general, universal.
· Calfa
ՀԱՆՐԱԿԱՆ որ եւ ԸՆԴՀԱՆՐԱԿԱՆ. ὀλικός, καθολικός totalis, universalis. Բոլորական. բոլոր. կաթողիկէ. հանուր. տիեզերական. համօրէն. համայն. հասարակաց.
Հաւաքեցին զհանրական տիեզերս։ Յօրինակ հանրական եկեղեցւոյ։ Հանրական յարութիւն։ Զթուղթսն հանրականս. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նար. կուս.։ Պրպմ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
to consume, to exhaust, to drain, to render lean, to make languish.
· Calfa
Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն հաշել զբնակիչսն զօրանայ. (Պիտ.։)
to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.
· Calfa
Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն հաշել զբնակիչսն զօրանայ. (Պիտ.։)
muteness, speechlessness.
· Calfa
Բա՛ց զբերանոյ իմոյ զպապանձմունս յամօթոյ անօրէնութեան. (Սարկ. աղ.։)
a fattened calf.
· Calfa
Զուարակ մի որդի պառակամօր՝ անարատ եբր. ասի՝ պէն պաքար. այսինքն որդի պախրէի կամ անդեայց, որպէս ունի եւ յն. առ Թէոդիտոնի. զի յայլ յն. պակասեն բառք։
son of an old woman.
· Calfa
Յօրէ յորմէ եկն այսր պառաւորդին Յովհաննէս, ի ցնծութեան են (հոգիք նախահարցն). (Զքր. կթ.։)
cf. Պատահ ;
sad adventure, grievous accident, serious case, misfortune, mischance, catastrophe;
ըստ —աց, by chance, fortuitously;
ի —է, unfortunately.
· Calfa
cf. ՊԱՏԱՀ. (Որպէս պատահ հարեալ, կամ արարեալ, եղեալ) Ընդ առաջ ելեալ եւ հանդիպեալ ինչ. συνάντημα, ἁπάντημα occursus, eventus, casus եւ plaga. Մանաւանդ իբրեւ Պատահումն չար. արկածք. հարուած. օրհաս. փորձանք, եւ դիպուած. գազա, պէլա. եւ տիւլիւշ, ռաստ.
tendril;
convolvulus;
bindweed.
· Calfa
(Յորթ այգւոյն են) ողկոյզ, գնդակ, պատաղիճ. (Վեցօր. ՟Բ։)
embroiling;
encumbering.
· Calfa
Զամե նայն խափանիչ իրս, եւ զգործսն պատաղիչս խափանեսցէ Տէր. (Վեցօր. ՟Գ։)
Անցանել ի վերայ աղբախումբ զօրութեանցս՝ որ աստէն առ մեօք պատաղիչքն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
band, bandage, wrapper;
truss;
— մեռելոյ, shroud, winding-sheet, grave-clothes.
· Calfa
Յառաջագոյն խնկեաց զմարմին իմ՝ ի նշան պատանաց։ Յօրն պատանաց իմոց պահեսցէ զայդ. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 8։ Յհ. ՟Ժ՟Բ. 7։)
youth, adolescent, stripling, lad, young man;
domestic, servant;
waiter;
groom;
— անփորձ, inexperienced young man, younker, greenhorn, novice.
· Calfa
Տեսի բազում անգամ՝ զպատանեակ ստընդեայս, յորժամ ժտէին ինչ առնուլ ի մօրէն։ Ոչ ընկալաւ Աստուած զաղօթ սըն Դաւթի վասն կենաց պատանւոյն (ծնելոյ նախ ի բերսաբեայ). (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
tearing, rending, laceration;
eruption;
intestine broils, rupture, division, scission, disunion, party, faction.
· Calfa
Ի սաստիկ պատառմանէ ջուրցն ընկղմին նաւք։ Երկուցեալ ի պատառմանէ անտիգոնեանցն (երկպա ռակութեամբ)։ Բազում պատառմունք եւ անմիաբանութիւնք ի մէջ զօրացն եւ այլ ազգականացն լինէին. (Խոր. ՟Բ. 7. 18. 27։)
answering, answer;
defence, apology, excuse;
responsibility.
· Calfa
Առ որ մեծ է պատասխանատուութիւնս՝ քան առ համօրէն աւետարանին՝ զարմանս, հիացմունս. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Զի մի՜ ընդ խոտանս գտանի ցիմք յաւուրն պատասխանատուութեան։ Օր պատասխանատուութեան՝ օր դատաստանին. (Խոսր.) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշանակութ)։
vn. va. to answer, to make answer, to reply, to give answers or an answer;
to defend, to apologize, to excuse;
այլ ընդ այլոց —, to reply evasively;
— իսկ ծանրացաւ, he hardly deigned or condescended to reply.
