to search, to inquire, to seek diligently, to hunt after, to pry into;
to shear, to shave;
to cut off;
to strip off.
· Calfa
ἑρεύνω, ἑξερεύνω, περιεργάζομαι , ζητέω, ἑξετάζω, γυμνάζω exquiro, inquiro, investigo. Ի խոյզ արկանել կամ մտանել. որոնել. խադրել. քննել. հետազօտել. պրպտել, փնտռտել.
busy search, curiosity, quest, investigation;
shearing;
-զումն հերաց, shaving, tonsure.
· Calfa
Խուզելն. քննութիւն. հետազօտութիւն. խոյզ.
obstacle, embarrassment, hinderance.
· Calfa
Յաղագս խրթնի եւ անհետազոտելի խօսիցն եւ բարուցն կոչին խութ. յորոց անուն եւ լեառն խոյթ անուանի. (Արծր. ՟Բ. 7։)
incense;
aromatic substances;
incense, flattery.
· Calfa
Խունկս յիւղ օծման, եւ ի հանդերձանս խնկոց։ Խունկս իւղոյ օծման, եւ խունկս հանդերձանաց։ Ռետին եւ մեղր եւ խունկ։ Զողջակէզս ուղղալիցս մատուցից քեզ խոյովք, եւ խնկովք։ Ուղիղ եղիցին աղօթք իմ որպէս խունկ առաջի քո տէր.եւ այլն։
to escape, to flee, to take to flight, to steal away;
to retreat, to retire, to disappear;
to shuffle, to elude, to tergiversate.
· Calfa
Իմաստուն կոյսն հռիփսիմէ խուսափեաց ի դշխոյ լինելոյն հռովմայեցւոց. (Լմբ. սղ.։)
bran;
— ձկանց, scale;
— գլխոյ, scurf of the head, dandruff;
քերել զ—ս ձկան, to scale.
· Calfa
cf. Թունալից.
· Calfa
Զխոյս եւ զմաքիս առ ոտն կոխէր, եւ զորոջն թունաւոր ճիրանամբքն պատառէր. (Եփր. վկ. արեւ.։)
to fly, to take flight, to soar;
— ի մտաց, to escape one's memory, to go out of one's mind, to be forgotten;
— բանին , to divulge immediately, to make public.
· Calfa
πέτομαι, πέταμαι , διαπέτομαι եւ այլն. volo, avolo, evolo, volito. Ասի եւ ԹՌԱՆԻԼ, ԹՌՆՈՒԼ. Թռիչս առնուլ. սլանալ թեւաւորաց. վերաթեւել. թեւապարել. սաւառնիլ. սրանալ. խոյանալ. նմանութեամբ՝ Երագ ընթանալ՝ սահելով յօդս, ի ջուրս, եւ այլն. արաբ. թայլըռ. թ. թէյռան էթմէք. սալմաք.
rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.
· Calfa
ԿԱՐՃՆՈՎԻՆ կամ ԿԱՐՃՈՎԻՆ. Այս բառ Մաղ. ՟Կ՟Է. 22. դնի իբր Կարշնովին. Կաշիովին, կամ գագաթովին, այսինքն հանդերձ մորթով գլխոյն՝ յոր տնկեալ են արմատք հերաց.
partridge;
մրոտն —, red-legged -;
ձագ —ու, young -;
cf. Կաքաւք.
· Calfa
Իբրեւ զարածու յերամ կաքաւուց խոյանայր։ Նման արծուոյ՝ յորում ժամու ի կաքաւուց երամ սլանայր. (Խոր. ՟Բ. 45։ Փարպ.։)
dance, ball, ballet.
· Calfa
Իբրեւ զարածու յերամ կաքաւուց խոյանայր։ Նման արծուոյ՝ յորում ժամու ի կաքաւուց երամ սլանայր. (Խոր. ՟Բ. 45։ Փարպ.։)
opponent, adversary, antagonist;
contest, resistance;
combat, conflict.
· Calfa
ἁντίμαχος, ἁντίπαλος adversarius, hostis. Ընդդիմամարտ. հակառակորդ. թշնամի. ոսոխ. ախոյեան.
to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.
· Calfa
Առ վերջին կոյս գլխոյն շրջանակաւ առ պարանոցաւն կցեաց. (Պղատ. տիմ.։)
pronunciation.
· Calfa
Հ. Լծորդ է եւ ընդ խ, կակուղ. զոր օրինակ. կոհակ, կոխակ. խոյ, հոյ. հաղբք, խաղբք. նախապետ, նահապետ. այլ առաւել Վանեցի գրիչք ստէպ փոխանակ հ, տառի դնեն խ. որպէս է տեսանել ի գիրս թովմայի արծրունւոյ։
millennary.
