Definitions containing the research մէջ : 2695 results

Խայծեմ, եցի

vn. va. to begin to ripen, to ripen, to grow ripe (grapes).

· Calfa

NBHL (1)

տունն դանիէլի եւ անանիանցն խայծեցին ի նոսա առաքինութեամբ։ Այս պտուղքս ասէ, որք խայծեցին իմէջ ձեր ժողովրդեանդ ողկուզից։ Հայր ետ մեզ զմիածինն զծոցոյն իւրոյ զծաղիկն, եւ ի խայծելն նորա ի խաչին՝ փրկեցաք։ Ամենայն պտուղք առաքինութեան յայն սուրբ մարմինն ծաղկեալ խայծեցան. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)


Խայծիմ, եցայ

vn.

cf. Խայծեմ.

· Calfa

NBHL (1)

տունն դանիէլի եւ անանիանցն խայծեցին ի նոսա առաքինութեամբ։ Այս պտուղքս ասէ, որք խայծեցին իմէջ ձեր ժողովրդեանդ ողկուզից։ Հայր ետ մեզ զմիածինն զծոցոյն իւրոյ զծաղիկն, եւ ի խայծելն նորա ի խաչին՝ փրկեցաք։ Ամենայն պտուղք առաքինութեան յայն սուրբ մարմինն ծաղկեալ խայծեցան. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)


Խանգար

s. adj.

disorder, confusion, disturbance;
waste, ruin, corruption;
perversion, depravation;
overthrow;
disordered, confused, spoiled;
— առնել, cf. Խանգարեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կամեցաւ խանգար լինել ի մէջ թագաւորին հայոց։ Եթէ ոչ կամիս խանգար ինչ առնել, տո՛ւր զքաղաքսն ի բաց. (Բուզ. ՟Դ. 16։ ՟Ե. 32։)


Խանդաղատութիւն, ութեան

s.

cf. Խանդաղատանք.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԽԱՆԴԱՂԱՏԱՆՔ. Ի մէջ կոծոյն բառբառէին գեղգեղեալ խանդաղատութեամբ. (Բուզ. ՟Դ. 15։)


Խանձեմ, եցի

va.

to roast, to broil, to toast, to scorch, to singe, to burn;
to set fire to, to kindle;
— զպատերազմ, to inflame to war, to kindle the flames of war;
— զհուր ապստամբութեան, to stir up the fire of rebellion.

· Calfa

NBHL (1)

Խանձեաց զստացուածս եգիպտոսի ի մէջ կարկտին. (Ագաթ.։)


Խաշնամահ, ոյ, ի

s.

rot, murrain.

· Calfa

NBHL (1)

Մահ եւ կոտորած խաշանց. ոչխարներու մէջ ընկած մահ՝ ջարդ.


Խաչապէս

adv.

in form of a cross, crosswise;
— դնել առ իրեարս զձեռս, to cross the arms.

· Calfa

NBHL (1)

Շրջեցաւ ի մէջ մարմնոց (կամ մարմնոյ) խաչապէս, զի ոք լկտութեամբ մի՛ գնասցէ նովաւ. (Եփր. համաբ. յորմէ եւ Տօնակ.։)


Խաչեմ, եցի

va.

to crucify, to fix on the cross.

· Calfa

NBHL (1)

ձեզ նախ յարոյց, ձեզ յառաջագոյն խաչեցողացդ։ Ի մէջ անեալ՝ առ խաչեցողսնհանդիսաբանէ. (Ոսկ. գծ.։)


Խառնակեցիկ

cf. Խառնակեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Որ կեայ հասարակ կեանս ի մէջ մարդկան անընտրողութեամբ. գռեհիկ. մանաւանդ Խառնագնաց. անկարգ ի վարս. անարժան (քաղաքաւարեալն, կամ գործ եւ կեանք, եւ ախտ նորա).


Խառնաղանճ, ից

s. adj.

the mass, the common herd, the multitude, the rabble, the mob;
low, vulgar, plebeian;
— ամբոխ, the lower classes, the common people, the scum or dregs of the people, the vulgar.

