to cause to possess or acquire;
cf. Սըտացուցանեմ.
Ստացուցեալ նմա զիմասթեանն զհանճար։ Զի ի նմա ստացուսցէ զանախտութիւն։ Երկայն ժամանակօք ստացուցանէ։ խորհուրդ ստացուցանել (այսինքն խորհրդազգած առնել). (Փիլ.։)
cf. Ըստգիւտ.
Յաղագս կերակրոցն սրբոց, յոր եւ տէր եւ ամենայն ծառայք իւր ոչ ըստգիւտ համարեցան մերձենալ ի ժամանակի. (Սարկ. հանգ.։)
sterile.
ՍՏԵՐՋ գրի եւ ՍՏԵՐԴ. (լծ. հյ. ստերիւր. եւ յն ոդէրիթի՛ս, իսդէրօն ). στερηθής, ὐστερῶν . Կասեալ եւ պակասեալ ի ծնանելոյ. ամուլ առ ժամանակ մի. յետնեալ սխալեալ ի ծննդենէ.
Ի ձմերան ստերջ են ամպք (ի ջերմութենէ), վասն որոյ եւ ոչ ձայն կարեն արձակել. իսկ ի գարնանային ժամանակի յղանան զհարստութիւնն. (Շիր.։)
cf. Ստնդիաց.
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Ստնդիաց.
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
Օրէնս ստորագրեաց։ Նզովս ստորագրեցին։ Ոչ խուն մի ստորագրին։ Որ ի կանուխ ժամանակաց ստորագրեցեր տնօրէնութեան քոյ զտեղի։ Ստորագրէ բոլոր ի վերայ տախտակի. (Անան. ի յհ. մկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Նար. մծբ.։ Շար.։ Շ. յկ. ՟Ի՟Է։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
Ոչ է հնար այնմ՝ որ յառաջ քան զյաւիտեանս էր, ընդ ժամանակաւ ստորանգիլ. (Ճ. ՟Դ.։)
inferior;
earthly, terrestrial.
Հայցեսցուք ստորնայինքս զվերնայինն։ Ստորնայնոցս մոռացումն։ Զամենայնիւ զանց արարեալ զստորնայնովքս եւ զժամանակէիւքս. (Վրդն. պտմ.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Տօնակ.։)
to specify, to express;
to ascribe, to attribute.
Են այսոքիկ ըստորոգողք բազում, եւ բազում ժամանակաւ իսկ ըստորոգեալք. (Պղատ. սոկր.։)
drawn by four horses;
— կառք, coach and four.
Ո՛ որ չորեքերիվարեան որպէս կառաց գիր՝ զտարերս դասեալ, եւ կառավարելով զժամանակս. (Պիսիդ.։)
full moon.
Որ ինչ հայի ի ժամանակ լուսնի լրացելոյ՝ յետ չորեքտասան աւուրց ծննդեան իւրոյ.
of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
Քառապատիկ շրջաբերութեամբ ժամանակի մաքրելով՝ չորեքօրեայ ջերմութիւնք (այս ինքն տենդս) գործեն. (Պղատ. տիմ.։)
the number four;
four.
Զչորեակ թիւն ի քառասնեակն յաւելցուք, զի ոչ թուով երրեկաց ժամանակ չափեսցի, կամ չորրեկաց ծննդոց յանցելոց. (Միսայէլ խչ.։)
guard, sentinel, sentry, vedette.
Յորժամ պահայոյզքն շրջիցին, եւ փողովք եւ քնարօք ի ժամանակս ձմերայնւոյ ի քնոյ զարթուցանեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
fastened, tied with a tie-piece;
sustained by a buttress;
cf. Պահանգ.
Պահանգակապ շինուած ի ժամանակի շարժման ոչ կործանեսցի. (Սիր. նոր. ՟Ի՟Բ. 19։)
cf. Պահանջումն.
Զիրաւացին առնուլ ի ժամանակի ըստ ուղիղ դատման պահանջանս վրիժուց. (Սարկ. քհ.։)
preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
Շինէ քաղաք զտեղի պահպանութեան գնդին հայոց, ուր յառաջագոյն զգուշանային Եփրատու։ Բազում ժամանակք են մեր՝ զի յանձն է մեզ պահպանութիւն բանտիս. (Խոր. ՟Բ. 26։ Եղիշ. ՟Ը։)
to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.
Ամենավայելուչ գեղեցկութեամբ գարնանայինս իմն զարդարեալ պաճուճի ժամանակ. (Պիտ.։)
successor, heir, inheritor, descendant;
noble, nobleman, prince, lord.
