loan.
· Calfa
Փոխատուութեամբ (կամ փոխատութեամբ ) տացէ կամ առցէ առանց վաշխի ելոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.
· Calfa
Հուր մնալով ըստ բնութեան տաղւոջ, փոխատրէ յերկաթ յիւրմէ զօրութենէն, որ ոչ նուազէ փոխատրուեւեամբն. (Բրս. ծն.։) (Յայս առցես եւ զյաջորդ նշանակութիւն։)
Փոխատրութեանց տոկոսով. . . բարեաւ կալ եւ մնալ ասել. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
recompense, compensation, retribution, remuneration, reward;
return, requital, satisfaction, revenge;
in exchange or return for, instead of, for;
reciprocally;
— վնասուն, amends, indemnity, reparation;
— այցելութիւն, return visit;
դարձ —րինի, condign recompense;
առնել զդարձ —րինի, to give like for like;
հատուցանել զ— վնասուն, to make up to, to indemnify for.
· Calfa
Յղեաց առ խոսրով՝ արքայն մօրիկ. քանզի զնա թագաւորին փոխարէն էին կացուցեալ. (Մամիկ.։)
to convert, to change, to turn, to transform.
· Calfa
Եւ մեք փոխարկեալք ընդ վերին զօրսն (իբր հրեշտակեացեալք). (Շար.։)
to go mad.
· Calfa
Մի փոխելանար ո՛վ մարդ, եւ վաճառական լինիր անմիտ, ընդ առօրեայ հեշտութեանս զփափկութիւն դրախտին վաճառել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Է. ձ։)
to change, to convert, to transform, to modify;
to remove, to displace, to transfer, to transport;
to succeed;
to translate;
— զհրամանս or զիրաւունս տեառն, to transgress God's commandments;
— զհանդերձս, to change one's clothes;
— զշապիկ, to shift one's shirt or shift;
— զբնակութիւն, to shift one's quarters, to remove;
— զկարծիս, to alter or change one's mind;
— զպատիժ (ամոքել), to commute a punishment;
— զաչս յերկինս, to raise the eyes to heaven;
— ի հայ լեզու, to translate into Armenian;
cf. Լեզու.
· Calfa
Ոչ ուրեք գտանէր, զի փոխեաց զնա Աստուած։ Փոխեաց զնա յերկիրն եմաթայ։ Սելեւկոս փոխեցաւ յաշխարհէ։ Զայս օրինակ յաշխարհէ փոխեցաւ։ Մեզ լաւ է՝ զի փոխիմք աստի ի մարդկանէ։ Ի դիցն պաշտօն փոխեցաւ։ Փոխեցաւ ի ճանապարհէն։ Փոխեցաւ ի գալիլէէ, եւ եկն ի սահմանս հրէաստանի։ Փոխեցաւ անտի ՞ եւ այլն։ Ի բա՛ց փոխեցիր. (Փիլ. իմաստն.։)
change, mutation;
— յաշխարհէ, passing from this world to the next, exit, decease, death;
— Ս. Կուսի, Assumption.
· Calfa
Ի խաւարէ պայծառութիւն՞ եւ փոխումն յարքայութիւն։ Փոխումն յաշխարհէ։ Հրեշտականման փոխումն յերկինս։ Սրբոցն փոխումն է կենդանութիւն։ Վերապատուեմք զփոխումն քո ի յերկինս։ Երկնաւոր զօրօք իջեր ի փոխումն մօր քո եւ կուսի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Խոր. ՟Գ. 67։ Փարպ.։ Շ. բարձր.։ Շար.։)
tube-shaped shrine;
bronchia.
· Calfa
Տուեալ եղեւ ի նոցանէ վեց մազ՝ ի վեց փողակի եդեալ՝ ի մօրուաց սրբոց առաքելոցն պետրոսի եւ պօղոսի. եւ եդեալ ի սրբոյն սոփիա. (Ճ. ՟Ժ.։)
warning by sound of trumpet;
cf. Փողահար.
· Calfa
Փողակարդացք տացեն զգուշուեւիւն զօրուն.. . դուք էք փողահարք՝ փողակարդացք. (Մծբ.։)
trumpeter, hornblower, cornetter.
