to be cut quite short, cut off at the roots.
Եթէ կամին՝ ասէ, մի՛ միայն թլփատեսցին, այլեւ բնաւին իսկ կտրեսցին։
near, next, neighbouring, assistant;
present;
cf. Մօտասեր.
Ոչ միայն մօտաւորացն, այլեւ բացական արեւելեաց. (Ագաթ.։)
proximity, nearness, neighbourhood.
Գործոց արդարոց մօտաւորութիւն՝ մեծաձայնութիւն է (առ) աստուծոյ. (Բրս. սղ.։)
city near the capital;
suburb;
borough;
market-town.
Հրաման առաքեցին յամենայն մօտաքաղաքսն. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 8։) յն. ἁστυγείτων πόλις ... urbi vicina civitas, suburbanus.
to approach, to approximate, to come, go or draw near, to be near.
Մովսէս միայն մօտեսցի առ աստուած, եւ նոքա ոչ մօտեսցին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 29։)
bearded, long-bearded or thick-bearded.
Ունօղ զմօրուս՝ մանաւանդ զերկայն. մօրուքւոր.
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Տառ երկձայն, երբեմն բաղաձայն համարեալ՝ որպէս հ թոյլ եւ անհագագ. եւ երբեմն ձայնաւոր դատեալ՝ որպէս սկզբնաւորութիւն հնչմանցս ե՛, եւ ի՛. ուստի եւ անուն նորա Յի։
Ըստ առաջնոյն ի սկիզբն բառից հնչէ կիսաձայն հ, կամ ը...հ. զոր օրինակ՝ յագ. յածիմ. յամեմ. յանկարծ. յետ. յիսուս. յուզիմ, եւ այլն. այլ ի վերջն մնայ անձայն. զոր օրինակ՝ գայ. տայ. արքայ. գոյ. երեկոյ, եւ այլն։ Բաց ի քանի մի բառից՝ յորոց ի վերջն հնչէ որպէս ե, թերատ. զոր օրինակ, վայ՝, հայ՝. ըստ ոմանց նաեւ բայ՝, մակբայ՝, խոյ՝։
Իսկ ըստ երկրորդին ի մէջ բառից հնչէ որպէս ե՛, կամ որպէս արաբ. եէ՛. լատ. երկայն ի, j. յասելն մեր այո՛. այս, այդ, այն. գայի, գայիր, գայր. արքայից, արքայութիւն. գոյք, գոյից, եւ այլն։
Յ. Դնի ի սկիզբն յատուկ անուանց ուր ուրեք յայլ լեզուս իցէ ի ՝ յառաջ քան զայլ ձայնաւոր. զոր օրինակ Յակոբ յեսու, յովբ, եւ այլն։ Ուստի ի Քեր. երզն. յովհաննէս՝ գրի նաեւ իովհաննէս, զի յայլ լեզուս ասի իօհաննէս, կամ եօաննէս։
Յ. Երբեմն եւ ի մէջ յատուկ անուանց, իմա՛ ընդ երկուց ձայնաւորաց՝ մտանէ զօրութեամբ առ քաղցրութեան հնչմանց. զոր եւ ոմանք ներգործութեամբ գրեն, այն է ասելն Արիստակեայ գրչի.
Եսայի՝ որ էառ զմիջին յիդ, վասն զի բերանն ի լարման կայ, յայն մէջն վասն այնր յի պիտի, որ թերատ չգայ. են եւ այլ անուանխ՝ որ ունին ի միջին յի, բեթսայիդա, միքայէլ, նաթանայէլ։
Յին, Յինէն ասէ մանուկ ընկա՛լ, զայս բան խըրատ՝ յաշխարհի սըգալ. ունայնութեանց ըզքեզ մի՛ տալ, սնոտի խաղօք անըմտանալ. այլ իմաստնոց դրունս գընալ, եւ յուսմանէ ոչ ձանձրանալ. զի մի անձին տաս զղջանալ, յորժամ հընար չէ յետ դառնալ. (Շ. այբուբ.։)
Յ. Նախդիր՝ որպէս Ի. տր. բացառ. եւ ներգոյ. ի սկիզբն բառից սկսելոց ձայնաւորաւ.
Յամենայն ժամ. յայնժամ, յորժամ. յ՝ոյժ. եւ այլն։
Ի ծնանել ձայնին ի յամլոյն՝ ծնաւ զբարբառ զաքարիաս. (Գանձ.։ (ուր անսովոր է գրելն, յի ծնաննելն)։)
Յ. Դնի եւ ի սկիզբն բաղաձայնի, որ զօրութեամբ ունիցի զձայնաւոր ը. զոր օրինակ.
