neuter, indifferent;
neuter.
· Calfa
ՉԷԶՈՔ. οὑδέτερον, μηδέτερον neutrum. Եւ ոչ մին յերկուց. անտարբեր. անխտիր. միջին ի մէջ ծայրից. ոչ աս, ոչ ան. ոչ այսպէս, ոչ այնպէս.
disunion, disagreement, variance.
· Calfa
Եւ ի մէջ եբրայեցւոց բազում ինչ չմիաբանութիւն կրի։ Ի ժամանակագրութեանն կարի իսկ չմիաբանութիւն գտանի ի մէջ երկոցունց կողմանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Չորեքաղի.
· Calfa
Որպէս զչորեքաղեան երգարանս տե՛ս դու զմեզ։ Ետ ի նա փոքրիկ չորեքաղի մի։ Չորեքաղւոյ ձայն հնչեաց ի մէջ եկեղեցւոյն. (Ոսկիփոր.։)
tetrachord.
· Calfa
Որպէս զչորեքաղեան երգարանս տե՛ս դու զմեզ։ Ետ ի նա փոքրիկ չորեքաղի մի։ Չորեքաղւոյ ձայն հնչեաց ի մէջ եկեղեցւոյն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շաչեմ.
· Calfa
Այն բարբառ փոխանակ ցօղոյ հասնիցէ ի վերայ մեր՝ շուրջանակի շառաչիցէ ի մէջ բոցոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
· Calfa
Լինիցի ցօղ շառաչո՛ւկ (այսինքն շառաչմամբք սրսկեալ) ի մէջ հնոցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն;
tinsel.
· Calfa
Լինիցի ցօղ շառաչո՛ւկ (այսինքն շառաչմամբք սրսկեալ) ի մէջ հնոցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
· Calfa
Լինիցի ցօղ շառաչո՛ւկ (այսինքն շառաչմամբք սրսկեալ) ի մէջ հնոցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
shrill voice;
accent, acute accent;
an Armenian note;
cf. Շեշտակի;
— ոլորիլ, to end in a point.
· Calfa
Շեշտ ընդ մէջ թիկանցն թափանցիկ լեալ՝ յերկիր անկանէր սլաքն. (Խոր. ՟Ա. 10։)
(Սուսերաւ) շեշտ ընդ մէջ ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)
country-man, country-fellow, rustic, peasant, villager;
—ք or —եր, the peasants, peasantry, country people;
rustic, gross, rude, impolite, uncivil, clownish, boorish;
կին —, country-woman, peasantess;
մանուկ —, country lad;
աղջիկ —, country lass, cottage girl.
· Calfa
Աղատաց, եւ շինականաց։ Շինականաց, եւ ազատաց։ Ի մէջ շինական մարդկան կեցեալ էր։ Իբրեւ մարդք՝ որ վշտամբերք լեալ իցեն անդստին ի շինական սովորութեանցն. (Եղիշ.։)
to enter the villages or towns.
· Calfa
ՇԻՆԱՄՈՒՏ ԼԻՆԵԼ. ἑπιχωριάζω intro, ventito. Մտանել ի շինամէջ քաղաքի կամ աւանի.
traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.
· Calfa
Ետես զայրն ուղեւոր ի մէջ հրապարակի քաղաքին։ Հասանիցէ ի վերայ քո իբրեւ զչար ուղեւոր (կամ ճանապարհորդ) տնանկութիւն. (Դտ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Առակ. ՟Զ. 11։)
right;
rightly, directly;
correctly.
· Calfa
Իբր ի վերայ գծի ընթանալով ուղղակի՝ անխափան կացեալք ի մէջ. (Փիլ. լիւս.։)
to fertilize, to render fertile;
cf. Յուռթեմ.
· Calfa
Ուլունս ուռթել ... ի մէջ գետին անցեալ յուռթելն. եւ ընդ ուռթելն մերձենան ի նա դեւք. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
willow, osier;
վարսաւոր or վայրակախ —, weeping willow;
դնդագլուխ —, pollard-willow;
—ք, willow-plot, willow-hedge, osier bed.
· Calfa
Ի մէջ ուռեաց նոցա կախեցաք զկտակարանս մեր։ Ոստս ի տերեւախիտ ծառոց եւ յուռեաց. (Սղ. -ճլզ. 2։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 40։)
cf. Ուռկանաւոր.
