to enumerate in order.
· Calfa
Ի խոյէն սկիզբն առնելով, եւ շարաթուելով իւրաքանչիւր մասունս տասն մինչեւ ի խնդրելի աստթղն. (Շիր.։)
completive.
· Calfa
Այսք բաժանականք զանազանութիւնքս՝ սեռիցն շարալրականք լինին, եւ բաղկացականք տեսակացն. (Պորփ.։)
cf. Շարադասեմ.
· Calfa
Զաներեւելի արարած ընդ երեւելի արարածոյ շարակարգեալ. (Յհ. իմ. երեւութ.։)
to conjoin, to chain or link together.
· Calfa
յանզգալից եւ ի զգայնոց շարակցեալ։ Է միւս եւս սուտ իմն ասացելոցն ըստ առման շարակցեալ. (Նիւս. բն.։)
to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.
· Calfa
Շարամանեաց ընդ բնաւորականսն զանձնականսն ... ընդ անձնականին շարամանեցաւ անձնականն։ Շարամանի ընդ ճառեցելոյն անճառելին։ Շարամանեալ եւ խառնեալ էին բնութիւնքն աստուածութեանն եւ մարդկութեանն։ Շարամանեալ է յաննմանից բնութիւնս, ի հոգւոյ ասեմ եւ ի մարմնոյ։ Բանական մտացս երեք զօրութիւն ընդ միմեանս շարամանեալ (որոյ է օրինակ առասանն). (Նիւս.։ Զքր. կթ.։ Պրպմ.։ Լմբ. ժղ.։)
entwining, interweaving.
· Calfa
Անխառն յամենայն նիւթոյ շարամանութենէ (հոգեղէնն)։ Ձեռնկալութիւն ձիթոյ՝ շարամանութեամբ նիւթոյ պատրուկի ընդ նոյն զանգլոյ։ Հնոյ կտակին ընդ նորոյս շարամանութիւն։ Շարամանութիւն ոսկերաց (ի մարմնի)։ Չարչարելի ի տկարութենէ, այսինքն ի մարմնոյ շարամանութենէ. (Նիւս. բն.։ Նար. ղգ։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Լմբ. ժղ.։ Աթ. ՟Ա։)
to reunite, to join together;
to continue, to join, to add.
· Calfa
Անխախտելի պահեմ զշարայարեալ շինուածն։ Զմեղացն շարայարեալ որմ եւ ցանկ քակեաց։ Շարայարել զհիւսուածս վարուց լուսափայլ ականց խօսուն մարգարտաց։ Սիովն քրիստոսի շարայարէ որպէս լարով. (Պրոկղ. ի ստեփ.։ Ոսկ. եփես.։ Երզն. լս.։)
to narrate in order.
· Calfa
Երանելին եպիփան ութսուն հերձուած շարապատմեաց մեզ. (Փոտ. առ զքր. կթ.։)
stinking, fetid;
շարաւ արիւն, corrupt blood;
cf. Շարաւահոտութիւն.
· Calfa
Իբրեւ զմեռեալ մի գարշելի՝ թաթաւեալ արեամբ, իբրեւ զձորձս շարաւահոտ անսուրբ. (Գէ. ես.։ Զճենճերս շարաւահոտս. Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
to range, to arrange, to set or put in order, to dispose;
to marshal;
— զմարգարիտս, to string pearls;
— զնշանագիրս, to compose.
· Calfa
Հիւսէ պսակ ոսկեղէն, եւ ապա ի ներքս շարէ մարգարիտս եւ ականս մեծագինս. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
movement, motion;
earthquake.
· Calfa
Շարժ եղեւ մեծ յոյժ, եւ ծովն ի սահմանէ իւրմէ փոխեցաւ։ Գիտաց սիմէոն, թէ շարժ կամէր լինել։ Եւ նորա աղաչեալ զաստուած՝ դադարեաց շարժն. (Վրք. հց.։ Հ=Յ.։)
cf. Շարժեմ.
· Calfa
Այնուհետեւ ողբոցն փակելոց, ո՛րքան շարժլիցէ զքեզ, ո՛րքան հառաչիցես. (Մաշկ.։)
mobility;
motion.
