coverlet;
shelter.
անճառ խոնարհութեամբ մարմնազգեցին ծածկարանաւ. (Անան. եկեղ։)
մերթ՝ Տեղի թաքստի. ապաւէն. հովանի. պարտըկօղ.
Յոյս ապաւինելոց, ծածկարանդ փախուցելոց. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
to cover;
to hide, to conceal;
to dissimulate, to mask, to cloak, to veil.
Ծածկել ընդ աւազով, յագարակի, ի ներքոյ բեւեկնոյն։ Զպատուիրանս իմ ծածկեա՛ յանձին քում։ Ծածկել զբան, զխորհուրդ։ Ծածկելով ծածկեալ իցէ յառնէն։ Ոչ աչաց իմոց։ Հեծութիւն իմ ի քէն ոչ ծածկեցաւ.եւ այլն։
Ջուրն ծածկէր զամենայն լերինս բարձունս։ Խորք ծածկեցին զնոսա։ Ծածկեաց ամպն զլեառն. կամ զխորանն։ Ծածկեաց բորոտութիւնն զամենայն մորթ մարմնոյն։ Ծածկեաց զնա հանդերձիւ։ ծածկել զառականս, զմեղս, զգլուխ, զմարմինս, զարիւն, զերեսս։ Ծածկեսցէ հողով։ Մինչ նաւին ծածկել յալեաց անտի։ Ծածկել ընդ հովանեաւ ձեռին, կամ ի հովանի թեւոց. եւ այլն։
veil, muffler;
roof, cover, refuge, shelter.
ձորձովն՝ զոր արկին զերեսօք նորա, զծածկոց սրտից մերոց վերացոյց։ Փառաւորեցար իբրեւ զմովսէս, ընկալ ծածկոց իբրեւ զնա. (Բրսղ. մրկ.։)
Բարեկամ հաւատարիմ՝ ծածկոց զօրաւոր եւ ամրացեալ թագաւորութիւն. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Ծխեսցի հուր բազում ի տանն, եւ ելանիցէ հասանիցէ ծուխն մինչեւ ի նա ի ծածկոց առաստաղացն. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։) (կամ ըստ այլ ձ. ի ծակուց։)
Դիւրաւ առնոյր զծածկոց երեսաց կտակարանացն աստուծոյ. (Ուռհ.։)
act of hiding;
occultness, secrecy, mystery;
cover, covering.
Ամպ ծածկութիւն նորա։ Եդ զխաւար ծածկութիւն իւր։ Յարկ ծածկութեան անձրեւոյ։ Ծածկութեամբ նորոց գեղարդեանց. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 14։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 12։ Ես. ՟Դ. 6։ Դատ. ՟Ե. 8։)
Հայր ծնաւ ծածկութեամբ (զորդի) յառաջ քան զյաւիտեանս. (Եփր. ծն.։)
burrowing;
— առնել, to drive into a hole;
to cause to dwell in caverns;
— լինել, to enter a hole.
ԾԱԿԱՄՈՒՏՔ ասին Փռիւգացիք, կամփռիգեան աղանդաւորք. (որպէս թէ ըստ յն. ասղնեգործք)
to bore, to pierce, to perforate, to make a hole;
— զբանակ, to break out of camp.
Ծակեցին զբանակն այլազգեաց, եւ բերին ջուր դաւթի. (Եփր. թագ.։)
to be bored or pierced;
ծակեցաւ պալարն, the abscess has broken.
cf. Ծակոտկեան.
Զդրունս յաւանս վանեայս, ակիւղաս ասէ, յականս ծակոտկէնս ... (կամ) ի տախտակս վանեալս. (Ոսկ. ես.։)
pore
Երկու ճարմանդ առ օղ մի, աստի եւ անտի առ եզերբ փեղկիցն ծակտի կապուտակաւ կատարեալ. (Վրդն. ել.։)
floriferous, flowering, bearing flowers.
Գաւազան ծաղկաբեր, յորում աստուած տպաւորեցաւ. (Ոսկիփոր.։)
adorned with flowers, flowery;
palm-sunday;
— բոլորք, garland, wreath of flowers.