· Calfa
Առ այս Քրիստոս պատասխանատրէ ապա կարգաւ, եւ ասէ, հանդերձ զօրութեամբ. (Աթ. համբ.։)
Յորժամ միայն համարձակել պիտոյ էր, պատասխանատրեն։ Յաղագս նոցա պատասխանատրէ հանդարտօրէն՝ թէ ոչ գիտացին զնա։ Միայն յաղագս իւր պատասխանատրէ. (Ոսկ. գծ.։)
celebrating the mass together.
· Calfa
Զքոյդ ձեռն կարող եւ հզօր գի՜ր ի սուրբ յաւետարանիս յայսմիկ, յորում պատարագակիցք իմ ունիցին ի վերայ սորին գլխոյ. (Մաշտ.։)
offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.
· Calfa
Յամենայն պատարագամատուցի սուրբ խորհրդեանն տեսանէր զզօրութիւնն Աստուծոյ. (Ճ. ՟Բ.։)
Պատարագամատոյց աստուծով, զոր արարեալ է սրբոյ հօրն մերոյ Յովհաննու Ոսկեբերանի. (որպէս եւ Բարսղի, եւ Աթանասի) (Պտրգ. ոսկ. եւ այլն։)
Պատարագամատոյցն Յակոբու (Տեառնեղբօր)։ Ոչ ոք յաստուածային պատգամացն յիշէ զպատարագամատոյցն, թէ պատարագամատոյց ունէին առաքեալք. (Ճ. ՟Է.։)
oracle;
words;
sentence;
message, errand, order, ordinance;
counsel, advice;
—ս տալ, որոտալ, to deliver or utter oracles;
ի —ս անկանել, to parley, to negotiate, to enter into treaty;
—ս առաքել առ ոք, to send to say.
· Calfa
Պատգամս յղէր (թագաւոր առ թագաւոր՝) օրինակաւս այսուիկ։ Պատգամ բնակչաց քաղաքին եկն առ Սանատրուկ։ Պատգամ յայլմէ յայլ լինի. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 32։ Մխ. երեմ.։)
messenger, news-bearer.
· Calfa
Զսա ստացեալ օրէնսդիր՝ պատգամաբեր զօրավար. (Սամ. երէց.։)
Այսօր Գաբրիէլ ... գայ պատգամաբեր առ Մարիամն սուրբ կոյսն. (Շ. տաղ.։)
cf. Պատգամաւորութիւն.
· Calfa
Պատգամագնացութեամբ գաղտ խօսեցան ընդ իւրաքանչիւր ոք սիրելիս զօրացըն պարսից. (Փարպ.։)
to be a messenger, ambassador or deputy, to go or to come as ambassador, to negotiate, to go in mission;
to treat by diplomacy, to be a diplomatist.
· Calfa
Վասն որդւոյ առաքեցաւ (ծառայն) պատգամաւորել ի հօրէն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 144։)
Յեփթայէ պատգամաւորէր առ թշնամիսն զայսօրինակ բանից։ Հռոմայեցիք եւ սպարտացիք պատգամաւորեալ (այսինքն ընկալեալ զպատգամաւորութիւն հրէից), դաշինս բարեկամութեան առաքեցին միմեանց. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
convenient, proper, fit, suitable, decent;
well-timed, timely, opportune, seasonable, propitious, favourable;
opportunity, occasion, propitious moment;
ի —, ըստ —ի, conveniently, suitably;
v. imp. — է, it is fit, it is becoming;
it is due;
ի — լինել, to befit, to become;
— համարել, to think proper, to deem it expedient;
— ժամանակ գտանել, to find a favourable opportunity;
— առնուլ, to seize the occasion, to strike the iron while it is hot;
յօգուտ արկանել զ—, to avail oneself of, to profit by the opportunity;
cf. Կորուսանեմ.
· Calfa
Ի ՊԱՏԵՀ. մ. ԸՍՏ ՊԱՏԵՀԻ. εἱς δέον rite. Ըստ պատշաճի. որպէս օրէն է. գոգցես. եթէ օրէն իցէ ասել. եօլունճա, օլտուգճա, հէմէն, սանքի.
convenience, fitness, decency;
opportunity, seasonableness, fitness of time, of circumstances;
chance;
չկորուսանել զ—, not to lose the opportunity;
յօգուտ ի կիր արկանել զ—, to profit by the occasion, to avail oneself of the opportunity;
կորուսանել զ—, not to seize the opportunity, to let the occasion pass, to let slip the opportunity.
