marriage, wedding;
wedlock;
ածել հարսնութեան, to marry, to wed, to espouse;
գնալ ումեք ի հարսնութեան, to be married.
· Calfa
Յորժամ առն թագաւորի հաճոյ լինիցի ի հարսնութիւն, եւ չգտանիցէ հանդերձս արժանիս հարսնութեան յիւրմէ ուրոյն կազմել. (Ոսկ. ես.։)
bride, spouse.
· Calfa
Ե՛կ իմ սիրելի, ե՛կ մերձաւոր իմ հարսնուհի։ Ե՛կ հարսնուհի ի լերանց ընծուց. (Նար. տաղ.։)
long-sided, heavy-flanked, robust, stout, vigorous.
· Calfa
Հարստակող գոլ զըմբիշ մարտիկն (ասեմք) փոխանակ հզօրի։ Զոյժն ոմանք կող կոչեն. յորմէ եւ զըմբիշ զմարտիկ հարստակող զուժգինն կոչեն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։ յորմէ եւ Վրդն. ծն.։)
oppressed;
oppressor.
· Calfa
Ոչ հարստահար լինել միայն մեզ ի միոջէն. (Նիւս. կուս.։)
to oppress, to subdue by violence, to vex, to molest, to crush, to overburden, to surcharge, to extort, to maltreat;
— զիւր կամս, to persist doggedly, to be obstinately resolved, to be stubborn.
· Calfa
Ոչ թող առն հարստահարել զնոսա։ Ելին ի վերայ յուդայ, եւ հարստահարէին զնա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 21։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 17։)
oppression, violence, vexation, exaction, extortion.
· Calfa
Ի հարստահարութենէ արիագոյն ասես լինել զքաղաքսն, որպէս երեւի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
very mighty;
very rich, opulent.
· Calfa
Հարուստ իրօք զեղեալ. երեւելի մարմնով, ուժով, ընչիւք. եւ կամ անցեալ ըստ չափ զեղխութեան.
to become powerful, to be predominant, to domineer, to lord it, to rule over, to reign;
to get or grow rich, to prosper, to thrive;
to abound;
— զբարեպաշտութիւն, to be rich in piety, to be very pious.
· Calfa
Ոչ ապականացու եւ այլայլելի բնութիւնս, այսինքն եղականքս հարստասցի էապէս զանփոփոխութիւն։ Ոչ մեք զնորայսն հարստացաք։ Զմէ՞ անպատշաճ ասես աստուծոյ զտնանկութիւնն, որով աշխարհ հարստանայ զբարեպաշտութիւնն. որով աղքատացաւ բանսարկուն հարստացեալն զմոլորութիւն. (Պրպմ. (ուր հյց. խնդ. է ոճ յն. որպէս թէ լինէր ըստ հյ. յարստանալ. իսկ յն. փարթամանալ))
interrogative;
magical;
— կէտ, note of interrogation.
· Calfa
Դիւթականք եւ հարցականք ի նմա լինէին. (Ճ. ՟Ա.։)
to ask, to inquire, to interrogate, to question;
— ի տեառնէ, to consult the Lord;
— զողջունէ ուրուք, to ask news of, or about some one;
— զումեքէ ի խաղաղութիւն, to salute with gentle words;
— զոք բանիւք բազմօք, to overload with questions.
· Calfa
Ընդունելութիւնն ոչ այնչափ լինի Հարցանող, որչափ Հարցող, ի, աց.
asking, questioning or seeking after, eager to learn, desirous of information;
inquisitive.
· Calfa
Հարցասէր լինէին. (Ճ. ՟Ը.։)
Հարցասէր եւ ուսումնասէր է. (Փիլ. լին.։)
to question, to examine.
· Calfa
Հարցաքննելի է այս, թէ է՞ր աղագաւ. (Խոսրովիկ.։)
cf. Հարցուած.
· Calfa
Հարցումն հարցանելի դրօշելոց։ Վասն հարցմանց զոհիցն. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 42։)
commensality, company at table.
· Calfa
Հցակիցն լինել. սեղանակցութիւն.
abstaining from bread.
· Calfa
Ոմանք գինեհատք միայն, եւ ոմանք թանահատք. այլ եւ ոմանք հացահատք լինին. (կամ, ոմանք եւ հացահատք իսկ լինին) (Մանդ. ՟Գ։ Եփր. պհ.։)
abounding in bread or in corn, producing much corn.
· Calfa
Յամին երկրորդի զմնացեալն. թուի ինձ եթէ հացամոլ իմն լինելոց էր, զի այնչափ բերիցէ երկիրն, զի եւ երկրորդական եւս բաւական լինիցի. (Ոսկ. ես.։)
to become bread, to be made into bread.