Ծաղկօք զարդարեալ. ծաղկաւէտ. եւ Ուռճացեալ կամ վայելչազարդ իբրեւ զծաղիկս.
Ծաղկազարդ պսակ կուսից, եւ մարգարիտ սուրբ հաւատոյ. (Շ. տաղ հռիփս.։)
ԾԱՂԿԱԶԱՐԴ. գ. Տօն արմաւենեաց՝ յաւուրս գարնանային ծաղկաւէտ վայելչութեանց. ծառզարդար. որպէս եւ Երկրորդ ծաղկազարդ ասի կիւրակէն զկնի համբարձման, զի յայնժամ ըմտ կարգի պաշտամանց լինի վերստին ընթերցուած աւետարանաց բուն ծաղկազարդի։ Շար. խորագր։ Տօնացոյց.։
to adom with flowers.
Խաղանշան խորհուրդ ծաղկազարդեալ գաւազանին. (Անան. եկեղ։)
covered or loaded with flowers.
ԾԱՂԿԱԶԳԵԱՑ ԾԱՂԿԱԶԳԵՍՏ. ἁνθοφόρος . Ըմտ յն. ոճոյ, իբր Ծաղկաբեր. ունօղ կամ բերօղ յինքեան զծաղիկս. ծաղկաւէտ.
(Գարունն) ծաղկազգեստ պատմուճանաւ զարդարէ զմայրս ամենեցուն զերկիր. (Պիտ.։)
cf. Ծաղկազգեաց.
ԾԱՂԿԱԶԳԵԱՑ ԾԱՂԿԱԶԳԵՍՏ. ἁνθοφόρος . Ըմտ յն. ոճոյ, իբր Ծաղկաբեր. ունօղ կամ բերօղ յինքեան զծաղիկս. ծաղկաւէտ.
(Գարունն) ծաղկազգեստ պատմուճանաւ զարդարէ զմայրս ամենեցուն զերկիր. (Պիտ.։)
cf. Ծաղկազերծ.
Վեր ի վերոյ առաքինութիւնն երեւեալ՝ դիւրաւ ծաղկաթափ լինի։ Զի մի՛ ցամաքեալ՝ ծաղկաթափ լիցի դդմենին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 16. եւ Փիլ. յովն.։)
flower-gathering;
— առնել, to gather flowers, to cull.
ԾԱՂԿԱԺՈՂՈՎ ԱՌՆԵԼ. ἁνθολογέω colligo flores. Ժողովել, հաւաքել, քաղել ծաղիկս, կամ որպէս զծաղկունս.
flower-stand.
Ծաղկակալ սկտեղբն իբր զինու վարեցաւ. (Խոր. ՟Բ. 66։)
interwoven with flowers;
— պսակ, garland.
Ծաղկահիւս բրաբիոնս։ Ծաղկահիւս պսակաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
floriform, flower-shaped;
ընդ — ալիս ընդխառնիլ, to sail on placid waters.
Ծով մանրագոյն ալեօք ծաղկաձեւ զդէմս իւր անցաւորացն ցուցանէ. (որ եւ զկնի Ծիծաղական ասի. Սարգ. յկ. ՟Բ։)
culling or gathering flowers;
compiling;
extract;
abstract;
summary, anthology;
— առնել, to gather flowers, to cull;
to extract, to collect, to compile;
— երթալ մեղուաց, to rifle the flowers, to gather honey.
ԾԱՂԿԱՔԱՂ ԱՌՆԵԼ, կամ ԼԻՆԵԼ, կամ ԵՐԹԱԼ. ἁνθολογέω flores decerpo, colligo. Ծաղկաժողով լինել. քաղել զծաղիկս, եւ հատընտիր բանս հաւաքել, համառօտել.
flowered;
party-eoloured;
figured, embroidered.
Ծաղկեայ պսակ (կամ ծաղկէ պսակ) Եդաւ ի գլուխ նորա. (Հ=Յ. փետր. ՟Ա.)
cf. Ծաղկեայ.
