frequenting shops;
tavern-haunting.
· Calfa
Որ ինչ լինի մտանելով ի կրպակս եւ ի կապելիոնս կամ ի պանդոկս.
cf. Կրսեր.
· Calfa
Հրաժարեալ յիրիցութենէ՝ կրսերումն տեղի տուեալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 168։)
minority;
inferiority.
· Calfa
Եթէ էր կրսերութիւն հոգւոյն քան զորդի, զիա՞րդ հոգւոյն տուեալ լինէր իշխանութիւն հանելոյ զնա յանապատ. (Եփր. համաբ.։)
religion, faith;
religious order, monastic life;
law, right, custom, usage;
manners conduct, life;
sect;
— աստուածպաշտութեան, the true faith.
· Calfa
Եղեւ ի կրօնս ի մէջ իսրայէլի՝ ողբալ զդուստրն յեփիթայեայ։ Ըստ կրօնից ազգացն։ Զկրօնս աստուծոյ երկրին։ Այլոց կրօնից։ Կրօնք նոցա յօտարոտիս համարեցան։ Ըստ ճշմարտագոյն կրօնից օրինաց մերոց կեցեալ եմ փարիսեցի։ Կրօնիւք եւ այլն։ Կրօնք ասի հաւատք, եւ վարք ուղիղ։ Կրօնք՝ վարուցն եւ կարգացն կոչէ. (Խոսր.։)
ՓԲարձրագոյն կրօնիւք լի է թուղթս. (Ոսկ. եփես.։)
Այլ են բազում կրօնք փիլիսոփայից։ Ետ կրօնս պիթագորաս զշնչաւորաց միս չճաշակել. (Եզնիկ.։)
Բազում ցանկալի կրօնիւք որոշեալ ազգ մարդկան յանասնական սեռից։ Պէսպէս կրօնիւք բարելաւութեան։ Օրինաւոր կրօնիւք։ Բարեպաշտութեան կրօնից. (Պիտ.։)
Կրօնք, կիր կամ համբերութիւն. (Հին բռ. իմա որպէս լտ. ռելիճիօ։)
ԿՐՕՆ ԿՐՕՆՔ. (որպէս թէ կրեալ եւ պահեալ, կամ կրելի օրինօք) πρόσταγμα, θεσμός, ἕθος ordo, ritus, mos νόμος, νόμισμα, δικαίωμα , κρίμα lex, jus θρησκεία religio δόγμα doctrina. Կարգ եւ կանոն եւ օրէնք. պատուէր. բարեկարգութիւն. հաւատք. աստուածապաշտութիւն. Դեն. աղանդ. վարդապետութիւն. պաշտօն. արարողութիւն. սովորութիւն. կերպ կելոյ. կեանք եւ վարք. եւ Միանձնական կարգ. վիճակ կրելոյ կամ համբերութեան.
to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.
· Calfa
Կցեսցես զփեղկսն, եւ եղիցին մի։ Կցեսցես զնոսա ընդ միմեանս կապեալ՝ լինել ի գաւազան մի։ Յօդք նորա մի զկնի միոյ կցեալ։ Լեզու իմ ի քիմս իմ կցեցաւ։ Կցեցաւ ոսկր իմ ի մարմին իմ։ Կցեսցին սահմանքն։ Կցեցան յարս անօրէնս։ Ձկունք կցեսցին ի թեւս քո։ Ճանապարհք վատաց կցեալ են (յն. սփռեալ են) փչովք, եւ այլն։
Ամօթալից զերեսս յերկիր կցելով. (Ոսկ. ղկ.։)
affectation, fiction, quibblillg, shuffling.
· Calfa
Այլ զայնս յարտաքնոցն կցկցանաց գտանեմք (կամ դիտեմք). (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Կցորդ.
· Calfa
Կցորդակից լինին զօրաց երկնաւորաց առ սպասաւորութիւն մարդկան. (Յճխ. ՟Բ։)
Կցորդակից լինել փառաբանութեան։ Հրեշտականք եւ սուրբք կցորդակից լինին մերոց պաշտամանց. (Խոսր.։)
cf. Կցորդ առնեմ;
to join, to unite, to fasten;
cf. Կցորդիմ.
· Calfa
Կցել, իլ. կցորդ առնել, եւ լինել.
to partake, to participate, to share in, to have a share or hand in;
to join in, to associate, to be connected with, in communication or connexion with;
to have an understanding together, to agree, to be agreed;
կցորդէին միմեանց ի վտանգ եւ ի փառս, they shared the perils the glory;
to accompany
· Calfa
Կցորդ լինել կամ գտանիլ. ձայնակցիլ.
communication, participation, relations, connexion, association;
accompaniment, concert;
— կենաց, company, society;
— արեան, consanguinity, affinity;
— չարեաց, the being an accomplice;
ճանապարհ կցորդութեան, roads, means of communication;
— ունել ընդ ումեք, to be connected, in communication with, to form a connexion with;
in compliance with.
