abstaining from flesh.
· Calfa
Եթէ ոք մսահատ լիցի (կամ մսահատի) վասն պղծութեան, նզովեա՛լ լիցի. (Կանոն.։)
to abstain from meat.
· Calfa
Եթէ ոք մսահատ լիցի (կամ մսահատի) վասն պղծութեան, նզովեա՛լ լիցի. (Կանոն.։)
cf. Մսանունք.
· Calfa
Այսոքիկ երակք եւ շնչերակք լինին գնդաձեւ իմն մանուած առ մսանամբքն, ուրանօր սպիատակաթոյրն հիւթ մտանէ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Դ։)
clothed in flesh, incarnate;
fleshy, plump.
· Calfa
Յինէն գայթագղեցէք վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս։ Վասն մսապատ լինելոյ մարդկեղէն մարմնոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ Երզն. մտթ.։)
butcher;
մանուկ —ի, -'s boy;
cf. Մսավաճառանոց.
· Calfa
Ոչ լինի ի մսավաճառսն ճանճ, կամ այլ ինչ ի վերարկուսն. (Ճ. ՟Գ.։)
price of meat.
· Calfa
Ցուլն քարկոծ լիցի. եւ վաճառեալ յայլազգիս՝ զմկսգինն յաղքատս տայցեն. (Մխ. դտ.։)
to be or feel cold, to grow frigid, to suffer cold;
to catch cold, to take a cold;
մսի ձեռն իմ, my hands are cold.
· Calfa
Յոլովք մսեալք եւ ծայրատեալք լինէին։ Ի ձմեռնային սառնամանեացն մսեալք ծայրատէին. (Յհ. կթ.։)
to emaciate, to become extenuated.
· Calfa
Բառ անստոյգ, որպէս յն. ἁπολεπτήνομαι extenuor, premor. որպէս թէ Սղիլ, սղանալ, բարականալ, կամ տափակիլ. կծկիլ որպէս զմսեալն. (թերեւս գրելի է, Մռողիլ, ի բառէս Մռուղ. զոր տեսցես)
to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.
· Calfa
βιβάζομαι, ἑπεχειρέω, ἑπιτίθημι aggredior, impono եւ այլն. Մտօք բերիլ, կամ խորհել. կամիլ. յօժարիլ. անկղիտանալ. ցանկալ. թեւակոխել. ձկտիլ. շարժիլ. ձեռնամուխ կամ ձեռներէց լինել. երկնել. համարձակիլ. իշխել. դնել ի մտի առնել ինչ չար կամ բարի, եւ բուռն հարկանել.
diligent, prompt, ready;
—, — իմն, — սիրով or կամօք, willingly, voluntarily, with good will, heartily, cheerfully, with pleasure;
candidly, frankly, sincerely.
· Calfa
ἠδύς suavis, lubens եւ այլն. Ուր իցէ դիւրութիւն կամ անդորրութիւն մտաց եւ սրտի. անդորր. քաղցր. եւ Դիւրալուր. յօժարակամ. որ ինչ լինի սրտի մտօք եւ ամենայն ոգւով.
spread throughout, very extended, universal, general;
— ծով, the Ocean;
— օդ, atmosphere.
· Calfa
Ինքն ժամանակն այն զսքանչելիսն յոյժ համատարած առնէր. այսինքն մեծահռչակ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
resembling, similar, like, conform.
· Calfa
Աթոռքն ... որոց համատիպք են արքեպիսկոպոսք եւ այլն։ Նմին համատիպ լինել. (Լմբ. պտրգ.։)
of the same age, coetaneous.
· Calfa
Ելին եւ ի զօրացն պարսից համատիք նոցա. (Խոր. ՟Գ. 37։)
numeral letter.
· Calfa
Համարագիր թուականին Ողբ էր. (Վրդն. պտմ. այսինքն ի թուին հյ. ՟Ո՟Ղ՟Բ, անցին ողբալի անցք։)
control.
· Calfa
Գիտեմ եւ զոր վախճանին, եւ զհամարահատին զժամանակ, եւ զանաղերսելի զդատաւորն. (Ոսկ. ՟ժ. կուս.։)
control, giving in or rendering of accounts.
