Definitions containing the research հին : 2367 results

Կոկոզանամ, ացայ

vn.

to grow proud, puffed up;
to walk, to act or to talk in a-stately, boastful orimposingmanner;
to strut, to stalk.

· Calfa


Կոկոզիմ, եցայ

vn.

cf. Կոկոզանամ.

· Calfa


Կողմն, մանց

s.

flank, side;
side, part, party;
climate;
confine, quarter, canton;
country, soil, region, land;
հակառակ —, the wrong side;
the opposite party;
տկար —, weak side;
ի մի —, aside, apart;
առ ի —, slantingly, awry, sideways, laterally;
ի մի — թողուլ, to set apart, to lay aside;
ի — լինել, անկանիլ, to lean on one's side, to lay oneself down, to repose;
ի — առնել ի վերայ մահճաց, to place in bed, to put to bed;
— տալ, to recede, to retreat, to draw back;
ի — ելանել, to retire from, to withdraw oneself, to stand aside;
ունել զ— ուրուք, to take up the cudgels for, to take one's part, to range oneself on the side of, to side with one;
երկոցուն իսկ կողմանց հաճոյ լինել, to run with the hare hold with the hounds, to contrive, to stand well with opposite parties;
ոչ միում յերկոցունց կողմանցն լինել ձեռնտու, to preserve neutrality, to remain neutral;
նստաւ ի կողմանէ նորա, he sate near him;
յայսմ կողմանէ, on this side;
ի միւս կողմանէ, on the other side;
յերկոցունց կողմանց, on both sides;
ի կողմանց կողմանց, from different parts;
ի միոյ կողմանէ զմիւսն, from one side to the other;
through through, right through;
յամենայն կողմանց, on all sides or hands;
from all quarters, everywhere;
յինէն կաղմանէ, on my side;
on my part, as for me;
ի ձէնջ կողմանէ, from you;
in your name.

· Calfa

NBHL (1)

Անկցին ի կողմանէ քումմէ Հազարք։ Ընդ չորս կողմանս սրահին։ Յաջմէ կողմանէ տաճարին։ Ի կողմն արեւելից։ Յարեւելից կողմանէ։ Ընդ կողմն հիւսիսի։ Ի հարաւոյ կողմանէ։ Ի չորեցունց կողմանց նորա։ Ի կողմանս տապանակին.եւ այլն։


Ճռաքաղ

s.

grape-gleaner.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրեւ զճռաքաղ զհետ կթողաց հասի յօրհնութիւն տեառն. (Սիրաք հին. լ. 16։)

Ճռաքաղ առնել զայգի, կամ զմնացորդս, կամ զձիթենի, կամ զձեղ, կամ ի նմանէ հազարս հինգ արանց։ Եղէ իբրեւ զճռաքաղ ի հունձս։ Ճռաքաղ եղեն ի վայրկեան ժամանակի.եւ այլն։


Մազդեզն, զանց

s. adj. Mazdeisnan, follower of Zoroaster;
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.

· Calfa

NBHL (1)

Կալաւ զօրէնս մազդեզանցն, այսինքն զմոգուցն։ Զանաստուած մազդեզանց աղանդան յանձն առեալ պաշտէին։ Աւերէր զատրուշանսն մազդեզանցն. իսկ զմազդեզունսն հրաման տայր հրով խորովել. (Բուզ. ՟Դ. 23. 59։ ՟Ե. 1։) Յորս հին տպ. եւ այլ ձ. ունի, մազդեզաց։


Մակաբերութիւն, ութեան

s.

inference, conclusion, conjecture, supposition, hypothesis.

· Calfa


Մակագրեմ, եցի

va.

to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.

· Calfa

NBHL (1)

Տէրունեան օրինացն ի հինգ գիրս վերագրեցելոց առաջինն կոչի եւ մակագրի լինելութիւն (այսինքն ծնունդք, կամ արարածք). (Փիլ. իմաստն.։)


Մակաղատեղ, ի, ից

s.

fold, sheep-fold;
pen, sheep-cot.