· Calfa
Յերկոցունց կողմանց երկու դասք ուռկանարկացն զմի գոգ ի մէջ արգելուն։ Գտանի մի բնութիւն եւ մի արուեստ ուռկանարկացն. (Սեբեր. ՟Գ։)
fishing with a net;
fisher.
· Calfa
Յերկոցունց կողմանց երկու դասք ուռկանարկացն զմի գոգ ի մէջ արգելուն։ Գտանի մի բնութիւն եւ մի արուեստ ուռկանարկացն. (Սեբեր. ՟Գ։)
to be vigorous, rank, flourishing;
fig to be in a thriving or prosperous condition;
to be full, brimful;
to abound, to redound.
· Calfa
Ի մէջօրէի ամենայն ստորինք ստուերք խորշք ուռճացեալ լուսով առլցեալ լինին։ Որ լուսով աստուածականաւ ուռճացեալ լցար։ Անան. (յհ. մկրտ։ Նար. կուս.։)
to be swollen, to swell, to puff up, to stuff out, to rise up;
to bloat;
to be swollen or puffed up, to be inflated, to grow proud.
· Calfa
Էջ մրրիկ հողմոյ ի ծովակն, եւ ուռնոյր։ Իբրեւ զփուքս դարբնաց ուռուցեալ։ Պայթուսցէ զնոսա անշշունչս ուռուցեալս։ Ուռուցեալ հերձաւ ընդ մէջ.եւ այլն։
Ուռուցեալդ յանճահ ճարտարութենէ։ Հպարտանայ յանձն, եւ ուռուցեալ պերճանայ։ Ուռուցեալ հրէայք (առ նախանձու՝) ընդ մէջ կտրել կամէին զվարդապետութիւնն. (Սեբեր. ՟Է։ Իսիւք.։ Ոսկ. մտթ.։)
to swell, to puff out;
to bloat;
to stuff;
to tumefy, to raise.
· Calfa
Ուռուցանել զմէջս քո։ Ուռուսցէ զորովայն նորա. (Թուոց. ՟Ե. 22. 27։)
cf. Հիւս ձեան.
· Calfa
Ի բազում տեղիս ուսին եկաւ, գեղ մի բնաջինջ արար։ Ահագին ուսին եկն ի վերայ վանից ... ահագին ուսին ընդ մէջ կու հերձի, եւ վանքն անվնաս պահեցաւ. (Յիշատ.։)
cf. Հիւս ձեան.
· Calfa
Ի բազում տեղիս ուսին եկաւ, գեղ մի բնաջինջ արար։ Ահագին ուսին եկն ի վերայ վանից ... ահագին ուսին ընդ մէջ կու հերձի, եւ վանքն անվնաս պահեցաւ. (Յիշատ.։)
scientific;
mathematical;
mathematician;
scholar, learned man.
· Calfa
Տեսականն (իմաստասիրութիւն) բաժանի ի բնաբանական, եւ յուսըմնականն, եւ յաստուածաբանականն։ Ասեն, թէ ուսումնականն ոչ է մասն իմաստասիրութեան, որպէս եւ պղատոն կարծէ, այլ՝ նախակրթութիւն ինչ։ Ուսումնականն զմիջինն կալաւ դասաւորութիւն, այսինքն ի մէջ բնաբանականին եւ աստուածաբանականին. (Սահմ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Զ։)
s. bot. aira, hair-grass, kockle;
darnel, zizania, tares;
weeds;
— ցանել, to sow dissension, to create differences.
· Calfa
Ցանեաց ի վերայ որոմն ի մէջ ցորենոյն։ Ուստի՞ ունիցի զորոմնն։ Քաղեցէ՛ք նախ զորոմնդ։ Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմանցն ագարակի։ Որոմնն որդիք չարին են, եւ այլն։ Անդստին իսկ յորոմնէն բազում իցեն դառնալոց՝ լինել ցորեան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
of eight days.
· Calfa
ՈՒԹՕՐԵԱՅ կամ ՈՒԹՕՐԷՔ. ὁκτώ ἠμερῶν octo dierum եւ ὅγδοον, -οα octavum, -a. Ունօղ զութ աւուրս հասակի, կամ զմիջոց ութ աւուրց. եղեալն ի մէջ կամ զկնի աւուրց ութից. եւ Միջոց ութ աւուրց. եւ Օր ութերորդ. ութ օրուան.
octave.
