deviation, wandering, error.
Ապա եթէ արուեստ է, եւ ըստերիւրումն ինչ յեղելոցն զնոսա, եւ կամ արգելլոյ զորս ի ճակատագրէն, արդեօք ամենայն մարդկան կարելի՞ է ստերիւրելն, եթէ ոմանց է, եւ ոմանց ոչ. (Նիւս. բն.։)
sterile.
Ի ձմերան ստերջ են ամպք (ի ջերմութենէ), վասն որոյ եւ ոչ ձայն կարեն արձակել. իսկ ի գարնանային ժամանակի յղանան զհարստութիւնն. (Շիր.։)
to press, to constrain, to oblige, to force, to necessitate, to pursue closely;
to solicit, to urge, to hasten, to hurry, to expediate.
Եթէ մի օր ստիպեմ զդոսա, մեռանին ամենայն խաշինքդ։ Բանն արքայի ստիպեաց զիս։ Ստիպեաց զնա, եւ ոչ կամեցաւ երթալ։ Ստիպեաց զաշակերտսն.եւ այլն։
Ստիպեցի՛ր յամենայն զօրութենէ քումմէ, եւ ճգնեա՛ց, որպէս զի ամենայն գործ ներքին մարդոյն աստուածային եղիցի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
element, point, note;
line, verse.
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Դաւթի բանիցն համաձայնի աղօթական առնելով զստիւքս տանցն. (Լմբ. իմաստ.։)
Բիւր ստիքս ծախեաց փիլիսոփոսն երկայնբանութեամբ։ Ստիւքսն ի միջի դնեն։ Եւ մեք ոչ զկատարեալ ստիւքսն առ ոչնչի անդ դիցուք ըստ խորամանկ հերետիկոսացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Դաւթի բանիցն համաձայնի աղօթական առնելով զստիւքս տանցն. (Լմբ. իմաստ.։)
weaned.
to surmount, to prevail;
to hurt, to injure, to wrong, to prejudice, to damage.
Այն՝ որ ոչ կամէր հայել ընդ օձն ընդ այն, ո՞ւմ արդեօք ստնանէր հարուածովքն նորա. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ իջեալ կայցես ընդ մանկունսն, ոչինչ այնուհետեւ ստնանիցէ քեզ հուրն։ Բամբասանքն ոչինչ կարիցեն ստնանել ձեզ։ Թէպէտեւ իրքն կարծիցին՝ թէ արդարոյն ինչ ստնանիցեն, այլ վնասն անդէի ի չարչարելիսն դառնայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. 15. եւ Ոսկ. ես.։)
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
chanting of the psalms by alternate voices.
ՍՏՈՂՈԳԻ որ եւ ՍՏՈՂՈԳԻԱԿԱՆ. ՍՏՈՂՈԳԻԱԿԱՆ ՍԱՂՄՈՍ. Ըստ յն. սդիխօլօղի՛ա. στιχολογία recitatio versuum. Տուն առ տուն՝ փոխաձայն սաղմոսերգութիւն, ողբաձայն, եւս եւ ուրախական. կցուրդք. եւ առաւօտու երգք.
Ստողոգիք աղուհացից. Ողորմեա՛ ինձ ... Ես ասացի. Տօնաց.։ Ուր եւ ստողոգի կոչին ողբաձայն սաղմոսքն ՟Ի՟Դ. ՟Ձ՟Է. (՟Ճ՟Ժ՟Գ։)
Իսկ կողմ նորին (դկ), ուրախալից ձայն. սովաւ շարադասեցան ստողոգիական սաղմոսք ի սուրբ պասեքին. (Քերթ. եկեղ.։)
cf. Ստոմանի.
Միոյ ստոմանի ջրոյ։ Լնում զստոման իմ ջրով։ Ոչ գոյր նոցա ջուր, բայց միայն մի ստոմանաւ. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ. ՟Է։)
portico, porch.
Ըստ այնոցիկ որք ի ստոյայ (լս. ի սրահից) իմաստասիրակքն են. (Փիլ. ել. ՟Բ. 120։)
Ոչ ի պղատոնէ կամ յայնպիսեացն, այլ ի ստոյիկեան իմաստնոցն. (Լմբ. իմ.։)
with the head downwards.
Ստորագլուխ անարգանօք վտանգեցաւ ողջախոհ պարկեշտ եւ սուրբ որովայն նորա. (Վրդն. լս.։)
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
Ստորագրիցէ՞ (լայնաբար), եթէ սահմանիցէ (ճշդիւ)։ Ոչ առաւել սահմանէ, այլ ստորագրէ։ Ոչ սահմանեցան, այլ՝ ստորագրեցան. (Անյաղթ պորփ.։)
lower or inferior class.