Ծաղկեայ պսակ (կամ ծաղկէ պսակ) Եդաւ ի գլուխ նորա. (Հ=Յ. փետր. ՟Ա.)
to cause to flower or flourish;
to adorn with flowers.
ԾԱՂԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ԾԱՂԿԵՄ. ն. Տալ ծաղկիլ. յուռթի եւ բարգաւաճ առնել. ծաղկաձեւ փայլեցուցանել. պայծառացուցանել.
Այս արիւն զպատկերն թագաւորական ծաղկեցուցանէ ի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
that has shed its flowers, withered, faded;
— լինել, to lose the flowers, to fade, to wither.
Որ դիւրաւ ընկենու զծաղիկս իւր. ծաղկաթափ. ծաղկազերծ.
flower-garden.
Եմուտ ի ծաղկոցն արքունի։ Դարձաւ թագաւորն ի ծաղկոցէ անտի. (Եսթ. ՟Է. 7. 8։)
laughable, funny, ridiculous, ludicrous, burlesque.
Ծաղրալից տեսողաց։ Զծաղրալիցն յաւելուն (բան). (ՃՃ.։)
cf. Ծաղրալից;
risibility.
ծաղրականաւ այպանմամբ հեգնեաց. (Նար. առաք.։)
Դիոգենէս ծաղրական մանաւանդ, եւ պատրող, քան թէ իմաստասէր. (Նոննոս.։)
to writhe, to twist, to twine, to wind round;
— զերեսս, to grin, to make grimaces at, to jibe.
Ծամածռեալ խաթարել զմիտս մեր խորհին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to chew;
to reflect, to ruminate.
Ծամէին զլեզուս իւրեանց յախտէ ցաւոցն. (Յայտ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Ձկունք եթէ զջուր սոդոմայեցւոց ծամեսցեն, մեռանին. (Եփր. աւետար.։)
supreme, extreme.
Յերկաքանչիւրոց ծայրագունիցն զմիջինն կալաւ իւր վայր բնակութեան։ ծայրագոյն գահ, աշտիճան, պատուականութիւն, բարութիւն, չարիք, դսրովանք եւ այլն. (Պիտ.։)
Ծայրագոյն նաւամարտք էին աթենացիք. (Նոննոս.։)
topful, well filled, very full;
complete, fulfilled, perfect;
— պարապմամբ, in detail, exactly, minutely, in every particular.
Լցաւ ծայրալիր հոսմամբ գետն կուր. (Կաղանկտ.։)
red at the extremities;
— արեգակն, rising sun.
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (յն. ըստ իմաստից եւեթ) (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
blunted, pointless;
cut off, mutilated, maimed, mangled;
— առնել, to blunt, to render pointless;
to cut off the extremities, to mutilate, to maim, to mangle;
to lop off;
to retrench, to curtail, to abridge.
ԾԱՅՐԱԿՈՏՈՐ ԾԱՅՐԱԿՏՈՒՐ. ἁκροτηριάζων, -ζόμενος, ἡκροτηριασμένος , πηρωθείς mutilatus, mutilus κατακεκομμένος detruncatus, concisus. Ոյր ծայրքն են կոտորեալ. չարաչար կտրատեալ. ծայրաքաղ. խեղ. պակասաւոր. կցկտուր. ծարերը կոտրտած՝ կտրտած, կտորբրդուճ
Եօթանասուն թագաւորք ծայրակտուրք ձեռօք եւ ոտիւք էին. (Դատ. ՟Ա. 7։)
ծայրակտուր առնել զմարմինն, կամ զկրօնաւորսն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Վրդն. պտմ.։)
cf. Ծայրակոտոր.
