mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
· Calfa
Ի մէջ խորաձորոցն օձք եւ կարիճք լի թիւնաւոր մահաբերին լցեալք. (Խոր. պտմ. հռիփս. (այսինքն լ թիւնիւ, կամ թիւնաւոր մահաբերօք)։)
death-boding, announcing death;
fatal, sad, disastrous, gloomy, mournful;
քուն —, sleep the forerunner of death.
· Calfa
Մահագուշակ վիհ, անյատակելի անդունդք. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
savoring of death, deadly, murderous, sanguinary.
· Calfa
Գարշելի մահահոտ զոհարանացն կառուցմունս. (Անան. եկեղ։)
to die, to expire;
to faint;
to mortify one's body.
· Calfa
Զգալիքս եթէ դոյզն ինչ ժամ զօդոյս տուրեւառութիւն ոչ ճաշակեն, մահանան. (Խոսր.։)
worthy of death, deserving death;
condemned to death;
— առնել, առ —ս ունել, to condemn to death.
· Calfa
Մահապարտ է, փոխարէն մեռցի։ Մի՛ լիցի մահապարտ։ Իբրեւ զմահապարտս. (եւ այլն. Ել. ՟Ի՟Բ. 3։ Ղեւտ. ՟Ի. 9=27։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 66։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 27։ ՟Ա. Կոր. ՟Դ. 9։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 11։ Գծ. ՟Գ. 14։)
condemnation.
· Calfa
Գրաւեցան լինել ընդ մահապարտութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 28։)
death giving or causing.
· Calfa
Յիշաչար կրօնաւոր բունեալ ունի յանձին իւրում մահարար դեղ։ Արար դեղ մահարար, եւ արբոյց տղային. (Կլիմաք.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ե.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
· Calfa
Շինեալ եւ տուն հովանոց՝ մահարձանօք սքանչելի դրօշուածովք։ Շինեալ էր եկեղեցի ի մահարձանաց ինչ կրով ձուլածոյ։ Պաղպաջունք արփիանկարք մահարձանօք արծաթեղինօք. (Խոր. ՟Բ. 87։ Յհ. կթ.։ Նար. գանձ եկեղ.։)
deadly, mortal, mortiferous, pestilential;
cf. Մահկանացու;
mortal;
—ք, mortals;
mankind;
— մեղք, հիւանդութիւն, վէրք, թշնամի, deadly sin;
mortal sickness;
fatal wound;
deadly enemy.
· Calfa
Նմա մատուցին զընծայս խորհրդոյ՝ շարժեալ իմաստիւք, զմուռ մահացու, ոսկի արքայի, կնդրուկ աստուծոյ. (Շ. տաղ. (գուցէ գերլի էր, մահացուի, այսինքն այնմ՝ որ հանդերձեալ էր մեռանել վասն մեր)։)
bed, couch, mattress;
coffin;
— առկախեալ, hammock;
երկաթի —, iron bedstead;
— ծալածոյ, folding-bed;
field-bed;
— հովանաւոր, canopy bed;
սիւնազարդ —, four-post bedstead;
ի —ճս մահու, on one's death-bed;
անկեալ դնիլ ի —ճս, to take to one's bed, to keep one's bed, to be bed-rid;
ելանել յօտար —ճս, յանցանել ըստ —ճս իւր, to defile another's bed;
cf. Անկողին.
· Calfa
Զօրացաւ իսրայէլ, եւ նստաւ ի մահիճս։ Եւ ա՛ռ մեղքող պաճուճապատանս, եւ եդ ի վերայ մահճացն։ Ընդ գրուանաւ դնիցի, կամ ընդ մահճօք։ Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց, եւ պղնձեաց, եւ մահճաց։ Արի՛ ա՛ռ զմահիճս քո։ Ելից յանկողինս մահճաց իմոց։ Անկաւ ի մահիճս իւր, եւ հիւանդացակ.եւ այլն։
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
· Calfa
Եմ եմ եւ ես մարդ մահկանացու հանգոյն ամենեցուն։ Մահկանացուն զիա՞րդ խելամուտ լիցի ճանապարհաց իւրոց։ Բնակութիւն ամենայն մահկանացուի երկիր է։ Երկեար ի մահկանացու մարդոյ։ Մի՛ ի մարմինս մահկանացուս աստուածակերպ ճոխանալ։ Պա՛րտ է մահկանացուիս այսմիկ զգենուլ զանմահութիւն.եւ այլն։
mortality, mortal state.