· Calfa
ԿՑՈՐԴՈՒԹԻՒՆ κοινωνία communio, consortium, participatio. որ եւ ԿՑՈՐԴԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. Կցորդն լինել. հաղորդութիւն. մասնակցութիւն. ձայնակցութիւն. գործակցութիւն. միաբանութիւն.
to curve, to bend, to bow.
· Calfa
Կքեաց աբեններ, եւ հար զսնակուշտն ասայէլի. (Եփր. թագ.։)
cf. Կքեմ.
· Calfa
Կքեաց աբեններ, եւ հար զսնակուշտն ասայէլի. (Եփր. թագ.։)
to be bent, folded;
to be humbled, dejected.
· Calfa
Կքեաց աբեններ, եւ հար զսնակուշտն ասայէլի. (Եփր. թագ.։)
boot;
shoe;
drink-money;
ներկել՝ մաքրել զ—, to black, to polish or clean boots or shoes;
ագանել —ս , to put on one's boots or shoes;
հանել զ—ս, to take or pull off one's boots.
· Calfa
ὐπόδημα, σανδάλιον calceus, calceamen, calceamentum, sandalium, solea. (գրի Կաւշիկ. եւ դուն ուրեք Կոշիկ) Կաշեղէն ագանելիք ոտից, մեծ եւ փոքր, արձակ, եւ խրացիւք՝ որպէս տրեխ. փապուճ, փօստալ, լիզմէ, շալըգ, քեշֆ.
boot-maker, cord-wainer, boot & shoe-maker.
· Calfa
Սոյնպէս եւ ամենայն արուեստք, եթէ կօշկակար իցէ, կամ ոստայնանկ, եւ կամ այլինչ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
to become addicted, to give oneself up, to yield;
to cram oneself, to feed well, to feast.
· Calfa
Խանծեալք եւ հագածեալք հեշտ ցանկութեամբ։ Զօրէն սողնոյ՝ զհող. եւ որք առ հողով են, հագածեալ՝ լիզելով։ Բանավաճառք կամակ եւ հագածելի գործեն (զիմաստակութիւնս). (Փիլ. լին. ՟Բ. 49. 59։ ՟Գ. 31։)
Խանծեալք եւ հագածեալք. այսինքն մոլեալք եւ կատաղեալք։ Հագածելի՝ այսինքն ցնորելի գործեն զբարւոք ուսումն. (Լծ. փիլ. (որ են ընդարձակ բացատրութիւնք)։)
rhapsodically.
· Calfa
Գիտացին ոչ լինել բաւական այն նշանագրօք ստոյգ հոլովել զհեգենայ բառից հայկականաց հագներգաբար մուրացածոյիւն այնուիկ գծագրութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 52։ Փարպ.։)
rhapsody;
passage or extract from, part of a poem, canto;
book, chapter.
· Calfa
ՀԱԳՆԵՐԳՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մասնաւոր քերթուած հոմերոսի, չափաւոր, ո՛չ կարճ, եւ ո՛չ լի տողիւք.
to cough;
անդադար —, to do nothing but cough;
հազաց զգիշերն ողջոյն, he coughed all night.
· Calfa
Անհնարին ցաւովք հազելոյ կոտորեալ լինէր նա. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։ (ըստ յն. եւ Ճ. ՟Գ. գրելի, հազոյ։))
thousand;
immense, innumerable;
—, —ս, thousand times;
—ք —աց, million;
—ս հինգ արանց, five thousand men;
զօրութեամբ —օք, with an army a million strong;
քոյր մեր, եղիցես ի —ս եւ ի բիւրս, o sister! may your posterity be as the sand of the sea-shore;
— եւ բիւր դէպ եթէ գտցի ոք, if by chance, it happens;
ամն արժանի յիշատակաց — ութ հարիւր եօթանասուն եւ ութ, the memorable year one thousand eight hundred and seventy eight.
· Calfa
Հազար այր ի ցեղէ։ Եհար հազար այր։ Ի հազար ազգս։ Չորիւք հազարօք հեծելազօր գնդաւն։ Ել ի վերայ նոցա զօրութեամբ հազար հազարօք (այսինքն միլիոն մի օրօք) եւ այլն։
ՀԱԶԱՐ 2 (ոյ.) գ. θρίδαξ lactuca. Եղէգ ուտելի. բանջար զովացուցիչ, կամ խաւարտ բազմաթերթ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
s. bot. cos lettuce;
վայրի —, lettuce.