Յ. Որպէս թարմատար՝ կամ ի վայելչութեան եւ կամ ի սաստկութեան սակս դնի ի սկիզբն բառից սկսելոց ձայնաւորաւ, պահելով զնոյն նշանակութիւն. զոր օրինակ նոյն են Աջող, Յաջող. Անկանել, Յանկանել. Ապահով, Յապահով. Եղանակ, Յեղանակ։ Թո՛ղ զզանազանեալս նշանակութեամբ. Ածիմ, Յածիմ. Առնեմ, Յառնեմ. Եղանակեմ, Յեղանակեմ. Հեղում, զեղում, Յեղում. եւ այլն։
Յ. Ի մէջն դերանուանց ընդմտանէ ի քաղցրացուցանել զհնչիւն առընթեր յօդիցս ս, դ, ն. զոր օրինակ՝ քո կամ քոյ, քոյդ, նայն, սորայս, նորայն, նոցայն, եւ այլն։
Իսկ ի վերջն բայից յարի յոմանց, զի մի՛ յանգեսցի բայ ինչ ի պարզ ձայնաւոր, եւ կամ երկարեսցի եւ ե՛ւս ձայնն. զոր օրինակ գրեն՝ արայ՝, սրբեայ՝, կեցոյ՝, լցոյ՝, եւս եւ ո՞յ. իբր արա՛, սրբեա՛, կեցո՛, լցո՛, ո՞. եւ այլն. այլ խափանեալ է առ մեօք այդպիսի գրչութիւն։
cf. Յագեցուցիչ.
cf. Յագեցումն.
Յամենայնի զնոսա խնդրեն, որ են յագեցմունք համեղք եւ գէրք. (Վրք. հց. ՟Դ։)
satiety, surfeit, repletion;
պատառիլ ի յագեցմանէ, to burst with eating.
Յամենայնի զնոսա խնդրեն, որ են յագեցմունք համեղք եւ գէրք. (Վրք. հց. ՟Դ։)
to satisfy, to satiate, to sate;
կշտապինդ —, to surfeit, to cloy, to glut, to stuff, to gorge;
— զցասումն իւր, to vent one's wrath.
Ի վիմէ մեղր յագեցոյց զնոսա։ Յագեցոյց զանձինս քաղցեալս։ Յագեցուցանել զդոսա հացիւ։ Ի պտղոյ բերանոյ այր յագեցուցանէ զորովայն իւր։ Արդարն յուտել իւրում յագեցուցանէ զանձն իւր, եւ անձինք ամբարշտաց կարօտեալք։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէն (անձրեւօք) եւ այլն։ Զքաղցեալս յագեցո՛. (Տէր Իսրայէլ.։)
Սրով զկնի ընթացեալ՝ ոչ դադարէ, մինչեւ յագեցուցանէ զցասումն. ուստի՞ է այն անյագ ցասումն. (Եզնիկ.։)
to be satisfied, to have one's fill;
— յանչափս or կարի իմն, to glut, cram or gorge oneself with;
չյագէր ի հայելոյ, he was never tired of looking at.
Ոչ երբէք յագէին երկայնութեամբ ճանապարհին։ Ոչ յագեցան սաստիկ հարուածովքն ամենայն թշնամիք նորա։ Չարութիւն կամացդ յագեսցի ի մեզ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է. ՟Ը։)
cf. Յագուրդ;
saturation.
Եւ լսելիք յագումն ունին, որպէս որովայնն ի կերակրոց։ Յագումն լսելեաց ոչ առնէ. (Ճ. ՟Ժ.։ Իսիւք.։)
to immolate, to offer up, to sacrifice to idols.
Կերան զյազելովն ի յաշտիցն։ Կերակուր՝ որ յազեալ է յանօրինաց, զայն շունք կերիցեն. (Կանոն.։)
Բնաւ զի՞նչ իսկ յազէր, զի անասունք չեւ եւս էին արարեալ։ Իբր ոչ եթէ յՈրմզդի կամ ի յազելն էր զօրութիւնն, այլ ի գաւազանսն. եւ ոչ գաւազանքն բաւական էին արժանի առնել յազելոյ զանարժանն։ Մոգքն նախ յազեն, եւ ապա սպանանեն զանասունսն, զի յանզգայ ելանիցեն շունչքն ի մարմնոյ անտի. եւ զայն ոչ գիտեն, թէ երկուս մահս սպանանեն, մի յազելովն, եւ միւս եւս փողոտելովն. Եզնիկ.։ (ըստ այսմ թուի յազել լծ. թ. եիւզմէք, ոլորել զպարանոցն, կամ մորթել այսինքն հանել զմորթն. կամ վնասել իւիք. եւ այլն։)
cf. Յախճապակի.
