ardently longing for, sighing after, very desirous.
· Calfa
Յօրինուածով յարդարել ... տարփատենչ տեսողացն. (Ասող. ՟Գ. 47։)
to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.
· Calfa
Ձայնէր ի վիմին հրեշտակապետն այսօր, տարփողէր կանանցն զուարթ, յարեաւ խաչելեալն. (Շ. տաղ.։)
cf. Տարփանք.
· Calfa
Հարկաւորեալ յայնժամ լնուլ զտարփումն եղբօրն, բացեալ զգերեզմանն. (Դիոն. թղթ.։)
Պարեմք հոգեպէս տարփմամբ ... Ստացար քեզ օրհնաբանս անձկով տարփման։ Զտարփումն անյագ սիրոյն որ առ նտ. (Նար. կուս. եւ Նար. երգ.։)
to play on the harp.
· Calfa
Հարկանել զտաւիղ, եւ յօրինել նուագել տաղս եւ սաղմոսս.
Ընթանայ դաւիթ ի մէջ սիոնի ... եւ տաւղէ նոցա զերգս օրհնութեան (կամ սրբութեան). (Եփր. արմաւ.։)
flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.
· Calfa
Ուսումն չափական երկայնութեան եւ տափարակի եւ խորութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to flat, to flatten, to plane.
· Calfa
Տափարակէր զտեղին։ Իբրեւ զպարտէզ տափարակեալ. (Մագ. ՟Լ՟Ը։ Վրդն. օրին.։)
cf. Տափակութիւն;
flattening.
· Calfa
Նուազագոյն ըստ վայրին տափարակութեան գնասցեն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
to deform, to render ugly, to disfigure, to distort.
· Calfa
Հրոյ զօրութիւն այն է, զի զանպիտան աղտ եւ ժանկ խառնեալ ընդ ոսկւոյ եւ արծաթոյ, եւ զնա տգեղացուցեալ, սրբել. (Իգն.։)
to sign with the cross, to make the sign of the cross.
· Calfa
Մի՛ իբրեւ զկուսաց պսակս օրհնեսցեն, այլ իբրեւ երկակին տեառնագրեսցեն։ Որպէս երկակի՝ ուռ տեառնագրեալ՝ ի գլուխ դիցեն. (Կանոն.։)
որպէս լտ. signo sanctam crucem, vel sancta cruce. յն. σημειόω, σφραγίζω . Գծագրել զտէրունական նշան զսուրբ խաչն. խաչակնքել. կնքել դրոշմել խաչիւ կամ զխաչ. օրհնել նշանաւ խաչի. երեսը խաչ հանել, խաչ հանելով կամ սուրբ խաչով օրհնել.
sign of the cross;
— կնքոյ;
baptism.
· Calfa
σφράγισμος, σημεῖον signaculum, signum. Խաչկնքումն. ձի եւ դրոշմ եւ օրհնութիւն նշանի խաչին.
offering for the poor;
divine.
· Calfa
Կանոն տեառնական օրհնելոյ. (Մաշտ.։)
cf. Տիրամայր.
· Calfa
Կանայք այնոքիկ (իւղաբերք) անուամբ կոչին տեառնամայրք. այսինքն որպէս մարք եղբայր անուանելոց յիսուսի. կամ քորք տիրամօր կուսի. (Եղիշ. յար.։)
the Saviour's brother (St. James Ap.).
· Calfa
Աստուածեղբայր. եղբայր տեառն. մականուն յակոբայ արդարոյ, որ էր որդի կղէովպայ եղբօր յովսեփայ աստուածահհայր կոչեցելոյ.
Candlemasday, Purification, Penthesis.
· Calfa
Կանովն տեառնընդառաջին։ Քարոզ տեառնընդառաջին։ Թէ բարեկենդանի դիպի տեառնընդառաջին. (Շար.։ Գանձ.։ Հ=Յ.։) Որ ռմկ. կարճելով եւ խանգարմամբ հնչման ասի՝ Տէրնընտաս, տէրընտասի օր. զոր յետինք ոմանք կամեցան ըստ կամի մեկնել՝ Տէր ընդ այս, յամարելով եւ աւանդութիւն նոր, թէ ընդ արեւելեան դուռն փակեալ (որ օրինակ էր կուսին) անցեալ իցէ տէրն ի գրկի մօր իւրոյ եւ կուսի.
ἁπάντησις occursus (Domini), sive Purificatio B.V.M. Տօն քառասնօրեայ գալստեան յիսուսի ի տաճարն՝ յանդիման լինել տեառն ըստ օրինաց։
Son of God;
son of a freeman or noble;
—ք, sons of illustrious families.
· Calfa
Աստուածորդի. որդի տեառն աստուծոյ՝ տէր, եւ տրակից հօր՝ միածին բանն.
fixed in place, firm, stable, immovable, constant, stationary;
lieutenant;
vicar;
capitular;
substitute.