Առաջադիր ձայնաւորք են վեց. ա, ե, է, ը, ի, ո. եւ ստորադասք են ի նոցանէ երկու, ի, ւ։ Ստորադասք են ի սոցանէ երեք. սակս. կից. որդ. (Թր. քեր.։)
to submit, to place or put under;
to subordinate;
to subdue, to overcome.
Ոչ եթէ միայն ներքոյ աչացն կամ ձեռին զնա ընկալցի ստորադասեալ, այլ ոտին։ Յորս յարձակեցաւն (պարսաքար՝) ստորադասէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ։)
cf. Ենթադրական.
Ի դնելն զգերագոյնն դրութիւն՝ քան զամենայն յազգակցէ եւ ի մերձաւորագունէն պիտոյ է դնել զստորադրականն ճառումն. (Դիոն. ածայ.։)
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
Զոսկիակոփ դրանցն, եւ զստորակայ քանդուածոցն սքանչանս։ Զյորձանսն յորդանանու ի վեր կարկառեսցես, եւ զստորակայն յաղտաղտուկն առաքես ծով. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ծ՟Զ։)
Նախեղակ վեհից իմանալեացն խումբ, ստորակայ տարրիցը քառիւք. (Շ. տաղ.։ Ի վերնայարկն, եւ ի ստորակայն։ Ստորակայ, եւ վերակայ. Տաղ.։)
comma.
ὐποστιγμή interpunctio, commas, virgula. Կէտ եդեալ ի հատուածս բանի՝ ի վայր կոյս, կամ ի նշանակ ի ստոր իջուցանելոյ եւ բթելոյ զձայն ըստ թերակատար գոլոյ իմաստից. այն է (,).
inferior;
terrestrial, mundane;
—ք, terrestrials, mortals, mankind.
Քեւ ցնծան ըստորայինքս ամենայն։ Հաճեցար ի ստորայնոցս առնուլ երկրպագութիւն. (Շար.։ Մաշտ.։)
Եւ արդարեւ ելաք ի ստորայնոցս ի բարձրագոյնսն՝ ուտելով զմարմին ճշմարիտ գառինն Աստուծոյ. (Շիր. զատիկ.։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
Ոչ է հնար այնմ՝ որ յառաջ քան զյաւիտեանս էր, ընդ ժամանակաւ ստորանգիլ. (Ճ. ՟Դ.։)
Առ երկրաչափսն տեսանին ձեւք. զոր եթէ փոխեսցէ ոք, փոխէ եւ զստորանկելոյն բնութիւն։ Ոչ եւս ի ստորանկեալ նիւթոյ միայն առնէ զնշանսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 196։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
affirmation.
Ամենայն թուի ստորասութիւն եւ բացասութիւն՝ կա՛մ ճշմարիտ՝ կամ սուտ գոլ։ Հակակայիլ որպէս ստորասութիւն եւ բացասութիւն. հի՛պէս, նստի, ոչ նստի։ Ստորասութիւն է բացերեւութիւն (այսինքն յայտարարութիւն) ուրումն զումեմնէ. (Արիստ. ստորոգ. եւ Արիստ. պերիարմ.։)
antarctic pole;
comma.
Ենթամնայն եւ ստորատդ հակառակ են միմեանց. ենթամնայդ՝ ի խառնել զբանն, իբր թէ օրէնս ուսոյց. իսկ ստորատն ի բաժանել զսոյն (զոր օրինակ օրէնս, սւսոյց)։ Ենթամնայդ ներքսադրական, ստորատդ ներքեւահատ. (Երզն. քեր.։)
cf. Գետնաքարշ.
Թեթեւացեալ յամենայն ստորաքարշից ծանրութեանց բեռանց չարին։ Քաջ ընդդիմամարտք ստորաքարշից կարեաց. (Ներս. աբեղ. ի լմբ.։ Գանձ.։)
under garment.
Ընդէ՞ր կրկին կապուտակեայ պատմուճանն ստորնակ ասի։ Ստորնակ յիրաւի ասացեալ է, զի յետ այնր՝ որ ի վերայ լանջացն էր՝ զգեստն կայր։ Յիրաւի եւ ի ստորնագոյն կողմն ստորնակին նռնաձեւն է. (Փիլ. ել. ՟Բ. 117. 119։)
inferior;
earthly, terrestrial.