· Calfa

NBHL (1)

Խառնաղանճն՝ որ էր ի միջի նոցա։ Ի վերայ ամենայն խառնաղանճիցն որ ի մէջ նորա։ Պարսիկք եւ լիգացիք եւ ամենայն խառնաղանճքն. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 4։ Երեմ. ՟Ծ. 37։ Եզեկ. ՟Լ. 5։)


Խառնեմ, եցի

va.

to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.

· Calfa

NBHL (1)

Չորեքնիւթեայ բնութեամբ խառնեալ, շաղկապ ըզշունչն ի մէջ եդեալ. (Շար.։)


Խարակ, աց

s.

rock.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն քար, կամ խարակ՝ յորժամ հասանէ ի մէջ ծովուն, զնոյն զգոյն առնու. (Վեցօր. ՟Է։ եւ Հին բռ.։)


Խարոյկ, րուկաց

s.

fire, fire-brand;
live-coal;
pyre, funeral-pile;
— արկանել՝ լուցանել՝ վառել, to light a fire, to set on fire;
— մահահամբոյր, funeral pile.

· Calfa

NBHL (1)

Խարոյկ արկեալ, քանզի ցուրտ էր։ Խարոյկս ի մէջ քաղաքին արկանէին։ Խիտ առ խիտ խարոյկս վառեցին։ Լուցին խարոյկ. (Յհ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 36։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 28։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 2։)


Խաւար, ի, աւ

s. fig. adj.

darkness, obscurity;
grief, sorrow, affliction;
blindness, delusion, ignorance;
hell;
devil;
dark, obscure, gloomy, murky;
ընդ —, ի —ի, in the darkness, darkly;
խաւար աղջամուղջ, utter darkness;
խաւար շօշափելի, darkness that could be felt;
խաւար գիշերոյ, the shades of night;
— ******խաւար տգիտութեան, the darkness of ignorance;
ի խաւար դառնալ, to get or to grow dark, to become obscure;
ընդ խաւար գնալ, to walk in darkness, to be ignorant of;
բաժին խաւարին առնել, to condemn, to damn;
խաւար կալու զամենայն երկիր, darkness covered the whole earth;
cf. Ըմբռնիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Խաւար ի վերայ ադնդոց։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ խաւարին, եւ կոչեաց աստուած զլոյսն տիւ, եւ զխաւարն կոչեաց գիշեր։ Եղիցի խաւար ի վերայ երկրիդ եգիպտացւոց, խաւար շօշափել։ Լոյս մերժեալյերերաց խաւարի։ Լոյսն քո քեզ խաւար դիպեցաւ։ Աստուած իմ լոյս արա ինձ ի խաւարի։ Լոյսն ի խաւարի անդ լուսաւորէ, եւ խաւար նմա ոչեղեւ հասու։ Եթէ լոյսդ որ ի քեզ է, խաւար է, եւ այլն։ Խաւարն ոչ այլ ինչ է, քան եթէ օդ անլոյս, եւ ստուեր տեղեաց ինչ. (Վրդն. ծն.։)


Խաւարազգեաց

adj.

clothed in darkness, surrounded with gloom, darkling.

· Calfa

NBHL (2)

Մեղաւորացն անձինք խաւարազգեցեալք եւ պատեալք ի մէջ լուսազարդեալ հրապարակացն երեւեսցին. (Մանդ. ՟Զ. կամ ՟Ժ՟Զ։)

Ի մէջ ապարասան խաւարազգեստ ազգիս. (Եղիշ. ՟Ը։)


Խաւարազգեստ

cf. Խաւարազգեաց.

· Calfa

NBHL (2)

Մեղաւորացն անձինք խաւարազգեցեալք եւ պատեալք ի մէջ լուսազարդեալ հրապարակացն երեւեսցին. (Մանդ. ՟Զ. կամ ՟Ժ՟Զ։)

Ի մէջ ապարասան խաւարազգեստ ազգիս. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ղամբար, աց

s.

lamp;
torch, flambeau;

· Calfa

NBHL (1)

Ի բերանոյ նորա ղամբարք (կամ լամպարք) բորբոքեալք։ Իբրեւ զտեսիլ ղամբարաց։ Տեսիլ նորա իբրեւ զղամբարաց (կամ լամբարաց)։ Իբրեւ զլամպարս հրոյ ի մէջ եղեգան։ Եօթն լամբարք հրոյ բորբոքելոյ։ Անկաւ յերկնից աստղ մի մեծ բորբոքեալ իբրեւ զլամբար. (Յոբ. ՟Ի՟Ա. 10։ Եզեկ. ՟Ա. 13։ Նաւ. ՟Բ. 4։ Զաք. ՟Ժ՟Բ. 6։ Յայտ. ՟Դ. 5։ ՟Ը. 10։)


Ղաշիկ

cf. Ղակիշ.

