Definitions containing the research աղ : 10000 results

Սալոն, ի

adj.

foolish, mad.

· Calfa


Սալոր, ի, ոյ

s.

plum;
— դամասկեան, damson;
— վայրենի, sloe, wild plum;
— չոր, prune, dried plum, French plum;
օշարակ ի —ոյ, plumwine.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ Շլոր. κοκκύμηλον prunum. Պտուղ ախորժ համով ընդ քաղցր եւ ընդ թթու՝ պէսպէս գունով եւ ձեւով, ի չափ ծիրանի կամ նշի. էրիգ, ալու, ալուլէ (որ է վայրենի եւ մանր).

Կոկոմեղոն սալոր. (Գաղիան.։) Որպէս եւ տունկն Սալորենի կամ սալորի, κοκκύμηλος prunus. իտ. susina, susino.


Սակամոնի, նեաց

cf. Սակամունի.

· Calfa

NBHL (2)

Գղթոր եւ մաղտաքէ եւ զարիկոն եւ սակամունի. (Մխ. դտ.։)

ՍԱԿԱՄՈՆԻ կամ ՍԱԿԱՄՈՒՆԻ.յն. սգամմօնիա. σκαμμωνία, -ιον scammonia, -nium. Խոտ բժշկական, եւ հիւթ նորա. որ կոչի եւ Բաղեղտն խէժ կամ կաթն։ (Բժշկարան.։)


Սակաւ, ու, ուց

adj. adv.

few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."

· Calfa

NBHL (2)

Մարթին եւ ի սակաւէն սակաւ տալ. (Եփր. աղք.։)

Ծախեսցէ առ սակաւ սակաւ, ոչ վաղվաղակի։ Առ սակաւ սակաւ յանդիմանես. (Օր. ՟Է. 22։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 2։)


Սակաւագնաց

adj.

used by but few passengers.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տեառնէն իսկ խոստովանեալ, զի նեղ եւ սակաւագնաց (է) շաւիղ, որ ի յաւէժն տանի ի կեանս. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Սակաւաթիւ

adj.

few in number, not numerous.

· Calfa

NBHL (1)

Կետս խղճիւ եւ ցաւօք մտաց զսակաւութիւն զաւուրս կենցաղոյս։ Սակաւաթիւ գնդաւ երջանկացն. (Փարպ.։ Նար. առաք.։)


Սակաւաժամանակ

cf. Սակաւաժամանակեան.

· Calfa

NBHL (1)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)


Սակաւաժամանակեայ

adj.

cf. Սակաւաժամանակեան.

· Calfa

NBHL (1)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)


Սակաւաժամանակեան

adj.

of short duration, temporary.

· Calfa

NBHL (1)

Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)


Սակաւակեաց, կեցաց

adj.

shortliving;
— լինել, to be short-lived.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւակեաց ժամանակաւ վախճանեսցի։ Սակաւակեաց աւուրբք վճարի. (Պտմ. աղեքս.։ Վեցօր. ՟Է։)


Սակաւաձեռն

adj. adv.

of little strength, few in number, inconsiderable, accompanied by but few people;
thinly attended;
— գունդ, a handful of soldiers.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւաձեռն՝ այսու արամբ, յաղթեմք զօրաց. (Ներս. մոկ.։)


Սակաւամարդ

adj.

thinly peopled.

· Calfa

NBHL (1)

Փոքր եւ սակաւամարդ քաղաքին մովդիմու. (Լմբ. ժղ.։)


Սակաւապետութիւն, ութեան

s.

oligarchy.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս միայնապետութեան ... սակաւապետութիւն, եւ բազմապետութիւն (չիք յերկինս). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Սակաւավախճան

adj.

transient, of short duration.

· Calfa

NBHL (1)

βραχυτελής brevem finem habens. Արագավախճան. վաղանցուկ.


Սակաւատոյժ

adj.

with little damage.

· Calfa

NBHL (1)

Անցանելով խաղաղութեամբ ընդ աշխարհն վասպուրական սակաւատոյժ վնասիւք. (Արծր. ՟Բ. 6։)


Սակաւաւոր, աց

adj.

few in number, inconsiderable, little.