Հասարակաց ստորնայնոց մայրս (հող)։ Զօրացուցիչ ստորնայնոցս (կամ ստորայնոցս) տուան տկարութեան. (Պիտ.։)
Զստորնային ծնունդս մահկանացուաց։ Յերկնայնոց, եւ ի ստորնայնոց, եւ ի սանդարամետականաց մեռելոց. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Կ՟Ե։)
Հայցեսցուք ստորնայինքս զվերնայինն։ Ստորնայնոցս մոռացումն։ Զամենայնիւ զանց արարեալ զստորնայնովքս եւ զժամանակէիւքս. (Վրդն. պտմ.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Տօնակ.։)
categorical.
Երկակի ելոյ առաջարկութեան՝ կա՛մ ստորոգականի եւ կամ ստորագրականի, զստորոգականն միայնում սահմանէ, եւ այլն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to specify, to express;
to ascribe, to attribute.
Միաւորութիւն զմերձենալն միայն ստորոգէ. այլ թէ առ ինչ մերձեցաւ, զայն ոչ յայտնէ. (Դամասկ.) (ուր եւ ստէպ գրի՝ Ստորոգունի, իբր ստորոգի)։
Ամենայն համանգամայն ի նա ստորոգի, եւ ոչինչ է յամենայն։ Զամենայն ստորոգէ (զաստուծոյ՝ սուրբ գիրն), եւ որպէս զմի օրհնաբանէ զնա. (Դիոն. ածայ. ՟Է. ՟Ժ՟Գ։)
ՍՏՈՐՈԳԵԼ. ըստ հոմաձայնութեան յն. κατηγορέω . Չարախօսել. ամբաստանել. պարսաւել. բամբասել.
predicament, class;
category, kind.
ՍՏՈՐՈԳՈՒԹԻՒՆ. ըստ հոմաձայնութեան յն. որպէս Չարախօսութիւն.
ՍՏՈՐՈԳՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բառ իմաստասիրական. κατηγορία categoria, praedicamentum, praedicatio. Տասնեակ սեռական բան ի զգալի էակս՝ ստորոգելի զնոցանէ որպէս գոյացական եւ պատահական ինչ. այն է գլխաւորն ի գործս արիստոտէլի.
Ամենայնքն ի սոցայցն ստորոգութիւնք կա՛մ զանհատիցն ստորոգին, կամ զտեսակացն, քանզի զառաջնմէ գոյացութենէն եւ ոչ մի ինչ է ստորոգութիւն։ Երեւեցուցեալ զայլսն ստորոգութիւնս։ Եւ ոչ յայլոց ստորոգութեանցն յարմարեալ պատկանի ընդ անիրաւութեանն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Եւ եթէ ձկնորսացն եմ աշակերտ, սակայն ոչ եմք անտեղեակ աթենացւոցն ստորոգութեանց, եւ հելլենական հանճարոյ. (Մագ. ՟Ե։)
cf. Քառանկիւն.
Արասցես զնա չորեքանկիւնի, թզաւ յերկայնութիւն՝ եւ թզաւ ի լայնութիւն։ Քարինս չորեքանկիւնիս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Դ. 11։)
Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի ուղղանկիւնիս կատարելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 2։)
cf. Քառանկիւն.
Արասցես զնա չորեքանկիւնի, թզաւ յերկայնութիւն՝ եւ թզաւ ի լայնութիւն։ Քարինս չորեքանկիւնիս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Դ. 11։)
Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի ուղղանկիւնիս կատարելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 2։)
four-lettered, quadrilitteral, tetragrammato.
τετραγράμματος quatuor litteris constans. Բաղկացեալ ի չորից նշանագրաց կամ տառից. որպիսի է անունն աստուծոյ անթարգմանելի առ եբրայեցիս, եհւհ. այն է եհովահ, իմա՛, է՛եւէ՛. թստ մեզ՝ Որ էն. այլ ի թարգմանութիւնս ստէպ դնի Տէր.
cf. Չորեքդիմի.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. (Շ. բարձր.։)
four-faced.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. (այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. Շ. բարձր.։)
squared;
quadrate.
Տապան ի չորեքկուսի փայտից (որ ի Փիլ. չորեքանկիւնի)։ Չորեքկուսի լինիցի սեղանն։ Չորեքկուսի եւ կրկին գործեաց զտախտակն։ Պարիսպ ի չորեքկուսի վիմաց։ Ամենայն անջրպետք չորեքկուսի պատուարաւորք. (Ծն. ՟Զ. 14։ Ել. ՟Ի՟Է. 1։ ՟Լ՟Թ. 9։ Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 5։)
Մասն՝ հինգհարիւր ասպարէս ի լայնն, եւ նոյնչափ յերկայնն չորեքկուսի. (Խոր. աշխարհ.։)
of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
Զչորեքօրեայն արձակեաց. (Նար. յովէդ.։)
Զչորեքօրեայ զմեռեալն ... կոչեցեր ի թաղմանէ։ Աստուածաբար կոչեաց զմեռեալ չորեքօրեայն ի թաղմանէ։ Գտին կենդանացեալ զչորեքօրեայ զմեռեալն. (Շար.։)
fourth;
— մասն, the fourth part, a quarter, quadrant.