ՅԱԽՃԱՊԱԿ կամ ԱԽՃԱՊԱԿ. ψηπός, ψηφίς lapillus, calculus, scrupis. Խիճ ապակւոյ եւ ընտիր ընտիր քարանց ի յատակս կամ յորմս յեռեալ ի զարդ. որ եւ ՄԱՆՐԱԽԻՃ. մանրամասն. միւսիոն. լայնաբար՝ Ո՛ր եւ է յօրինուած ապակեղէն կամ կճեայ եւ ոսկեզօծ. խիճ, կիճ։
cf. Յախնթորագոյն.
ՅԱԽՆԹՈՐ եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԳՈՅՆ. եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԿԱԳՈՅՆ, ἁνδράποδον , ἁνδραποδώδης, ἁνδραποδωδέστατος mancipium, servus, servilis. գրի եւ ԱԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԸՆԹՈՐ. (ի ձայնիցս, այագ, աք. որ է ոտն. եւ աթուր. կամ ենթ, ընդ որպէս եւ յն. անտրա՛բօտօն, է՝ այր ընդ ոտիւք կամ յոտին. լծ. եւ աղախին) Ստորին որպէս ստրուկ եւ ծառայ. ծառայական, ռամկական. ցած. թանձր. խոշոր. վարի, հաստ. գապա.
Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)
rude, rough, common, vile, low, vulgar, trivial;
servile.
ՅԱԽՆԹՈՐ եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԳՈՅՆ. եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԿԱԳՈՅՆ, ἁνδράποδον , ἁνδραποδώδης, ἁνδραποδωδέστατος mancipium, servus, servilis. գրի եւ ԱԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԸՆԹՈՐ. (ի ձայնիցս, այագ, աք. որ է ոտն. եւ աթուր. կամ ենթ, ընդ որպէս եւ յն. անտրա՛բօտօն, է՝ այր ընդ ոտիւք կամ յոտին. լծ. եւ աղախին) Ստորին որպէս ստրուկ եւ ծառայ. ծառայական, ռամկական. ցած. թանձր. խոշոր. վարի, հաստ. գապա.
Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)
audacious, venturesome, overhasty, inconsiderate, imprudent;
precipitately, headlong, furiously, impetuously, rashly, at a venture, or random, audaciously, insolently;
indiscreetly, without discretion or consideration;
— քաջութիւն, impetuous courage;
— խիզախել, to venture headlong, to expose oneself to great peril.
Որ զամենայն յախուռն յանդգնեսցին. (Սեբեր. ՟Թ։)
cf. Յախուռն.
cf. Յախուռն.
to fall sick.
Որք ի գազանս եւ յանասունս յանդգնին, նման են այնոցիկ՝ որ ընդ դեւս յախտին. (Կանոն.։)
to travel, to visit different places, to rove, to ramble, to roam, to wander;
to lounge;
to stray;
to circulate;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, to travel by sea and land;
cf. Ընդ վայր.
ῤεμβεύω, -ομαι, ῤέμβομαι, πλάζομαι vagor, erro, temere, inambulo եւ այլն. περιάγομαι circumagor ἑμπεριπατέω obambulo. Յայսկոյս յայնկոյս ընդ վայր ածիլ. տարաբերիլ. շրջիլ. թափառիլ. յուզիլ. տատանիլ. ծփիլ. շարժիլ այսր անդր. դեգերիլ. մոլորիլ. պտըտիլ, ասդին անդին երթալ գալ.
to look at, to gaze upon, to look intently at;
to survey, to watch.
Ետես ասէ ակն՝ որ զամենայն յականէ. (Վանակ. յոբ.։)
Գաւառապետաբար յականէ։ Շուրջ գալով յականէ՝ ոչինչ մասն թողեալ նորա անզննին։ Զամենայն ինչ յականես այցելութեամբք, եւ դէտդ ումեք ոչ երեւիս։ Ամենայն անսուտ, մարգարէ՝ կոչիւր տեսանօղ կամ յականօղ ըստ հոգւոյ. (Փիլ.։)
Աստուած միշտ մօտ կայ, եւ յականէ զամենայն գործս մեր. (Վրդն. ծն.։)
of Jacob or James.
