thickly branched, woody.
Ուղէշս (այսինքն) ճիւղս, աղօշս տերեւալի եւ թանձրաթուփ. (Լծ. նար.։)
to thicken, to grow thick;
to grow hard;
to curdle, to coagulate, to clot;
to augment, to increase, to accumulate;
— ի մարմնի, to become incarnate;
թանձրացաւ սիրտ ժողովրդեանս, this people's heart is waxed gross;
թանձրանայր աղաղակն, the uproar increased;
the fear redoubled.
ԹԱՆՁՐԱՆԱԼ. Առնուլ զմարմին թանձր, այսինքն զգալի, շօշափելի.
densely leaved, leafy.
Որոյ թանձր եւ խիտ են սաղարթք, այսինքն տերեւք. խտասաղարթ։ (Վանակ. յոբ.։)
to thicken, to condense;
to coagulate, to congeal.
Խիտ առ խիտ թանձրացոյց զպաշտօն պղծութեան իւրոյ. այսինքն յաճախեաց. (Եղիշ. ՟Ա։)
diarrhoea, looseness;
dysentery;
piles, hemorrhoids;
colic;
fistula
Հարան յերաստանս իւրեանց ի թանչս (այսինքն թանչիւք). (Եփր. թագ.։)
to mumble, to mutter.
ԹԱՉԵԼ. Բառ անյայտ, կա՛մ որպէս Թազել, այսինքն վազել. եւ կա՛մ Շաչել, շչել, մրմռալ կիսաձայն, եւ կլանել զբանն.
to fade, to wither, to decay;
to be tarnished.
Ափրոդիտականն նուազեալ թառամի. (այսինքն հեշութիւնն շիջանի) (Մագ. ՟Կ՟Ը։)
to wheeze, to pant, to be out of breath, to breath short, to breath gaspingly;
— ոգւոց, to be asthmatic, to have difficulty in breathing.
ԹԱՍԱՄ ԹԱՍԵՄ. Իբր ռմկ. թասայել, թասա էթմէք. այսինքն Հոգալ, տխրիլ. ոգւով եւ շնչով նեղիլ. ուստի Թասել ոգւոց է Շնչարգելութիւն. ὁρθόπνοια, ὁρθία, δύσπνοια contentio anhelitus, asthmaticum
cf. Թասամ.
ԹԱՍԱՄ ԹԱՍԵՄ. Իբր ռմկ. թասայել, թասա էթմէք. այսինքն Հոգալ, տխրիլ. ոգւով եւ շնչով նեղիլ. ուստի Թասել ոգւոց է Շնչարգելութիւն. ὁρθόπνοια, ὁρθία, δύσπνοια contentio anhelitus, asthmaticum
panting for breath, asthmatic, short-breathed, wheezy;
— or Արքունի գինի, Taxos wine;
strong, generous wine.
ԹԱՍՈՒՆ ԳԻՆԻ, որ եւ կոչի ԱՐՔՈՒՆԻ ԳԻՆԻ, է ազնիւ գինի Թասոս կամ Թաշոս կղզւոյ. որ եւ յն. թա՛սիօն, այսինքն թասեան կամ թասոսեան կոչի.
vain, frivolous, useless;
vile, abject, inferior;
superadded, false, factitious, artificial;
expletive.
Այս սկիզբն է աղանդոյն մարկիոնայ. թո՛ղ զայլ բազում թարմատարսն. այսինքն զանպիտան զրոյցս նոցա. (Եզնիկ.։)
Ոչ երբէք ուրեք եղեալ է եւ ո՛չ երբէք ի պատերազմի՝ թարմատար (կամ թարամատար) հրեշտակաց ինչ կալ եւ կապս. այսինքն անպատճառ ձերբակալութիւն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
roll, act or state of rolling;
cf. Թաւալումն;
rolling, tum-hling down;
առ ի —, on a precipice, steep;
— առնուլ, to roll, to revolve, to turn round;
— բանից, a winding discourse;
— տալ արեան, to cause one to roll in his own blood;
— անկեալ, գլոր խաղալ, cf. Թաւալագլոր խաղալ.