· Calfa
Նուիրագործութեանց առ ի յընդունելութիւն պատեհութիւն ... զօրէն հրոյ նմա զմիաւորեալսն՝ ըստ իւրեանց առ աստուածանալն պատեհութեան։ ... Ըստ իւրաքանչիւր պատեհութիւն։ Ըստ աստուածընկալ պատեհութեան հուպ գոլոյն. (Դիոն.։)
Հանապազ զպատեհութենէ բարւոք գնացիցն առնէ նոցա շինումն. որպէս բարի օրինակ տալ. (Վստկ. ՟Է։ 5)
to surround, to environ, to encompass, to enclose, to fence, to gird;
to besiege, to invest, to beset;
to surround, to beset, to hem in;
to envelop, to pack up;
to spread abroad, to circulate, to take or lead about;
to veneer, to plate, to cover, to overlay;
պատեալ պաշարել զոք, to make a ring round, to hem round;
to beset;
— զվէրս, to dress a wound;
անդ խոր լռութիուն պատէ զամենայն, great silence prevails there;
ահ պատեաց զնա, he was struck by fear;
cf. Շուրջ.
· Calfa
περιβάλλω, circumjicio, περιέχω, circumdo, complector, περιπλήκω, implico, ἑνειλέω, involvo, δεσμεύω, συνδέω, ἑνταφιάζω, colligo, convolvo, funero եւ այլն. Շուրջ արկանել կամ դնել՝ որպէս զպատ իմն, եւ պատանաւ. պատանօք պատատել. եւ Շրջապատել. ի մէջ՝ շուրջ փակել. պարփակել. պաշարել. եւ Ծածկել. վերարկել. դրուագել. եւ այլն. փաթթել, պատնել. սարմագ, քէֆինլէմէք, գաբլամագ, եօրթմէք.
coleopterous.
· Calfa
Անուանեցին զկէսն պատենաթեւս. այսինքն (զ)խաղողեփեացս եւ բզէզս, եւ որ սոցին նման են. որ իբրու ի պատեանս ունիցին զթեւսն. (Վեցօր. ՟Ը։)
warlike, martial;
— հրահանգք, martial exercises.
· Calfa
Ոչ եւս ստացեալ էին նաւս պատերազմականս. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Զքաջի նահատակին Յոբայ՝ յառաջ քան զպատերազմել՝ առաջի պատերազմականին յօրինէ զգովութիւն. (Կորիւն.։)
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
· Calfa
Տեսին զզօրավիգն առաքեալ հանդերձ յաղթանդամ եւ կիրթ պատերազմակցօքն. (Կաղանկտ.։)
to be overcome and slain in battle.
· Calfa
Տաղտկացեալ ի նմանէ բազմութեան զօրացն՝ արարին լինել նմա պատերազմակուր ի վարբակայ. (Արծր. ՟Ա. 2։)
fond of war, delighting in war, warrior, belligerent, warlike.
· Calfa
Պատերազմասէր եւ աշխատասէր մօրն մտաց չեղեւ ինչ երբէք նախանձաւոր (Նինուաս). (Եւս. քր. ՟Ա։)
Աշոտ քաջասիրտ եւ պատերազմասէր գոլով։ Այր հզօր եւ պատերազմասէր. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Պատերազմական;
desultory war;
mimic warfare;
— նաւ, man-of-war, ship of war;
galley, trireme, three benched galley;
— երիվար, war-horse, charger.
· Calfa
Ամենայն զօրքն պատերազմիկքն հայոց։ Ո՜վ քաջքդ պատերազմիկք։ Ի խտրութենէ պատերազմիկ զօրուն երթալոյ. (Բուզ. ՟Ե. 5։ Պտմ. աղեքս.։ Երզն. քեր.։ 3)
cf. Պատերազմիչ.
· Calfa
πολεμιστής, μαχητής, μάχιμος bellator, pugnator, pugnax, bellicosus πολεμικός bellicus. Պատերազմիկ. այր պատերազմի. քաջ զօրական. մարտիկ. ճէնկճի.
Արքն պատերազմողք։ Յարանցն պատերազմողաց։ Կալան զհամար արանցն պատերազմողաց։ Դու մանուկ ես, եւ նա այր պատերազմող ի մանկութենէ իւրմէ։ Եւ ընդ նոսա զօր պատերազմող։ Փրկեաց զմեզ ի պատերազմողաց զճանապարհայն։ Ժողովեաց Դաւիթ զպատերազմողս զօրավարացն յԵրուսաղէմ.եւ այլն։
to avert the deserved punishment.