· Calfa

NBHL (1)

Ղաշիկ արարեալ յայնկոյս զվանտոսպ։ Ընդ մէջ փակեալ զղաշիկն։ Դարձուցին զղաշիկն։ Արատաքոյ ղաշիկ բանակին։ Ռազմ բոլորեալ ղաշիկ դիմացուածով զմարտն գրգռեալ, եւ այլն. (Արծր. ՟Գ. 17։ ՟Դ. 2. 5. 10։)


Ղուղիմ, եցայ

vn.

to swim;
to hide.

· Calfa

NBHL (1)

Ղուղելովն եւ սաքրելովն ի մէջ խտացեալն անտառի. (Պիտ.։)


Ղօղիմ, եցայ

vn.

to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.

· Calfa

NBHL (2)

Մտին ղօղեցան ի մէջ բեթելայ։ Եւ ահա ինքն ղօղեալ իցէ ի միում բլրոց։ Ղօղեալ համարէին ընդ գաղտնեօք մեղաց։ Զի՞չ իցէ տեղի հանճարոյ. ղօղեալ է ի մարդկանէ, եւ ի թռչնոց երկնից ծածկեցաւ. (Յես. ՟Ը. 9։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 3։ Յոբ. ՟Ի՟Ը. 21։)

Ամենայն ինչ՝ որ ի մէջ ջուրցն ղօղեսցի, զեռուն բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Է։)


Ճախրեմ, եցի

vn.

cf. Ճախրիմ.

· Calfa

NBHL (1)

(Ի թռչնոց) ոմանք ճախրեալ ի վեր քան զամենայն, հաստատեալ կան ի մէջ օդոց թռուցեալ. (Կոչ. ՟Թ։)


Ճանաչեմ, ծանեայ, ծանիր, ծանուցեալ

va.

to know;
to perceive, to remark, to recollect, to recognize, to discern, to comprehend, to conceive, to understand;
չ-, not to know, to be unthankful, to forget;
— զիրաւունս, to listen to reason.

· Calfa

NBHL (1)

Ճանաչել զբարի եւ զչար։ Ճանաչեմ զիմսն, եւ ճանաչիմ յիմոցն։ Ճանաչ զձայն նորա։ Ուստի՞ ճանաչես զիս։ Ծանիջիք, թէ ես եմ տէր աստուած ձեր։ Ծաներո՛ւք, զի սքանչելիս արար տէր։ Միթէ ճանաչիցի՞ն ի խաւարի սքանչելիք քո։ Ծանիցի ի մէջ ազգաց զաւակ նոցա.եւ այլն։


Ճանապարհորդիմ, եցայ

vn.

to travel, to make a journey;
to set off, to start, to take the road, to begin one's journey, to walk, to go.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞չ այսուիկ հեռի են ի մէնջ հրեշտակք, զի ոչ կարօտին՝ որոց մեքն. ապա ուրեմն որչափ նուազից լինիմք կարօտք, այնքան առ նոսա ճանապարհորդիմք։ Ի մէջ գիշերի ճանապարհորդի, եւ ընդ գետ անցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34. 37։)


Ճապաղիք, ղեաց

s.

effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.

· Calfa

NBHL (1)

Արեան ճապաղի ի մէջ հարազատաց եւ ազգականաց անկանիցի. ((գրեալ էր, ճաղպախի) Ոսկ. մ. ՟Բ. 8. յն. արեամբք ազգականաց լցցի երկիր։)


Ճարճատիմ, եցայ

vn.

to crack, to crackle, to crepitate.