· Calfa
Ըստ ամենայն շարժութեան անփոխադրելի եւ անշարժ գոլով, եւ միշտ շարժութեամբ մնայ յինքեան։ Ամենայն անբանութեամբ լի է սրտմտող նոցա շարժութիւնն. (Դիոն.։)
Շարժութեան տեսակք են վեց. լինելութիւն, ապականութիւն. աճելութիւն, նուազութիւն. ըստ տեղւոյ փոփոխութիւն. այլայլութիւն։ Եւ է պարզաբար շարժութեան՝ դագարութիւն ներհական. (Արիստ. շարժ.։)
moveable, moving;
versatile, unsteady, unsettled;
առաջին —, the primum mobile;
— ի հողմոյ, shaken by the wind;
— եւ անշարժուն ստացուածք, personal and landed property.
· Calfa
Եւ Տեղափոխելի (ինչք).
continually.
· Calfa
Հրեղէն սրովն շարունակաբար պարածածկեալ պահէր զշաւիղս տենչալի տնկոյն. (Ժող. շիրակ.։)
to contain, to enclose, to conserve;
to continue, to last.
· Calfa
Զամենայն առանձնաւորութիւնս շարունակէ։ Կաւով ակն կառուցանէր, եւ լուսով զարդարեալ շարունակէր։ Անբաւելին աստուած շարունակեալ ի մարմին պարագրելի. (Ժող. շիրակ.։)
oblique, in bias, aslant, diagonal;
առ ի —, առ —, slopingly, overthwart, slanting, aslope;
obliquely;
cf. Շեղապէս.
· Calfa
Մաւրիտանիա տարածի ի հարաւակոյս առ ի շեղ զելիւք. (Խոր. աշխարհ.։)
Առ շեղ նոցա եւ կողմանակի հարուածքն լինէին. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Շեղջ ;
pile upon pile, towering heaps.
· Calfa
Տեսանելով զպաճուճեալ լի զբաղմամբ կեանս, եւ զշեղջակոյտ չարիս. (Մաշկ.։)
massed, accumulated, heaped up;
in piles, masses or heaps.
· Calfa
Դադարեաց շեղջաշեղջն լինել մեռելոցն. (Լմբ. իմ.։)
enervated, effeminated.
· Calfa
Զլոյծ եւ զջախջախ եւ զշեղտամեղտ ագանելիս եւ զգնացս չընդունիմք. (Կանոն. (ի մի ձ. զջաղճ, եւ զշեղտամեղտ)։)
shrill voice;
accent, acute accent;
an Armenian note;
cf. Շեշտակի;
— ոլորիլ, to end in a point.
· Calfa
Ըզլայնալիճն լի՛ քարշեալ, եւ շեշտ կրծիցն ըսթափանցեալ. (Շ. վիպ.։)
acutely, pointedly, piercingly, sharply, keenly;
instantly.
· Calfa
Լուեալ զայլոցն եւս շեշտակի կտուրն ի միմեանցն լինել։ Ետես զերկպառակութիւն եգերացւոցն. որք շեշտակի ճեղքեալք եւ այլն. (Յհ. կթ.։)
cf. Շեշտոլորակ.
· Calfa
Յորժամ սուր եւ յորդելակ հնչմամբ ի վեր փողելով շունչն՝ կալցի զելս ձայնին, շեշտոլոր ասի։ Եւ լինի բուն շեշտոլորակի, թէ՛ յանուաիս ( recte յանուանս) իցէ եւ թէ՛ ի բայս, ի վերայ այն հեգիցն՝ որ ունին այբ կամ եչ կամ ին. զի յորժամ զսո՛ւր սոլորակն սոքա առնուն, բնութեամբ շեշտոլորք ասին. իսկ այլք ի ձայնաւորաց թէ առնուն զշեշտն, դրութեամբ եւ պատահմամբ ասին. (Գրչ. գէորգ.։)
ՇԵՇՏՈԼՈՐ ասի՝ մերթ որպէս Պարոյկաւոր, պարուկելի. զի եւ պարոյկն է շեշտ ոլորեալ ի վայր բթիւ.
word accented on the last syllable;
barytone.