· Calfa


Մահացու, աց

adj. s.

deadly, mortal, mortiferous, pestilential;
cf. Մահկանացու;
mortal;
—ք, mortals;
mankind;
— մեղք, հիւանդութիւն, վէրք, թշնամի, deadly sin;
mortal sickness;
fatal wound;
deadly enemy.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մահացուաց յերկիր ի խոնարհ։ Զմոխիրս անարգ մահացու։ Ո՛վ մահացուդ ի կենդանեաց։ Իբր զերկրածին մահացու մարմին։ Անմահին փառաց՝ մահացու զանգուածով քարոզք։ Անապականք, եւ ոչ մահացու։ Ել ի հովտէս մահացուաց երկրօ. (Նար.։)


Մահացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to die, to put to death, to slay, to kill;
to mortify.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ոչ կամեսցի մահացուցանել զնա (զհին մարդն) հաւատովք, եւ ի ձեռն հաւատոցն թաղել զնա յաւազնին, նովիւ մեռանիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)


Մահիկ, հկաց

s.

lunula, crescent, waxing or waning moon;
crescent shaped ornament, lunette;
meniscus;
— եղջիւրք, the horns of a crescent.

· Calfa

NBHL (1)

Մահիկ՝ լուսնաձեւ իմն զարդ պարանոցացն. զի մահիկ ասեն զձեւ լուսնին մինչեւ ի հինգ եւ ի վեց աւուրս. (Գէ. ես.։)


Մահկանացութիւն, ութեան

s.

mortality, mortal state.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսեալ զմահկանացութիւնն ընդ անմահին խառնեալ. որ է բանին աստուծոյ մարմնաւորութիւն. (Նիւս. երգ.։)


Մաղզմայ, ից

s.

patine;
plate, dish.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ սկհին եւ մաղազմային (կամ մաղըզմային). (Ոսկիփոր.։)


Մաղկատիմ, եցայ

va.

to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.

· Calfa

NBHL (1)

Գթացեալ ողորմի հարելոցն եւ մաղկատելոցն յօձից սատակմանէ։ Օձ էր՝ որ սպանանէր, եւ որ սպանանէրն՝ նոյն եւ մաղկատէր. եւ ի ձեռն միւս օձին տեսլեան՝ մաղկատեալքն ընդունէին զառողջութիւն։ Մաղկատեալք յառաջին հին թիւնից վիշապին։ Արարիչ ամենեցուն, եւ բոլորեցունց նորոգիչ, եւ ունի զմարմին մաղկատելի, այլ ոչ մաղկատող. եւ մաղկատի ի մարմին, այլ ոչ յոգի. (Եղիշ. խաչել.։)


Մայրանման

adj.

cedar-like.

· Calfa

NBHL (1)

Անտառախիտ լեառն, եւ եկեղեցին հին եւ նոր կտակարանօք. (Ոսկ. ամբակ.։)


Մանկագոյն

adj.

youngest, younger, minor, under age.

· Calfa

NBHL (2)

Երկին՝ ի միոջէն, եւ յառաւելեալ տեսակէն, զոր կոչեն մանկագոյնքն (այսինքն նոր փիլիսոփայք) հինգերորդ էութիւն։ Երիցագոյն եւ առաջին ասասցի իմաստունն, եւ մանկագոյն եւ վերջին՝ ամենայն անզգամն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)

Մկրտչին եւ աստուածաբանին (յովհաննու) անունն (ի) հին գրեանն մի է, բայց մանկագոյն հարքն մեր փոխեալ են, ըստ որում եւ միտք անուանցն այլափոխին. յովանէս՝ ձայն, եւ յովհաննէս՝ հնազանդութիւն. (Վրդն. աւետար.։)


Մանկանամ, ացայ

vn.

to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.

· Calfa


Մանուած, ոց

s. fig.

spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.

· Calfa

NBHL (1)

Տե՛ս, թէ ո՛րպէս ոլորէ զբանն մանուածով՝ ի նահապետացն, ի մարգարէիցն, ի զաւակէն՝ որ ըստ աւետեացն, շարամանելով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)


Հոյզ, հուզոյ

s.

sap, juice;
extract;
mucilage.

· Calfa


Հովասուն

adj.

airy, well-aired, fresh, cool;
brought up in a fresh, breezy place;
— վայրք, cool, airy places.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն տենչանաց կնոջ իւրոյ ի լեռնային հովասուն վայրաց, որ ի մարաց աշխարհին հովասուն սնեալ էր. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Հրաժարական, ի, աց

adj. s.

renouncing, abdicating, resigning, taking leave of;
resignation;
leave of absence;
տալ — ողջոյն, to take one's leave, to say good-bye, to bid farewell to;
— կեանք, retired or solitary life.

