easily growing tired.
Իսկ եթէ եմք ձանձրացկոտ յոյժ, յայտնի եմք իբրեւ զմատնիչս (անձանց). (Վրք. հց. ձ։)
wearisomeness, tediousness, irksomeness, ennui, annoyance;
laziness, idleness;
— մեծ պատճառել, տալ, to annoy greatly, to tease or plague excessively.
ՁԱՆՁՐՈՒԹԻՒՆ. ἁκηδία acedia, desidia Ծուլութիւն. ծանրադանդաղութիւն. յուլութիւն. թուլութիւն.
tenter-horse.
Եթէ յուսոյսն ձգարան սուսերբն յանցանաց հատեալ կտրեսցի. (Նար. ՟Գ։)
cf. Ձգիչ.
Առակէ ի խմոր յաղագս ձգողական զօրութեանն։ Աղանդք օտարոտիք յոյժ ձգողական զօրութիւնս ունին. (Երզն. մտթ.։)
Քաղցր եւ ձգողական յորդորմամբ առանց խրտուցանելոյ. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Ձգտեցուցանեմ.
to stretch, to extend, to distend, to draw;
to tighten, to stiffen.
Ձգտեցուցանել զինքն, զինքեանս, զուժգնութիւնն. զխորամանկութիւն, զիրն, զմիտսն, զքննութիւնս, զբամբասանս, զոգին ի նպատակն. (Պիտ.։ Փիլ.։ Եւս. պտմ.։ Ոսկ. յհ.։ Լմբ. պտրգ.։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։ Բրս. հց.։)
to stretch, to extend, to spread;
to reach, to arrive;
to grow longer, to be prolonged, protracted;
to drive at, to tend to, to abut in;
to stretch oneself, one's limbs;
to endeavour, to strive, to try, to seek;
— աչօք զհետ ուրուք, to follow with the eyes;
— ընդ ումեք, to vie, to emulate, to rival, to strive with.
Ձկտէին փոքր մի յուղղութիւն։ Ձկտի մտացն աչօք առ նա։ Ձկտեալ կորովի բբօք. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. համբ.։)
Յայն ինչ ձգտել, որ ի վեր է քան զզգայութիւն. (Նախ. ժող.։)
cf. Ձեզոյն.
Ձեզոյն զձեզ ճանաչելով. (Փիլ. յովն.։)
yourself, you yourself;
personally;
դուք ձեզէն տուք զիրաւդ, judge of it yourselves.
Ձեզոյն զձեզ ճանաչելով. (Փիլ. յովն.։)
artisan, artificer, mechanic;
artistic production;
skilful, expert.
manuscript, hand-writing;
bond, obligation, bill, note;
signature.
Ոչ զմեծամեծ կամ զազնիւ գրոյ ինչ, այլ զյոռի ձեռնագրէ յայտ առնէ. (Ոսկ. գաղ.) (որ է պարզապէս գիր, կամ գրչութիւն)։
of arts and manufactures, artificial, industrial, mechanical.
Բանական ... եւ ձեռագործական։ կէսք զքերթողական արուեստ, յոլովք եւ զձեռնագործականն առին ի կիր. (Պիտ.։)
to make with the hand, to manufacture, to work.
Աջ իմ ձեռագործեաց զերկին։ Հրաման տալ ձեռագործել. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to write with one's own hand;
to sign, to subscribe.
handcuffs, manacles;
—ս արկանել, դնել, to handcuff, to put on handcuffs.
cf. Ձեռագործեմ.
Զարմանահրաշ շինուած, որ ի հաւատոյ եւ ի յուսոյ եւ ի սիրոյ ձեռակերտի. (Սկեւռ. լմբ.։)
woven by hand.
Երկրորդ գրեցաւ այս ի ձեռահիւսէն տեառն յոհաննու. (Յիշատ.։)
glove;
ագուցանել ձեռէս, to glove;
ագանել ձեռէս, to put on one's gloves;
հանել զձեռէս, to unglove, to take another's gloves off;
to unglove, to pull or take off one's gloves.
Չէ՛ պարտ քահանային՝ յորժամ յագապ երթան, ձեռէս բառնալ, եւ տանել ի տուն. (Կանոն. (ուր մա՛րթ է իմանալ եւ զթաթս կենդանւոյ ուտելիս. ռմկ. փաչա)։)
chiromancy, palmistry.
ՁԵՌՆԱԳԻՏԱԿԱՆՆ. Ըստ յն. Ձեռնագիտական, կամ ձեռնահմայութիւն. χειροσκοπή, χειρομαντεία divinatio ex inspectione manuum. Արհեստ կամ գուշակական հմայութիւն՝ դիտելով զգիծս եւ զգիրս ձեռաց.