· Calfa

NBHL (1)

Զճարճատելն նմանեցուցանէ փշոցն ճարճատելոյն ի մէջ հրոյն. զի այս նիւթ ի կիզելն ձայն հանէ. (Լմբ. ՟Ղ՟Զ։)


Ճեղքեմ, եցի

va.

cf. Ճեղքում.

· Calfa

NBHL (1)

Շեշտ ընդ մէջ ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)


Ճեղքում, քի

va.

to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.

· Calfa

NBHL (1)

Շեշտ ընդ մէջ ճեղքէր զամուր գլխանոցն. (Յհ. կթ.։)


Ճիչ, ճչոյ, չով, չիւ

s.

cry, shrill cry, shriek, screech, scream;
squalling, wailing, outcry;
աղիողորմ —, piteous cry;
— առնուլ, բառնալ, ղճչի հարկանիլ, to cry, to make a loud outcry, to shriek, to scream, to screech, to squall, to howl, to yelp, to whine;
— բարձեալ աղաղակել, to utter piercing screams.

· Calfa

NBHL (1)

Ճչիւ (եւ) աղաղակաւ զքաղաքամէջսն լնուին։ Լուան զձայն ճչոյն. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 10։ Դան. ՟Ժ՟Գ. 26։)


Ճիռ, ճռի, աց, ից

s.

small cluster of grapes.

· Calfa

NBHL (2)

Գտանիցի ճիռ ի մէջ ողկուզոց։ Պակասեցան ամենայն ճիռք նորա։ Եթէ կթօղք մտեալ էին ի քեզ, ոչ եթէ ճիռ մի ոչ թողուին. (Ես. ՟Կ՟Ե. 8։ Սոփ. ՟գ. 7։ Աբդ. 5։)

Խորհուրդ ճռիս այսորիկ՝ յարդարսն՝ որ ի մէջ նորա, նկարեցաւ. ի պատճառս ճռին օրհնութեան փրկեսցին. (անդ։)


Ճշգրիտ, րտի

adj. adv.

exact, just, punctual, precise, categorical, strict, effective;
—, ճշգրտիւ, cf. Ճշդիւ;
— ասել or ասելով, properly speaking.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշգրտիւ փոյթ ի մէջ առեալ. (Եւս. նախ. աւետ.։)


Կերպ, ից

s. adj.

form, figure, shape, cut, fashion, make;
aspect, look, appearance, air, deportment;
կերպս ի կերպս, in many shapes or forms;
in many ways, diverse;
կերպս ի կերպս լինել, to assume a borrowed shape or appearance, to be disguised, dissembled or concealed;
ի կերպս կերպս առնել, to transform into various shapes.

· Calfa

NBHL (1)

Է բնական այս կերպ մարդոյ, զի ի խաւարի մէջ մատնեալ՝ երկնչի. (Լմբ. իմ.։)


Կէս, կիսոյ, ով

s. adj. adv.

half;
middle;
half, semi, demi;
half, in halves, in part;
ի —, կիսով չափ, by half;
half done;
— ի —, in part, half, by halves, imperfectly;
— ժամ, half an hour;
զտասն եւ — ժամաւ, at half past ten;
— գիշեր, midnight;
ի — ճանապարհին, half way;
հեռի իբր երկու եւ — խրասախօք, about two leagues a half distant;
ի կանգնոյ եւ ի կիսոյ, a cubit & a half;
ի տարւոջ եւ ի կիսում, in a year & a half;
ի —ն վերածել, to reduce to half;
— ի — բանիւ խոստանալ, to make a half promise;
to promise with the lips, insincerely;
ի — աւուրց մեռանել, to die early, in the flower or bloom of youth;
եթէ կիսոյ — ի մէնջ մեռանիցիմք, if half of us die;
մեծ — աշխարհին աւերեցաւ, half the country was ruined;
եւ ահա ի — չէ or ոչ է ի — զոր պատմեցին ինձ, not half the truth was told me;
that which was told me was not half the truth;
—ք, կիսոց, the one, the others;
—ք..., այլք... some..., others...