· Calfa
Որք ի հաւատս յեցեալ են իբրեւ ի խարիսխ ինչ տեղակալ հաստատեալ կան։ Ոչ զտեղակալ ջուրցն, որ զտեղեալ՝լ զմի եւ զնոյն կայանս ունին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Վեցօր. ՟Դ։)
cf. Տարգալ.
· Calfa
ասացաք յաղագս կրակի, թէ կերակ է, եւ տըրգալն՝ տարգալ, եւ սըղոցն՝ սողոց, Առաջադիր կարէ լինել տ, եւ ր. օրինակ իմն՝ տրգալ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
s. mus. division.
· Calfa
Ո՞վ է տրոհիցն առ երգս բարի բաշխօղն, զարժանիսն բաշխելով. եւ որո՞յ են (այն) օրէնք ուղիղք. պխ. փողահարին, եւ փանտեռնահարին. (Պղատ. մինովս.։)
to rot, to become rotten, to grow putrid or corrupt, to spoil;
to fester.
· Calfa
Յորժամ անկեալ փլանի, տրորի հաստատութիւն նորա ի փլանելոյ անտի եւ ի տրորելոյ։ Հարեալ տրորեալ մաշիմք մեք ի մեղա եւ յանօրէնութիւնս մեր. (Եփր. աւետար.։)
humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.
· Calfa
Ոչ ունելով զօրինակն ի տրպաց եւ յաննշանից։ Զմի ոք ի տրպաց եւ ի փոքունց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Բ։)
to compassionate, to be afflicted for another, to share another's grief or care.
· Calfa
Ընդ խնդացեալսն ուրախակից լինել, եւ ընդ տրտմեալսն տրտմակից՝ իմոյ հովուութեանս են օրէնք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
to displease, to discontent, to afflict, to chagrin, to pain, to grieve;
to cast a gloom over, to darken.
· Calfa
Տրտմեցուցանեն զզօրս երկնաւորս. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
sorrow, chagrin, affliction, dejection, sadness, melancholy;
cf. Ընկղմիմ.
· Calfa
Բազմացուցիս զտրտմութիւնս քո. տրտմութեամբ ծնցես որդիս։ Տրտմութեամբ կերիցես։ Սա հանգուսցէ զմեզ ի գործոց մերոց, եւ ի տրտմութեանց ձեռաց մերոց։ Որդի անմիտ՝ տրտմութիւն է մօր։ Ոչ եւս յաւելու տրտմութիւն ի սիրտ նորա։ Ոգի՝ որ ի տրտմութեան իցէ, թախծեալ շրջի։ Ընդ ուրախութիւնս ոչ խառնի տրտմութիւն։ Նորոգեցան ի վերայ նորա տրտմութիւնք բազումք։ Ի հովտէս տրտմութեան. եւ այլն.
Առ ի՞նչ է քոյ այդ մեր տրտմութիւնդ։ Նստոյց ի սուգ տրտմութեան զամենայն զօրականսն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
sad, sorry, afflicted, chagrined, melancholy, dull;
sadly;
— լինել, to be sorry, grieved, to have one's heart full of affliction or sorrow.
· Calfa
Ընդէ՞ր տրտում ես անձն իմ։ Տրտում է ոգի իմ կամ անձն իմ մինչեւ ի մահ։ Որպէս սգաւոր եւ տրտում։ Ընդէ՞ր տրտում են երեսք ձեր այսօր.եւ այլն։
Զօրհանապազ տրտում գնայի։ Ընդէ՞ր տրտում գնամ ես ի նեղել թշնամւոյ իմոյ. (Սղ. ՟Ե. ՟Խ՟Ա. ՟Խ՟Բ։)
complaint, grumbling, murmur, lament, cry, quarrel;
complaining, murmuring;
— ունել, to make a complaint, to complain;
— լինել, cf. Տրտնջամ;
— առնել, to dissatisfy, to discontent.
· Calfa
Ետես՝ եթէ զօրքն ամենայն տրտո՛ւնջ են զդեմետրեայ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 39։)
sleeplessness, wakefulness, vigil, vigilance, watch.
· Calfa
Յաւուրն վերջնում տքնութեան տօնին զատկաց։ Ի մեծի հինգշաբթոջն՝ ծանր նիրհմամբ ի սաստկութենէ բազմօրեայ տքնութեանցն. Ծոմաջան տքնութեամբ։ Ոտանաւոր տքնութեամբ զգիշերն անցուցանէին. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 33։ Փարպ.։ Մանդ.։)
very hot, burning;
— ժամ or — ժամանակ, hot hours of the day;
ի — ժամու աւուրն, in the heat of the day;
— ժամու or ի — ժամու, during the heat.