· Calfa
ՈՒԹՕՐԵԱՅ կամ ՈՒԹՕՐԷՔ. ὁκτώ ἠμερῶν octo dierum եւ ὅγδοον, -οα octavum, -a. Ունօղ զութ աւուրս հասակի, կամ զմիջոց ութ աւուրց. եղեալն ի մէջ կամ զկնի աւուրց ութից. եւ Միջոց ութ աւուրց. եւ Օր ութերորդ. ութ օրուան.
making a vow;
concluding a treaty;
vow;
profession;
wish, desire.
· Calfa
Պատգամաւորութիւնս առ միմեանս առնէին, եւուխտադրութիւնս։ Այս ուխտադրութիւն հաստատուն կայցէ ի մէջ երկուց ազգաց մինչեւ ի կատարած աշխարհի։ Վստահ եղեալ յուխտադրութիւն ոստիկանին՝ դարձան ի հայս։ Ըստ ուխտադրութեան յառաջաբանին՝ եւ զյաբեթին արկցուք ձեռն ի գործ գրել. (Փարպ.։ Թղթ. դաշ.։ Ղեւոնդ.։ Սամ. երէց.։)
propitiatory.
· Calfa
Իմումս խռովութեան հաշտարանք։ Յորժամ կացցէ աստուած ի մէջ աստուածոց հաշտարանացն խաղաղութեան. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Է։)
to conciliate, to reconcile, to pacify;
to agree, to make up.
· Calfa
Եւ երբեմն, որպէս Խաղաղել երկուստեք զխռովեալս. ի հաշտութիւն ածել. եւ խաղաղութիւն ի մէջ արկանել. հաշտեցընել.
cf. Հաշտումն.
· Calfa
Խնդրել զհաշտութիւն։ Խօսել ի հաշտութիւն։ Հաշտութիւն խաղաղութեան։ Զխաղաղութիւն հաշտութեան ի մէջ հաստատել։ Հաշտութիւն առնել։ Որով եւ զհաշտութիւնն իսկ ընկալաք։ Զի եթէ մերժումն նոցա հաշտութիւն աշխարհի է.եւ այլն։
common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.
· Calfa
(որպէս թէ համասարաս, եւ կամ հաւասարակ) μέσος medius κοινός communis ἵσος aequalis ἑξισούμενος adaequatus. Զուգապէս հատեալ յերկուս. կէս. միջին. մէջ. միջակ. հասարակած. կէս, կէս եղած.
common, public;
cf. Հասարակ.
· Calfa
Ի հասարակաց հաւանութենէ։ Ի հասարակաց համարուէ։ Վասն օգտի հասարակաց։ Զհասարակաց օգուտ ի մէջ մատուցանել։ Զհասարակաց օդն ձգեցի յիս։ Ըստ հասարակաց հաւատոց։ Վասն մերոյ հասարակաց փրկութեանն։ Էր նոցա մենայն ինչ հասարակաց։ Ունէին զամեայն ինչ հասարակաց եւ այլն։ Քաղաքականն առ քաղաքավարութիւն՝ ո՛չ յատուկ, այլ զհասարակացն դարմանել հարկէ. զի հասարակացն շաղկապէ, եւ յատուկն օձտէ զքաղաքն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
moiety;
equator;
զ—աւ գիշերոյ, at midnight.
· Calfa
Օդս՝ որ է ի մէջ գնդին երկնից, փակեալ կայ. եւ ունի զաշխարհ ի հասարակածի. (Եզնիկ.։)
cf. Համապատիւ.
· Calfa
Ի մէջ հասարակապատիւ մարդկան։ Ի հասարակապատիւ գործոյն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.
· Calfa
Հասարակեցաւ մահն յաղքատսն եւ ի փարթասն։ Ի մէջ երից տասանցն հասարակի հասակն ընդ ծերութիւնն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
community;
the public;
moiety.
