամիլ յափշտակել զօտարինն. զրկելով առնուլ. աչք տնկել.
Ծով զվճիռ գրոյն լուեալ՝ ոչ ագահէ զցամաքս. (Ճառընտ. ՟Ա։)
avarice, niggardliness, stinginess.
· Calfa
Ագահութիւն ի զանազան իրս տեսանի, յինչս նմանապէս եւ ի փառս եւ յուսմունս, եւ յաշակերտացն յոլովութիւնս, եւ յայլս սոյնպիսիս։ Առ ագահութեանն (շուն) ի փսխածն իւր դառնայ ուտել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
Եւ գովելի յօժարութիւն եւ ջան ի պատշաճ իրս. հավէս, ճէհթ.
Դարձոյց ի կամսարականն ... ոչ իբրեւ զանիրաւ ագահութիւն հօր իւրոյ արշակայ, այլ որպէս պարգեւս ընդ վաստակոց. (Խոր. ՟Գ. 38։)
farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.
· Calfa
Որ է ի վիճակի ագարակի իւրոյ։ Հրձիգ արար զամենայն անդս եւ զագարակս նոցա։ Որ գայր յագարակէ (կամ յանդէ)։ Յագարակս եւ ի գիւղս։ Զագարակս նորա եւ զաւանս նորա։ Ի վերայ ագարակացն, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)
Ագարակ մի վատթար յագարակս. (Ոսկ. յհ.։)
the under part of the tail.
· Calfa
Ներքոյք ագւոյ կենդանւոյն. պոչին տակը. գույրուգ աչթը։ Վստկ. ուր ռամկօրէն հոլովի Ագետըկի, տկէն։
tailed;
— աստղ, comet.
· Calfa
ԱԳԵՒՈՐ ԱՍՏՂ. Գիսաւոր աստղ. պոչով աստղ. Գույրուգլու էըլտըզ.
athlete, wrestler.
· Calfa
ἁγονιζόμενος, certans in agone Որ առնէ զագոն, այս ինքն որ հանդիսանայ ի մրցմունս. ախոյեան. նահատակ. փէհլիւվան, կիւրէշճի.