Թաւալ անկեալ՝ գլոր խաղային. այսինքն թաւալգլոր. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
rolling, that rolls.
հոլովական, այսինքն թաւալական. զի անուն ընդունակ է հոլովից. (Երզն. քեր.։)
cf. Թաւալեմ.
Զմազն թաւալեցոյց ի ձէթն. այսինքն շաղախեաց. մալակոնեց. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Թ.։)
to roll, to tumble;
to wallow, to plunge in, to penetrate;
յերկիր —, to roll on the earth;
ընդ մոխիր, յաճիւն —, to get covered with ashes, with dust;
ընդ տիղմ —, to roll in the mud, to wallow in the mire;
— ի փափկութիւնս մարմնոյ, to give one's self up to sensual pleasures, to abandon one's self to, to plunge into;
առաջի —, — անկանիլ, — առաջի ուրուք, to prostrate one's self at the feet of, to implore;
— առ ինչ, to give one's self up to, to incline to, to bend towards.
Ոչինչ էր սորա մասն, որ թաւալեցաւ առ մանուկն. այսինքն միտեցաւ։
bottom;
depth, profound depth, abyss;
fury, passion;
fire, spirit;
impetuosity, violence;
effort, furious attempt, struggle;
—ք, sheath, scabbard;
—, ընդ —, or զ— անցանել, to penetrate, to pierce, to run through, to bore;
to thread, to spit;
— անկանիլ, մտանել, to run rapidly, to pass through, or traverse with impetuosity, to enter with violence or impetus;
ընդ — անցուցանել՝ — հանել, to pass, to bore, to pierce, to transfix, to thread, to run through;
զ— առեալ շրջել, cf. Թափառիմ;
զ— առնուլ, to prepare for an effort, to gather one's self up;
— տալ, to hurl, to launch, to fling, to throw;
— կրից, fit, outbreak, hurst of passion;
ի —ս դժոխոց, in the depths of hell;
թափն ընդ թափն, penetrative, piercing, with penetration.
ԹԱՓ ԱՆՑԱՆԵԼ, կամ ԸՆԴ ԹԱՓ կամ ԶԹԱՓ ԱՆՑԱՆԵԼ. διήκω, διϊκνέομαι pervado, pertranseo, permeo, penetro որ եւ ԹԱՓԱՆՑԱՆՑ ԼԻՆԵԼ. ռմկ. թափանցել. այսինքն Ուժգնութեամբ անցանել մինչեւ ի խորս, ի յատակս, կողմնէ ի կողմն. ընդմտանել. միջամուխ լինել անցանել. կամ մինչեւ ցափն եւ ցմիւս ծայրն հասանել.
that penetrates, piercing;
transparent, diaphanous;
— լինել, cf. Թափ անցանել.
Լոյս է թափանցիկ ամենայն կուրացելոց աչաց. այսինքն թափ անցանօղ եւ ընդ աչս կուրաց. (Մամբր.։)
Լուսափայլին, եւ դարձեալ ի յազգակիցսն զիւրեանցսն թափանցիկ առնեն. այսինքն փոխանցեն. (Դիոն. ածայ.։)
Ի սիրտն թափանցիկ առնէ զխոցուածն. այսինքն միջամուխ առնէ. (Կլիմաք.։)
ԹԱՓԱՆՑԻԿ. իբր ռմկ. ըստ յն. διαφανής (անդր կամ յայնկոյս երեւելի). diaphanus, pellucidus այսինքն Թափանցելի ի լուսոյ, անդիմահար, լուսանցոյց, (որպէս ապակի, օդ). ի սուրբ գիրս թարգմանի Երեւելի, կամ Պայծառ։ Կան եւ քանի մի վկայութիւնք՝ որք յայս միտս թերեւս ձգեսցին, բայց մարթին եւ ի բուն նշանակութիւն վերածիլ.
vagabond;
vagrant, wandering, roving, rambling;
— շրջել cf. Թափառիմ.