Պայազատս ազգաց հանգոյն բազմութեան ժամանակին յառաջ բերէին։ Կարգ ըստ կարգէ ի նոյն յեռեալ յարէ զնորին յետնոց պայազատացն զհամար։ Սոցա (այսինքն Մատաթիայի Յուդայ) պայազատք զիշխանութիւնն հրէիցն վերստին նորոգեցին։ Զորոց ամենեցուն իսկ (թագաւորացն Եգիպտոսի) քուրմքն ունէին զմատեանս ... ի պայազատաց ի պայազատս ակւանդեալ։ Ոչ եւս պայազատ ի պայազատէ ի քահանայական ազգէն կային քահանայք Աստուծոյ ... այլ աննշանաւորք ոմանք, եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
to brighten, to become clear;
to shine, to glitter, to sparkle, to be resplendent;
to shine, to render oneself illustrious, to flourish, to signalize or distinguish oneself, to be remarked, to become a person of note.
Ի ժամանակի այցելութեան իւրեանց պայծառասցին. (Իմաստ. ՟Գ. 7։)
like a pilgrim.
Իսկ ես աստանօր պանդըխտաբար՝ ըստ հալածանաց ժամանակին՝ նստեալ կայի ի մէջ Գուգարաց եւ վրաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Պանդոկապան.
Ասացից պանդոկապետ լինել արանցն, որ յամենայնի արիագոյնք (այս ինքն լաւագոյնք) են ի ժամանակի. (անդ. ՟Ժ՟Ա։)
to besiege, to invest, to beset, to blockade, to occupy, to shut, to encircle, to enclose, to surround;
Ի բազում ժամանակաց հարեալ եւ պաշարեալ եմք ի հոգի եւ ի մարմինս մեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
Պաշտեսջի՛ք զԱստուած ի լերինս յայսմիկ։ Տեառն Աստուծոյ քում երկիրպագցես, եւ զնա միայն պաշտեսցես։ Պաշտել զնա սրբութեամբ եւ արդարութեամբ։ Զոր պաշտեմն հոգւով իմով։ Պաշտիցէք զՏէր Աստուած մեր զամենայն ժամանակս։ Զոր դուք յանծանօթս պաշտէք։ Պատարագօք զերեսս սորա պաշտեսցեն մեծամեծք ի ժողովրդոց.եւ այլն։
defence, protection, guard, auspices, patronage, stay, support, favour;
apology, intercession;
service, office;
ընդ պաշտպանութեամբ օրինաց, under the aegis of the Law.
Ոչ անտես արարեր յամենայն ժամանակի եւ յամենայն տեղի քոյով պաշտպանութեամբ Տէր. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։)
devout, pious, religious.
Որ այնց ժամանակաց պաշտօնասէր քահանայքն էին։ Ա՛րք աթենացիք, ըստ ամենայնի իբրեւ պաշտօնասէրս տեսանեմ զձեզ. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 19։ Գործ. ՟Ժ՟Է. 22։)
where, whither;
while;
when, on;
where ? in what place ?
— զի, whereas;
— ուրեմն, hardly, scarcely;
at last, finally;
— ուրեք, where, in whatever place, wherever;
— եւ, — եւ իցէ, wherever, wheresoever, any where, no matter where;
— եւ իցեն, wheresoever they may be, wherever they are;
— եմ, — իցեմ ես, where am I ?
— է նա, where is he ?
— գնաց, where is he gone ?
— եւ ուստի՞ եկն, how and whence came he ?.
Ամենեւին ո՛ւր ուրեմն ի բացեայ յայնց ժամանակաց պատմի. (կանխագոյն. տէ՛ խելմը առաջ) (Եւս. քր. ՟Ա։)
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Ի վախճան ժամանակիս երեւեալ նմա, եւ խօսեալ ընդ մեզ նովաւ, ասէ ուրեմն որ ասացն. (Մագ. ՟Ե։)
somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.
Վկայեաց ոչ ուրեք։ Քանզի ասէ ուրեք։ Յորժամ ուրեք յամիցէ։ Յետ բազում ժամանակաց թէ ուրեք (այսինքն երբէք) գայցէ ի տուն։ Ոչ ուրեք առաքեցայ.եւ այլն։
separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.
Զհիւպատսն ուրոյն ուրոյն զատցուք։ Զժամանակսն յանցնիւր ուրոյն ուրոյն բաժինս բաժանեցից. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Չարաբաստիկ.
Ըստ ժամանակին չարաբախտ (կամ չարաբաստ) զոք լինել, եւ բարեբախտիկ. (Իգն.։)
ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.