· Calfa
Յետ կատարման այնր ահաւոր համարատուութեան. (Կլիմաք.։)
frank, free, bold;
plain, sincere, without ceremony;
determined, resolute;
wide, extended;
cf. Համարձակաբար.
· Calfa
Խնդրէ ինքն համարձակ լինել. (Յհ. ՟Է. 4։)
Ցանկալի են՝ քո (մեղաւորիդ) աղօթք աստուծոյ՝ քան զսրբոյն եւ զհամարձակին. (Ոսկ. ես.։)
Համարձակ լիցի գնալ ընդ նա եւ ագելոյն. յն. մինչեւ անցանել ընդ նա ագանելեօք. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 15։)
εὑρύχωρος latus, liber τολμηρός audax. Համայն արձակ. բացարձակ. ընդարձակ. անարգել. անվեհեր. աներկիւղ. ազատ. յանդուգն. եւ Համարձակութիւն. թոյլտուութիւն. թոյլ տուեալ ինչ. եւ Համարձակելի.
more openly;
—, —ս, cf. Համարձակ.
· Calfa
Անզանգիտելի սրտիւ համարձակագոյնք. (Պիտ.։)
cf. Համարձակաբարբառ;
— լինել, to speak freely, frankly, openly, to be plain with, to be accustomed to speak one's mind.
· Calfa
seeing clearly, penetrating, perspicacious.
· Calfa
Համարձակահայեաց լինելով մեք ի նոսա. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Համարձակահայեաց.
· Calfa
Համարձակատես լինել փառաց մեծին աստուծոյ. (Ոսկ. յհ. յիշատ.։)
to grow bold, to have the boldness to, to take the liberty of, to allow oneself, to have the courage, to be daring, to dare, to venture;
կարի իմն —, to presume, to take liberties.
· Calfa
παρρησιάζομαι confio, audeo (որպէս թէ Արձակել զանձն, կամ յարձակիլ) Համարձակ լինել, կամ վարիլ. վստահիլ. քաջալերիլ. զօրանալ. իշխել առնել ինչ կամ ասել ազատաբար. յանդգնիլ.
frankness, hardihood, licence, courage, liberty;
boldness, forwardness;
կարի իմն —, audacity, temerity, venturesomeness;
— առնուլ, to take the liberty to, to permit or allow oneself to;
կարի իմն — տալ, to render impertinent, impudent;
պարտ է համարձակութեամբ ասել, it must be acknowledged;
համարձակութեամբ, cf. Համարձակ.
· Calfa
Ոչ ունի համարձակութիւն առաջի նորա։ Իմաստութիւն ի հրապարակս համարձակութիւն բերէ։ Յանդիմանել, կամ համարձակութեամբ հանդէպ նեղչաց։ Համարձակութեամբ ասել, խօսել, գալ։ Բազում համարձակութիւն է ինձ առ ձեզ։ Համարձակութիւն լինի երթալ.եւ այլն։
Ոչ ի գլխոյ նորա առ զնա (զեւայ), զի գուցէ համարձակութիւն ինչ լինիցի նմա։ Ո՛րչափ ծառոյ համարձակութիւն տուեալ էր նոցա՝ բանսարկուն էր գիտակ. (Եփր. ծն.։)
arithmetical.
· Calfa
Թուականին յարակայանայ համարողականն։ Համարողականն զգալի թուականութեամբն բաղկանայ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։ եւ Ճ. ՟Ը.։ Երզն. քեր.։)
Ուսայ զարուեստս լիով համարողութեան. (Շիր. յղ. կենաց իւրոց.։)
arithmetic, ciphering.
· Calfa
Թուականին յարակայանայ համարողականն։ Համարողականն զգալի թուականութեամբն բաղկանայ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։ եւ Ճ. ՟Ը.։ Երզն. քեր.։)
Ուսայ զարուեստս լիով համարողութեան. (Շիր. յղ. կենաց իւրոց.։)
of the same race or family;
homogeneous.