· Calfa

NBHL (3)

(լծ. պակաս. կտուր. թ. գուսուր, քէս, քէսիկ) Մի մասն բոլորի ի մէջ կտրելոյ. մի կամ միւս կողմն. հաւասար. հասարակ. մէջ. միջին.

Եթէ կիսոյ կէս ի մէջ մեռանիցիմք. յն. կէսն մեր. (ռմկ. կէսուայկէս. ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 3։)

ԿԻՍՈՎ. մ. Կէս թողլով. չեւ աւարտեալ. յն. ընդ մէջն գնալով. μεσοπορῶν.


Կիզեմ, եցի

va.

cf. Կիզում.

· Calfa

NBHL (1)

Զմթերս աներկիւղութեան յարգին արծարծեալ կիզէ։ Քչոցն ճարճատելոյն ի մէջ հրոյն. Զի այս նիւթ ի կիզելն (իլն) ձայն հանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)


Կիսակտուր

adj.

cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.

· Calfa

NBHL (1)

ἠμίτομος, ἠμιτμήτος dimidiatus. Կարեալ կիսով չափ. ընդ մէջ հատեալ. եւ Անկատար. թերատ. խեղ.


Կիսահատ

adj.

half cut off.

· Calfa

NBHL (1)

թողեալ զդանակն ի մէջ ձկանն, եւ ոչ եհատ զնա բնաւ (ըստ բոլորին), այլ կիսահատ եւս թողեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. (տպ. կիսամահ։))


Կիսամահ

adj.

half dead, faint;
swooned, fainted.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեալ դնի կիսամահ։ Յերկիր խոնարհեալ կիսամահ ի վերայ դիմաց։ Գտանին ի մէջ կիսամահ տագնապի։ Զոմանս կիսամահս կացուցանէր վայրավատինս. (Պիտ.։)


Կծկեմ, եցի

va.

to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.

· Calfa

NBHL (1)

Կծկեցաւ ի վերայ նորա։ Կծկեցաւ ի վերայ ծնդաց իւրոց։ Կծկեալ եւ լքեալ ի մէջ իսրայէլի. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 34։ ՟Թ. 24։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 10։)


Կնճափող, ոյ

s.

siphon.

· Calfa

NBHL (1)

Կացեալ ի մէջ՝ պատուածովքս կնճափողացն զոյգ ըմպակցացն բաժանէ զգինին նորագոյն. (Բրս. արբեց.) Յն. խոտորնական փողք. σκολιοί σωλήνες obliqui tubi.


Կշիռ, կշռոց

s. adj. adv. ast.

balance;
steel-yard, weighing machine;
weight, heaviness, ponder-ousness;
equilibrium, poise;
equivalent, equal value, counterpoise;
proportion;
parallel, comparison, likening;
trial examination, ponderation, judgment;
equal, just, tantamount, equivalent, proportional;
equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;
Libra, the Balance.

· Calfa

NBHL (2)

Արդարութիւնն սահման ունի՝ կշի՛ռ կալ ի մէջ բարւոյն եւ չարին. (Լմբ. ժղ.։)

ԿՇԻՌ. որպէս ἷσον, ισα յն. ածակ. չէզ. իբր. գ. aequalitas Հաւասարութիւն. զուգակշռութիւն. համեմատութիւն. մէտ. մէջն. գարէր.


Կշռակի

adj. adv. cf. Կշիռ.

· Calfa

NBHL (1)

Դնէր ի պարսատիկն, եւ կշռակի ընդ աչամէջսն անցուցանէր։ Զարեգական գնացս ճանապարհացն գիտէ կշռակի։ Յարմարալից եւ կշռակի չափովք ընձեռեաց։ Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)


Կող, ից

s. fig. adv.

side, rib, flank;
part;
woman;
wife;
ընդ կողաց, aside, awry, sidelong;
առ ի —, cf. Զառ՞՞՞ի՞՞՞կող;
անդէն ի —ի, directly, at once, forthwith;
ի — լինել, to stretch or lay oneself down, to lie down, to go to bed;
—ք գրեանց, cover or binding of a book.