· Calfa
Հաց լինել կենաց կամ խորհրդաբար. ընդ տեսակաւ հացի լինել եւ ճաշակիլ. որ սեպհական սուրբ մարմնոյն քրիստոսի.
cf. Հացամոլ.
· Calfa
Թուի ինձ թէ հացաշատ իմն լինելոց էր տարին, զի երկրորդ տարւոյն բաւական լիցի. (Գէ. ես.։)
bread-making;
baker's trade.
· Calfa
Երկուս իրս հացարարութիւնն այն (եզեկիէլի ի պէսպէս նիւթոց) նշանակէր. (Նչ. եզեկ.։)
president of the wedding banquet;
bridesman, paranymph.
· Calfa
νυμφαγωγός sponsae dux, pronubus. Փեսաւէր կամ հարսնաւէր. հարսնածու. եւ Որ լինի առաջնորդ ի ճաշ հարսանեաց.
cf. Հացակից.
· Calfa
Եւ էր հացկից եղբայրն կանգաւղոս։ Ամենայն աստուածոց հացկից լինել. (Պտմ. աղեքս.։)
bread or dinner giving.
· Calfa
Զկամաւոր օրինացն ուտեն կերակուրս ... ի կոչողէն եւ ի հացտուէն աստուծոյ. (Փիլ. լին.։)
gluttonous, insatiable, insatiate.
· Calfa
ἅπληστος insatiabilis. Կլանօղ եւ լափօղ զհաց եւ զկերակուր (կամ զկուլիփա). անյագ. (իսկ գաղմ. քլեպ կամ խլեպ, է հաց)
pelican;
onocrotalus.
· Calfa
Չղջիկանք եւ բու եւ հաւալուսն. (Վեցօր. ը՝. (ըստ այսմ լինի իբ Հաւ անլոյս, կամ լուսն ունօղ յաչս. որպէս ռմկ. հաւկուր )։)
πελεκάν կամ πελεκᾶνος (իբրու տապարակտուց). pelecanus. Թռչուն կողմանցն եգիպտոսի, ջրայինն ի նեղս, նման սագի եւ բադի, եւ ցամաքայինն յանապատն նեղոսի նման արծուոյ կամ արագլի. րէխէմ. եբր՛՛. քաա, խաւիտա. որ եւ Ասիդ.
cock-crowing;
cockcrow, day-break;
ի — ի, at cockcrowing, at the peep or break of day.
· Calfa
Պետրոս խօսէր խրախուսելի, եւ կշտամբէր (ի) հաւախօսի. (Շ. խոստ.։ եւ Շար.։)
commencement, rise, origin;
author.
· Calfa
Պատճառք կորստեան, եւ հաւակ լինօղ անբաւ հիքութեանց։ Մարդասպանութեան հաւակ լինել։ Հաւակ այնքանեացն եղեալ աղունցն։ Ոչ իբրեւ զօգտակար արհեստիցն հաւակս յիշեցեալ լինին գտակք սորա. (Պիտ.։)
food for birds;
ի —երի դնել, ի սատակումն գազանագէշ —երի նուիրել, to give a prey to the fowls of heaven.
· Calfa
οἱωνόβροτος ab avibus comestus, depastus. Կեր կամ կերակուր հաւուց եղեալ՝ կամ լինելի. կուր լինելն թռչնոց.
cf. Հաւադէտ.
· Calfa
Հմայիցէ, հաւահարց լինիցի։ Հմայէր, եւ հաւահարց լինէր. (Օր. ՟Ժ՟Ը. 10։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Գ. 6։)
ՀԱՒԱՀԱՐՑ ԼԻՆԵԼ. οἱωνίζομαι auguror. Հաւադէտ լինել իբրեւ զհարցուկ կամ զգուշակ.
s. bot. heath.
· Calfa
Բոյս նման մրտի, յորմէ կազմի աւել. եւ սերմն նորա լինի միրգ հաւուց, այսինքն ուտելի ամենայն թռչնոց։ Մխ. առակ.։ Եւ լայնաբար՝ Ամենայն տունկ վայրի, որոց ունդն է կուր թռչնոց, կամ այլոց կենդանեաց։ Գաղիան. իբր յն. βαλανηρά եւ այլն.
consent, persuasion;
*cf. Սանդ;
consenting, persuaded, convinced;
— գտանիլ ընդ, to consent, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
ի — գալ, cf. Հաւանիմ;
— հաճութեամբ, willingly, with pleasure;
—ք եւ հաւասարք, agreeing together, unanimous.