ԾԱՅՐԱԿՈՏՈՐ ԾԱՅՐԱԿՏՈՒՐ. ἁκροτηριάζων, -ζόμενος, ἡκροτηριασμένος , πηρωθείς mutilatus, mutilus κατακεκομμένος detruncatus, concisus. Ոյր ծայրքն են կոտորեալ. չարաչար կտրատեալ. ծայրաքաղ. խեղ. պակասաւոր. կցկտուր. ծարերը կոտրտած՝ կտրտած, կտորբրդուճ
Եօթանասուն թագաւորք ծայրակտուրք ձեռօք եւ ոտիւք էին. (Դատ. ՟Ա. 7։)
ծայրակտուր առնել զմարմինն, կամ զկրօնաւորսն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Վրդն. պտմ.։)
to excel, to surpass, to arrive at the highest degree of;
ծայրացեալ, extreme, utmost, furthest.
Առաքինութեամբ ծայրացեալ։ Ի վեր քան զամենայն առաքինութեանց ծագ ծայրացեալ է։ Ծայրացեալդ (այսինքն ի ծայրն հասեալդ) ամենայն առաքինութեանց։ Զյաւէտ ծայրացելոյ բոլոր լրութեան կաթուղիկէ եկեղեցոյ։ Նմանեալ ծայրացելոյ առաջնորդին ձերոյ. (Մագ.։)
cf. Ծայրակտուր առնեմ.
ἁκροστηριάζω, κολούω, κολοβόω trunco, mutilo. Հատանել զծայրս. ծայրակոտոր՝ ծայրակտուր՝ ծայրաքաղ առնել. յապաւել. յատանել. ծայրը կամ ծայրերը կտրել.
"cf. Ծայրակոտոր առնեմ;
to abridge, to shorten;
to cull, to gather, to extract, to compile, to make a collection or selection;
to recapitulate;
to refer briefly, to touch in passing, to say in few words."
Ոչ եթէ ծայրաքաղ ինչ արարեալ՝ օդաբանս կամ սրավարս խօսեցաւ. (Ագաթ.։)
Ոչ ունէր զբաւանդակ արուեստն, այլ աստի եւ անտի ծայրաքաղ. (կտորբրդուճ) (Շիր. յղ. կենաց իւրոց.։)
ԾԱՅՐԱՔԱՂ ԱՌՆԵԼ. κεφαλαιόω summatim attingo ἑκλέγω seligo եւ այլն. Ծաղկաքաղ առնել. ընտրանաւ քաղել. համառօտել. բովանդակել.
Ծայրաքաղ արարաք վասն ձերոյ հրաւիրանաւ հաւատոցն։ Զոր այժմ առ ժամանակ մի ծայրաքաղ արարաք. (Կոչ. ՟Դ։)
acropolis, citadel.
Ցանկութեանցն յաղթիցէ սեռի, յորժամ ի ծայրաքաղաքն բանականին հրամանին կամաւորապէսն անսալ ոչ կամիցին. (Պղատ. տիմ.։)
Ի ծայրաքաղաքին վայրին (գաւառին՝) բնակելով պահապանք. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
Ուստի՞ դու զանծինն առեալ ունիս, եւ կամ զանսկիզբն՝ զքո զծայրաքաղաքսդ (իբրու կանգնեալ ընդդէմ մեր) (Առ որս. ՟Զ.) (վրիպակաւ գրի, զծայրաքաղսդ։)
shameful, contemptible, ridiculous, ignominious, infamous;
— or ծաղր եւ — առնել, to cover or load with ridicule, to subjct to contemptuous merriment;
— or ծաղր եւ — կալ, to be lost to all sense of shame.
αἱσχρός, -ή, όν, αἱσχήμων turpis, probrosus, indecorus, ignominiosus καταγέλαστος irridendus եւ այլն. Մերկ եւ խայտառակ (իբր ամենայն մասամբք ծանուցեալ. կամ որպէս ռմկ. մօրէ մերկ ծնածի պէս) նշաւակ. ամօթալի, եւ Ամօթ. խայտառակութիւն. խախք ու խաւեր. եւ խախքութիւն.
shame, reproach, ignominy, infamy, turpitude;
derision, moekery, raillery;
nakedness, the privy parts.
Զերծից ի նմանէ զհանդերձս իմ եւ զկտաւ իմ, զի մի՛ ծածկեսցէ զծանականս իւր. (Ովս. ՟Բ. 9։)
Այպն կատականաց մերձաւորացն, եւ ծանականս տեսողացն. (Սարգ. ՟ա. պ. 9։)
to dishonour, to ridieule, to sport with, to turn into ridicule.