Ամենայն զաւակն յակովբեան (յն. Յակովբայ, այսինքն իսրայէլի) փառաւոր արասցեն զնա. (Սղ. ՟Ի՟Ա. 24։)
for, on account of, for the sake of, in consideration of.
περί, ἔνεκα, ἔνεκεν, διά , ἑπί, χάριν ob, de pro, propter. Աղագաւ. վասն. սակս. ի պատճառս. ի պէտս. ի վերայ. ղ, (պատմական) (ի ձայնէս Աղագ. թ. ըլաճ. դեղ. հնար. ճար. նպաստ) համար. իչին.
Ըստ ամենայնի, եւ յաղագս ամենեցուն։ Յաղագս հարց եւ եղբարց մերոց, եւ այլն։ Որ յաղագս մեր մարդկան, եւ վասն մերոյ փրկութեան իջեալ ի յերկնից. (Պտրգ.։ Ժմ.։)
to salt, to season or flavour with salt.
Ամենայն պատարագ զոհից ձերոց աղի՛ւ տեառն յաղեսցի։ Աղիւ ոչ յաղեցար։ Եթէ աղն անհամի, ի՞ւ յաղեսցի։ Ամենայն ինչ հրով յաղեսցի.եւ այլն։
victorious.
Միայն յամենեսեան ես ցուցայ յաղթազգեաց թագաւոր. (Ոսկ. համբ.։)
Էր ճոխ եւ յաղթազգեաց, եւ հարկագիր եւ լծատանջ ամենայն շրջակայ ազգաց. (Վրդն. պտմ.։)
triumphal, victorious, triumphant;
triumpher, conqueror, subduer;
— լինել, to triumph over, to conquer;
to excel;
— երգ, triumphal song, epinicion.
Յաճա՛խ են չարիքս, այլ յաղթական են համայնից՝ հզօր ամենակալ՝ քոյդ մարդասիրութիւն։ Ախտից եւ մահու վշտաց տխրութեան ի հրամանէ էին յաղթականք։ Յաղթականք, եւ ոչ պարտելիք. (Նար. ՟Հ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
of an immoderate height or size, gigantic, colossal.
ὐπερήκης praelongus, praealtus, praegrandis, procerus. Յաղթ հասակաւ. բարձրահասակ. երկայնահասակ.
heavy, strong-limbed or well-limbed, stout, corpulent, gigantic.
εὑμήκης praelongus, procerus եւ այլն. Յաղթ անդամօք. երկայնահասակ. մեծամարմին. վիթխարի. հսկայ, եւ կորովի.
rendering triumphant over.
Պարտաւորեցաւ սատանայ, եւ յաղթեաց ադամ յաղթեցուցչաւն ամենայնի. (Եփր. համաբ.։)
cf. Յաղթող.
Արգելաւորքն եւ յաղթկունքն՝ հարկաւորօք մահկանացուին գան ի կերակուրս եւ յըմպելիս. յն. ἑνκρατής, ἑνκρατέστατος , այն է ժուժկալ, որ ջանայ արգելուլ զանձն յաւելորդաց, եւ յաղթել ցանկութեանց։
cf. Յաղթական.
Զյաղթողականն ընկալեալ զպսակ։ Բա՛րձր արարէք յաղթողական ձայնիւ զբնակեալն ի մէջ սրբոցն. (Շար.։)
triumph, victory, success, advantage;
cf. Յաղթանդամութիւն;
կատարեալ —, decisive victory;
ունել, տանել, ստանալ զ—, to get the victory, to carry the day, to be victorious, to prevail over, to get the better or the mastery of;
լի բովանդակ ունել or տանել զ—, to obtain a complete victory;
մեծապանծ —ս ի գլուխ տանել, to gain great advantages over;
կանգնել —ս ի վերայ, to triumph, to be triumphant.
Յաղթելն ինքեան անձին իւրոյ՝ յամենայն յաղթութեանցն նախկին է եւ արիագոյն (այսինքն լաւագոյն). (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Անձին իւրում յաղթել քան զամենայն յաղթութիւն քաջ է եւ առաջին։
cf. Յաղթկու;
trump at cards.
Երկայնմտութեամբ յաղթուկ լինել փորձութեանցն. (Բրս. սղ.։)
cf. Յաղթութիւն.
Բառնալով զյաղթումն մահու յանցանաց նախահօրն. (Շար. (այն է բանն գրոց, ո՞ւր է մահ յաղթութիւն քո)։)
frequent, continual, incessant;
prolix, long;
much, full, copious, abundant;
frequently, often, continually;
too much, too many;
—ք, continuity, perpetuity;
հացք —աց, shewbread.