· Calfa


Հրամայական, ի, աց

adj.

imperative, imperious, lordly, dictatorial;
s. gr. imperative mood.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհութիւնք են հինգ, սահմանական, հրամայական, ւ այլն. (Թր. քեր.։)


Հրաման, աց

s.

command, order, injunction, ordination, behest;
permission, authorization, license, leave;
decree, edict;
հակառակ —, counterorder;
—ք, destiny, fate, lot, fatality;
doom;
— հաւատոց, doctrine of faith;
— պատասխանւոյ, oracle;
անդարձ —, irrevocable order;
— հանել, դնել, տալ, to command, to order, to dispose;
to appoint, to decree;
to give leave, to permit;
— առնուլ, — պատուիրանի առնուլ, to obtain leave;
to receive orders or directions;
— տալ վասն տանն իւրոյ, to make one's will;
ես եդի զ—ս զայս, յինէն ել —ս այս, I have signed this decree;
cf. Զէն;
fire-pot.

· Calfa

NBHL (1)

Քակէր զաստեղագիտութիւնն, բառնայր ի միոջոյ զբախտն եւ զհրամանս։ Որք զբախտին եւ զհրամանաց կրօնս օրէնսդրել ժպրհին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 1։ Եզնիկ. ստէպ։ Մանդ. ՟Ի՟Զ։)


Հրապաշտ

cf. Կրակապաշտ.

· Calfa

NBHL (1)

Թողից եւ զհին սովորութեանց բարբարոսաց զհրապաշտ կրակարանին. իմա՛ հրապաշտական։


Հրապարփակ

adj.

surrounded by fire.

· Calfa

NBHL (1)

Պատուար հրապարփակ՝ անմատոյց ընդդիմողացն հինից. (Նար. կուս.։)


Հրացան, ից, աց

adj. s.

throwing, casting or shooting fire;
gun, musket, fusil, piece, arquebuse, rifle, blunderbuss;
— բաղխիչ, գայլախազեայ, կախաղանաւոր, ասղնաւոր, կրկնահար, հողմահար, յետախցիկ, որսոյ, թռչնորսական —, percussion-gun, flint-gun, pendulum-gun, needle-gun, double-barrelled gun, air-gun, breech-loading, sporting-gun or shooting-gun, fowling or birding-gun, musket or rifle;
բաղխիւն —ի, musket-shot;
շռինդ —ի, report of a gun;
հարուած —ի, gun-shot wound;
— բարկութիւն, շանթք, thunder, thunder-bolt;
լնուլ զ—, to load a gun;
արձակել զ—, to shoot, to let off, to discharge, to fire;
չառնուլ հուր —ի, to miss fire, to flash in the pan;
—ք, hail of fire;
musketry.

· Calfa

NBHL (1)

Առ փայեթոնիւ հրացան բարկութիւնն եթւովպացւոց աշխարհին. յն. ἑκπύρωσις incendium. հրդեհ։


Հրդեհեմ, եցի

va.

to burn, to kindle, to set fire to.

· Calfa

NBHL (1)

Տոչորեալ հրդեհեցան։ Հալեալ հրդեհին։ Հագագին դուռն հրդեհեալ. (Յճխ. ՟Ի։ Նար. ՟Հ՟Թ. եւ ՟Ի՟Գ։)


Հիւանդութիւն, ութեան

s.

indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.

· Calfa


Հիւթեղ, աց

adj.

full of humours, plethoric;
juicy, succulent;
— երկիր, fertile, fruitful land.

· Calfa


Հիւպատ, ից

cf. Հիւպատոս.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հիպատւոջն աւսոնիոսի եւ ղոբռիոսի։ Ի հիպատւոջն գրատիանոսի հինգերորդում, եւ յիւրում թէոդոսի յառաջնումն։ Ի հիպատոջն եւ այլն. (Սոկր.։)


Հիւպատոս, աց

s.

consul;
փոխան —ի, vice-consul;
ի —տոջն, during the consulate of.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հիպատւոջն աւսոնիոսի եւ ղոբռիոսի։ Ի հիպատւոջն գրատիանոսի հինգերորդում, եւ յիւրում թէոդոսի յառաջնումն։ Ի հիպատոջն եւ այլն. (Սոկր.։)


Հիւսիսակողմ

s.

north-side, the north, northward;
ի — կղզւոյն, to the north of the isle.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ընդ հիւսիսակողմ յերկայնութիւն քսան եւ հինգ հազար. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 10.) յն. ընդ հիւսիս. πρὸς βορρᾶν ad aquilonem.