· Calfa
Զի մի՜ եւ ստրկաց եւ պաճարաց զօրէն՝ առ անգիտութեան պատժահալածք եղեալք՝ միահամուռ ի մահ մատնեսցին, ի չարութենէ դադարել ոչ կամեցեալք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.
· Calfa
Այնչափ պատժոց պատժապարտ իցես։ Յորժամ ոք նորին մեղաց պատժապարտ իցէ։ Շրջել առանց համարձակութեան իբրեւ զպատժապարտ։ Զպատժապարտն սպանանէ (դահիճ)։ Յանցանաց պատժապարտս առնեն (օրէնքն)։ Պատժապարտ անիծիցն գտան. (Ոսկ. հռ. Ոսկ. ՟բ. կոր. Ոսկ. եբր.։)
to declare guilty;
to condemn, to punish.
· Calfa
Մի՜ վասն անօրէնութեան նոցա պատժապարտեսցես զնոսա. (Մամիկ.։)
condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.
· Calfa
Յայնժամ եցոյց զպատժաւոր զօրութիւնն։ Զպատժաւորական զօրութիւնն յայտ առնէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
pain, punishment, chastisement, correction, penitence;
— մահու, condemnation, sentence;
առանց պատժոց or պատժի, with impunity;
անկանել ընդ պատժով, to incur, to deserve punishment;
— տալ, to order punishment or penance;
դնել — ի վերայ, to inflict punishment or chastisement;
զանիրաւութեան —ս արկանել զնովաւ, to punish his injustice.
· Calfa
Ընկալաւ զպատիժ մահուն։ Ի նմին օրինաց ընկալցին յանցաւորք զպատիժս դատապարտութեան. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
elephant's trunk, proboscis;
follicle, univalvular pericarp, seed-vessel, husk, pod, shell.
· Calfa
προβοσκίς, προνομαία, μυκτήρ proboscis, nasus. իտ. tromba, muso. Ցռուկն փղի երկայն եւ դիւրաթեք, որով պատատէ եւ առնու զոր ինչ եւ կամի. խօրթում, տուժ.
Փոխանակ երկայն պարանոցին ունի զերկայն պատիճն՝ առ ի դարման կերակրոյ, եւ առ ի պէտս ջրոյ ըմպելոյ։ Զպատիճն երկայն՝ որ մինչեւ ի յոտսն հասանէ։ Փեղ զկերակուրն պատճովն համբառնայ հանէ յերկրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Եւ ապա անտի բաժանի ի ցօղուն եւ ի պատիճ, եւ ի գոգաձեւ փոճոկս ցորենոյ. (Վեցօր. ՟Ե։)
honour, token of esteem, homage, glory;
respect, veneration, reverence, regard, consideration;
honours, preferments, dignities, degrees, offices, titles;
testimonial, prize, gift, presentation;
խոստումն պատուոյ, word of honour;
լեգէոն պատուոյ, Legion of honour;
— արքունի, diploma of merit;
ի —, in honour of;
պատուով, honourably;
լի պատուով, loaded with honours;
ի — հասանել, to rise to dignities;
ի պատուի լինել, to be in honour, in consideration;
ի — առնուլ, բազում պատուովք պատուել, to load with honours, to pay great honours to, to raise to the highest honours;
to set one up upon the pinnacle of glory, to raise one up to the skies;
ի մեծի պատուի լինել, to be raised to the highest pitch of fortune;
— անձին համարել, to take to oneself the credit of, to deem it an honour;
— ընծայել, to pay honour;
առնել, դնել, to do honour to, to be an honour or a credit to;
— առնել սեղանոյ, to do honour to a meal;
պատուով պատուէք զիս, you do me a great deal of honour, too much honour;
—ս արժանաւորաց, honour to whom honour is due;
cf. Թեկն;
cf. Հասանեմ;
cf. Միմեանց;
sign of abbreviation.