· Calfa
Իբրեւ զլոյս տօթագին ի մէջօրէի. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 4. յն. տօթ։)
hot.
· Calfa
Անձրեւ սաստիկ ի տօթային ժամանակի դիպեսցի։ Ամառն տօթային։ Ի տօթային եւ ի կիզօղ ժամու. (Վեցօր. ՟Թ։ Շիր.։ Երզն. լս.։)
to solemnize, to celebrate, to feast, to keep a holiday.
· Calfa
Խնդութեամբ ժողովեալ՝ զօրն տօնախմբեսցեն։ Ամի ամի գումարելովք ի նոյն ամսեան զնոյն յիշատակ տօնախմբեն։ Զպաշտօնն յաւէտ հրաշիւք տօնախմբեսցեն ի փառս աստուծոյ։ Բարեխօսութեամբ սուրբ լուսաւորչին, որոյ եւ իւր իսկ տօնախմբիւր յիշատակ. (Ագաթ.։ Կսրիւն։ Ճ. ՟Բ.։ Արծր. ՟Ե. 9։)
Քահանայք եւ ժողովուրդք տօնախմբօղք ծննդեան կուսին։ Տօնախմբեն զյիշատակ լուսոյն ծագողացն։ Ի տօնախմբել զօր յիշատակի կարապետինքում յովհաննու։ Տօնախմբելով զյիշատակ կուսի. (Շար.։)
to feast, to celebrate a feast in company, to solemnize together.
· Calfa
Տօնակի՛ց լիցուք տօնասիրաց։ Զուարճակից լինել եւ տօնակից այսօր. (Ածաբ. յայտն. եւ Ածաբ. ծն.։)
containing the regulations concerning feast-days.
· Calfa
Կարգեալ ամենիմաստն աստուծոյ՝ մովսիսաբեր օրինօքն, նախ զոհիւքն եւ շաբաթուքն, եւ տօնահրաման կարգօք. (Ագաթ.։)
calendar of feasts or high days, ordo, directory, rubric.
· Calfa
calendarium ἑφημερίς ἑπιμήνιος, ἠμερολόγιον . որպէս լտ. Ցուցակ տօնից եւ տօնական պաշտամանց, իբր օրացոյց եկեղեցական. կաղանդացոյց.
to feast, to keep holiday, to celebrate, to solemnize.
· Calfa
Տօնեցէ՛ք զդա տօն տեառն յազգս ձեր։ Օրէն յաւիտենական տօնեցէ՛ք զդա։ Տօնեսջի՛ք զնա տօն տեառն զեօթն օր տարւոյն։ Ուտէին եւ ըմպէին, եւ տօնէին ամենայն աւարօքն մեծամեծօք.եւ այլն։
ἐορτάζω festum ago. Առնել տօն. կատարել զտօն. առնել օր ցնծութեան. տօնախմբել. հռչակել եւ հանդիսացուցանել.
cf. Տօնական.
· Calfa
Մի օր տօնուտ առ ի խնդամտութիւն եւ ի վայելչութիւն հանգստեան։ Անտրտում եւ աներկիւղ կեանս ... զի՞նչ արդեօք իցէ, բայց տօնուտ։ Իբրու ճանապարհ իմն առ ի տօնուտս ածելով ուրախութիւնս. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել.։)
the thirty second letter of the alphabet, & the twenty sixth of the consonants;
five thousand, five thousandth;
It is sometimes confounded with ռ, as : մրմռամ — մռմռամ, ձմեռն — ձմերան. Also with the լ & ղ letters, as : բելիար — պէլիալ. And also with the յ : աներկբար — աներկբայ;
It is sometimes redundant in words, for example : բարժանեմ — բաժանեմ;
There are but few words which commence with this letter, & those are either abbreviations or foreign words, it is rather used as a medial final.
· Calfa
Լծորդ է ընդ մերս ռ, եւ ընդ այլոցն. զոր օրինակ ամառն, ամարայնի. ձմեռն, ձմերան. առնեմ. պրարի. յառնեմ, արի՛. արուեւիւն կամ արիութիւն, առաքինութիւն. որպէս եւ յայլս ռայիւ հնչեցեալն՝ գրի եւ հնչի ի մեզ ր. որպէս աբրահամ, րոբովամ, արամ, արարատ, բոսոր, դոմոր. եւ այլն։
Լծորդ է երբեմն եւ ընդ լ. որ է թոթով. ր. կամ ղ. զոր օրինակ սրանալ, սլանալ. բելիար, ըստ այլոց պելիալ։ Որպէս եւ ռմկ. անխտիր ասի. ըսեր եմ, տեսեր ես, գացեր է. կամ ասել եմ. տեսել ես, գացել է. (որ մերձ եւս է ի գրոց լեզուն, ասացեալ, տեսեալ, գնացեալ)։
Մտանէ եւ ի զարդու սակս որպէս թարմատար ընդ մէջ բառից ինչ. զոր օրինակ ասի՝ բաժանել, բարժանել. բաժին, եւ բարժին. տաժանիլ, եւ տարժանիլ. եւ այլն։
my master, my lord;
master, doctor.