· Calfa
Ածել ի հաւան զամենայն մարդիկ։ Կարեմք ի հաւան ածել զաստուած. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. փիլիպ. փիլիմ. եւ այլն։)
Կեղծաւորութեամբ հաւան լինէին նմա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
Ա՛ռ զշաքարն ապաշխարութեան, եւ զծաղիկ եղբայրսիրութեան, եւ լի՛ց ի հաւան ողորմութեան, եւ աղա՛ զինքն՝ ծունր ածելով. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Ոսկիփոր.։)
consentingly, willingly.
· Calfa
εὑπευθῶς obsequenti animo. Հաւան լինելով. հաճութեամբ. մտադիւր. համոզեալ գոլով, զիջանելով.
Տալ հաւանաբար զլսելիս յունկնդրութիւն։ Հաւանաբար ընդունել, կամ ուսանել եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
Եւ ի հաւանութիւն ածելով. թախանձելով. կամ Հաւանելի եւ լսելի լինելով.
Աղերսէ հաւանաբար, զոր մայրաբար ծնաւ. (Հ. կիլիկ.։)
likely, probable;
persuasive.
· Calfa
Զզարմանսն տեսանելով՝ հաւանագոյնք լինէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Այլք խորհրդակից լինելով հաւանագոյն հնարէին խափել. (Ճ. ՟Բ.։)
persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.
· Calfa
Քահանայական շնորհի հաւանական կամօք արժանի լինել։ Անխզելի պահել զմիաբանութիւն եղբայրութեան հաւանական սուրբ սիրովն. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ի՟Գ։)
Հաւանական լինի ի միտս ամենեցուն՝ կենցաղոյս ունայնութիւն։ Զչարն որպէս բարի՝ հաւանական ցուցանէ։ Լիցի հաւանական ստոյգ հայեցողացն. (Լմբ. սղ.։)
ՀԱՒԱՆԱԿԱՆ. πειθανός, πειθός probabilis, acceptus, persuasorius. Հաւանելի, ընդունելի, վասն որոյ եւ հաւանեցուցիչ, համոզիչ, կամ պատիր. հրապուրիչ.
to persuade, to induce to believe, to convince;
to advise, to induce to do.
· Calfa
Ի ձեռն այսորիկ հաւանեցուցանեմ զձեզ խոնարհ լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24։)
to be persuaded, convinced;
to acquiesce, to hear, to consent, to agree, to condescend;
to accept, to admit, to approve;
չ-, to disapprove;
որպէս —եալ եմ, as I believe, as I think;
որ լռէ՝ —ի, silence gives consent;
—իմ, —իմ ընդ այս, I agree to it.
· Calfa
Հաւանին տեսլեամբն, թէ բարւոք են երեւելիքս։ Ստիպեաց զնա առնուլ, եւ ոչ հաւանեցաւ։ Հաւանեցան նմա։ Որ ընդ նմայն հաւանեալ էին։ Մի՛ հաւանիցիս նմա, եւ մի՛ լուիցես նմա։ Հաւանեալ մեզ՝ լե՛ր ընդ մեզ։ Մի՛ հաւանիցիս ընդ անիրաւի լինել վկայ անիրաւ։ Ճշմարտութեանն չհաւանել, եւ այլն։ Ես՝ ո՛վ արք աթենացիք, համբուրելով սիրեմ զձեզ, բայց հաւանիմ աստուծոյ մանաւանդ՝ քան եթէ զձեզ. (Պղատ. սոկր.։)
Հաւանօղ լինել հրամանացն աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
πείθομαι, πείσομαι persuadeor, confido συνθέλω consentio եւ այլն. (Արմատն է Այո՛. հա՛. թ. էվվէթ. լծ. ընդ Հաւատ. եւ Դաւան. եւ այլն) Հաւան լինել. ի հաւան գալ. անսալ. հաւատս ընծայել. համոզիլ. ամոքիլ. յօժարիլ. հաճիլ. անսալ. լաւ վարկանիլ. ընտրել. յանձն առնուլ. զիջանիլ. կամակից կամ համախոհ լինել. հաւնիլ, տեղիք տալ.
equally acting.
· Calfa
Ըստ աստուածութեանն՝ նորայն եւ հօրն յամենայնն անբաժանելի է հաւասարագործ. (որ լինի եւ կր՛՛. Բրսղ. մրկ.։)
of the same weight;
equivalent, equal;
— լինել, to counterbalance, to countervail;
կատարելութիւնք նորա — ախտիցն են, his good qualities compensate his vices.