· Calfa
Սակաւաւորն հազարաւոր եղիցի։ Ընդ հազարաւորս խոյոց։ Ի հազարաւորացն իսրայէլի։ Հազարաւորօք յուդայ.եւ այլն։
constellation, sign of the zodiac.
· Calfa
Ի խոյն կոչեցեալ դարձցի կենդակ. (Պիտ.։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
· Calfa
Գլուխ կենդանաբերին կոչեն զխոյն։ Կենդանաբերն եղեալ գոյացաւ երկոտասան կենդանաց։ Ըստ կենդանաբերն ի դուրս ելեալ արեգակն՝ գնայ ընդ ծիրսն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. նխ.։)
Ի գլուխ կենդանաբեր խոյին. (Պիտ.։)
painting;
zoo-graphy.
· Calfa
Ի գլխոյ անտի ի մօրուսն զեղեալ գերափառ իւղոյն զարմանազան կենդանագրութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
sign of the zodiac;
— պատկեր, portrait.
· Calfa
Եթէ կամիցիս գիտել, թէ արեգակն յորու՞մ կենդանակերպի է։ Կենդանակերպքըն են այսոքիկ. (խոյ, ցուլ, երկաւոր եւ այլն. Տօմար.։ Որպէս եւ Շիր.։ Նչ. եզեկ.։)
useful to the world, to every one;
of public utility;
useful, interesting.
· Calfa
Վերացաւ ի գլխոյս փարթամացուցիչ պսակն գեղեցիկ եւ կենցաղօգուտ. (Խոր. ՟Գ. 68։)
embroiling;
encumbering.
· Calfa
Խառնութիւն այնոցիկ՝ որ ոչ միաբանէին գործոցն նոցա (ճգնողական անզբաղութեան), պակասութիւն եւ պատաղիչ համարեալ էին նոցա։ Իբրեւ մարդք ախոյեանք եւ պատաղիչք կախարդաց զազրաց եւ պղծոց. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17. եւ ՟Է. 10։)
celebrating the mass together.
· Calfa
Զքոյդ ձեռն կարող եւ հզօր գի՜ր ի սուրբ յաւետարանիս յայսմիկ, յորում պատարագակիցք իմ ունիցին ի վերայ սորին գլխոյ. (Մաշտ.։)
officiating priest.
· Calfa
Յանձնեա՜ գլխոյ քահանային՝ զքեզ ըստ մարմնոյ պատարագչին. (Յիսուս որդի.։)
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
· Calfa
ՊԱՏԵՐԱԶՄԱԿԻՑ. որպէս Ոսոխ. հակառակամարտ, ախոյեան.
icon, image, effigy;
painting, picture, representation;
likeness, figure, portrait;
statue, idol;
sight, visage, face;
design, project, plan;
type, symbol;
doll;
—ք, the Divine Person;
— աւուրն, the day of the week or month;
hymn for the day;
գեղեցիկ —աւ, of fine presence, of noble aspect;
— ըստ —ի, in the image of, in the likeness of;
ի սոյն —, in this way or manner;
cf. Համառօտագիծ.
· Calfa
Փախոյց զնա Մեղքող, եւ եդ ընդ նորա պատկեր ի գահոյսն. (Եփր. թագ.։)
rare, excellent, very precious.
· Calfa
Երկու քարինքն ի վերայ գլխոյ ուսոցն զմրխտին պատուականագիւտ նիւթք են։ Ոսկւով՝ առաջին նիւթով՝ պատուականագիւտ յամենեցունց։ Ոսկին նշանակ է պատական էութեան՝ պատուականագիւտին. (Փիլ. քհ. Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
bulwark, rampart, bastion, barrier, epaulment, beam, rafter;
ceiling;
— լինել հայրենեաց, to be a bulwark of one's country.
· Calfa
Ած զորմովք տանն պատուարս շուջանակի, ի վերայ կողմանոցած սեանցն պատուարք երեք։ Պատուար ի վերայ երկոցունց սեանցն, եւ ի վերուստ ի կողմանոցած խոյակին պատուար. (՟Գ. Թագ. ՟Ղ. 5։ ՟Է. 4. 20։)
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
· Calfa
Զի ո՛չ ընդ գլորելն միայն նայեսցիս, այլ եւ ընդ պատսպարելն զարմանայցես։ Որպէս ի ճակատու ուրեք՝ յարեն եւ յապաժոյժ ամենեւին իրացն կայցէ, եւ պատսպարիցի վաղվաղակի, նիզակ առեալ են Եւն։ Յառնել եւ կալ ընդդեմ ճակատուն, պատրաստել, եւ ընկենուլ զախոյանն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1)
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
· Calfa
Կնքեցե՛ք զգերեզմանն մատանեօք. եւ եթէ պարտ վարկանիք, շղթայիւք եւ երկաթիւք պար արկեալ ամրացուցէք։ Ըստ գլխոյն կրկնակօք ոսկերացն պար արկենալն շուրջ պատեալ յուլունս շրջանակացն. (Նիւս. թղմ.։ եւ Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
to bind in every part, to pinion, to garrott.