· Calfa
Այն եղիցի ի պատիւ երեսաց քոց։ Արասցես պատմուճան սուրբ՝ Ահարոնի եղբօր քում՝ ի պատիւ եւ ի փառս։ Փառօք եւ պատուով պսակեցեր զնա։ Մարդ ի պատուի էր, եւ ոչ իմացաւ։ Թող ի տեղւոջ իւրում փոխանակ իւր զԱնդրոնիկոս ի նմին պատուի.եւ այլն։
Փառք մարդոյ ի պատուէ հօր իւրոյ լինին. (Սիր. ՟Գ. 13։)
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Յայսպիսիս դնիլ պատկանաւոր յարձանագրութիւնս բանից։ Ոչ ունիմք ասել իմաստուն կամ անհանճար աստանօր լինել մեզ հիւսն պատկանաւոր. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Կոյս, եւ առն խօսեցեալ, պատկանաւորք առ տնօրէնութեանն սպասաւորութիւն։ Կուսութիւն՝ որ պատկանաւոր առ սրբութիւնն՝ ընտրեցաւ. (Բրս. ծն.։)
respectful, modest, bashful;
cf. Պատկառանք;
— կալ, լինել, to pay attention, to attend to, to watch, to give oneself up to, to apply oneself or one's thoughts or mind to, to tend to, to subject oneself to;
— կալ օրինաց, to observe the law;
— կալ արդարութեան, to be just, right, upright;
— կալ յիրաց ինչ, to avoid, to shun.
· Calfa
respect, reverence, veneration, regard;
modesty;
bashfulness, coyness, shame, reserve, blushing, blushes;
the private parts;
—նօք, respectfully;
bashfully, blushingly;
—նս ածել, to create respect in, to inspire or impress with respect, to breathe respect.
· Calfa
Մանկանց պարտ է բազում պատկառանս, եւ ոչ ոսկի մնացուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Զփանէս ի ներքս ածէ (Որփէոս), պատկառանս ունելով ի յետուստ կողմանէ։ Առեալ զգերանդի ի բաց հատանէ զպատկառանս հօրն. (Նոննոս.։)
to fill with respect, to put to shame, to abash, to confound, to cover with shame, to make blush, to put to the blush.
· Calfa
Վասն հօրն յիշատակի պատկառէ յայնմանէ, որ նորայն Երեմն եղեալ է կին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to take or draw the likeness or portrait of;
to portray, to paint, to depict, to describe.
· Calfa
Մանաւանդ՝ Նկարագրել. նմանեցուցանել. օրինակել. առակել. ձեւացնել, օրինակ մը ցըցնել, նշանակել.
portrait-painting;
description, painting;
iconography.
· Calfa
Աննմանս միմեանց համարեսցի զսրբոցն իմացութեանց յասացելոցն պատկերագրութեանց։ Զաստուածայնոյ իւղոյ ունելով վերաշարժականսն զօրութիւնս ըստ նշանակականի պատկերագրութեանն. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
illustrated, adorned with engravings or pictures, illuminated;
— յօրինել, to illustrate, to adorn with engravings, to illuminate.
· Calfa
to be reflected in, to be the picture of, to take the form, to be formed, printed, impressed, represented;
to make oneself conformable, like.
· Calfa
Ի սուրբ յարութենէն (քրիստոսի) մինչեւ ցմեծագոյն փողոյն հնչումն, յեօթներեակ դար շաբաթուն պատկերանայ. (Տօնակ. այսինքն օրինակ լինի նմանութեամբ։)
cf. Պատկերակերպ.
· Calfa
Յերփն երփն շրջշրջելով զդրօշեալ պատկերատիպսն, եւ զզանազան յօրինուածսն. (Արծր. ՟Ե. 6։)
etiology, reasoning.
· Calfa
Զի յայտնի լիցին ... ասեն ոմանք՝ եթէ այդ ոչ է պատճառաբանութիւն։ Զի գիրն լցցի, եւ այլն. Առանձին է այս օրինակ գրոց, իբրեւ զպատճառաբանութիւն դնելով զպատահմունս, որ յարտաքս ելմանէն (այսինքն յելից իրացն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10. եւ 35։)
cause, motive;
pretext, excuse, cloak, colour;
—նօք, under pretence of;
վասն որո՞յ, վասն որո՞ց or յի՞նչ —նաց, why ? for what cause ?
ամբարտաւանութեան —նօք, on account of pride;
զբօսանաց —նաւ, for walking;
պէսպէս —նօք, under different pretexts;
բառնալ զ—նս, to take away the pretext.
· Calfa
Որ կատարեալն են սիրով նորա, բարձրագոյն են նոքա ի պատճառանաց օրինաց (իբր ի խտրանաց, կամ յերկիւղէ) Եփր. (ղեւտ.։)
caused, occasioned;
created, done, made;
guilty, culpable.
· Calfa
Նախախնամութիւն աստուածպետութեանն յամենայն պատճառաւորացս է օրհնաբանելի. (Դիոն. ածայ. ստէպ։)