· Calfa
Յորժամ սուր եւ յորդելակ հնչմամբ ի վեր փողելով շունչն՝ կալցի զելս ձայնին, շեշտոլոր ասի։ Եւ լինի բուն շեշտոլորակի, թէ՛ յանուաիս ( recte յանուանս) իցէ եւ թէ՛ ի բայս, ի վերայ այն հեգիցն՝ որ ունին այբ կամ եչ կամ ին. զի յորժամ զսո՛ւր սոլորակն սոքա առնուն, բնութեամբ շեշտոլորք ասին. իսկ այլք ի ձայնաւորաց թէ առնուն զշեշտն, դրութեամբ եւ պատահմամբ ասին. (Գրչ. գէորգ.։)
ՇԵՇՏՈԼՈՐ ասի՝ մերթ որպէս Պարոյկաւոր, պարուկելի. զի եւ պարոյկն է շեշտ ոլորեալ ի վայր բթիւ.
ending in a point, tapering, pyramidal form;
ի — անկանիլ, to taper, to end in a point;
ի — յանգեալ, pyramidal, pointed;
accentuation
· Calfa
Սրածայր յանգումն. բրգաձեւն լինել.
of fawn colour, reddish, leonine, light, tawny.
· Calfa
Շէկ՝ ի խարտեշի եւ ի գոշի խառնմանէ լինի, եւ գոշ ի սպիտակի եւ ի սեաւի. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Շքթեմ.
· Calfa
Սակաւիկ մի զգլուխն խոնարհեցուցեալ ի ցանկալի ի վտակս ջուրցն անուշութեան՝՝ ծայրիւք մատանց ձեռինն՝ ներքոյ ի վեր շթքելով լեզուօք իբրեւ զշունս լակեն. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Շէկ.
· Calfa
Որ ինչ է ի գոյն շէկ. կամ աւելի շէկ. կարմրագոյն, գեղնագոյն.
Շառագոյնն ... շիկագոյն եւ արեանագին հայեցուածն։ Շիկագոյն (էր շիկաթանն)՝ հարազատ եւ նման իւր յաւելեալ ախտին. քանզի առաւել յալ ձակումն է շիկագոյն շառագունեալ ախտն. (Փիլ. լին.։)
cf. Շիկնիմ.
· Calfa
ՇԻԿՆԵՄ ՇԻԿՆԻՄ. Շէկ կամ շիկն լինել. կարմրանալ. հրագոյն լինել. հրանալ. շանթանալ. շառագոյն լինել. եւ Շառագունիլ ամօթով. պատկառիլ. ամաչել. յամօթ լինել. կարմրիլ, կարմրնալ, կասկարմիր կտրիլ, ամըլնալ.
Կեղծաւորութիւն սրտի աղտեղի, որ ծանրանայ եւ շիկնէ, որպէս եւ մանկունք՝ որք գործեն զչար. (Կլիմաք.։)
Դու ընդ քրիստոսի խաչեալդ ո՞չ շիկնիս բացական ի նմանէ լինել. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Շինուած.
· Calfa
Աստուծոյ շինած (կամ շինուած) էք։ Վասն շինածոյ (կամ շինուածոյ) եկեղեցւոյն։ Ամենայն ի շինած (կամ ի շինուած) լինիցի. (եւ այլն. (որ ասի ՇԻՆՈՒԹԻՒՆ))
Ընդէր զկերպարանս կնոջն շինա՛ծ կոչէ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 26։)
building many edifices;
compiling good regulations.
· Calfa
Զիա՞րդ կարէին նոքա՝ որք եղեն անօթք բարկութեան, լինել անօթք շինարար թագաւորութեան. (Եփր. ծն.։)
habitable place, inhabited town;
the universe, the world.
· Calfa
οἱκουμένη habitata, orbis terrarum. Շէն. աւան. բնակելիլ վան կամ վայր. եւ Տիեզերք. աշխարհ.
constructed, made, done or got up with art, artificial.
· Calfa
Ունի եգիպտոս գուբս շինուածոյս երկու, եւ լիճս երեք՝ ինքնեղս. (Խոր. աշխարհ.։)
construction, building;
edification, moral profit;
abundance, ease, prosperity;
peace, tranquillity;
good regulations.
· Calfa
οἱκοδομή structura, aedificium, aedificatio եւ ἁσφάλεια securitas εὑθηνία abundantia, ubertas. Շինելն, իլն. շինուած. կազմութիւն. յօրինումն. եւ Բարեկարգութիւն. բարեզարդութիւն. շէ՛ն գոլն. խաղաղութիւն. յաջողութիւն. օրինակ բարի. Լնու շինութեամբ զսահմանս բնակութեան իւրոյ։ Աշխարհի շինութիւն. Խոր. ՟Ա. 11։ Եղիշ. ՟Ե։ Հարցէ՛ք զողջունէ զերուսաղէմի, զշինութենէ ոյք սիրէք զնա։ Եղիցիլ շինութիւն յաշտարակս յամուրս քո։ Զհետ երթիցուք խաղաղութեան, եւ զշինութեան որ առ միմեանս։ Ընկերին հաճոյ լիցի ի բարիս վասն շինութեան։ Եկեղեցին շինութիւն առնուցու. եւ այլն։
extinguishable;
transitory, superficial.