· Calfa

NBHL (2)

Ի փախուստ դառնայր, եւ սակաւաւո՛ր (այսինքն սակաւ արամբք) մտեալ ամրանայր ի քաղաքն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Դու աղքատդ եւ սակաւաւորդ. (Եփր. աղք.։) (կամ ըստ Մանդ. չքաւորդ)։


Սակաւիկ, սակաւիկ ինչ, սակաւիկ մի

adv.

a few, very few, almost none, almost nothing;
in a moment or instant;
— մի եւ, — միւս եւս եւ, — ինչ պիտոյ՝ եւ, little is wanting to, there was but little wanting, it would but a little.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւիկ մի՝ թէ ի բաց թողացու ցանէիր զփքումն տէրութեանդ։ Սակաւիկ մի երկայնամիտ լեր։ Զի թերեւս սակաւիկ մի քաղցրասցի յանհնարին դառնութէանն։ Սակաւիկ մի հանգչէին. (Եղիշ.։)


Սակաւութիւն, ութեան

s.

small number or quantity, smallness, slenderness, scantiness, paucity;
rarity.

· Calfa

NBHL (1)

Նուազեալ սակաւութեամբ ի կենցաղումս յօրանայ։ Հայէին յիւրեանց սակաւութիւնն։ Հայեցան եւ յիւրեանց սակաւութիւնն։ Նախադրեալ համարդ սակաւութեան. (Պիտ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Նար. ՟Ի՟Թ։)


Սակեր, սակերք, աց

s.

rescript, decree.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւել զանընդդիմակաց հրամանն հանդերձ սակեօք կայսերագիր նշանակելովք։ Պատահեալ սպարապետին հայոց՝ հանդերձ սակերօք կայսեր յանդիման լինէին։ Եւ նորա առեալ սակերս կայսերական նշանօք՝ փութայր վաղվաղակի զհրամանն կատարել. (Կորիւն.։)


Սակուր, կրի, կրաւ

s.

double-edged axe, battle-axe;
cf. Սակր.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱԿՈՒՐ որ եւ ՍԱԿՐ. լտ. securis πέλεκυς . Տապար եւ վաղակաւոր.


Սակռ, կռուք

s. zool. saker, goshawk;
bittern.

· Calfa

NBHL (1)

Սակռ եւ հողամաղ խոստովան եղեն, եթէ որսացաք մկունս եւ գորտունս, եւ կեանք. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ի՟Ա։ 3)


Սակս, ի սակս

prep.

on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.

· Calfa

NBHL (3)

Քոյինն սակս բանի։ Քակելոյ սակս։ Ոչ դատելոյ սակս, այլ պատմելոյ աղագաւ։ Սակս որոյ։ Սակս (այնորիկ) զի իմ է, գոհանամ. (Նախ. ՟ա. մակ.։ Վրք. հց. ՟Ժ։ Խոր. ՟Գ. 57։)

Ոչ կարէր քատկել ... սակս զի բնակեալ էր անդ խաչն տէրունական. (Կաղանկտ.։ cf. Սակս։)

ՍԱԿՍ. Ի ՍԱԿՍ. χάριν, διά, δι’ propter, ob, de. Յաղագս, վասն. (որպէս թէ սակով, պայմանաւ, ի պատճառս).


Սակր, կեր, կերբ, կրով

s.

hatchet, axe;
cf. Սակեր.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս լտ. securis. նոյն ընդ Սակուր. տապար. եւ Վաղակաւոր.


Սակրաւոր, աց

s.

one armed with an axe, axeman;
sapper.

· Calfa

NBHL (1)

Վաղրաւորք, սակրաւորք, սըւնաւորք։ Սակրաւորք զօրքն ի թիկնաց կուսէ նորա կարգեալք. (Բուզ. ՟Դ. 15։ եւ ՟Է. 32։)


Սահանաբաց

adj.

heavy, torrential, deluging.

· Calfa

NBHL (1)

Սահանաբաց անձրեւոք (կամ անձրեւովն) ջնջեցեր։ Սահանաբաց հեղեղաւն հեղձան. (Ճշ. Սկեւռ. աղ.։)


Սահանական, ի, աց

cf. Սահանահոս.

· Calfa

NBHL (1)

Թողեալ զաղբիւրն եկեղեցւոյ՝ կամեցայք ի սահանական ջրոց զփափագ ծարաւոյ յագեցուցանել. (Խոր. ՟Գ. 57։)


Սահեցումն, ման

s. fig.

sliding, slipping;
mental perturbation, vacillation, agitation, irresolution.