· Calfa
αὑλητής, αὑλητήρ իգ. αὑλητρίς , σαλπιγκτής, σαλπιστής tibicen, tubicen, tubicina. որ եւ ՓՈՂԱՐ. Հարկանօղ փողոյ կամ սրնգի. պօրոս՝ զուռնա՝ տիւտիւկ չալօղ. պօռուղեն, զուռնաաճը.
trumpet sounding.
· Calfa
Զփողահարութիւնսն փանդեռնահարութեան նմանեցուցանելով. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
minstrel;
cf. Փողահար.
· Calfa
Գուսանք երգիցեն, փողարք զձայն փողոցն նուագիցեն։ Համակ հեծելազօրք.. . բազմաձայն փողարօքն։ Առ խորհուրդս փողարին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։ Բուզ. ՟Դ. 20։ Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
· Calfa
Այսօր զուարթունն ի վիմին փողէր ձայնիւ ցնծութեամբ։ Վերնական զօրացն պետ փողէ զբարբառ աւետաբեր. (Շար.։)
Զբոլորից հօր եւ զմիածին որդւոյն մարդասիրութիւն փողեալ՝ գոչեսցուք Աստուածաբանաբար. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Խաղալ եւ փողել հանդերձ աստուծօքն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Հապա զօրքն միագունդ զկնի փողեցան. յն. անցին յայնկոյս զկնի նորա. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 42։ ՟Ժ՟Զ. 6։)
ՓՈՂԻԼ. Յօրինիլ իբր զփողապատ. հիւսիլ. ընդելուղանիլ.
to cut the throat, to behead, to slaughter, to kill;
— զմիմեանս, to cut each other's throats.
· Calfa
Ի գօգ մօրն փողոտեցին սրով զմանուկն. (Կաղանկտ.։)
street;
մանր —, narrow-street, alley;
—ք վաճառաց, mercery, mercer's shops;
—ք գնացից ջրոյ, water-pipe, water-conduit;
ի —ի, in the open street;
— տալ, կտրել, կազմել, թողուլ, to open a way, to fray a way, to cut a road through the enemy.
· Calfa
Ի մէջ փողոցաց եւ հրապարակաց։ Ընդ շինամէջ փողոցաց քաղաքին։ Մօր փողոցաց։ Ընդ արձակ փողոցիւք։ Ի գռեհս եւ ի փողոցս. (Եւս. պտմ.։ ՃՃ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։ Խոր. ՟Ա. 15։ Խոսր.։)
Յօրինէ ի նմա փողոցս վաճառոց ամենալիցս. (չարղը բազար. ) (Արծր. ՟Ա. 11։)
Փողոցս թողեալ պատերազմին դրունս երկու։ Զօրքն սկսան կաղմել փողոցս թագաւորին. (Զենոբ.։)
street-shaped.
· Calfa
Պատառէր զխորս անդնդոց կարմիր ծովուն, եւ փոսահերձ փողոցաձեւ ճանապարհ յօրինեալ առնէր բանակին հեբրայեցւոց. (ՃՃ.։)
cf. Ագուգայ;
pipe;
— շնչողական, suction-pipe;
— փախստի, blast-pipe, eduction-pipe.
· Calfa
Զջուր խողովակով եւ փողրակով պնդէ եւ հաւաքէ. . . Նոյնպէս եւ զմիտս տղային իբրեւ ի խողովակն եւ ի փողրակք յամենայն կողմանց պնդէ Աստուածային օրինացն ուսմամբ. (Կանոն.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
like dust, powdery;
very small, thin, light.