· Calfa
Մինչդեռ ոչ լինիս ի վերայ շնորհի արտասուացն թագաւորել, ոչ կարես արտասուել, բայց թէ շիջական օրինակաւ եւ պատճառիւ. (Նար. խրատ.։)
to go out, to be extinguished or quenched;
to be dimmed, obscure;
to pass away, to cease, to be buried in oblivion;
to cool, to grow cool, to be quenched, to become extinct;
to die peaceably.
· Calfa
Շիջանել զօրութեան. յն. յամօթ լինել։
extinguishable.
· Calfa
σβεστικός իբր σβεστός extinguibilis. Շիջական. շիջանելի դիւրաւ. անցաւոր.
cf. Շիջումն.
· Calfa
Ի ծագման արեգականն՝ աղօտագունից փայլմանց լինի շիջումն. (Անան. ի յովնան.։)
extinction;
annihilation.
· Calfa
Ի ծագման արեգականն՝ աղօտագունից փայլմանց լինի շիջումն. (Անան. ի յովնան.։)
to extinguish, to put out, to quench;
to dim, to cloud, to obscure;
to quench, to cool, to allay, to cool down;
to stifle, to smother;
to exterminate, to kill.
· Calfa
Շիջուցանեն զկայծակն իմ զմնացեալ։ Զպատրոյկն առկայծեալ մի՛ շիջուսցէ։ Ոչ շիջուսցես զճրագդ իսրայէլի։ Ջուրք բազումք ոչ կարասցեն զսէր շիջուցանել։ Վասն մեղաց դատաստանք յուզին, եւ այր խորագէտ շիջուցանէ զնա.եւ այլն։
Խզեաց զջիղսն, շիջոյց զլիրբ աչսն. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
to become shortsighted;
squint-eyed;
blind;
to feel quite dazed, to be dazzled;
to grow dim, obscure;
to become blunt.
· Calfa
ἁμαυρόομαι, ἑπαμαυρόομαι obscuror, obfuscor πωρόομαι excaecor, obcaecor ἁμβλυωπέω caecutio, sum obtusis et hebetibus oculis. Շիլ լինել. բլշակնիլ. բթիլ տեսութեան. մթագնիլ լուսոյ աչաց, եւ փայլման իրաց. նսեմանալ. աղօտանալ. խաւարիլ. կուրանալ.
cf. Շլացութիւն.
· Calfa
Աւելի քան զչափն յառել ի խորս գիտութեան աստուծոյ՝ շլացումն մտաց աչացն բերէ. (Նար. երգ.։)
to blind;
to blunt;
to dim, to dull, to deaden;
— զաչս, to dazzle the eyes;
բարեբաղդութիւն —նէ զմեծատունս, prosperity spoils the rich.
· Calfa
Որ շլացուցանէ ի ճշմարիտ տեսութենէ։ Շլացուցանէր (փայլմամբն) զտեսողացն տեսանելիս։ Զպայծառութիւն աչաց շլացուցանէ ծուխ. (Յճխ. ՟Ի։ Լաստ. ՟Ժ։ Նեղոս.։)
Զլոյս մտացն շլացուցանեն. (Կլիմաք.։)
to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.
· Calfa
Ուխտաւոր լինել աստուծոյ. կրօնաւորիլ. հրաժարել ուխտիւ յանզանազան իրաց ինչ. նուիրել զանձն կամ զիրս իւր աստուծոյ.
consecration, state or condition of a Nazarene, of a monk;
vow, profession;
pilgrimage.
· Calfa
Ուխտաւորութիւն սամուէլի. (Լծ. կոչ.։)
to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.
· Calfa
Տեսանէ զաննիւթ փառքն, եւ ուծացեալ հրաժարէ ի մարմնականէս։ Թէ երկիւղ միայն լինի (առանց սիրոյ աստուծոյ), ուծանամք ի նմանէ. (Լմբ. սղ.։)
traveller, passenger.
· Calfa
Ըստ ուղեգնացացն (նոր. ձ. ըստ ուղղէգնացիցն) սովորութեան ի յառաջադէմսն հայելով՝ սակաւ ինչ բանի արժանաւոր առնէ զերեւելիսս. (Նիւս. կուս.։)