· Calfa

NBHL (4)

Ի սահեցմանէ իրաց կենցաղոյս։ Երկրաւոր սահեցման. (Լմբ. համբ.։)

Յորժամ խաղաղութիւն ունիմք ի ներքս յարտաքին սահեցմանց. (Առ որս. ՟Ե։)

Խաղաղացեալք յամենայն աշխարական սահեցմանց. (Ժմ.։)

περιφορά jactantia եւ այլն. Սահիլն. անցք իբր քերելով՝ սողելով. յածումն. պատաղումն. յոյզք. ծուփք. տարաբերումն. թարթափումն.


Սահմանադրութիւն, ութեան

s.

fixing the boundary, setting up landmarks;
constitution;
statute;
ordinance, regulation;
decision;
definition.

· Calfa

NBHL (2)

Բաժանէ զաշխարհս սահմանադրութեամբ՝ փոսս գործելով։ Զգալի աշխարհիս վայր սահմանադրութիւն բաժանէ ի միմեանց զքաղաքաց եւ զգիւղից։ Սահմանադրութիւն անդաստանաց. (Խոր. ՟Բ. 74։ Շ. մտթ.։ Մխ. դտ.։)

Քաղկեգոնական սահմանադրութիւն. (Լաստ. ՟Ղ։)


Սահմանական, ի, աց

adj. gr.

bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.

· Calfa

NBHL (1)

Սահմանական նախադասի ապացուցականին. վասն զի սկիզբն ապացուցութեան՝ սահման է. (Անյաղթ պորփ.։)


Սահմանաչափութիւն, ութեան

s.

decisive measure;
meter.

· Calfa

NBHL (1)

Զսահմանաչափութիւն բանի լծորդովն շինէինտաղ. (Քեր. քերթ.։)


Սահմանափոխութիւն, ութեան

s.

change of the ancient laws or statutes;
transmigration, emigration.

· Calfa

NBHL (1)

Ժառանգեցին զկրկնակի նզովքն նոյի, զծիծաղելոյն եւ զսահմանափոխութեանն. (Միխ. աս.։ 3)


Սահմանեմ, եցի

va.

to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (1)

Եմք ածու փոքր, եւ թուով յոյժ ընդ փոքու սահմանեալ։ Մի՛ ինեւ, այլ քեւ սահմանեսցի ընդարձակութիւն ձեռին քո։ Որ զտրտմական սահմանեաց ծնունդ։ Արծաթասիրութիւնն ոչ եթէ ի բիւր տաղանդս ոսկւոյ սահմանի։ Բազում ինչ խորհիմ յաստուածայինսն, այլ սահմանեմ զանձն իմ, զի ՛մի՛ պարծելով կորնչիցիմ. (Խոր. ՟Ա. 1։ Սարկ. աղ.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)


Սահմանօրէն

adv.

cf. Սահմանաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Բնաւորեալն ի նմա բարկութիւն բնութիւն եղեւ երկրորդ անգամ սահմանօրէն, (Թղթ. հաղբատ. առ գր. տղ.։)


Սահուն

adj.

slippery;
fugitive, wandering, runaway.

· Calfa

NBHL (2)

Դիւրասահ. վաղանցուկ. թափառական. շարժուն. հոսանուտ փոփոխական. անհաստատ.

Նախանձ զեղբարս արար հալածական քաղաքէ ի քաղաք, սահունս, օտարացեալս, յածեալս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Սամիք, մեաց

s. fig.

yoke, wooden collar for draught oxen;
whip-staff, tiller-shaft, tiller ropes.

· Calfa

NBHL (1)

ζεύγλη jugum. Անուր լծոյ՝ միապաղաղ ոլորեալ, եւ ի սրտէ կապեալ սամետեօք, եւ կամ երկմասնեայ ընդ միմեանս զօդեալ կապով սամետեաց. (ռմկ. սամի, մանկիռ, մանկուռ. արաբ. սէյմ. երկականն՝ սէմըգ ).


Սայթաքեմ, եցի

vn. fig. va.

to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err. cf. Սայթաքեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

περιτρέπομαι, περιφέρομαι, παρακίνομαι titubo, vacillo, erro ὁλισθέω labor, lapso, labefio. Գայթել աքեաց կամ աքեօք. գթել ոտիւք. դողդոջել. շարժլիլ. դրդուիլ. դեդեւիլ. տատանիլ. գայթագղիլ. սաղապիլ. խախտիլ. խոտորիլ. ցնորիլ. սահիլ, սկրդիլ, գլորտըկիլ.


Սայլ, ից

s. ast.

waggon, chariot, cart;
arcturus;
bootes.