Հմայականին մասունք են հաւադիւիթական ... եւ ձեռնագիտականն։ Ձեռնագիտական է, յորժամ պարզելով զձեռս, վասն կրճմանցն՝ որ ի նոսա՝ ասիցեմք, այս ինչ նմա կայ եւ մնայ. (Նոննոս.։)
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
Ձեռնադրէր կարապետն։ Սա արժանապէս ձեռնադրեաց զքեզ ի յորձանսն յորդանանու։ Համագոյակցիդ քո ձեռնադրողի. (Շար.։ Նար. գանձ հոգ.։)
juggling, trickery, trick, sleight of hand, sleight of hand tricks, legerdemain.
Ձեռնածութիւն առնեն մանկանց տղայոց իւրեանց. (Կանոն.։)
enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.
Իբր վկայութիւն եւ ձեռնարկ առաջնոյ օրհնութեանցն. (Ի գիրս խոսր.։)
to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.
Մեծաւ յուսով ձեռնարկեսցուք ի գործս. (Խոսր.։)
enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.
Ի քահանայութիւն ամենեքեան ձեռներէց լինիմք. (Լմբ. պտրգ.։)
manageable, tractable, supple, tamed, familiar, domestic.
Ձեռնընդել զյուսուփ իւր առնէր. (Յհ. կթ.։)
to draw back one's hands, to withdraw from, to abandon, to forsake entirely;
to extend one's empire, to conquer, to dominate;
— յամենայնէ, to abandon all, to throw the helve after the hatchet;
to venture the saddle after loosing the horse.
Ձեռնթափ լինել ի զօրացն հայոց զօրու եւ զինու. (Եղիշ. ՟Գ։)
able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.
stretching or holding out the hand;
encroachment, usurpation.
χειροτονεία extensio manus. cf. ՁԵՌՆԱՐՁԱԿՈՒԹԻՒՆ. յոր բերի ասելն,
Մերժեսցես ի քէն զկնճիռն եւ զձեռնձգութիւն. ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւնսն ասէ, եւ կամ թէ զանխտիր իսկ ձեռնադրութիւնս. (Ոսկ. ես. ուր յունական բառն պարզաբանի։)
cf. Կերպարանիմ.
Հարք որդեսէրք՝ երկիր եւս պագանել առաջի իւրեանց տան (զաւակաց), եւ ի ծառայութիւն ձեւանալ. (Խոսր.։)
Եփրատէս վերածի յովհաննու. փիսովն ձեւանայ մատթէի. (Տօնակ.։)
horse-breeder.
Եւ զի ոչ եօթն նախահարս ունին թուել ի վերագոյնսն՝ ձիաբոյծս պայծառս. (Բրս. յուդիտ.։)
of or belonging to horses;
horseman, rider;
sand-piper.
Ձիականօք, եւ հետեւակօք. (Նար. գանձ հոգ. յորմէ եւ Գանձրն.։)
horse-breaker;
horseman, rider.
Ընդունայն եւ ձիավարժն պերճանայ, յորժամ ոչ վարժէ զձիսն. (Իսիւք.։)
Ձիավարժք դժուարերասանս ձիոցն փութով խեղդեն սանձօքն. (Բրս. յուդիտ.։)
hippocentaur, centaur.
Յետոյ կուսէ ձիոց կերպարանք, եւ արջառոյ՝ մարդկան. որ զձիացոլուց յուշկապարիկ կերպարանս ունիցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
riding;
stadium;
—ք, horse-races, races;
course.
Արուեստ ձիընթացին յայնժամ յայտնի լիցի, յորժամ անփորձ ձիօք յաղթեսցեն. (Կլիմաք.։ (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։))
cf. Ձիընթացարան.
Եմուտ ի մէջ ժողովրդեանն, յորժամ զձիընթացսն կատարէին. (Հ=Յ. յնվր. ՟Գ.։)
olive-tree, olive;
— վայրենի, wild -;
ծաղիկք —նւոյ, olive-blossom;
լեառն —նեաց, Mount of olives.
ἑλαία olea, oliva, olietum, olivetum. Տունկ՝ որ բերէ զձիթապտուղ, յորմէ եւ զձէթ. եբր. զայթ.
Ձիթենի յունարէն ելէա կոչի. (յորմէ ելլադա, հելլենք). (Եզնիկ.։)
pitch, tar;
— ծամելի, mastic.
bearing snow;
great abundance of snow;
snow storm;
calamity, evils, pain, grief.