Չորիր մասն քո մահու սպառեսցի. եւ չորիր մասն քո սովով վախճանեսցի ի միջի քում. եւ զչորիր մասն քո ընդ ամենայն հողմս ցրուեցից. եւ չորիր մասն քո շուրջ զքեւ ի սուր անկցի. (Եզեկ. ՟Ե. 12։)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
Ի կենդանեաց ծնունդս՝ նախ առաջին է սերման ցանումն ... եւ չորրորդ ի վերա ամենայնին, կատարելութիւն՝ ծնունդ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 12։)
ՉՈՐՐՈՐԴ ԱՆԳԱՄ. մ. ... τέταρτος, τετράκις quarta vice, quater, quarto. Ի չորրորդ նուագի. եւ Չորիր. այն չորրորդ հաշուեսցի՝ զի եւ այլն.
tetrarch.
Եթէ ի նմանեաց իմոց յաղթեալ իսկ էի չորրորդապետացն երկնաւորաց, ոչ էի այնքան պատկառեալ եւ ամօթալի. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
Ի նորոց կտակարանաց չորս աւետարանք միայն. (Կոչ. ՟Դ։)
quadruped.
Հանցէ՛ երկիր շունդ կենդանի ըստ ազգի՝ չորքոտանի, եւ սողունս. եւ գազանս։ Ի չորքոտանեաց անսրբոց։ Խաշանց նոցա, եւ ամենայն չորքոտանեաց նոցա. (Ծն. ՟Ա. 24։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 27։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 5։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
Գրեաց Մովսէս զչուս նոցա եւ զբանակետղս իւրեանց։ Յամենայն ի չուս իւրեանց. (Թուոց. ՟Լ՟Գ. 2։ Ել. ՟Խ. 36։)
Ի չուի փողով յարեաց բանակն սպարապետն միայն արեաց իշխէ մտանել. (Փարպ.։)
Զի՞նչ էր այն ամենայն չու՝ որ ինձ դիպեցաւ։ Գայր չու մեծ եւ ամբոխ բազում. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 8։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 39։)
Ընդ ամենայն չուս ճանապարհին». (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 63.) յն. լոկ՝ ճանապարհ. ὀδός via.
Ամենայն ախիւ իւրեանց չու արարեալ, յուղի անկեալ. (Ագաթ.։)
cf. Թշուառ.
Եւ ո՞ր իցէ այն զոր ասենն, որ փառաւորն գրեցաւ (ի ճակատագրի) փառաւոր է, եւ որ չուառն՝ չւառ. (Եզնիկ.։)
cf. Չու առնեմ;
to die.
Չուեաց աբրամ, եւ գնաց բնակեցաւ յանապատի։ Խօսեա՛ց ընդ որդիսդ իսրայէլի, եւ չուեսցեն։ Չուէին որդիքն իմրայէլի։ Չուեցին (որդիքն իսրայէլի) յռամեսսեայ ... չուեցին ի բովթանայ ... չուեցին. եւ այլն։ Չուեաց յեսու եւ ամենայն իսրայէլ ընդ նմա։ Ի չուել քում յանդաստանացն եդովմայ՝ երկիր շարժեցաւ։ Չուել գնալ ի բետիղուա։ Չուէր գնայր անդրէն ի բանակն իւր։ Յարուցեալ չուեցաք ի գետոյն բերայ։ Չուեաց խաղաց գնաց յուդա։ Չուեաց եւ եկն ի պտղոմէոս, եւ այլն։
cloth, woollen cloth, wool-stuffs.
Զի գնեսցէ հանդերձ իւր եւ չուխայ։ Եդ զչուխայն ի ներքոյ իւր. (որ զկնի կոչի կտաւ. որպէս եւ հին թրգ. կտաւ ասուեաց, ասուի) (Վրք. հց. ՟Բ։)
unorthodox.
Չգրեաց այնպէս, թէ դուք չէք ուղղափառք, այլ թէ ընդ չուղղափառս ընդէ՛ր հաղորդեցայք. (Թղթ. աբր. եւ կիւրղ.։)
useless, good for nothing, vile, bad, worthless;
—ս առնել, not to care for or about, to do without, to dispense with, not to mind, to neglect, to pass over, to omit.
Այնպէս չպէտս առնէին մարմնաւորացս, եւ միայն հոգեւորացն եւեթ կային պատկառ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)