Հմուտ, մտաց

adj.

well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.

· Calfa

NBHL (1)

Զնամակն թագաւորական առաքեաց ի ձեռն հմտից ճանապարհին. (Ժող. հռոմկլ.։)


Հնաբուն

adj.

old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.

· Calfa

NBHL (1)

հին եւ բուն. նախնի վաղեմի. կամ Բանիբուն տեղեակ հնութեանց.


Հնագիտակ

adj. s.

learned in the knowledge of antiquities;
antiquary, antiquarian;
—գէտ պատմութիւն, ancient annals.

· Calfa

NBHL (1)

Գիտակ հին աւանդից եւ պատմութենց.


Հնագիր, գրի

s.

paleograph;
ancient historian;
writer of ancient history;
— մատեան, ancient manuscript.

· Calfa

NBHL (1)

Գրօղ զհնութեանց. հին մատենագիր, եւ մատեան.


Հնագրեանք

s.

ancient codes.

· Calfa


Հնամի

adj.

old, olden, ancient, antique.

· Calfa


Հնանամ, ացայ

vn.

to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.

· Calfa

NBHL (1)

παλαόομαι veterasco, antiquor, vetus reddor Հին լինել. յերկարել զժամանակս. յերկարաձգիլ. ծերանալ. եւ Մաշիլ. ապականիլ. փտիլ. հիննալ.


Հնապատմութիւն, ութեան

s.

ancient history.

· Calfa


Հնացուցանեմ, ուցի

va.

to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.

· Calfa


Հնգագլխեան

adj.

five headed;
— գիրք մովսեսի, the Pentateuch.

· Calfa

NBHL (1)

πεντάτευχος pentateuchus, quinque volumina habens. Որոյ են հինգ գլուխք, հատուածք, հատորք. (առ մեօք ասի Հնգամատեան գիրք մովսիսի)


Հնգամարտիկ

adj.

victorious at the pentathlon.

· Calfa

NBHL (1)

πένταθλος, πεντάθλιος quinque certaminibus vincens. Որ փորձ եւ յաղթօղ գտանի ի հինգ մարտս ողոմպիականս.


Հնգաշարժ

adj.

having five movements.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ հինգ զգայութեանցն, որով հնգաշարժ ազդացութեամբն միտք ներգործեն. (Պիտառ.։)


Հնգապատիկ

adj. adv.

quintuple;
five times as much.

· Calfa

NBHL (1)

Մնասն քո արար հինգ մանս, արծաթն քո հնգապատիկ ընտրեալ եւ փորձեալ ի հողոյ. (Մեկն. ղկ.։)


Հնգաքաղաքք, քաց

s.

Pentapolis.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մի հնգաքաղաքացն փոխեալ բնակեցեալ. (այլ ձ. ի մի հինգ քաղաքացն). (Փիլ. իմաստն.։) cf. ՀԻՆԳՔԱՂԱՔԵԱՆ։


Հնգեակ, եկաց

adj. s. five;
fifth;
the fifth part.

· Calfa


Հնգեկին

cf. Հնգապատիկ.

· Calfa

NBHL (2)

πενταπλοῦς quintuplex. Հինգպատիկ. եւ հինգք մի ըստ միոջէ կամ միանգամայն. հնգեկի. հնգեակ.

Արար դուրս ... եւ սեամս հնգեկինս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 32։ (ա՛յլ ձ. հնգեքինս. իբր հինգեքկինս։))


Հնգետասան, ից

adj.

fifteen;
fifteenth.

· Calfa

NBHL (1)

πεντεκαίδεκα, δεκαπέντε quindecim. գրի եւ ՀԻՆԳԵՏԱՍԱՆ. Տասն եւ հինգ. երիցս հինգ. տանսըհինկ.


Հնգետասաներորդ, աց

adj. adv. fifteenth.

· Calfa

NBHL (3)

Յաւուրն կամ յամի հնգետասաներորդի։ Ի հնգետասաներորդի աւուր ամսեանն եօթներորդի։ Հնգետասաներորդ աւուրն ադարայ։ Ի հինգետասաներորդի ամի տէրութեանն տիբերեայ կայսեր.եւ այլն։

Հնգետասաներորդ՝ իշխանն արծրունեաց աշխարհին. (Ագաթ.։)

πεντεκαιδέκατος decimus quintus. գրի եւ Հինգետասաներորդ. Վերջինն ի կարգի հնգետասան թուոց. տասնըհինկերորդը.