Գուցէ հասանիցեն ինձ չարիքն։ Զի մի՛ տեսից զչարիսն՝ որ գտանիցեն զհայրն իմ։ Հրեշտակն որ փրկեաց զիս յամենայն չարեաց։ Զիա՞րդ կարիցեմ տեսանել զչարիս ժողովրդեան իմոյ։ Փրկելով ոչ փրկեսցեն զնոսա ի ժամանակի չարեաց իւրեանց.եւ այլն։
passion, suffering, torment, pain, vexation, torture;
— քրիստոսի, our Lord's Passion;
—նս կրել, to suffer;
—ն, —նացն, Passover;
առ քեզ արարից զ—նացն, I will keep or eat the Passover with you.
Իջուցանիցեմ զծերութիւն հօր մերոյ չարչարանօք հանդերձ ի դժոխս։ Տեսանելով տեսի զչարչարանս ժողովրդեան իմոյ։ Ժամանեցին ինձ յաւուրս չարչարանաց (յն. չարեաց)։ Որ զայսպիսի չարչարանս կրեցին։ Օրինա՛կ առէք եղբարք՝ չարչարանաց եւ երկայնմտութեան զմարգարէսն։ Տանջանք չարչարանաց։ Գերութեան չարչարանք։ Ոչ են արժանի չարչարանք ժամանակիս հանդերձելոց փառացն։ Որպէս առաւելան չարչարանքն քրիստոսի ի մեզ։ Զի ես զչարչարանս քրիստոսի ի մարմին իմում կրեմ (յն. զսպիս)։ Չարչարեսցեն զնոսա ամիսս հինգ. եւ չարչարանք նոցա իբրեւ զխայթոցս կարճի. եւ այլն։
Եւ զիա՞րդ, ասեն, յայնժամ ասացան չարչարանքն. քանզի յայնժամ չարչարեցաւ վասն մեր քրիստոս։ Վարդապետ ասէ, թէ առ քեզ արարից զչարչարանացն։ Չասաց միայն, եթէ զչարչարանացն առնեմ, այլ եւ զմիւսն եւս յաւելու, եթէ ժամանակ իմ մերձեալ է։ Զայս առնէ, զի միանգամայն աշակերտացն ստէպ յիշեցուսցէ զչարչարանացն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ եւ Ոսկ. մտթ.։)
of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.
to measure;
to examine, to ponder, to weigh;
to judge, to conjecture;
to reward, to return like for like;
to versify, to make verses;
չափեաց նմա վեց չափովն գարի, he gave him six measures of barley.
Չափեցին չափովն։ Չափեսջիք երկուս հազարս կանգունս։ Ո՞ չափեաց ափով իւրով զջուրս, եւ զերկինս թզաւ, եւ զերկիր ամենայն քլաւ։ Մանէ, չափեաց աստուած զթագաւորութիւն քո, եւ վախճանեաց զնա։ Ոչ բազմաժամանակեայն է, եւ ոչ որ թուով ամացն չափիցի։ Որով չափով չափէք, չափեսցի ձեզ։ Անձամբ յանձինս զանձինս չափեն (մեծացուցանելով զանձինս).եւ այլն։
disunion, disagreement, variance.
Եւ ի մէջ եբրայեցւոց բազում ինչ չմիաբանութիւն կրի։ Ի ժամանակագրութեանն կարի իսկ չմիաբանութիւն գտանի ի մէջ երկոցունց կողմանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
very cold, icy, freezing.
Զմտաւ ածէր զբնուի աշխարհի, զի պարզ եւ սառնամանուտն էր, եւ զժամանակն՝ զի ձմերային էր. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Սառնասառոյց.
Սաստկասառոյց ձմերանն դառնութեան։ Գիշեր մի պարզ եւ ցուրտ՝ դառնաշունչ օդով սաստկասառոյց։ Սակաւ մի ժամանակ երեւի սաստկասառոյց, եւ ապա ապականի, եւ կորընչի. (Արծր. ՟Բ. 6։ Սիսիան.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
form, fashion, manner, resemblance;
custom, habit, usage;
յայնմ —ի, in that state;
ըստ —ի, so as, as;
այսպիսի —իւ, so, in such a manner.
Այլ սարս է գրոց զմինչդ դնել յանյայտական ժամանակի։ Մինչն սարաս է աստուածային գրոց՝ եդեալ սահման անհասկանալի. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
to appropriate, attribute, ascribe or impute to oneself.
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
axle, axis, pivot.
Կառավարելով զժամանակս, անցուցանել զկենցաղոյս սեռն առեզաւ սովորականաւ, եւ անուաւ անցուցելով. (Պիսիդ.։)
clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.
Կառավարելով զժամանակս, անցուցանել զկենցաղոյս սեռն առեզաւ սովորականաւ, եւ անուաւ անցուցելով. (Պիսիդ.։)
born today.
Այսօրածին. եկեալ ի ծնունդ ժամանակեայ.
sowing.
ակօս պատառելով ի ժամանակի սերմանահանութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)