Յանապատ վայր՝ յորում թափառականն (այսինքն թափառեալ) շրջէր. (Փիլ. իմաստն.։)
to overturn, to cast down, to fling or throw down;
to spill;
to empty, to exhaust;
to take away, to take by force, to possess one's self of;
to cast off;
to disengage, to deliver, to release, to relieve;
թափել զատամն, to extract, to pull out, to draw a tooth;
թափել զդրունս, to unhinge the doors;
բեւեռովք զբեւեռ թափել, one nail drives out another (new things or persons make old ones forgotten);
cf. Բեւեռ;
թափել կապուտ, աւար բազում, զկապուտ սաստիկ, to make a great booty, to pillage, to sack;
թափել զոք յիմեքէ, to despoil, to deprive of;
թափել զոգի ուրուք, to harass, to hold in suspense;
թափել զքուն, to rouse one's self, to awaken;
թափել զգինի, to get sober again, to sleep off drunkenness or debauch, cf. Աթափեմ, cf. Զգաստանամ;
թափել զոք ի ձեռաց ուրուք, to save one from the hands of another, to liberate, to rescue;
թափել զբարկութիւն յումեքէ, to free from the effects of another's resentment, to pardon;
թափել ի բաց զոգի, to die, to perish;
թափել զցասումն, զոխս ի վերայ ուրուք, to vent one's anger, to wreak one's vengeance;
թափել զթոյնս յոք, to give vent to one's angry passions;
թափել զմաղձն, to discharge ones bile, to vent one's spleen;
ածել —, to add, to subjoin;
to conclude;
թափել զտունն, to remove, to change habitation, to empty a house of its furniture;
թափել զսուր իւր յոք, to draw the sword against, to brandish the sword;
թափել զբաժակ, to drink off the cup to its dregs;
to drink up;
թափել զանձն, to escape, to disengage one's self, to get rid off, to abscond, cf. Նուաստանամ;
to humiliate, to abase, to lower one's self to;
թափել զինքն ի գրաստէն, to dismount, to leap from horseback;
թափել զինչս, to spend, to dissipate, to waste, to squander;
թափել զոյժ եւ զզօրութիւն, to make great efforts, to employ all one's energy, to do any thing in the world;
to strive with all one's heart, to sharpen one's tools, to prepare one's self;
թափել ի լծոյ, to throw off the yoke;
թափել զոք ի կենաց, to deprive of life, to massacre;
թափել ի միմեանց (զարս ի կռուի), to separate the combatants;
թափել զբանն յումեքէ, to interrupt a discourse;
թափեաց նաւն զբեռն, the ship is unloaded.
Հրաման տացէ քահանայն թափել զտունն (այսինքն դատարկել ի կահուց). (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 36։)
Դարձի՛ր առ Յովաբ. եւ ոչ կամեցաւ թափել. իմա՛, թափիլ. այսինքն մեկնիլ, (ռմկ. եախան թողուլ) (՟Բ. Թագ. ՟Բ. 23։)
Թափեալ ի հարցն գահուէ. այսինքն զրկեալ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
vacant, empty;
abandoned, forsaken;
uninhabited, desert, unpeopled;
deprived of;
wanting in;
— առնել, թողուլ, to make or render desert, to devastate;
— լինել, մնալ, to be deserted, desolate, unpeopled;
— առնել զտուն, to remove from a house;
— ի հանճարոյ, deprived or devoid of talent;
wooden tray, tea-tray.
Այնոցիկ՝ որ ի զինից թափուրք են. այսինքն անզէն. (Պղատ. օրին. Զ։)
cf. Թաքթաքուն.