· Calfa
(Մեղուին է ) ո՛չ զբաւանդակն հաւաքել ծաղիկս, այլ զմանրագոյնսն եւ զփոշէտեսակսն ի կրկնուածս ոտիցն ընդունելով։ Զօրէն մեղուի ի բոլորն վարդից եւ ի ծաղկանց զփոշետեսական եւ զանուշահոտսն ի մի վայր հաւաքեալ։ Զփոշետեսակսն զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց։ Սովորութիւն է մեղուաց զփոշետեսակսն՝ ծաղիկ ժողովել. (Առ որս. ՟Դ։ Մագ. ՟Ա. ՟ԻԷ. ՟ԾԷ։)
Զո՛ր օրինակ զփոշի՝ որ ոչ է միացեալ ի հողմոյ հոսի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Երզն. մտթ. եւ Երզն. լուս.։)
excavated, hollow.
· Calfa
Փոսահերձ փողոցաձեւ Ճանապարհ յօրինեալ (ի կարմիր ծովուն ). (ՃՃ.։)
cf. Փորուած.
· Calfa
Ցուցանել զմեծ ծոց փորածի նորա։ Ոչ ի վերուստ անձրեւածին, այլ ի ստորին ընդ փորածին. (Վեցօր. ՟Բ։ Շ. եդես.։)
Caesarean.
· Calfa
Ի փորոյ հանեալ. մակդիր յուլիոսի կայսեր, որ ասի հերձմամբ որովայնի մօրն ի դուրս հանեալ. զի կեսար, caesar իբր caesus, նշանակէ հատեալ.
Կեսար ոչ ըստ բնութեան ծնեալ ի մօրէն իւրմէ.. . անուտնեցին լատինացի լեզուաւ ճէսար, որ թարգմանի փորահան։ Օգոստոս՝ երկրորդ ինքնակալ զկնի յուլիոսի, զոր ասեն փորհան, որ եւ կայսր կոչեցաւ. (Ոսկիփոր.։ Վրդն. պտմ.։)
to dig, to hollow, to ditch, to excavate, to hollow out;
to sap, to undermine;
to engrave, to notch, to jag;
— զաչս, to tear out the eyes.
· Calfa
ὁρύσσω, ἁνορύσσω, διορύσσω, -ττω fodio, perfodio, effodio λατομέω, ἑκλατομέω lapides excido, incido. Որպէս թէ փոր բանալ. Փոս հատանել. խորս ինչ առնել. բրել. բանալ. ծակել պէսպէս օրինակաւ. եւ Կռել կոփել զքարանս.
cf. Բրիչ.
· Calfa
Եւ թէ փորշով շինեն զգեստինն ի լեառն, լաւ է՝ քան լծովքն։ Բայց թէ վասն գետնի շատութենէն չկարէ զօրել փորիշն, նա ապա լծօքն վարեսցէ. (Վստկ. ՟Ժ՟Թ։)
tried, tempted.
· Calfa
Յորժամ փորձանաւորն զաղօթս արդարոյ եւ զխրատ օգնական առնուցու, յոյժ զօրանայ։ նա՝ որ տեսանէ զնոսա անիրաւեալ, նիւթէ այսու փորձանաւորացն փառս. (Լմբ. ժղ.։)
temptation;
evil, tribulation, misfortune, disaster, mischance;
cf. Փորձան.
· Calfa
Յուսով զօրացեալ կան յամենայն փորձանս։ Յակամայ փորձանաց հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Բ։)
arch-tempter, the devil.
· Calfa
Որ էր օր երրորդ յետ զփորձապետն զգետնելոյ։ Օր հարսանեացն երրորդ էր յետ զփորձապետն յաղթահարելոյ. (Եպիփ. ժն։)
to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.
· Calfa
Փորձեաց Աստուած զաբրաամ։ Փորձեցից զնոսա, եթէ գնայցե՞ն յօրէնս իմ, թէ ոչ։ Փորձեա՛ զիս տէր, եւ քննեա՛ զիս։ Զայս ասէր փորձելով զնա.եւ այլն։
(լծ. յն. փիրազօ. լտ. էքսփէրիօր, եւ այլն). πειράζω, πειράω tento, experior. Ի փորձ մատուցանել զոք կամ զիմն. կրթել, մարզել. մանաւանդ՝ զննել եւ լրտեսել արտաքին իրօք զսիրտ այլոց. զօր սրտագէտն Աստուած առնէ ի յայտնել զհանդէս լաւութեան կամ վատութեան մարդկան. իսկ սատանայ առնէ առ ի խարդաւանել զմարդիկ. իսկ մարդիկ մեղանչեն ի փորձելն զԱստուած թերահաւատութեամբ գաղտնեաց նորա.
to be tried, tempted;
to try, to endeavour, to seek;
to be purified, refined.
