Definitions containing the research լեզու : 1245 results

Պաշտպանեմ, եցի

vn.

to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.

· Calfa

NBHL (1)

Զիա՞րդ կարեմք իմանալի բնութեանն զգալի լեզուով պաշտպանել. (Լմբ. պտրգ.։)


Ջրիկ

s.

drop of water.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձէնջ հայցէ լեզուին ջրիկ, դուք ոչ տայցէք նմին կաթիկ. (Շ. եդես.։)


Ռ (ra)

s.

the twenty eighth letter of the alphabet and the twenty second of the consonants;
thousand, thousandth;
It is sometimes confounded with the letter ր;
When used as an initial it generally indicates foreign words.

· Calfa

NBHL (1)

Ռ. Ի սկզբնատառս հասարակօրէն կազմէ զբառ օտար ի լեզուէ մերմէ. որպէս տեսցես։


Ռամկական, ի, աց

adj.

vulgar, popular, common, trivial.

· Calfa

NBHL (1)

Իմաստապէս, եւ ոչ ռամկականացն սովորութեամբ լեզուաց, գաւառաց. (Երզն. քեր.։)


Ս (sé)

s.

the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սկզբան բառից նախ քան զայլ բաղաձայն՝ հասարակօրէն հնչէ ըս. զոր օրինակ, սագտանել՝ է ըստգտանել. ստանձնել՝ ըստանձնել. սթափ՝ ըսթափ, ստերջ՝ ըստերջ. սկիզբն՝ ըսկիզբն, որ գրի եւ իսկիզբն, եւ այլն։ Բայց ուր բուն բառն իցէ սու կամ սի վանկիւ, յայնժամ յածանցս իւր՝ որպէս եւ ի հոլովս՝ թէ եւ գրեսցի պարզ ս, հնչէ սը. զոր օրինակ սուգ, սգոյ՝ այսինքն սըգոյ, սգալ՝ այսինքն սըգալ. սուտ, ստոյ, ստել. սուր, սրոյ, սրել. սիկ, սըկանալ. սին, սնոտի, սնանալ, եւ այլն։ զբառսդ՝ սպանանել, սպիտակ, սկիհ, սքեմ, սփիւռ, սփռել, եւ այլն. լույս ուղիղ տեսութեան եւ համեմատութեամբ հայկական եւ օտարազգի արմատոց՝ պարտ է արտաբերել՝ ըսպանանել, ըսպիտակ, ըսկիհ, ըսքեմ, ըսփիւռ, ըսփռել. այլ ի տեղիս տեղիս արտաբերին, սըպանանել, սըպիտակ, սըկիհ, սըքեմ, սըփիւռ, սըփռել։ Որպէս եւ բառդ ոպայ՝ որ առ մեօք հնչի ըսպայ, ուստի եւ ըսպարապետ, ըստ այլ լեզուաց է սէպտ, սիբահի։


Սակաւապէտ

adj.

thrifty, frugal, sober, moderate.

· Calfa

NBHL (1)

Փոքր ի շատէ զերաշտութիւն կոկորդեացն զովացուցանել՝ լեզուօնք զջուրսն լակէին ... նշանակ է սոսկ մարդոց սակաւապէտս ստացուածոց. (Եղիշ. դտ.։)


Սահանք, նաց

s.

water-fall, cascade, cataract;
cf. Սահանափակ;
water-fall of a weir;
sheet of water.

· Calfa

NBHL (1)

Զսահանս փառաց ոչ որսայր։ Ոչ սահանք լեզուի, այլ զգաստութիւն մտաց (օգտէ). (Իսիւք.։)


Սայթաք

adj.

fickle, inconstant, unsteady, changeable;
agile, quick, nimble.

· Calfa


Պարզ, ի, ոյ

adj. adv. s.

simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.

· Calfa

NBHL (2)

Հոգի մտաւոր ... պարզ, անարատ։ Պարզ լիցի լեզու ծանրախոսաց. (Իմաստ. ՟Է. 22։ Ես. ՟Լ՟Է. 6։)

Զինչխորհիս, եղբայր, պարզ ասա՛ մեղ ... լեզու զոր ոչ գիտէր՝ խօսեցաւ պարզ։ Զպարզ ասացեալս ոչ իմանային. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։ Բրսղ. մրկ.։)


Պարզախօս, աց

adj.

speaking clearly, distinctly, explicit, intelligible, clear;
— լինել, to speak clearly.