Որպէս ձիւնաբեր ամարայնի տօթացելոյ օգնական է։ Ձիւնաբեր եղեւ յոյժ. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 13։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 22։)
snow-coloured, as white as snow, snowy.
Որ է ի գոյն ձեան. ձիւնատեսիլ. սպիտակ յոյժ. որ եւ ՁԻՒՆԱԹՈՅՐ.
fisher, fisherman;
նաւակ, կարթ, երեքարձէն — ի, fisherboat, smack;
— hook;
harpoon, fishspear;
քաղաք — աց, fisher-town.
to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.
Ամառն անձրեւայոյզ, աշուն ձմեռնացեալ. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Ի վտանգի էր նաւն՝ յոյժ ձմեռնացեալ ի լճին, եւ տագնապեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.
Ի վշտանալն յովսեփայ ի պոռնկութենէ ձմերայնոյ. (Սեբեր. ՟Ը։)
Ամիսն՝ յորում դառնայ ամառնային յեղանակն արեգական ի ձմեռնային. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Ի մէջ ձմերայնի մրրկօք պատեալ։ Տապ ձմերայնոյն (այսինքն եռանդն ալէկոծութեան) ի ներք էր ի նաւին։ Դու ես պատճառ ձմերայնոյս. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. յովն.։)
house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.
Յուտի գաւառ ի խաղխաղ քաղաքի ի ձմերոցս արքայութեան հայոց. (Ագաթ.։)
smelted, cast, founded;
massive, heavy;
pure, fine;
font, cast;
mass, ingot, wedge;
weight, heaviness.
valley, vale, dale;
bed of a torrent.
κοιλάς, φάραγξ, χείμαρρος vallis, convallis, toorens. Ծործոր. լեռնամէջք, յոր ծորին ջուրք լերանց. հովիտ զնստագոյն. անցք հեղեղատի. հեղեղատ ցամաքեալ.
province full of valleys.
Յարձակեցան ի ձորագաւառսն տայոց. (Եղիշ. ՟Է։)
inundating or overflowing valleys.
Իբրեւ զջուր ձորալիր պարանոցաթաղ յորդեսցի. (Ես. ՟Լ. 28։)
egg;
— լողակաց, eggs, spawn, roe;
—ի միջուկ, դեղնուց —ոյ, yolk of an egg;
սպիտակուց —ոյ, white of an egg;
— բոյնկալ, nest egg;
— վաղահաս, rath -;
— հնացեալ, stale -;
— անծնունդ, փուտ, addled, rotten -;
խեճեպ —ոյ, egg-shell;
միզն —ոյ, the membrane of an -;
թերխորով —, boiled eggs;
պինդ —, hard -;
— ի տապակի, poached eggs;
fried-s;
— ածել, արկանել, ծրդել, to lay eggs;
ի —ս նստել, տածել զ—ս, to hatch, to sit on, to brood on.
Անբաւութիւն ձկանց եւ հաւուց, յորոց ի ձուոցն միայն կերակրեալ լինէին. (Փարպ.։)
to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.
Զլոյծ ջուրն յորդանանու քարակարկառ ձուղեցեր. (Ճշ.։)
the eighteenth letter of the alphabet, and the thirteenth of the consonants;
ninety, ninetieth;
It has much affinity with the letters խ and լ, and is sometimes confounded with them, for example : մժեղ — մժեխ, բաղդ — բաղտ;
In foreign words with a comma placed above, it is always pronounced լ.
Գիր բաղաձայն, Ղատ յորջորջեալ, ձայնակից գոգցես ընդ կրկին լլ, կամ ընդ թլուատ ր, կամ ընդ նչ. մեղմ քան զարաբական ղայն, եւ թանձր քան զյունականն ղամմա. ընդ որում երեւի նոյնանալ մերս ղ՛, ղիւն կոչեցեալ. որ գրի եւ ղ՛. լ՛. լ՝։
Ղ. Դնի ի մեզ, ուր ուրեք յայլ լեզուս է լ. որպէս ղեւի, ղեւոնդ, ղամբար, էղի էղի. եւ այլն։ Իսկ γ տառն յունաց դուն ուրեք լինի ի մեզ ղ. այլ հասարակօրէն փոխի ի գ. զոր օրինակ ղաթոն, կամ ագաթոն. գէորդ, գրիգոր եւ այլն։
Ղ. Երբեմն ի հայկական բառս լծորդ է ընդ խ. զի անխտիր գրի յոմանց բախտ, բաղդ. մժեղ, մժեխ. սանդուղք, սանդուխք. վախճան, վաղջան. եւ այլն. որպէս եւ եղբայր՝ ռամկօրէն ասի եխպար, ախպար։