αἱσχύνω pudefacio. Ծանակ առնել. խայտառակել. իսկ կր. ձ. Անամօթիլ. նշաւակել անձամբ զանձն ամօթալի գործովք. խաղքութիւնը դուրս հանել՝ բանալ, խաղք ընել.
Խայտառակեալ ծանակեալ է թագաւորութիւնն քո. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Ծանականք.
Ընդ խաւար զխաւարայինսն կատարելով ծանակութիւնս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
shallow, fordable;
low ground, flat;
shallows, banks;
ի — ելանել, to be disembarrassed, to get rid of, to extrieate oneself from, to eseape from danger;
ի — հանել, to liberate, to disembarrass, to relieve.
ἑπιπόλαιος levis, non profundus. գրի եւ ՁԱՆԾԱՂ, ԾԱՆԾԱԽ. (լծ. դանդաղ. եւ ցած. եւ սուղ. նոյն եւ թ. սը՛ղ) Անօսր. նօսր. սակաւաջուր, կամ սակաւահող. չունօղ զշատ խորութիւն. որ կամ սակաւահող. չունօղ զշատ խորութիւն. որ ինչ է ի վերին երեսս եւեթ. նմանութեամբ Դիւրիմաց, եւ փոքրիմաց. գռեհիկ, գռեհկական. հասարակ.
արժան է հաստատուն հիմամբք սկզբնաւորել. ապա եթէ ծածաղ եւ վեր ի վերոյ սկսանիցին, դիւրակործանք լինիցին. (Մխ. առակ.։)
Մի՛ երբէք ըմբռնիլ յայսպիսի ախտս, նաեւ զըմբռնեալսն եւս հանել ի ծանծաղ։ Դիւրին է ի խորխորատից չարեաց ելանել միւսանգամ ի ծանծաղ։ Յաղքատութենէ երկնչի, եւ ի սակաւ ինչ վնասուց. եւ եթէ սակաւ ինչ ի ծանծաղ ելանիցեն, յայնժամ եւ՛ս աւելի կասկածեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Գ. 4. եւ 14։)
gravity, seriousness.
Տե՛ս թէ որպէս ծանրաբար գրեն յաղագս նոցա, որ դաւաճանօղքն էին. (Ոսկ. գծ.։)
heavy, onerous;
oppressive;
difficult.
Ծանրաբեռինս կենդանեացն ընդ այսպիսի սպասաւորութեամբք լծեաց. այսինքն զբեռնաբարձս. (Նիւս. կազմ.։)
Նաւ մի ծանրաբեռն ի ծովեզերին եղեալ. (Սոկր.։)
to oppress, to overload.
φορτίζω, -ομαι onero, -or ծանրացուցանել բեռամբք (մանաւանդ զանձն). բեռնաւորել։ Առաւել՝ կ. հ. բեռնաւորիլ ծանր բեռամբք. եւ Ծանրաբեռն լինել.
Մի՛ ծանրաբեռնեսցուք առաւել քան զոր կարեմս բերել. (Ածաբ. մկրտ.։)
Մեղաւորքն ծանրաբեռնեալք անօրէնութեամբ. (Զքր. կթ.։)
heavy, ponderous, weighty, burdensome.
Նաւ ծանրաբերձ. (տպ. ծանրաբեռն. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
dear, costly, of great priee, precious;
very dear, very costly;
— գնի դնել, վաճառել, to buy or sell dear.
Զմարգարիտ պատուական եւ ծանրագնի (կամ ծանրագին). (Եփր. աւետար.։)
morose, melancholy, sombre;
— տրտմութիւն, deep grief or sadness.
Ծանրաթախիծ հոգւով՝ մեծաւ կոծով եւ անհնարին աշխարանօք պաշարեալք. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
rather deaf, hard of hearing;
grating, insupportable.
Մերթ իբր Դժուարաւ լսելի, կամ տանելի. տաղտուկ.