· Calfa
Ուր ազգք իր, եւ համացեղքն են։ Իւր ժողովուրդ անուանէ վասն համացեղ լինելոյն ամենայն հեթանոսաց. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Թէ զհայրն քո ատեցին, եւ զքեզ ընդ նմա, ո՞վ անսասցէ մեզ համացեղիցիս (ի մէջ մարդկան)։ Զի՞նչ. թէ՝ եւ ի համացեղիցն (մերձաւորաց թշնամանեալ լինիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30. 32։)
of equal glory or honour.
· Calfa
Յամօթ լիցին այնոքիկ, որ զհաճոյն եւ զհամափառ վկայեալն (ի հօրէ՝) վկային հակառակ ուսուցանեն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
little child, boy;
lad;
apprentice, novice, beginner;
scholar, disciple;
new, raw, inexperienced;
ignorant;
— կրպակաց, shop-boy;
— կապեղացի, pot-boy;
— նաւաստւոյ, cabin-boy.
· Calfa
Համբակս անլուաց եւ անաղելի՝ խակակութ պորտոյն խակութեան. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
like a child, childishly.
· Calfa
Համբակաբար՝ ոչինչ յարգէ պատանին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։)
store, deposit;
warehouse;
purveyor;
երկինք նմացօղոյ, the heavens shall drop down dew.
· Calfa
Համբարակ եւ պահապան աստուածային կտակարանացն։ Եդիցն զուխտ իմ ի մէջ իմ եւ քո՝ յայտնէ համբարակ եւ պահպանութիւն առաքինւոյ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 40։)
to warehouse;
to provide, to furnish food, to victual, to revictual, to lay in a stock of, to store;
to lay by, to hold in reserve, to amass, to gather, to treasure up.
· Calfa
Նաւ գործել, եւ համբարել ի ներքս ռոճիկս եւ ըմպելիս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
lifting up, elevation, ascension, rising, ascent;
Ascension-day.
· Calfa
Զերանելի յարութիւնն, զաստուածապէս համբարձումն։ Յարութեամբ քո, եւ համբարձմամբդ յերկինս. (Պտրգ. Շար.։)
Խմոր՝ վասն լինելոյ համբարձման եւ պղպջման. (Փիլ. բագն.։)
cf. Ամբարտակ;
towering, puffing up.
· Calfa
Պարսպելով եւ համբարտակ շինելով զերկիր երկնի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 82։)
credit, honour, repute;
renown, fame, reputation, name, glory, celebrity;
news, intelligence, rumour, report, tidings;
արագաթեւ —, flying report, swift, speedy renown;
— բարեաց, good repute;
յեղակարծ, սուտ, չար —, strange, false, ill news;
— մեծ ստանալ, to win a great reputation;
վնասել անձին —ոյ, to damage one's reputation;
աղարտել զ— իւր, to tarnish one's renown;
կորուսանել զ—ն, to get an ill name;
չունել զ—, to be unknown, of no reputation or renown;
աղարտել զ— ուրուք, to blacken or ruin the reputation of;
—ի հարկանիլ, to become public, to divulge;
to become famous, renowned, celebrated, far-famed, to be in vogue, request or fashion;
ձախողակի — հանել or ընթացուցանել զումեքէ, to spread abroad an evil report about one;
— հանել, տարածել, to raise, sow or spread the news;
— ընթանայ, it is said that;
the story runs;
ելանէր, հնչէր, տարածէր, ի դուրս յաճախէր —, the report spread;
— քաջութեանն ընդ ամենայն կողմանս ընթանայր, the fame of his courage spread every where;
եւ ել — զնմանէ ընդ ամենայն կողմանս գաւառին, and there went out the fame of him through all the region round about;
—ի հարեալ է խաղս, this play is very popular;
cf. Շռինդ.
· Calfa
Համբաւն տարածէր յամենեցունց լսելիս. (Խոսր.։)
Զհամբաւն ամենայն ուրեք լսելի առնէին. (Իգն.։)
messenger, newsbringer.
· Calfa
Ոչ փախստեայ համբաւաբեր լիւդացւոցն թողեալ. (Խոր. ՟Բ. 13։)
having a name worthy of envy, famous, renowned, far-famed.