· Calfa
Րաբունք հմուտք վարդապետաց (առաքեալք)։ Րաբունիցն (առաքելոց) պետք՝ երից ընտրեալ աշակերտաց։ Րաբուն երկնային (հրեշտակապետն) դասուք զօրօք յայրն եղեալ. (Գանձ.։)
masterly, doctorally, like a master.
· Calfa
ՐԱԲՈՒՆԱԲԱՐ որ եւ ՐԱԲՈՒՆՕՐԷՆ. Իբրեւ րաբունի. ըստ օրինակի րաբունեաց. վարդապետաբար. տիրաբար. իշխանաբար. վարդապետութեամբ րաբունոյն մերոյ յիսուսի քրիստոսի.
Րաբունաբար վարդապետիմք, յօրինակէ տեառն խրատիմք։ Րաբունաբար վարդապետէ, քեզ զբարիս ուսուցանէ։ Րաբունաբար իմաստնանաս, եւ հանճարով փարթամանաս. (Ժմ.։ Շ. այբուբ.։ Շ. յիշ. առակ.։)
Րաբունաբար մինդ ի յէից իմաստութիւն հօր, եւ այլն. (Գանձ.։)
to teach, to instruct, to give precepts.
· Calfa
Յօրինեալ զադամ, եւ նմա րաբունեալ։ Գործել նմա րաբունեալ։ Իսրայէլեանցն միշտ րաբունեալ. (Գանձ.։ Տաղ.։)
cf. Հրաշակերտ.
· Calfa
Րակերտ էին արարչութեան՝ եւ փրկական տնօրէնութեան։ Րակերտ ի նա (կամ րակերտեա՛) համասեռիցս ելս՝ ըստ քեզ վերաբերիլ յառ ի քէն ծագումն. (Շ. այբուբ. եւ Շ. տաղ.։)
cf. Երամ.
· Calfa
Նոյն ընդ Երամ. (պ. ար. եբր. րէմ, րամ. որպէս եւ րէմէ, երամակ արածելի) Ջոկ. ժողով. համօրէն բազմութիւն. հոյլ. խումբ. դաս.
cf. Երամեմ.
· Calfa
Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)
whole, total, all together.
· Calfa
Իբր Երամիկ, երամական. բոլորական. միահամուռ. համօրէն. (չէ՛ շփոթելի ընդ Ռամկական)
Րամից հրեղինաց՝ րամկական զօրաց։ Րամկական երամ որդւոց քո տոհմից. (Գանձ.։)
counting the seconds;
casting one's nativity.
· Calfa
Ժամաբաշխն եւ րոպէահամարն։ Ժամաբաշխ րոպէահամար աստեղագէտն. (Վեցօր. -Զ։ եւ Շիր.։)
to assemble, to reunite;
to beseech, to beg;
to drive away.
· Calfa
Որպէս թէ Առյօգել, կամ իբր րամոտել, ժողովել. կցորդել. միաբանել. զօդել. յօրինել.
the thirty third letter of the alphabet, and the twenty seventh of the consonants;
six thousand, six thousandth;
As a prefix to words it is a sign of the dative, for example : ասէ ցտէր, he says to the Lord;
to, as far as;
till;
ցայդ վայր եկեսցես, heither shalt thou come, come thus far ! ցմեծ ժամս, for long time;
կասկածեմ ցառաւօտն, եւ հառեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն, suspicions assail me till morning light, from break of day fear torments me till evening.
· Calfa
Ասաց տէր ցտէր իմ։ Հարցին զնա. զնոսա. ցՊետրոս. ցո՛ր. ցո՛ ոք։ Մինչեւ ցօրս ցայս։ Մինչեւ ցօրն ցայն։ Մինչեւ ցօրն ցայն։ Մինչեւ ցե՞րբ. եւ այլն։
Զոր օրինակ ջուրք, ջուրց. հանուրք, հանուրց. սայք, սայց. համանգամայնք, մայնց, այնք, այնց։ Անսովոր է ասելն առ Փիլոնի, սմինց, նմինց. եւ այլն։
lowness;
modesty, moderation, sobriety, decency;
humiliation;
humility;
vileness, meanness, baseness;
ցածութեամբ, with a lowly air, meekly, modestly;
meanly, basely.
· Calfa
Ցածութեամբ վարի աստանօր, թէ ես յոյժ հեռի եմ ի նորա փառացն. (Շ. բարձր.։)