· Calfa
Ի մահկանացութենէ զանմահ լինե նշանակէ. (Կամրջ.։)
adj. s. mahometan, musulman.
· Calfa
Հագարացի. ազգ իսմայէլի՝ ի դենէ մահմետի ամիրապետի.
mortal, extreme;
mortally, to death;
— ատել, to hate mortally, to bear a deadly hatred, to abhor, to loath.
· Calfa
Աստուծոյ միայն կարելի զմերս մահու չափ հիւանդութիւն առողջացուցանել. (Լմբ. պտրգ.։)
phlegm, slime, snot, pituite, mucus.
· Calfa
Որ թափիցէ զմաղձն եւ զմաղասն դառնութեան, եւ թեթեւացուցեալ զինքն յախտիցն՝ առողջութեամբ լինի. (Ագաթ.։)
to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.
· Calfa
Աստուածքն ըստ ինքեանց մաղթեալք լիցին եւ հաշտեալք. (Պղատ. տիմ.։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
· Calfa
Գթացեալ ողորմի հարելոցն եւ մաղկատելոցն յօձից սատակմանէ։ Օձ էր՝ որ սպանանէր, եւ որ սպանանէրն՝ նոյն եւ մաղկատէր. եւ ի ձեռն միւս օձին տեսլեան՝ մաղկատեալքն ընդունէին զառողջութիւն։ Մաղկատեալք յառաջին հին թիւնից վիշապին։ Արարիչ ամենեցուն, եւ բոլորեցունց նորոգիչ, եւ ունի զմարմին մաղկատելի, այլ ոչ մաղկատող. եւ մաղկատի ի մարմին, այլ ոչ յոգի. (Եղիշ. խաչել.։)
Մաղկատեալք լինէին ապաշաւանօք. այսինքն մորմոքէին. (Վրք. ոսկ.։)
emetic;
cholagogue.
· Calfa
Մաղձադեղս ործացուցիչս զխոստովանութեանն ըմպելի մատուցանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
Ի մաքրութեան մաղձադեղոցն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 6։)
plough-man.
· Calfa
Եւ ոչ արօր կշիռ ինչ գործէ առանց մաճակալի. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Բուռըն հարի զմաճոյ բանին, բայց ոչ նըման մաճակալին. (Յիսուս որդի.։)
ploughing.
· Calfa
Գործ մաճակալի. ղեկավարութիւն մաճոյ. արօրագրութիւն։ (Պիտառ.։)
new-cheese, curd;
cheese-cake.
· Calfa
τρυφάλος caseus. եւ կամ σύμμιξις commixtura, formella. Կաթն մածեալ՝ մակարդեալ՝ պանրացեալ. բլիթ կաթնեղէն. նոր պանիր, կամ թանձր մածուն. (եւ կամ որպէս իտ. ռիքօ՛դդա, քու՛յինա ).
press;
wine-press, cider-press, oil-press;
— պտուտակաւոր, screw press;
— կերպասուց, calender, hot press;
— տպագրութեան, printing press;
— ջրաբաշխական, hydraulic, water press;
— դրամակոփ, balancier beam.
· Calfa
κοχλίας cochlea. Մեքենայ ճմլելոյ ի մէջ երկուց տախտակաց՝ դարձուածով ընդ միջին սիւն ոլորակեալ իբր ելանելի շրջանակաւ.
May;
առաջին օր —ի, May-day;
ծաղկաքաղ լինել յառաջնում աւուր —ի, to go maying;
յամսեանն —ի, in the month of -.
· Calfa
set and risen again (sun);
born of incest.