· Calfa
Փորձի զժողովուրդն հանել Աստուածայ ընդ առաջ։ Փորձեցիր ամբողջ պահել զամենայն ինչ։ Փորձեցայց դարձեալ ըստ իւրաքանչիւր ազգացն յարմարել ըստ իւրաքանչւոր ազգացն յարմարել զտեսլական օրէնս. (Փիլ.։)
cf. Փորձող.
· Calfa
Առ այնոցիկ՝ որ ասին փորձիչք, առ ի յիտալիա լինելով պէսպէս գողութեանց գործք եւ կիրք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
ՓՈՐՁԻՉ ՓՈՐՁՈՂ. πειραστής, πειράζων, πειρώμενος, δοκιμαστής tentator, tentans եւ այլն. Այն՝ որ փորձէ որ է օրինակաւ. մանաւանդ սատանայ.
trier;
tempter;
assayer;
cf. Հէն.
· Calfa
Առ այնոցիկ՝ որ ասին փորձիչք, առ ի յիտալիա լինելով պէսպէս գողութեանց գործք եւ կիրք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
ՓՈՐՁԻՉ ՓՈՐՁՈՂ. πειραστής, πειράζων, πειρώμενος, δοκιμαστής tentator, tentans եւ այլն. Այն՝ որ փորձէ որ է օրինակաւ. մանաւանդ սատանայ.
hollow, cavity, excavation;
notch, score, hole;
— խելաց, the ventricles or cavity of the brain.
· Calfa
Տեսանեմք ի բաղանիս, զի ի ներքս փորուածն գմբէթայարկ է։ Ելեալ ոմանց ընդ փորուած գմբեթին։ Զփորուածդ երկնի լնու։ Բոլոր փորուածն երկնիզ. (Վեցօր. ՟Գ։ Արծր. ՟Բ. 7։ Զքր. կն։ Բրսղ. մրկ.։)
Դիմել ջուրց գետոյն ի փորուածն յմպելեաց պատրաստութիւն։ Բաժանեաց ի մէջ ջրոց եւ ջուրց առ ի յինքեան փորուածի.. . ընդփորուածս տանց։ Փոքր ինչ փորուած այրի։ Փորուածք երկրի։ Յայս սեղանոյս փորուածէս ասէ. (Խոր. ՟Բ. 36։ Անան. եկեղ.։ Յհ. կն։ Վեցօր. ՟Դ։ Նչ. եզեկ.։)
cf. Տապագին.
· Calfa
Հուր տապախառն տենդոյ։ Ջերմ եւ տենդ տապախառն։ Բորբոքեալ տապախառն բոցով։ Ի տապախառն բոցոյն. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։ Վեցօր. ՟Ե։ Արծր. ՟Գ. 14։ Ճ. ՟Ա.։)
to fry, to fricassee.
· Calfa
Եւ ինքն զաւէնն աթինեալս եւ զտապակեալս եւ զժապաւինեալս նարօտօք ագանէր. յայտ առնէ զյօրինուած ինչ զգեստուց անյայտ։
large box or trunk;
Noah's ark;
coffin, bier;
tomb, sarcophagus, sepulchre, urn.
· Calfa
Զմարմին երանեալ հայրապետին փոխեցին ի հանգիստ՝ եդեալ ի տապանի։ Եւ յետ մահուն կենդանութիւն՝ ետուն ոսկերքն (եղիսէի) ի տապանին։ Բացեալ զտապանն ամենօրհնեալ, եւ զբաղձալին իւր ոչ գտեալ. (Ղեւոնդ.։ Յիսուս որդի.։ Շար.։)
Tabernacle-bearer.
· Calfa
Զտապանակակիր տախտակացն, զհնոյն օրինաց, եւ զնորոյս աւանդութեան. (Նար. առաք.։)
coffer-shaped.
