prep. adv. up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.
· Calfa
Զվերոյն ստորնումն ներհակն դնեն. (Արիստ. քանակ.։)
to mount, to go up step by step, gradually.
· Calfa
Ի ստորուստ վերոտնելով՝ երթալ հասանել մինչեւ ի թագաւորական գահոյսն. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Վիճակեցուցանեմ.
· Calfa
Նոքա հասեալ վիճակեցան զվերինսն, եւ սոքա զստորինս վայր։ Օդ եւ հուր զվերինն վիճակեցաւ տեղի։ Վիճակեցաւ երեւակն զառաջին եւ զգերագոյն գօտի։ Զեպիսկոպոսութիւն վիճակեցայ. (Պիտ.։ Քեր. քերթ.։ Շիր. ստէպ։ Խոսր. պտրգ.։)
dragonheaded;
s. bot. dragon's-head, dracocephalum.
· Calfa
Ա՛յլ (կամ այր) վիշապագլուխ երեւեցաւ նեստոր անուն. (Կանոն.։)
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
· Calfa
Մակպետական հեղումն ի ստորակայեալսն առ ի ծայրագոյն արփւոյն փեռեկի.. . Փանաքիմաց մտածութեամբ փեռեկեցի զզգայարանս հանճարոյ։ Փեռեկեաց ընդարձակեաց զհուրն ի վեր եւ ի խոնարհ. (Մագ.։)
to pull or pluck out, to depilate;
— զփետուրս, to pluck or strip off feathers;
— զհերս, զմօրուս, to tear out the hair or beard;
— զոք, to fleece a person.
· Calfa
Եւ այսպէս զդորա թեւսն փետել, եւ ընդ ստորին աշխարհս քարշել. (Լմբ. սղ.։)
transport, transposition, transmission, translation;
removal.
· Calfa
Կարելոյն ոչ գոլ, եւ ներընդունականումն ոչ գոլ, որք են ի փոխադրութենէ ստորասութիւնք. հետեւանան դարձեալ ի փոխադրութենէ անկարին եւ հարկաւորին բացասութիւնքն, ոչ անկարն ոչ գոլ, եւ ոչ հարկաւորն ոչ գոլ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.
· Calfa
Կամ որպէս Համեմատութիւն եւ ներքին կապակցութիւն, բաղկացութիւն. եւ Տուրեւառ բնութեանց միացելոց ի Քրիստոսի. ուստի եւ փոխադարձ ստորոգումն կամ հաղորդութիւն յատկութեանց.
cf. Ագուգայ;
pipe;
— շնչողական, suction-pipe;
— փախստի, blast-pipe, eduction-pipe.
· Calfa
ՓՈՂՐԱԿ որ ըստ ձձ. գրի եւ ՓՈՂՈՐՈԿ. Ջրանցք փողաձեւ կամ պարանոցաձեւ. առուակ ստորերկրեայ. խողովակ.
cf. Փորուած.
· Calfa
Ցուցանել զմեծ ծոց փորածի նորա։ Ոչ ի վերուստ անձրեւածին, այլ ի ստորին ընդ փորածին. (Վեցօր. ՟Բ։ Շ. եդես.։)
to be taken away;
to be divided.
· Calfa
Կենդանին տարաբարձի յայսոսիկ, ի թռչունն եւ ի հետեւակն, եւ ջրային եւ ցամաքային. եւ տարաբարձին սոքա իւրաքանչիւր ի տեսակս. (Արիստ. ստորոգ.։)
division.
· Calfa
Եւ եղիցի եւ այն համանդամայնզ բնութեամբ, որ միանգամ ի նմին սեռէ ըստ նմին տարաբարձութեանն է (կամ տարբերութեանն). (Անյաղթ ստորոգ.։)
ductile, extensive, extensible, dilatable, expansible;
— հեղուկ, elastic fluid.