· Calfa
Է ասէ գտանել ի մէջ մարդկան եւ անասնոց զայսպիսի հասարակութիւնս, զի հատահմանն ի ներքոյ են. (Լմբ. ժղ.։)
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ. որպէս Կէսն. մէջն.
to affirm, to sustain;
to prop, to confirm, to consolidate;
to fortify, to comfort, to invigorate, to strengthen, to encourage;
to restore, to mend, to revive, to refresh;
to assure, to guarantee, to attest, to certify, to witness, to approve, to corroborate;
to legalize, to ratify;
to institute, to found, to erect, to create, to make;
— անդրէն, to reestablish;
— զերեսս, զձեռն, զմիտս, to set out, to start, to proceed, to move on;
to deliberate, to resolve, to purpose;
to conduct or comport oneself, to act;
to threaten;
— զառաղջութիւն, to recover, improve or restore health;
—եալ էր ի խորհրդեան, he was resolute and decided in action.
· Calfa
Հաստատել զտապանակն ի մէջ խորանին. զտաճար բնակութեան ի միջի մերում։ Սանդուխք հաստատեալ յերկրի ... եւ տէր հաստատեալ կայր ի նմա։ Հաստատեմ զուխտ իմ ընդ ձեզ։ Հաստատեցին բան։ Հաստատեաց զմեզ ընդ իւր ի բարեկամս եւ ի թիկունս։ Հաստատեցին նմա ազատութիւն։ Հաստատեցաւ ագարակն այն աբրահամու։ Որդւոյ իւրում հաստատեսցէ զնա։ Ոչ լինիցի հաճոյ յաչս տեառն իւրոյ՝ որում հաստատեցան։ Հաստատել զսիրտ հացիւ, կամ հացի զսիրտ։ Կերաւ, եւ հաստատեցաւ այնու ոգի նորա։ Իբրեւ հաստատեցաւ մանուկն, եւ այլն։
to cut, to cut off, to break;
to carve, to cut;
to divide, to separate;
to retrench, to diminish, to curtail;
to castrate;
to resolve, to decide, to determine;
to cross, to traverse, to pass;
to stop, to interrupt;
— գծից զմիմեանս, to cross one another;
— զծով, to plough, cross or traverse the sea;
— զծով եւ զցամաք, to run over, to over-run or scour both sea and land;
— ճանապարհ, to open, to pave away or road;
to progress towards, to bend one's steps to, to traverse, to travel;
— անցանել, to cross, to traverse, to pass, to travel over or through, to go over;
— ի ստենէ, to wean;
— զծառս, to fell, to cut down;
to clear;
դատ —, to sentence, to judge, to decide;
ական —, to mine, to dig, to hollow;
— զգլուխ, to cut off the head, to behead, to decapitate;
— զանդամս, to cut off limbs, to amputate;
— յարքունիս, to confiscate, to forfeit;
— ի կենաց, to slay, to deprive of life, to kill;
— զանձն ի փափկութիւն, to give oneself up to effeminacy;
ի վատութիւն —, to make a coward of;
— զծարաւ, to quench, to slake the thirst;
— զանձն յիմեքէ, to abstain, to keep from, to refrain, to forbear, to deprive or debar oneself of, to do without, to dispense with;
ակօս —, to plough, to furrow;
— գունդ մի, to detach, to form a detachment;
— լուսոյ զգիշեր, to drive away darkness;
— զբոց հրոյ, to spark, to sparkle, to emit sparks;
— զբանակն, to fray a way, to pass through, to cross;
— զգրիչ, to make a penpop;
գետն զդաշտն —նէ, the river traverses the plain.
· Calfa
τέμνω, ἁποτέμνω, ἑκκόπτω , ἁποκόπτω եւ այլն. abscindo, rescindo, seco, scindo, aufero եւ այլն. Հատ կամ կոտոր կամ կէս կամ պակաս առնել. կտրել. կտրատել. կրճատել. կարճել. բաժանել ի բոլորէ, կամ ի մասունս, կամ ի մէջ. ի բաց բառնալ.
to be beaten;
cf. Հարկանող.
· Calfa
Մատուսցէ հարկանելեաց զծնօտս իւր։ Ի մէջ հարկանելեացն, եւ ի մէջ մերձաւորի արեանն. (Ողբ. ՟Գ. 30։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 24։)
powerful, potent;
strong, vigorous;
monied, rich, opulent, fortunate;
much, abundant;
numerous;
long since, remote, old;
— մի, enough, sufficient, much;
— մի ժամ, ժամանակ, log, a long while or time, a great while;
ի — դարուց, many centuries since;
— մի յառաջ, long time before;
յետ — ժամանակաց, long time after;
— միտք, ingenious;
գունդ —, a strong force;
— ձգմամբ, for a long time;
— ինչ ամաց ի վերայ անցելոց, after many years.