· Calfa
Սպանումն աբէլի համբաւաւոր էր ի մէջ ժողովրդեանն նոցա. (Եփր. եբր.։)
to celebrate, to sing the praises of, to praise;
to make public, to divulge, to let out, to noise or rumour abroad, to publish, to make known every where.
· Calfa
Զորմէ համբաւեն լինել եւ այլն. (Յհ. կթ.։)
to have patience, to be patient, to endure, to suffer, to support, to bear, to undergo, to sustain;
to persevere, to remain firm and constant, to persist;
to wait;
— յամուսնութէնէ, to live single;
to live continently, chastely;
որ համբերեսցէ ի սպառ՝ նա կեցցէ, he that shall endure unto the end, the same shall be saved.
· Calfa
patient, enduring.
· Calfa
Համբերողացն նախատիպ երանելին յովբ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ոչ եթէ որում չգտանին պիտոյքն՝ համբերօղ է, այլ որ յաննախանձելի (այսինքն յառատ) վայելչութիւնսն է, եւ չարեացն համբերէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to kiss, to embrace;
*to buss;
— զմիմեանս, to kiss or embrace each other;
— ակամայ, to kiss unwillingly;
ստէպ —, to be always kissing;
— ձեռս, զաջ ուրուք, to kiss the hands;
համբուրեաց ընդ նմա, he kissed him.
· Calfa
Համբուրեա՛ զիս ո՛րդեակ. եւ մատեաւ համբուրեաց զնա։ Համբուրել զորդեակս իմ։ Համբուրեաց արքայ զաբեսաղոմ, կամ զբերղելի։ Համբուրեաց իւրաքանչիւր զընկեր իւր. (այսինքն համբուրեցին զմիմեանս։) Համբուրեցից զհայր իմ եւ զմայր իմ։ Անկեալ զպարանոցաւն պօղոսի՝ համբուրէին զնա. եւ այլն։
cf. Համեղաճաշակ.
· Calfa
Բոյսս ... տարազոց մրգոց, համեղահամ դիւրամոքելիս կրից կոկորդաց. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)
well flavoured, pleasant to the taste, savoury.
· Calfa
Համեղ ճաշակաւ, կամ ախորժելի ճաշակելեաց. համեղ, համով, անուշ.
to become well flavoured, sweet, appetizing;
to be agreeable to.
· Calfa
Համեղասցի ի ճաշակելիս մտաց մերոց խոհարարութիւնք իմանալի խորտկացն. (Խոսր.։)
exquisite flavour, agreeable taste, relish.
· Calfa
Աղ չափաւոր խառնել ի կերակուր՝ զանհամեղութիւն ի համեղութիւն ածէ. իսկ աւելին կամ պակասն յանհամութիւն ածէ. (Մեկն. ղկ.։)
aromatics, spice;
sauce, seasoning, stew, ragout, high seasoned sauce;
dressing of meat, condiment.
· Calfa
Զազգի ազգի համեմանսն ընդ միմեանս խառնեալ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։ (Գուցէ լինի եւ Համեմունք։))
to season, to flavour;
to scent, to aromatize, to spice, to powder;
— աղիւ, to sprinkle with salt, to salt.
· Calfa
Բանն ձեր յամենայն ժամ լի շնորհօք տեառն իբրեւ աղիւ համեմեալ լիցի. (Կող. ՟Թ. 49։)
modest, decent;
reserved, moderate, temperate.
· Calfa
Ընդ զարդարելի ձեւով ընդ պարկեշտիւ եւ համեստիւ մտցէ։ Խօսի համեստ հայեցածոք. (Փիլ. քհ. ՟Է։ եւ Փիլ. տեսական.։)
Ահագին ընտրութիւն լինելոց է համեստ եւ հաստատ ատենիւ. (Երզն. մտթ.։)
σώφρων, σεμνός modestus, honestus καθεστώς compositus. Զգաստ, որպէս Պարկեշտ. ամօթխած. հեզ. հանդարտ. ցածուն. նազելի. պատկառելի. պատուական. եւ Չափաւոր. խոհական. զգօն.