· Calfa
Իսկ Մխ. ապար. վարէ որպէս ընդարձակագոյն եւ ընդհանրագոյն եզր փաղստորոգական.
different, unlike, various, diverse, dissimilar, sundry;
—ք, difference.
· Calfa
cf. Տարորոշ.
· Calfa
Տարորիշ փաղառութեամբ բաժանելով տասն ստորոգութեանցն բայիւք. (Գր. տղ. թղթ.։)
Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.
· Calfa
Տարտարոսն՝՝ որ էն մէջ ամենայնի, տեղի ինչ է յոմանց ջուրց, եւ ստորախմբումն եղանի մինչեւ ցտիղմն. ((որպէս մրուր աղտեղութեանց) Նոննոս.։)
tartarean, hellish, infernal.
· Calfa
Տարտարոսական վհին։ Զմեզ ի ստորին եւ ի տարտարոսական եգիպտոսէ ի վեր կորզեաց. (Սարկ. քհ.։)
element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.
· Calfa
Նախեղակ վեհից իմանալեացըն խումբ՝ ստորակաց տարրիցը քառիւք. (Շ. տաղ.։ Գոյիցս տածիչ՝ տարրից ու անտարրից սուրբ հոգիդ. Տաղ յհ. եղբ. հեթմ.։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
· Calfa
Ունակութիւն եղեալ ի նմա տարրասցի։ Յորմէ տարրացեալք ամենայն մարմինք ... բանիւ տարրացեալք մարմինք։ Յորում տարրացեալ է զօրութիւնն աստըուծոյ։ Թանձրացեալ տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի։ Հանդերձն տարրանայր իբրեւ զանկողին ինչ ի խորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։ Փիլ.։ Լմբ. պտրգ.։ Եղիշ. խաչել.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
to divide equally.
· Calfa
Որպէս ի վերայ մարմնոյ եռակի տրամատեաց։ Եւ տրամատեսցի այսպէս, է՛ որ արդարութիւն, եւ է՛ որ անիրաւութիւն։ Երկակի տրամատելով եւ այլն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
equal division.
· Calfa
Իմաստասէրս քառորդ տեսակի որակութեանս առնէ տրամատութիւն։ Արարեալ զտրամատութիւնս առ ի տեսակս որակութեան։ Տրամատութիւն առնէ ներհակացն՝ երկակի տրամատելով. (Անյաղթ ստորոգ.։)
humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.
· Calfa
ἑλάχιστος, ἑλαχιστότερος, βραχύς, βραχύτατος , μικρός minimus, pusillus, parvulus, exiguus ἕσχατος, ἑκτός ultimus, extremus ἤττος inferior εὑτελής vilis, humilis, levis. (լծ. հյ. տառապեալ. ար. թիւրապ, հող) Փոքր եւ ստորին. յետնագոյն. փոքրիկ. կրտսեր. նուաստ. նուազ. փանաքի. յետին. անարգ. դոյզն. թեթեւ. պզտիկ, է՛ն ետքինը, վարինը.
lowness;
modesty, moderation, sobriety, decency;
humiliation;
humility;
vileness, meanness, baseness;
ցածութեամբ, with a lowly air, meekly, modestly;
meanly, basely.
· Calfa
ՑԱԾՈՒԹԻՒՆ. Ի վայր հայելն պարկեշտութեամբ. եւ Դիրք տեղւոյ ստորին.
humble, meek, modest, moderate, sober, good;
low, lower;
— վայրք, lowlands;
— խորհուրդ, wise or prudent counsel.
· Calfa
ՑԱԾՈՒՆ. իբր Ցածագոյն. ստորին. զիջագոյն. ցածկուկ, վարի.
sowing;
dispersion;
cf. Ցռօտ;
scattered, disseminated, spread;
— եւ ցիր, ցիր եւ —, scattered about, dispersed every where;
here & there;
— եւ ցիր առնել, կացուցանել, սրփել, to scatter here & there, to disperse;
— աստ անդ հարցանել, to interrogate (a scholar) promiscuously.