· Calfa
Պարապնդեցաւ կարանօք եօթանդիսակ վարս գլխոյ նորա. (Եղիշ. դտ.։)
to tie, to bind, to pinion, to put in chains or fetters.
· Calfa
Տիրապատուէր հրամանաւն պարտւանդեալ յանպայքար օրէնս ժամանակախոյզ խնդրողացն, այն՝ որ ասէ, ոչ է ձեզ գիտեալ զժամս եւ զժամանակս. (Ուռպ.։)
vault, arch, arcade;
porch, portico;
girdle, belt;
soundwave;
— սրոյ, baldric, sword-belt;
— յաղթութեան, triumphal arch;
կապուտակային —, the arch, vault or canopy of heaven, the vaulted sky.
· Calfa
Խոյր եւ կամար։ Կամարս եւ խոյրս։ Աստուած ընդ մէջ նորա (ահարոնի) զկամարն։ Մինչեւ ցսուսեր իւր, եւ ցկամար իւր (զինւորական)։ Կմար ականակապ յականց շափիղայ ընդ մէջ իւր։ Լանջադեղ կամար։ Փոխանակ կամարացն (կանանց) չուան գօտի. եւ այլն։
rod, stick, switch;
pole, perch.
· Calfa
Քարիւ հարեալ սատակեաց զչղջիկտն ի վերայ կանճոխոյ (կամ կանջխոյ) նստեալ. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Կանճոխ.
· Calfa
Քարիւ հարեալ սատակեաց զչղջիկտն ի վերայ կանճոխոյ (կամ կանջխոյ) նստեալ. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
premature, preco-cious, ripe before the season;
prior, anterior;
old, ancient;
before the time, prematurely, very early;
պտուղ — եւ անագան, early or first, late or backward fruits;
անձրեւ — եւ անագան, the former the latter rain, vernal autumnal rain.
· Calfa
to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.
· Calfa
Երկու ձեռքն կապեալ ի վերայ գլխոյն. (Վրք. հց. ՟Դ։)
s. bot. lovage.
· Calfa
ԿԱՊՆԴԵՂ որ եւ կոչի ՔԵՂՈՅ ՍԵՐՄՆ. ՔԱՇՄ. Խոտ եւ արմատ կծու ախորժ՝ օգտակար ստամոքաց, իբր համազօր պղպեղի մանանխոյ. ... ըստ Մենինսքեայ որպէս լտ. ligusticum, siler montanum, կամ cunilago եւ այլն. (Բժշկարան.։)
blue, sky-blue, cerulean, aznre;
light blue;
գորշ —, dark blue;
— դաշտ, the liquid plain, the watery way, the main, the sea.
· Calfa
Զքաղս կապոյտս, եւ զամենայն այծս կապոյտս, եւ զխոյ կապոյտ. (Ծն. ՟Լ. 35=40։)
to become bluish or livid, to approach to blue.
· Calfa
Մորթս խոյոց կարմիր ներկեալ, եւ մորթս կապուտակեալս. (Ել. ՟Ի՟Ե. 5։ ՟Լ՟Ե. 7. 22։)
to act comedy;
to jeer, to mock, to rally.
· Calfa
Կատակերգկի հերմէս, եւ ասի մսախոյզ. (Նոննոս.։)
accomplishment, completion, consummation;
execution, realization;
perfection;
end, term, conclusion;
end, death;
consecration;
initiation;
— առնուլ, to be accomplished, finished;
to improve;
— տալ, ի — ածել, to finish, to terminate, to achieve;
to improve, to perfect;
cf. Ծագ.
· Calfa
Առցես զճարպն, եւ զերին աջոյ. զի այն է կատարումն։ Զխոյն կատարման։ Ի մսոյ զոհին կատարման։ Մինչեւ յօրն լրման աւուրց կատարմանն ձերոյ (այսինքն օծութեան կամ ձեռնադրութեան). եւ այլն. (Ել. ՟Ի՟Թ. 22=34։ Ղեւտ. ՟Է. 37։ ՟Ը. 22 - 33։)
aposteme, imposthume, abscess, suppuration, pustule;
— երանաց, bubo.
· Calfa
Կոչեցեալ էր երիվարն այն Ցլագլուխ, վասն զի ունէր ի բարձին իւրում պալար այլագոյն՝ զարջառի գլխոյ կերպարանս ունելով. (Պտմ. աղեքս.։)
οὑλή cicatrix σημασία signum ὔδερος aqua intercus ἕκκαυμα adustio κήλη tumor, ulcus. Պաղպաջ. փայլուն այտուց մարմնոյ. եւ Սպի. եւ Կեղ. խոյլ. խաղաւարտ. խարան. նիշ. բշտիկ, ուռ, ուռէցք, ուլ.