· Calfa

NBHL (2)

Զլեզուսեդ պարզախօսս (իմաստութիւն). (Իմ. ՟Ժ. 21։)

Պարզախօս լիցին լեզուք ծանրախօսաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Պարզեմ, եցի

va.

to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.

· Calfa

NBHL (1)

Կոչեաց զերկիրն յանուն նորա յափբաթայ՝ որ եւ զկնի պարզեալ՝ ասի եփրաթայ, որ է բացումն։ ՟Ի՟Բ գիր առ դանելի ասորւոյ գտեալ, որ վասն ոչ պարզելոյն զընդարձակութիւն լեզուիս՝ անհոգա ցեալ եղեւ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)


Պարթեւանամ, ացայ

vn.

to take the air, tone or manners of the Parthians, to speak in Parthian.

· Calfa

NBHL (1)

παρθίζω parthice loquor. Իբրու պարթեւ լինել լեզուաւ. կամ μηδίζω medice loquor.


Պարթեւարէն

adv.

in the Parthian language.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լեզու պարթեաց. եւ պարթեւական (լեզու)։ (Ագաթ.։ եւ ՃՃ.։)


Պարկեշտացուցանեմ, ուցի

va.

to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ զլեզուն ոչ պարկեշտացուցանիցէ. (Մանդ. ՟Գ. կամ Եփր. պհ.։)


Պարսաւասէր

adj.

fond of criticism, carping, fault-finding.

· Calfa


Պարսեմ, եցի

va.

cf. Պարսաքարեմ;
to spring up, to burst out, to jump forth.

· Calfa

NBHL (2)

Նախ առ աստուած ձգեաց (չարախօսն) զլեզուն, եւ պարսեաց զթոյնք իւր իբրեւ զարձան վիմի. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)

Յորժամ ամենայն թշնամանքն լեզուաւն արտաքս պարսեսցին. (Բրս. բարկ.։)


Պարսկերէն

adv. s.

in Persian;
Persian, the Persian tongue.

· Calfa

NBHL (1)

περσικῶς persice. Պարսից լեզուաւ.


Պարսմայր

s.

queen-bee.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղուքն՝ իւրեանց թագաւոր ունին, հայխօս՝ Պարսմայր. (Վստկ. ՟Յ՟Ա. այսինքն ի հայ լեզու այսպէս կոչի։)


Պարտոխաթափ

adj.

venting secret rancour;
— լինել, to give way to one's resentment, to vent one's wrath, to be revenged, to upbraid most outrageously, to slander or attack from private hate.

· Calfa

NBHL (2)

Ի սատանայական պարտոխաթափ լեզուացն հրապուրեալ. (Յհ. կթ.։)

Որպէս շուն լիրբ պարտոխաթափ եղեալ՝ ածէր զլեզուն. (զերկրաւ. Արծր. ՟Ա. 14։)


Սարանամ, ացայ

vn. fig.

to become elevated, to appear high;
to take ill, to be or get angry;
not to deign to.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպիսի ամպ՝ երկրաւոր անձրեւօք մօրտացեալ՝ եւ չարանայ սակաւ շառաչուկ մերոյ լեզուոյս ընդունել. (Սեբեր. ՟Թ։)


Սարդ, ից

s. zool. bot.

spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling. laurel, baytree.

· Calfa

NBHL (1)

Սարդ կռուեալ ձեռօք յորմ, որ դիւրին է առ որսալ, բնակէ ի յարկս թագաւորաց. անխտիր նշանակէ յայլ լեզուս զթունաւոր եւ զխայտաբղէտ սարդ, եւ զմողէզ կամ զկովադիաց. յն. καλαβώτης . կամ καλαμώτης stellio. բայց ըստ եբր. շեմամիթ ՝ է բուն սարդն։


Պղտորեմ, եցի

va. fig.

to muddy, to disturb, to make turbid, to mix, to mingle;
to thicken;
to disturb, to discompose, to cause trouble, to perplex, to confound, to perturb.

· Calfa

NBHL (1)

Եկայք իջցուք եւ պղտորեսցուք զլեզուս նոցա, եւ ոչ ասաց թէ գնացէք իջէք եւ պղտորեցէք։ Իբրեւ առ հաւասարութիւն գործոյն յայտնի առնէր զպղտորեսցուքն ասելով. (Ագաթ.։)


Պորոմիմ, եցայ

vn.

to contract the tongue on tasting acids.