· Calfa
Մակդիր արեգական, ըստ որում մտեալ ի մայր իւր յարեւմուտս՝ ծնանի վերստին յարեւելս։ Զոր պարսից յառասպելս անհեթեթս փոխեալ՝ ասէին զմիհրն՝ այսինքն զարեգակն ծնունդ լինել մարդոյ, յորժամ անկցի ոք ընդ մօր իւրում.
a matricide.
· Calfa
Ատելիք եւ վնասակարք, հայրասպանք եւ մայրասպանք գոլով. (Համամ առակ.։)
Եւ ես եղկելիս եղէ մայրասպան՝ իժի կորեանց նման. (Մարաթ.։ Ուր Լեհ. ընթեռնու, մայրասպան իժից նմանեցայ։)
metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.
· Calfa
Փոխեցելոյ ի մահկանացու մարմնոյս, եւ երթելոյ անդրէն դարձելոյ իբր ի մայրաքաղաք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 11։)
Արար զգորտինայ միտրապօլիս, որ է մայրաքաղաք. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ա.։ Այլ անսովոր է գրեալն յոմանց.)
Զի մի՛ լիցի աւերումն այսպիսի մայրաքաղաքաց սրբոց. (Մագ.։)
s. adj. native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.
· Calfa
Բնակիչ մայրաքաղաքի. եւ Արքեպիսկոպոս մայրաքաղաքի. մետրապօլիտ. եւ Վանականն երեւելի մենաստանի.
Մետրապօլիտք, որ թարգմանի մայրաքաղաքացիք. (Լմբ. պտրգ.։)
Հրամայեցաւ շաղատնեցեաց իբրեւ մայրաքաղաքացեաց յառաջանիստ լինել. (Ուռպ.։)
pine forest;
woodman, hewer down or feller.
· Calfa
Ելեալ ի լիբանան լեառն մայրեւորօք փայտս կոտորէր։ Երթեալ ընդ մայրեւորս՝ կոտորեաց ի լեռնէն, որ կոչի լիբանոս, մայրս. (Եւս. քր. ՟Ա. յն. հոմաձայն, որ ձգի եւ ի ՟Ա նշ։)
wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.
· Calfa
Եթէ տայցէ կարիւն առիւթու զձայն իւր ի մայրւոյ իւրմէ։ Ո՞ւր են մայրիք առիւծուցն, եւ որսք կորեանց նոցա։ Ելից զմայրիս իւր որսով։ Ի մայրեաց (կամ ի մորեաց) առիւծուց. (Ամովս. ՟Գ. 4։ Նաւ. ՟Բ. 11. 12։ Երգ. ՟Դ. 8։)
cf. Մանանիխ.
· Calfa
ՄԱՆԱՆԵԽ կամ ՄԱՆԱՆԻԽ. σίναπη, σίνηπη sinapi, -pe, -pium. Բոյս փոքրիկ՝ որ աճէ եւ լինի իբրեւ զծառ. նովին անուամբ կոչի եւ հատ նորա կամ ունդն. որ է բարկ կծու, համեմիչ եւ մարսեցուցիչ՝ ջերմ յոյժ ի բնէ.
to spin;
to twist, to twine;
to complicate;
to weave.
· Calfa
Սարդ կարի քաջ զթելսն ոստայնագործէ եւ մանէ. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Մանեւոր.
· Calfa
Կատարեալ եւ ամբողջ ի գերեզմանէն ի բաց վազեաց, եւ ոչ մանեւարօք (կամ մանեւորօք) ձեռացն արգելեալ յելանելոյ լինէր. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)
swath, band, bandage.
· Calfa
Կատարեալ եւ ամբողջ ի գերեզմանէն ի բաց վազեաց, եւ ոչ մանեւարօք (կամ մանեւորօք) ձեռացն արգելեալ յելանելոյ լինէր. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)
violet-coloured, violet-hued;
violet, — colour.
· Calfa
Զգեստք լինիցին, սեաւ կամ մանիշակագոյնք. (Մաշտ. ջահկ.։)
like a child, childishly, in a puerile manner.