· Calfa
of equal measure, just, equal.
· Calfa
Ըստ հաւասարաչափ սրբութեանն լինի բնակել ի նմա. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ծ՟Բ։)
cf. Համապատիւ.
· Calfa
Որդի՝ հօր հաւասարապատիւ։ Հաւասարապատիւ որդի սիրելի։ Բանդ կենդանի՝ առ հաւասարապատիւ քո հոգի. (Աթ. ՟Զ. եւ ՟Ը։ Լմբ. ստիպ.։ Նար. ՟Ի՟Դ։)
the thirteenth letter of the alphahet, and the eighth of the consonants;
forty, fortieth.
· Calfa
fraud, deceit, cheat, roguery, imposture.
· Calfa
Առ ի խաբանս եւ ի կորուստ պարզամտացն լինել. (Պիտ.։)
Եւ արդ ի հակակայցն լինելութիւնք, իսկ ապա եւ խաբանքն. (Պերիարմ.։)
wicked monk.
· Calfa
Որպէս Եպերելի աբեղայ. որպէս թէ չիցէ աբեղայ, այլ խաբեբայ. (զորմէ եւ ի վերջն բառիդ ԽԱԲ).
cf. Խաբանք.
· Calfa
Խաբկանք լինէին հպարտացելոյն լիդեացւոց կրիւսեայ։ Խաբկանօք կոչեալ զտիրան։ Իբր թէ խաբկանօք իցէ գործն. (Խոր. ՟Բ. 12։ ՟Գ. 17. 63։)
Խառնեալ է ընդ մարդկային իմաստութեանն՝ խաբկանաց ազգն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 11։)
Ոչ միանգամայն ինչ խաբկանօք, որպէս յեգիպտոսէն ելին, ելանէին (ի բաբելոնէ). (Ոսկ. ես.։)
skull of animals.
· Calfa
κεφαλή caput. Գանկ անբանից. գլուխ կենդանեաց հատեալ եւ չորացեալ. (յն. գէֆալի, գլուխ, եւ քալամի՛, որպէս դի, կմախք. գուրու կէմիք ).
immoderate, derisive laughter.
· Calfa
Որ պայծառացեալ էր, եւ զարգարէր զմեզ բանիւ վարդապետութեամբ՝ զգեստն, խախանքն կողոպտեցին, զի բարիօք առ ձեզ հանդիպեցաք մերկք. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
to remove, to displace, to dislodge;
to move, to change;
to shake, to cause to totter;
to ruin;
to refute, to confute;
to emigrate;
— զոսկերս, to dislocate, to disjoint, to put out of joint;
— բանիւք, to tease, to annoy, to torment with idle gossip.
· Calfa
Խախտեցին խորտակեցին զորդիսն իսրայէլի։ Խախտէք զիս բանիւք։ Խռովեցուցին զձեզ բանիւք՝ խախտել զանձինս ձեր։ Խախտեցաւ երկիր յերեսաց նորա։ Խախտեցան եւ գնացին։ Տառապեալդ եւ խախտեալդ։ Ժամանակ խախտողաց քոց։ Խախտեցար ի տեղւոջէ քումմէ։ Խախտիցեմ զքեզ գնալ ընդ մեզ։ Ոչ եւս խախտացից զժողովուրդ իմ լիսրայէլ յերկրէ՝ զոր ետու նոցա։ Զկտակն յառաջագոյն հաստատեալ ոչ կարեն խախտել.եւ այլն։
Խախտել զիմացուածս նոցա, կամ զնոսա, կամ զամենեսեան, կամ զամենայն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27. 29. 32։ ուր եւ 31. խախտելիք, իբր խախտօղք։)
unripe, immature;
sour, bitter, harsh;
harsh, rugged, rough, unkind, cruel, inhuman;
inexpert, unpractised, ignorant;
ill-bred, boorish, awkward, rude.
· Calfa
Խակ եւ անընդել լինել յորդորէ, եւ անողորմ։ Արտաքին իշխանքն՝ խակքն եւ անողորմքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
seditious, factious, turbulent;
— ստահակութիւն, cf. Խակագործութիւն.
· Calfa
Անողորմից եւ խաակգործից դատաստան անողորմ լինելոց է. (Վրդն. օրին.։)
unripeness, crudity;
sourness, harshness, cruelty;
sedition, rebellion.
· Calfa
Քո ուղղակի վարուքն պատկառեցո՝ զնոցա խակութիւն. (իբր ռմկ. ճահիլլիք) (Վրք. հց. ձ։)