· Calfa
Ի վերայ արծաթապատ կազմածին, որ տապանաձեւ յօրինեալ կայր. (Ճ. ՟Ա.։)
mattress;
cushion.
· Calfa
Այլք այլ իմն սկիզբն օրինացն այնպիսի ընթրեաց առնեն, եւ տապաստակս եւ բարձս բազումս նմին պատրաստականս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
dice.
· Calfa
Ընդ տապեղուլունս զբօսանել, եւ յանօրէն տեսիլս թատերցն դեգերել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
Կէսք ի ձէնջ ի լիցս ընթանան, եւ կէսք ի տապեղուլունսն (կամ ի տապեղելունսն. գրի զկնի եւ ուլունք). (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Տապեան.
· Calfa
Իբրեւ ծագել արեգական տապեռանդն զօրութեամբ իւրով. (Եփր. յես.։)
cf. Տարր;
letter, character;
letter, episite;
book;
աստուածեղէն —ք, the Holy Scriptures;
մարգարէական —ք, the prophecies;
—ք կանոնականք, canons, constitutions, statutes, written laws.
· Calfa
Աբրամ ... աբրաամ. եւ ձայնդ՝ իբրու տառի այբին կրկնեցելոյ. բայց զօրութեամբ՝ մեծի կարծեաց օրինաց ցուցանէ զփոփոխումն։ Յաւելուած միոյ տառին զայն նշանակէր։ Տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբան. (Փիլ. իմաստն.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։ Շ. բարձր.։)
Առընթեր միշտ ունելով զյոլովութիւն տառից. յորս պարապեալ հանապազ հմտասցի. Խոսր. Երգ է զիմաստս երրորդ տառով։ Եւ անտեղեակ քերեալ տառին։ Զյունականս տառ (զօրինակ սաղմոսի). (Շ. յիշ. առակ. եւ եդես։ Լմբ. սղ.։)
anagram;
առնել —, to anagrammatize;
յօրինող տառադարձութեան, anagrammatist;
յօրինումն տառադարձութեան, anagrammatism.
· Calfa
tribulation, affliction, anguish, distress, grief, trouble, vexation, pain, torment, fatigue, misery, misfortune, disaster.
· Calfa
loaded with misfortunes, with trouble, poor, pitiable, unhappy, miserable.
· Calfa
Ըստ ձեւոյ տառապելոյ միոյ, որ շրջիցի խնդրիցէ օրըստօրէ զբաւականութիւն աւուրն։ Տառապելոց յարկ ապաւինի. (տառապեալ ոչ միայն վասն աղքատութեան ցուցանէ, այլեւ ի ճոխութենէ հոգւոյ նուաստացեալ. Արծր. ՟Ե. 41։ Շ. բարձր.։)
written;
copyist.
· Calfa
Որոց կեանց վարուք զարդարեալ նկարագիծ է տառատիպ օրինացն աստուծոյ. (Յիշատ. փիլ.։)
ten;
ի — ամսոյն, on the tenth of the month;
— անգամ, ten times;
— —, by tens.
· Calfa
Յամսեանն եօթներորդի՝ ի տասն ամսոյն։ Որ օր տասն էր ամսոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 29։ Թուոց. ՟Ի՟Թ. 7։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 4. 12։ Եզեկ. ՟Ի. ՟Ի՟Դ. 1։)
ՏԱՍՆ. Իբր Տասներորդ օր. δέκατος decimus.
ten-stringed;
decachord, lyre, harp.
· Calfa
Արի՛ք ննջեցեալք երգով ընդառաջ, շարժեա՛ զտասնաղիդ՝ դաւիթ օրհնութեամբ. (Տաղ.։)
Այսօր դաւիթ հայրն քո յօրինեսցէ զլարս տասնաղւոյն իւրոյ. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
ten-fingered.
· Calfa
Ժամ հաւաքմանն տասներորդն. զի եւ մեք տասնամատնեայ ոտիւք գնացաք ի չարիս, եւ գործեցաք զանօրէնս տասնմատնեայ ձեռօք. (Տօնակ.։)