· Calfa

NBHL (3)

Կալեալ զառաջնորդ աստղն զըստ սայլիդ. (Պտմ. աղեքս.։)

Իբրու առ հաստատուն իմն սայլն զարագաշջանակին խաղացմունս շուրժանակի վարելով. (Նիւս. կազմ. ՟Բ։)

Ի յառեղէն առեալ շարժումն կուրծն սայլին. եւ այն չորս կուրծն սայլին՝ աւետարանն էր քրիստոսին. (Նար. տաղ սայլի.։)


Սայլակառք, ռաց

s.

baggage-waggon;
ammunition-waggon.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղեւորական գրաստ, եւ սայլակառս. (Պտմ. աղեքս.։)


Սայլիկ

s.

wheel-barrow.

· Calfa

NBHL (1)

Ածեալ են ածեալ զսայլիկն ... եւ ահա չշարժէր սայլիկն այն. (Նար. տաղ.։)


Սայլորդ, աց

s.

carter, waggoner, driver, carrier.

· Calfa

NBHL (1)

Սայլորդացն տեսեալ զոսկերս մարդկան՝ թաղեցին ի նոյն հորս (կամ խորս). զոր զգացեալ արշակայ՝ հրամայէ զսայլորդսն Մի վերայ հորոցն կախել զփայտէ. (Խոր. ՟Գ. 32։)


Սայր, ից

s.

edge, sharpness;
cf. Սար;
սատակել ի — սուսերի, to put to the edge of the sword.

· Calfa

NBHL (1)

Եկն առ զքաղաքն ի սու՛ր սայր սուսերի, եւ ի տէգ նիզակի. (յն. լոկ, տիգաբուռն, կամ նիզակաւ առեալ). (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 11։)


Պարգեւ, աց

s.

gift, present;
donation, favour, grace, gratification, munificence, liberality;
premium, remuneration, recompense;
salary, pension;
ի —, ի —ի, ի —ի մասին, as a gift, as a present;
—աւ առնել զոք, to lavish gifts or benefits on, to gift;
cf. Լնում;
cf. Ճոխացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Սահակայ առեալ ի պարգեւի զաշխարհն՝ թաղու զորդի իւր զաշոտ զլեռնակողմամբն. (Արծր. ՟Ա. 11։)


Պարգեւաբաշխեմ, եցի

va.

cf. Առատաձեռնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Դու թէ ոստիկան խաղաղութեան էիր եկեալ յարքունուստ, զշինութիւն պարգեւաբաշխէիր սոցա, եւ ոչ զաւերս եւ զխռովութիւն. (Արծր. ՟Գ. 9։)


Պարգեւաբաշխութիւն, ութեան

s.

distribution of presents;
of prizes;
liberality, generosity.

· Calfa

NBHL (1)

Շտեմարանելով զբարեացն պարգեւաբաշխութեանց ձերս։ Յաղագս այսքան գերագոյն եւ անճառ պարգեւաբաշխութեանց մեզ առթողի. (Թէոդոր. կուս.։ Անան. եկեղ։)


Պարգեւասէր

adj.

fond of making presents, liberal, generous, large-hearted, open-handed, munificent.

· Calfa

NBHL (1)

Հաղորդելի է աստուած ըստ պարգեւասէր հաղորդեցուցանելոյն իւրոյ զամենեսեան. (Մաքս. ի դիոն.։)


Պարգեւատուութիւն, ութեան

s.

gift, donation.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհեաց ի սոյն ժամու պարգեւատութեանս՝ ընդունել զաղաչանս մեր. (Խոսր.։)


Պարգեւատրեմ, եցի

va.

cf. Պարգեւեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Պարգեւատրեա առատ։ Օծումն կենաց պարգեւատրեսցես քո քո աղաչողիս. (Նար. ՟Բ. ՟Կ՟Բ։)


Պարգեւարան

s. fig.

place for distribution of gifts;
place of grace, church.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշմարտութեան հաստատութիւն, շնորհացն պարգեւարան. (Սկեւռ. աղ.։ 4)


Պարգեւեմ, եցի

va.

to give, to make a present, to present with, to make largesses, to give freely and munificently, to distribute generously or liberally;
to reward.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորաք յո՛ր քաղաքս բարձրանան կամ ծնանին, խնամածութեամբ պարգեւեն. (Եփր. աւետար.։)


Պարենիկ

s.

scanty fare, scarce nourishment;
հաղիւ զառօրեայ —ն հայթհայթել, to live from hand to mouth.

· Calfa