· Calfa
Հազար այր ի ցեղէ։ Եհար հազար այր։ Ի հազար ազգս։ Չորիւք հազարօք հեծելազօր գնդաւն։ Ել ի վերայ նոցա զօրութեամբ հազար հազարօք (այսինքն միլիոն մի օրօք) եւ այլն։
ՀԱԶԱՐ 2 (ոյ.) գ. θρίδαξ lactuca. Եղէգ ուտելի. բանջար զովացուցիչ, կամ խաւարտ բազմաթերթ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
chiliarch, chief of a thousand men, colonel;
governor, prefect, lord lieutenant;
steward, agent, major-domo, controller, intendant;
house-steward, manager.
· Calfa
Հազարապետս, եւ հարիւրապետ, եւ յիսնապետս։ Ոստիկանաց զօրուն՝ հազարապետաց, եւ հարիւրապետաց։ Հազարապետ գնդին։ Լիւսիաս հազարապետ։ Մտին յատեանն հանդերձ հազարապետօք։ Իշխանք ցեղիցն ըստ նահապետաց՝ հազարապետք իսրայէլի.եւ այլն։
millennary.
· Calfa
Սակաւաւորն հազարաւոր եղիցի։ Ընդ հազարաւորս խոյոց։ Ի հազարաւորացն իսրայէլի։ Հազարաւորօք յուդայ.եւ այլն։
melting;
smelting;
fusion;
— առնուլ, to melt;
to smelt;
to thaw.
· Calfa
ՀԱԼ ԵՒ ՄԱՇ. գ. որ եւ ՀԱԼՈՒՄԱՇ. φθίσις, ἐκτικόν phthisis, hecticon իտ. etica. Բարակ ցաւ հալիչ եւ մաշիչ.
cf. Հալածական առնեմ.
· Calfa
διώκω persequor ἁπελαύνω expello ἁποστέλλω demitto, եւ այլն. (ի բայէս Ածել, եւ ի մասնկանէս Համ, որ լինի եւ հան, հազ, հալ) Զհետ պնդելով՝ վարել, վանել. փախստեայ տանել. փարատել. հեռացուցանել. մերժել. անհանգիստ առնել. նեղել. չարչարել. ետեւէն ինկնալով՝ վարել քշել փախցընել, վռնտել, չարչըրկել.
apt to be melted, fusible;
dissoluble.
· Calfa
χυτός fusilis. Որ կարէ հալիլ. հալելի. հրահալելի. եւ Մարսելի.
ՀԱԼԱԿԱՆ ՔԱՐ. որպէս Մետաղ. հրահալելիք. մատէն. μεταλλεύς, μέταλλον metallicus, metallum
fusion, draining off;
exhaustion, consumption, decay.
· Calfa
Մի՛ ինչ հոգայցեմլ. զի ոչինչ աւելի անտի գտանեմք, բայց եւեթ անձանց հալանս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22. յն. ձգձգել զանձինս։)
to melt, to smelt, to found, to cast, to smelt down;
to dissolve;
to liquefy;
to exhaust, to drain, to consume;
to digest.
· Calfa
Հալէ զնոսա (զձիւն, զսառն)։ Որպէս հալի մոմ առաջի հրոյ։ Եղեւ սիրտ իմ որպէս մոմ հալեալ։ Հալեսցէ զնոսա իբրեւ զոսկի եւ իբրեւ զարծաթ։ Ջեռեալ հալէր։ Բոցք ոչ հալէին զսառնակերպ զդիւրահալ զազգ անուշակ կերակրոյն.եւ այլն։
Որպէս փոշի հալի ի սաստիկ հողմոյ, այսպէս հալին մեղք ի ձեռն արտասուաց. (Անան. զղջ.։)
Որ ի սենեկի իւր հանդարտեալ է, հալի յահէն աստուծոյ. (Կլիմաք.։)
Հանապազ յիշելով զվարս նոցա՝ հալիս (կարօտով). (Խոր. առ արծր.։)
Կերպարանօք ատենին հալիմ (դողութեամբ). (Նար. ՟Է։)
Կերակուր հալի եւ այլայլի. (Երզն. մտթ.։)
cf. Հալական.
· Calfa
որ եւ ՀԱԼԱԿԱՆ. Հալիչ. հալօղ. եւ Մարսողական. կամ հալելի.
furnace;
foundry;
crucible, coppel;
— պառակաւոր, muffle-furnace or furnace-mill.