· Calfa
Մի՛ երեսաց աչառիցես հարստի։ Ահաւասիկ եւ ես դատեցայց ի մէջ հարուստ եւ անաւագ ոչխարաց։ Երթայց առ հարուստսն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 15։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 20։ Երեմ. ՟Ե. 5։)
Ունելով ընչ ինքեան գունդ հարուստ։ Ընդ զառ ի վայր թաւալգլոր խաղացուցեալ հարուստ ձգմամբ։ Իբրեւ զսիւն երկաթի ի մէջ հարուստ խարսխաց. (Արծր. ՟Գ. 8։ ՟Դ. 9։ ՟Ե. 2։)
interrogation, examination, question, inquiry, proceeding, inquisition;
ի հարցափորձ մուծանել, մատնել, cf. Հարցափորձեմ.
· Calfa
Ատեան հարցափորձի ի մէջ նոցա առնել, կամ ի մէջ առնուլ. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։)
cock-crowing;
cockcrow, day-break;
ի — ի, at cockcrowing, at the peep or break of day.
· Calfa
Յերեկորեա՞յ, եթէ ի մէջ գիշերի, եթէ ի հաւախօսի, եթէ ընդ առաւօտս. (Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 35։)
persuasion, consent, agreement, acquiescence;
approbation, suffrage;
միաշունչ, միաբան հաւանութեամբ, unanimously, by common accord or agreement, in concert, by a common or unanimous consent, jointly;
by mutual agreement;
ի հասարակ հաւանութենէ, by common consent;
— բերել, to consent, to accord, to agree;
ձեռն տալ հաւանութեան, to consent to, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
առանց քոյն հաւանութեան, without your consent.
· Calfa
Ոչինչ կարօտիմք նորոգ բան ի պէտս հաւանութեան ի մէջ ածել. (Լմբ. յանառակն։)
of equal measure, just, equal.
· Calfa
Եթէ հաստատուն ինչ իցէ՝ ի մէջ ամենայնի (այսինքն տիեզերաց) հաւասարաչափ, առ ոչ եւ միոյ արդեօք առ ծայրսն՝ բերիցի. (Պղատ. տիմ.։)
rude;
— գոյն, of a pale grey.
aspirate.
· Calfa
Եւ են (ի տառից) միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. ծասն զի քան զմենն եւ զպէն խաժ է, եւ քան զփիւրն բարակ. (Թր. քեր.։)
to play, to sport, to amuse oneself;
to jump, to leap, to dance, to gambol, to frolic, to frisk about;
to ridicule, to mock, to deride;
to jest, to joke, to play the fool;
to move, to walk, to go, to depart;
to go away, to march, to start on a journey;
to take the field;
to rush at, to swoop down on;
to gush out, to spout forth, to spirt;
խաղասցէ ի վերայ քո Հոգի Տեառն, the spirit of the Lord shall fall upon you;
ամպք զամպօք ելեւել խաղային, the clouds were gathering round;
— ընդ միմեանս, to fall in love with, to be smitten with love;
— զոմամբ, to make game of, to deride, to jeer, to insult;
մուտ եւ ելս —, to go in and out, to frequent;
ընդ ամուրս խաղալով —, to laugh, to scorn, to scoff at fortresses;
— ի պատերազմ, — ի վերայ մարտիւ պատերազմի, to move against, to advance to the attack, to rush to battle;
— բանակին, to decamp;
to change quarters;
յառաջ —, — գնալ, to march, to advance;
յետս —, to retrograde, to retreat;
տիգաւ աչաց — ի վերայ ուրուք, to scowl at, to menace with threatening looks, to frown;
— բանիւք ի վերայ, to apostrophize, to rail at or against some one, to revile, to burst into bitter invectives, to inveigh against;
— գթոց, to pity, to have compassion on;
— ի սնոտիս, to trifle, to waste one's time on trivial occupations.
· Calfa
Խաղացին ի մէջ նոցա դեսպանք (երթ եւ եկելով). (Արծր. Բ. 3։)
s. bot. vine.
· Calfa
Տայ զհովութիւն քափուրի, որ ի հնդիկս ի մէջ խաղողենւոյ հանեն. (Ոսկիփոր.։)