· Calfa

NBHL (2)

Փոթոթիլ լեզուի՝ որպէս ի տտիպ կերլեաց կամ ըմպելեաց.

Խօսելով անյայտս եւ անհաւաստիս. վասն զի լեզուն ահա անդէն իսկ պորոմեցաւ ի մահադեղէ. (Պտմ. աղեքս.։)


Պտուտանամ

vn.

to turn, to twist;
cf. Թոթովեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՊՏՈՒՏԱՆԱԼ. Պտոյտ առնուլ. ոլորիլ. գալարիլ. եւ թոթովել լեզուի.


Պտսգեմ, եցի

vn.

cf. Պտսկեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մագլցէր զերեսս դատաւորին, որպէս եւ սովորութիւն է տղայոց՝ այսպիսի անակնածութեամբ պտըսկել։ Մինչեւ ի ստնդիայ տղայսն՝ որք ի գիրկս մարցն պտըսկէին, ասելով թերակատար եւ թոթովախօս լեզուով. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Է.։ եւ Հ. փետր. ՟Դ.։)


Ջնեմ, եցի

va.

to heat, to cudgel, to cane, to whip.

· Calfa

NBHL (1)

Ջնեալ եւ կշտամբեալ անիծիւք ի լեզուէ իւրմէ. (Նար. կ.։)


Ստուգաբանեմ, եցի

vn. va. to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.

· Calfa

NBHL (1)

Են բազում անուանք առ մեզ ընտանեգոյն յայլոց լեզուաց եւ ի մերձակայից, որք ոչ ստուգաբանին. եւ եթէ կամեսցի ոք, ոչ ուղիղ թեւակոխեսցէ, այլ՝ խորթս ստեղծանէ. եւ ո՛չ է բազմաց զսա գիտել, բայց իմաստնոց։ Եւ ի պարսկաց բազում ինչ հասարակորդ է լեզուիս մերոյ, սոյնպէս եւ մեր առ նոսա. զոր եթէ ստուգաբանէ ոք, մեծապէս սխալէ. քանզի բազում անգամ մեր իսկ տեսեալ է ստուգաբանել մերոցս զայսպիսիս, որք այլոց լեզուաց են, որք իմաստունք կարծեցեալ էին, եւ այն յանհմտութենէ լեզուաց։


Սրբաբանեմ, եցի

va.

to sing the Trisagium, to sanctify, to hallow, to laud.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի հրեղէն լեզուացն եռահիւսակ սրբաբանիս։ Ի հրեղէն երեքսրբեան լեզուացն սրբաբանիս. (Շար.։ Եփր. ծն.։)


Սրեմ, եցի

va. fig.

to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.

· Calfa

NBHL (1)

Սրեսցէ զհատու բարկութիւնն ի սուսեր։ Սո՛ւր սո՛ւր, սրեա՛ց եւ զայրացի՛ր։ Սուր սրեալ։ Նետք քո սրեալ են։ Սրել զեղջիւրս։ Ոյք սրեցին զլեզուս իւրեանց որպէս սուսեր։ Սրեցին զլեզուս իւրեանց որպէս զօձի։ Սրեալ առաւել քան զսուր երկսայրի։ Սրեցից իբրեւ զփայլակն զսուսեր իմ.եւ այլն։


Սրնգեմ, եցի

vn.

to play the flute;
to hiss, to whistle;
to bray.

· Calfa

NBHL (1)

Փողէր, եւ ի փողսն սրնգէր, իսկ լեզուովն ճռուողէր. (Մագ. ՟Լ՟Զ։)


Սրովբէատես

adj.

seraph-seeing (Isaiah);
seraph-figured (saint Mesrob).

· Calfa

NBHL (1)

Որում անունն եսայիաս լսի՝ սրովբէատեսն եւ համարջակախօսն։ Հրամաքուրն լեզու, եւ սրովբէատես մարգարէն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ճ. ՟Ը.։)


Վաղափուլ

adj.

soon falling or perishing.

· Calfa

NBHL (1)

Միաշուրթն լեզուաւ մինչեւ յաշտարակն վաղափուլ. (Սիր. նոր. ՟Ժ՟Է. 12։)


Վիշապազունք

s.

descendants of Astyages.