· Calfa
Ցան եւ ցիր սփռեալք ընդ երեսս երկրի։ Ցան եւ ցիր առ ստորոտով լերինն կալեալ կայեանս։ Ցան եւ ցիր անկեալ, եւ սփռեալ յօտար ազգս. (Յհ. կթ.։)
feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.
· Calfa
ἁσθενής, ἁσθενῶν infirmus, imbecillis, debilis, fragilis ἁδύνατος impotens παραμένος macer. Անկար. ապիկար. անզօր. անձեռնահաս. նուաստ. անաւագ. ստորին. հէք. յետնեալ. յետին. եւ Հիւանդ. ցաւագար. տկար, վատուժ. անճարակ. խեղճ.
cf. Տղմակերպ.
· Calfa
մեղօք տղմատիպ կենցաղոյս։ Ի թանձրագոյն մարմնոյս տղմատիպ ոչ գարշիցին։ Տղմատիպ տաղտկալի։ Տղմատիպ անվարժիցն. Ի փոփոխական եւ ի դառն տղմատիպ (աշխարհիս) մեղկեալ։ Մեղկումն եւ տղմատիպ ստորաքարշումն. (Մագ.։)
cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.
· Calfa
logical.
· Calfa
Քանիօ՛ն շահաւորութիւն առ տրամաբանականսն բերիցէ։ Յիշեաց ինքն (արիստոտէլ) ի տրամաբանականացն գիրս։ Իբրու ի տրամաբանականացն գիրս է պիտանութիւն հակակայիցս. (Անյաղթ ստորոգ.։)
dispositio;
class of verbs.
· Calfa
Մի տեսակ որակութեան՝ ունակութիւն եւ տրամադրութիւն ասասցին. եւ տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն գոլ։ Տրամադրութիւնք ասին, որք են դիւրաշարժ եւ արագափոփոխք. հի՛կէն, ջերմութիւն եւ ցրտութիւն, հիւանդութիւն եւ առողջութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)
pike;
spade in cards;
— մօրուաց, fresh beard, down, downy beard;
ի — նիզակի or — նիզակաց, ի սուր — նիզակի, with the lance, with arms;
with lance or spear thrusts;
ի — նիզակի տապալեցի զնա, I brought him down with a lance thrust;
տիգօք աչաց ակնարկել, to glare at, to frown at, to dart an angry or threatening look, to look daggers at;
տիգօք աչաց խաղաց ի վերայ իմ, be sharpened his eyes upon me, he frowned on me.
· Calfa
Բուն գեղարդան նորա իբրեւ զստորի ոստայնանկաց, եւ տէգ նորա ի վեցհարիւր սկեղէ երկաթոյ։ Պատեցին զիս տէգք, յանխնայ խոցոտեցին զերիկամունս իմ։ Տիգաւ խոցեաց զկողս նորա։ Տիգօք եւ ասպարօք։ Ի տէգ նիզակաց.եւ այլն։
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
· Calfa
Սեռ. ո՛րգոն. կենդանին. եւ տեսակ, հի՛կէն, մարդ. եւ տարբերութիւն. ո՛րպակ, բանական։ Սպիտակն՝ գունոյ տեսակ, եւ եռանգիւնին՝ ձեւոյ տեսակ։ Տեսակ է դասեալ ընդ սեռիւ. տեսակ է, որում սեռն ստորոգի։ Տեսակ է զյոլովիցն եւ զտարբերացն թուով՝ ի ներում զինչ էն ստորոգեալ. (Պորփ.։)
to specify, to qualify, to form, to figure.
· Calfa
Այնոցիկ՝ որ գոյացաբար ստորոգին, եւ տեսակագործեն իմն։ Կերպարան եւ տեսակ, ըստ որում տեսակագործի նիւթն։ Զանձեւ նիւթն ի նմանէ որականալ տեսակագործեալ. (Անյաղթ պերիարմ.։ Նիւս. բն.։ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Քառակի.