· Calfa
Մանկաբար ինչ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։ եւ ՟Ժ. բան։)
surgeon-accoucheur, man-midwife;
midwife;
— լինել, to deliver a woman, to perform the office of midwife.
· Calfa
childish, puerile;
cf. Մանկամիտ.
· Calfa
Ոչ է վայելուչ քեզ միայնոյ մանկաբարոյ լինել ի մէջ մեր ամենեցուն. (Ճ. ՟Գ.։)
Բասրելի գոլ՝ մանկաբարոյ անարգելութեամբ լի. (Փիլ. տեսական.։)
youngest, younger, minor, under age.
· Calfa
Եթէ եղբայր մանկագոյն կարգեսցի ուսուցանել զերիցագոյնն ըստ հասակին։ Թէ դիպեսցի պառաւուն մեղանչել զնոյն (յանցուած) մանկագունին, ծանրագոյն մեղադրութեան արժանի մանկագունացն (այսինքն քան զմանկագոյնս) լինել. (Բրս. հց.։)
Երկին՝ ի միոջէն, եւ յառաւելեալ տեսակէն, զոր կոչեն մանկագոյնքն (այսինքն նոր փիլիսոփայք) հինգերորդ էութիւն։ Երիցագոյն եւ առաջին ասասցի իմաստունն, եւ մանկագոյն եւ վերջին՝ ամենայն անզգամն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to beget, to procreate, to generate.
· Calfa
Մուտ առ նաժիշտն, զի մանկագործեսցես ի նմանէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 20։)
childless;
without heir.
· Calfa
Եղբայր մանկազրաւ իշխանին գրիգորոյ. (Յհ. կթ. (իսկ ի ներգ. լինի մանկասպան։))
childbed, childbirth, confinement, labour, delivery, lying-in;
երկունք մանկածնութեան, the pains of labour;
մեռանել ի մանկածնութեան, to die in childbed.
· Calfa
Ծնողացն իբրեւ մանկածնութեան իմն գործւեաց զպարծանս մանկանն լինելութեան հատուցանէ. (Փիլ. սամփս.։)
child-murdering.
· Calfa
Վասն մանկակոտոր լինելոյն հերովդէի փախուցին զնա յանապատ։ Երկիւղ կասկածանաց մանկակատոր լինելոյն հերովդէի. (Իգն.։)
cf. Մանկավարժութիւն.
· Calfa
Սակս ոչ լինելոյ քաղաքականութիւն, եւ արքայական ապարանս, եւ մանկակրթութիւնս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
child suffocating.
· Calfa
Զմանկահեղձոյցն (լինելոյ) տային տոկոսիս՝ յանդնդապտոյտ խորսն ամայանալով (կամ ամալով). (Սկեւռ. աղ.։)
sodomite, pederast.
· Calfa
Հարկէք զմեզ՝ ստայօդ ոչէիցն, եւ ապականագործ մանկամոլիցն (դից ձերոց) երկիրպագանել. (Ճ. ՟Ա.։)
pederasty, sodomy.
· Calfa
παιδομανία puerorum insanus amor. Մոլիլն տռփանօք ի մանկունս. մանկատռփութիւն. արուամոլութիւն. սոդոմականն մեղք ընդդէմ բնութեան.
to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.
· Calfa
Աստ աւասիկ գոյ հնար մանկանալ ծերոց, եւ լինել մատաղօրէս։ Մի՛ զառաջին ինձ ուղղութիւնսն համարիցիս, այլ ա՛րդ մանկացիր. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. եբր.։)
νεάζω, νεανεύομαι juvenis factus sum, juvenesco եւ այլն. Մանուկ կամ իբրեւ զմանուկ լինել. տղայանալ. եւ Նորոգիլ իբրեւ զմանուկ մատաղ. եւ Ժրանալ. առուգանալ.
fond of one's children.
· Calfa
Զբնութեան զախեալ զդրունս բացից, եւ զմանկասէր ոգւոց ցանկութիւն լցից։ Անասունքդ մանկասէրք եւ նախանձաւորք. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լիւս.։)