· Calfa
κάμινος caminus, fornax χωνευτήριον conflatorium, fornax fusoria որ եւ ասի ԲՈՎՔ. եւ եբր. բառիւ ՔՈՒՐԱՅ, ՔՐԱՅ. Հնոց կամ փուռն հալելոյ, եւ անօթն՝ ուր դնի հրահալելին ի մէջ հնոցի. եւ որ ինչ նման է նոցին. ֆուռուն, օճագ. եւ փօթա.
to oppose, to withstand.
· Calfa
Հակակայելով իրերաց, երբեմն յաղթելով, եւ երբեմն յաղթեալ լինելով. (Արիստ. աշխ.։)
antipathetic.
· Calfa
Ի սահմանս՝ հակակիրք միմեանց լինին բառք եւ իրք. քանզի յորժամ սահման առաւելու բառիւք՝ նուազեն իրք (ամփոփեալք յուրոյն տեսակ). (Սահմ. ՟Դ։)
to excoriate, to scratch;
to tear, to rend, to lacerate, to flay, to wound;
to afflict, to vex, to harass, to oppress;
— զսիրտ, to rend, to harrow, to break the heart;
— զմիմեանս, to tear each other;
to revile or malign each other;
— զկէրս to rip up old sores, to open wounds afresh.
· Calfa
համբերեալ գելարանաց եւ հալուածոց, մինչ զի առ հասարակ կեղեքեալ լինէին մարմինք նոցա. (Յհ. կթ.։)
Սակս ի քրիստոս հաւատոցն կային ի վիշտն, եւ կեղեքեալ լինէին աղքատութեամբն։ cf. ԿԵՂԵՄ։
fellow cheat, companion in imposture.
· Calfa
Բառնաբաս կեղծաւորակից լինի. եւ բառնաբայ կեղծաւորակից լինելն այսպիսի է. (Ոսկ. գաղ.։)
hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.
· Calfa
Արտաքոյ երեւիք մարդկան արդարք, եւ ի ներքոյ լի էք կեղծաւորութեամբ եւ անօրէնութեամբ։ Գիտաց զկեղծաւորութիւն նոցա։ Ի խմորոյ փարիսեցւոցն, որ է կեղծաւորութիւն։ Ի բաց թօթափել զամենայն նենգութիւն եւ կեղծաւորութիւնս։ եւ այլն։
to breed, to multiply, to increase.
· Calfa
Առ նոյիւն յոգնախումբ հոյլս պաճարեղէն անասնոցն կենասերեալ պահիւր առ ի յապառնիսն ամանակացն լինել սերմ սերելոյ. (Անան. եկեղ։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
· Calfa
Կամ տեսանիլ նշանակեալ անպարտելի զօրութեանն, կամ սուրբ եւ կենդանաբեր. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
animal-plant;
cf. Կառաբոյս.
· Calfa
Զմի ի զգայութեանցն ունելով՝ այս ինքն զշօշափականն, լինի կենդանբոյսն. (Անյաղթ պորփ.։)
to take or paint a portrait, to paint;
to pourtray, to depict, to paint;
to imprint, to figure.
· Calfa
Յիս զքոյդ կենդանագրեցի անհպելի գեղեցկութիւն. (Խոր. հռիփս.։)
to burn alive.
· Calfa
Այլեւ լուսին, զոր աղօտ ջահ անօրինեաց արարիչն՝ իշխան լինել գիշերոյ, յարեգականն փայլմանէ կենդանախարուկեալ. (Լմբ. սղ.։)
viviparous, mammiferous.
· Calfa
Խելամուտ առնել զորդիսն իսրայէլի ի մէջ ուտելեացն կենդանծնաց եւ ի մէջ չուտելեացն անասնոց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 47։)
birth, bringing forth.
· Calfa
Զոր որոշեաց ի բնութենէ ստեղծուածին եւ առաջին կենդանածնութեան. (Փիլ. լին. ՟Բ. 14։)
to revive, to live again, to come to life again, to be resuscitated;
to brighten up, to become animated, to glow.
· Calfa
ἁναβιόω, ἁναζάω revivisco, ad vitam redeo ζωοποιέομαι vivificor ἁνασφάλλω, ἁνίσταμαι resurgo. Դառնալ ի կենդանութիւն. վերստին կենդանի լինել. նորոգիլ, յառնել մեռելոց, կամ վերականգնիլ. ողջննալ. (Գ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 6. 22։ Հռ. ՟Է. 9. ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Է. 22. 36։)
desirous of living, fond of life;
zoophilist
· Calfa
Կենդանասէր անհնարին է բնութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
cf. Կենդանարար.
· Calfa
Կենդանաստեղծն աստուած։ Նախախնամութեամբ կենդանաստեղծին. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին. 7։)