· Calfa
Ասի այլ այլում հակակյիլ քառակաբար։ Նախկին այլ այլոյ ասի քառակաբր։ (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Քառականգուն.
· Calfa
Եռականգուն մեծութիւն ունել կամ քառականգուն. (Արիստ. ստորոգ.։)
of four cubits.
· Calfa
Եռականգուն մեծութիւն ունել կամ քառականգուն. (Արիստ. ստորոգ.։)
steepy side, bank or shore, precipice;
— ժայռին, edge or verge of a rock.
· Calfa
Ափն քարի. եզր քարաժայռի. վերնակողմն եւ ստորոտ ապառաժ լերանց.
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
· Calfa
Քարշել զնոս ընդ երկիր։ Քարշեսցո՛ւք զնոսա (պարանօք) մինչեւ ցհեղեատս։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս նւրեանց։ Քարշէին զգործիսն հանդերձ ձկամբքն։ Քարշեալ զարս եւ զկանայս մատնէր ի բանտ։ Քարշել առ քաղաքապետսն, կամ առ դատաւորն, կամ ի դատաստան, կամ ի տեղւոջէ իւրմէ. կամ ի վայր. կամ ի ներքուստ արտաքս, կամ արտաքս քան զքաղաքն. կամ զմարմինս փշովք։ Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Քարշեա՛ զալիս քո. եւ այլն։
s. mar. rudder, helm, tiller;
— կառաց, pole, carriage-pole, shaft.
· Calfa
πηδάλιον clavus navis. Վերին մասն ղեկացի ձեռս ղեկավարի. եւս եւ οἵαξ gubernaculum. որ է ստորին մասն՝ մխեալ ի ջուր. եւ ընդհանուր առմամբ՝ Ամբողջ ղեկան կամ ուղղեակն. որպէս թէ քեզի իցէ նոյն ձայն ընդ ղեկ՝ շրջուն հնչմամբ. (լինի եւ լծ. ընդ լտ. քլա՛ւուս ). տիւմէն (որ եւ իտ. դիմօնէ ).
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
· Calfa
Յարանուանք. որզան, ի քերականութէն քերականն, եւ յարութենէն արի ... Որակ, որազն, սպիտակ, քերակական. (Արիստ. ստորոգ.։)
grammar.
· Calfa
Քերականութիւն յայնցանէ է՝ որ նենթակայումն են։ Քերականութիւն ասի ուրումն մակացութիւն։ Իքերականութենէն՝ քերականն. (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Քերթուած.
· Calfa
Դատումն քերթածաց։ Վերածնութիւն է՝ քերթածաց կամ շարագրաց անվթար յառաջբերութիւն։ Հագնեգութիւն է մասն քերթածացլ ներպարառեալ ստորագրութիւն։ Երգել զհոմերական քերթածսն. (Թր. քեր.։)
to speak or write like a poet, to poetize, to versify.
· Calfa
Սոկրատէս իմաստասիրէ, հոմերոս քերթողաբանէ. (Անյաղթ ստորոգ.։)
cf. Քերթուած.
· Calfa
Ներ առմանն, եթէ հոմերոս քերթո՛ղ է, եւ ոչ եւս ճշմարիտ՝ ասել, եթէ է հոմերոս. քանզի սակս քերթողութեան՝ ըստ պատահման, այլ ոչ ըստ ինքեան՝ զհոմերսնէն էն ստորոգի. (Անյաղթ պերիարմ.։)
cf. Քերովբիմ.
· Calfa
Ի վերնայարկն սորա հիանշմար քերոբիմբք, եւ ստորակայն ախճապակք. (Տաղ.։)
cf. Քերովբիմ.
· Calfa
Ի վերնայարկն սորա հիանշմար քերոբիմբք, եւ ստորակայն ախճապակք. (Տաղ.։)
cherub;
cherubim.
· Calfa
Ի վերնայարկն սորա հիանշմար քերոբիմբք, եւ ստորակայն ախճապակք. (Տաղ.։)