· Calfa

NBHL (2)

(յորմէ կողմն) πλευρά, πλευρόν costa (լծ. կուշտ), latus Կողմանք լանջաց կամ միջաց կենդանւոյ. ոսկերք աղխաղխեալք վանդակակերպ ըստ թիկնամէջս եւ ընդ կուրծս. կող, կողեր, քովեր, կուշտ.

Կողք երեք ի բերան նորա ի մէջ ժանեաց նորա. (Դան. ՟Է. 5։)


Ճպուռն

cf. Ճպռան.

· Calfa

NBHL (1)

ՃՊՈՒՌՆ τέπτιξ cicada, gryllas. գրի եւ ՃԻՊՈԻՌՆ, ՃՊԻՌՆ, ՃՊՈՒՌ, ՃԻՊԻՌՆ. Միջատ թեւաւոր՝ որպէս խոշոր մեղու, անխոնջ ձայնիւ բախման լանջաց յամարայնի ի վերայ ոստոց ծիրանւոյ, տանձեաց, եւ այլն. ա՛յլ է եւ աշնանայինն գիշերախօս որպէս մարախ փոքրիկ, որ ասի Ծղրիթ, եւ թրթռայ ի մէջ թփոց՝ մանաւանդ վարդենւոյ. ճռեկ.


Մակածեմ, եցի

va.

to infer, to induce.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ մակածեցելովքն ի մէջ յայտնագունիւք տեսլեամբքս եւ այլն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Մակաղատեղ, ի, ից

s.

fold, sheep-fold;
pen, sheep-cot.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ հօտք ի մէջ մակաղատեղի իւրեանց։ Ի մակաղատեղս հօտից, եւ ի հանգրուանս անդւոց։ Մակաղատեղք խաշանց, կամ հովուաց. (Միք. ՟Բ. 12։ Ես. ՟Ժ՟Է. 2։ ՟Լ՟Ե. 7։ ՟Կ՟Ե. 10։ Երեմ ՟Լ՟Գ. 12։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 14։)


Մահաբեր, ից, աց

adj.

mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ խորաձորոցն օձք եւ կարիճք լի թիւնաւոր մահաբերին լցեալք. (Խոր. պտմ. հռիփս. (այսինքն լ թիւնիւ, կամ թիւնաւոր մահաբերօք)։)


Մահիկ, հկաց

s.

lunula, crescent, waxing or waning moon;
crescent shaped ornament, lunette;
meniscus;
— եղջիւրք, the horns of a crescent.

· Calfa

NBHL (2)

Ձիոցն մահիկս լուսնաձեւս ի մէջ ճակատուն կապեալ. (Արծր. ՟Գ. 2։)

Յօնացն շարադրութեանն՝ լուսնոյ նմանեցելոյ շրջանակաց, յորժամ մինչչեւ ի մէջն շրջեալ զժողով մահկացն՝ զբոլորակին գործեսցեն զբոլոր. (Փիլ. սամփս.։)


Մաճկացուցանեմ, ուցի

va.

to clot, to congeal.

· Calfa

NBHL (1)

Թո՛ղ թէ զմիս կամ զգինի ճաշակել, որ զմախճամէջ պարն յուշացուցեալ մաճկացուցանէ. (Բուզ. ՟Դ. 5։)


Մամուլ, մլոց

s.

press;
wine-press, cider-press, oil-press;
— պտուտակաւոր, screw press;
— կերպասուց, calender, hot press;
— տպագրութեան, printing press;
— ջրաբաշխական, hydraulic, water press;
— դրամակոփ, balancier beam.

· Calfa

NBHL (1)

κοχλίας cochlea. Մեքենայ ճմլելոյ ի մէջ երկուց տախտակաց՝ դարձուածով ընդ միջին սիւն ոլորակեալ իբր ելանելի շրջանակաւ.


Մանկաբարոյ, ից

adj.

childish, puerile;
cf. Մանկամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ է վայելուչ քեզ միայնոյ մանկաբարոյ լինել ի մէջ մեր ամենեցուն. (Ճ. ՟Գ.։)


Հոսեմ, եցի

vn.

to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Հոսէր ընկենոյր բարդս բարդս ի մէջ զօրացն։ Զաշտարակն վերուստ ի վայր փլուզեալ հոսեաց. (Ագաթ.։)