Յաճախ դիմէր ի հայր, սակայն ի մէջ դնէր եւ զիւր մեծութիւնն։ Յաճախ զդատաստանէ՝ զկենաց եւ զյարութենէ շրջեցուցանէ զբանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
cf. Բազմագութ.
Եւ այս խնամածի եւ յաճախագութ հօր է՝ սակաւ ինչ տանջել։ Որ քան զամենայն հարս յաճախագութ հայրն է. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
frequentative.
Յաճախական (ձեւ բանի). (օրհնեցից զտէր յամենայն ժամ. Երզն. քեր.։)
narrating many things;
dogmatical;
Stromata.
Զկնի ամենայն գրեաց եւ զճառս զայսոսիկ յաճախապատումս։ Առնէ ճառս յաճախապատումս. (ՃՃ. գով. լուս.։)
cf. Յաճախ.
Ոչ եթէ բանիւք միայն զայս ցուցանէր, այլեւ իրօք յաճախապէս. յն. բազմօք առաւել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
cf. Յաճախ.
Յաճախաւոր բանիւք եւ թանձրախիտ մտօք զսիրոյն ճառ ի ներքս մուծանէ։ Սուղ բանիւք, սակայն յաճախաւոր (մտօք), եւ լի իմաստութեամբ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
to do often or frequently;
to redouble, to multiply, to augment, to increase, to enlarge;
to frequent, to haunt, to visit often;
to augment, to increase, to grow;
to abound, to be plentiful, to superabound, to redound;
to continue, to endure, to last, to remain.
Յաճախեմ քեզ նեղութիւնս։ Յաճախես ինձ զպատրաստեալ ուրախութիւնն Քրիստոսի։ Զամենայն թշնամանս յաճախեցեր. (Ագաթ.։)
frequency, abundance, great quantity or number, heap, redundance, affluence;
frequenting, haunting.
Յաճախութիւն կերակրոց ոչ միայն զհիւանդաց, այլեւ զողջոց մարմինս ապականէ։ Աշխարհական հոգոց բազմութիւնք, եւ չար ցանկութեանցն յաճախութիւնք։ Ո՛չ թէ ընչիցն (հարսին) յաճախութիւն, այլ ազնուութիւնն գանձէ (առն) զմեծութիւն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
cf. Յաճախութիւն.
Ի յաճախութիւն գթոյ. յաճախումն (այն լինի) ստրջանաց եւ երկիւղի պատճառք. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
cf. Յամառիմ.
Ես ոչ ասէ յամառիմ. զի յայտ արասցէ, եթէ մարթ էր նմա յամառել, որպէս Երեմիայն յամառեաց։ Յորժամ կամին՝ լսեն, եւ յորժամ կամին՝ յամառին. (Ոսկ. ես.։)
Պնդել յամառել վասն այնր։ Յամառեալ քարացեալ սրտիւ։ Կայցէ յամառեալ մինչեւ ի մահ իւր. (Ագաթ.։ Նար. ՟Կ՟Գ։ Շ. ընդհանր.։)
cf. Յամառ.
Անմիտք, չարք եւ յամառկոտք։ Չէին այնչափ յամառոտք. (Մծբ. ՟Է։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
cf. Յամառ.
Անմիտք, չարք եւ յամառկոտք։ Չէին այնչափ յամառոտք. (Մծբ. ՟Է։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
obstinacy, stubbornness, restiveness, self-will, prejudice, perverseness, fanaticism;
stiffness, harshness, tenaciousness, obduracy;
յամառութեաբ, obstinately, wilfully, stubbornly, obdurately.
Վասն ձերոյ յամառութեանդ եղեւ այդ ամենայն։ Եթէ ի դոյն միտս յամառութեան կայք։ Մի՛ կայք ի նոյն միտս յամառութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.
ՅԱՄԵԼ. իբր Երկայնամտել. յարատեւել. հանապազորդել.
Որչափ ինչ չվճարեաց բարեկամութիւնն, զայն վճարեաց յամելն։ Թէպէտեւ շուն իցես (որպէս զքանանուհին), եւ յամիցես, նախամեծար քան զյոյլ որդին լինիցիս։ Ոչ վայրապար խնդրել, այլ յամել ի խնդրուածսն։ Թէպէտեւ ոչ վաղվաղակի բանայցէ զդուռնն, այլ յամել պարտ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22. 23։)