· Calfa

NBHL (1)

Յոր շարին բանք երգոց եւ զզարմիցն աժդահակայ՝ վիշապազունս զնոսա անուանելով. զի աժդահակդ ի մեր լեզուս է վիշապ։ իբր տռփանք սաթինկան ընդ վիշապազունսն առասպելաբար։ Վիշապազունք գողացան զմանուկն արտաւազդ. (Խոր. ՟Ա. 29։ ՟Բ. 46. 58։)


Վրիպակ, աց

s. adj. adv.

error, mistake;
failing, fault, perversity;
unforeseen event, accident, casualty, hazard, chance;
wanting, failing, wrong, mistaken, false, erroneous, perverse;
—աւ, by mistake, erroneously;
accidentally, casually, by chance;
— տպագրութեան, erratum;
— ժամանակագրական, anachronism;
— գտանիլ, to wander, to go astray, to deviate.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաց կացցեն յայնպիսի վրիպակ օրինաց։ Վրիպակ ազդեցմամբ զկենացն բան լուտացաւ լեզուս։ Կորստական շաւիղ, վրիպակ ճանապարհ։ Ի ճանապարհէ՝ յորմէ վրիպակ գտան, ընդ նոյն հետս դառնալն ունի ի նոյն անվրէպ ածել. (Եղիշ. ՟Բ։ Պիտ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։ Իգն.։)


Սէրարփի

s.

cf. Սրովբէ;
focus of love.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԷՐԱՐՓԻ կամ ՍԵՐԱՐՓԻ. Սիրով արփիացեալ, կամ վառեալ սերովբէ, որ յայլ լեզուս ասի սէրափին, սէրաֆիմ.


Սիւղոբայ

cf. Սիղղոբայ.

· Calfa

NBHL (1)

Ողջ ածել զսիւ ղոբայ եւ զկապս հայերէն լեզուոյն. (Կորիւն.։ 4)


Սողնակ, աց

s. mech.

reptile;
bolt;
slide, slide-valve.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՈՂՆԱԿ, ի, աց. գ. Պարզունակ. նիդ շարժական ի ներքսակողմն դրան. լեզու աղխի՝ որ բանալեօք վարեալ՝ փակէ եւ բանայ զդուռն.


Սպառնական, ի, աց

adj.

threatening, menacing.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խոշոր լեզուէն առաջնոյ՝ հոնն սպառնական, պարսիկն պերճական. (Վրդն. պտմ.։ 2)


Սպասաւորեմ, եցի

vn.

to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.

· Calfa

NBHL (1)

Բանք ի մտաց յառաջ եկեալք, եւ լեզուաւ սպասաւորեալք՝ յասողէն առ լսողն փոխին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Ստաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Ստախօսութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Լռութեամբ (լեզուիդ՝) ձեռն քո ստաբանութիւն քարոզէ՝ շուրջ փայլակեալ ի մատանեաց ականց. (Բրս. ընչեղ.։)


Ստայօդ, ից, աց

adj.

suppositious, false, feigned, fictitious, artificial, invented, fabulous, imaginary, chimerical, romantic, story-telling.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛ բերանք եդեալ ի յերկինս, եւ լեզուք ստայօդ ածեալ զերկրաւ. (Մեկն. ղկ.։)


Ստեղծիչ, չի, չաց

cf. Ստեղծող.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ոք ի նահապետացն ի բաժանման լեզուացն եղեն իբր ստեղծիչ լեզուաց. (Մագ. քեր.։)


Ստնդեայ

adj.

cf. Ստնդիաց.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)


Ստնդեաց

adj.

cf. Ստնդիաց.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)


Ստնդի, ոյ

adj.

cf. Ստնդիաց.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)


Ստնդիացեալ

adj.

cf. Ստնդիաց.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)


Ստնդիացի

adj.

cf. Ստնդիաց.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)


Ստնդիացիկ

adj.

cf. Ստնդիաց.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)


Ստորագրեմ, եցի

va.

to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.

· Calfa

NBHL (1)

Դեւքն (ի ժամ աղօթից մերոց) ստորագրեն իմացուած իմն, իբր թէ կարեւոր իցէ։ Ոչ ստորագրի գործ նորա ի չափ պատմութեան լեզուի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Ա։)


Ստորակէտ, կիտի

s.

comma.

· Calfa

NBHL (1)

Զի լսէին՝ յիւրաքանչիւր լեզուս խօսել նոցա. զոր յընթեռնուլն՝ ստորակիտաւ պարտ է կատարել զլսէինն. (Ոսկ. գծ.։)