Բնակին ընդ իս, եւ թաքթաքուրք շրջին։ Թաքթաքուր շրջին, այսինքն երբեմն ազդեն, եւ երբեմն խափանեն. հարկանեն մեղմագոյն, եւ թաքչին. դարձեալ ազդեն, եւ պարուրին։
act of concealing, of being concealed;
concealment, secret;
hiding-place;
retreat;
hidden, occult, secret;
թաքստեան լինել, ի թաքուստ մատնել, նստիլ/թաքչիլ ի թաքստեան, լինել ի թաքստի, to be concealed, hidden, placed in ambush;
— ունել, to hide, to abscond, to lie in ambush;
դնել ի թաքստեան, to place or hide upon the sly, or in a dungeon;
ի նմանէ չէր ինչ նորա —, he hid nothing from him, he had no secrets with him;
թաքստիւ, secretly, privately, in a hidden manner
Թաքիջի՛ր, եւ նստիջի՛ր ի թաքստեան. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 2.) յն. թաքստեամբ, այսինքն թաքնաբար. κρυφῇ occulte
Արար փոքր պատկեր, եւ թագստիւ պահէր յինքեան. այսինքն թաքնաբար. (Ճ. ՟Ա. ի բագարատ.։)
iron;
iron weapon, sword, razor, nail;
— կակուխ, soft, malleable iron;
— գիւրայերձ, red-short iron, hot-short iron, red shear or sear iron;
— կալուանացեալ, galvanized iron;
— կռանահար, forged, tilted, bar, or malleable iron;
— հայելական, specular, oligist iron, iron ore;
— հրաբեր, pyrophoric iron;
— սպիտակ կամ թանագ, plate, white iron, tinned iron plate, tin, tin plate;
—ք, irons, chains, fetters, gyves;
— հնոտի, old iron;
կոտորք —ոյ, grape shot;
սայր —ոյ, tag;
վաճառական —, smith, blacksmith;
պատել —ով, to bind or mount with iron;
բազմախողխող —, sharp;
—ի դար, iron age;
կռանել զ— մինչ տարաշէկն է, to beat the iron while it is hot.
Մի՛ հարկանիցես զծառատունկ նորա՝ արկանելով ի նմա երկաթ. (Օրին. ՟Ի. 19. եբր. կարզէն. այսինքն կացին, տապար։)
Կործանել երկաթով զեղջիւրս սեղանոյ սրբոյ քոյ». այսինքն մրճով. (Յուդթ. ՟Թ. 11։)
furnished with iron;
fastened with iron, nailed.
Երկաթով գամած, այսինքն բեւեռեալ, պնդեալ. իբր երկաթ անցուցեալ. (զի գամն ռամկօրէն է բեւեռ, եւ ըստ գրոց՝ անցք)
blacksmith, forger;
cf. Երկաթագամ.
Գործօղ այսինքն դարբին երկաթոյ.
made or furnished with iron;
— շաւիղ, cf. Երկաթուղի.
Ո՛չ երկաթակուռ զգեստ առաջի». այսինքն զրահք. (Պիտ.։)
of iron;
— գործիք, tool, instrument of iron.
Ադամանդեայ ունելով սիրտ, եւ հոգի երկաթեղէն». այսինքն խիստ եւ կարծր. (Սարկ. քհ.։)
cf. Երկաթեղէն.
Հրաման ետ կապել երկաթեաւ։ Ի կապանաց երկաթոցդ։ Մերձեալ ի կապանս երկաթեաց իմոց։ Վարոցօք երկաթիւք (այսինքն երկաթեօք). (ՃՃ.։ եւ Վրք. հց. ՟Դ։)
that consists of two sets;
two, double.
Յերկուց իրաց կամ ի բնութեանց խմբեալ, շարադրեալ, բաղադրեալ, միացեալ. այն է աղաւաղ թարգմանութիւն յն. ձայնիս. συναμφότερον եւ լտ. invicem, utrumque simul այսինքն երկաքանչիւր բնութիւն միանգամայն, որպէս ողջմտութեամբ իմանան նախնիք.
body composed of two substances.
Հակառակն միածնի՝ նեստորաբար առնլով զկրկնակի ծնունդ քրիստոսի, այսինքն բաժանելով յերկուս դէմս.
binary, two;
— եռակ or կի, six, (three times two are six).
Յերկակ եռակի եւ յեղում (այսինքն յեօթներորդ) ճառի յեղանակեալ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
patient, that suffers patiently, that perseveres;
— լինել, cf. Երկայնամտեմ.
μακρόθυμος longanimis, lenis, patiens Ոյր միտքն կամ սիրտն եւ հոգին է լայն եւ ընդարձակ. յերկարատեւ համբերօղ. եւ հեզ. (որպէս եւ կարճամիտն է անհամբեր) ըստ յն. եւ եբր. երկայնահոգի, կամ երկայն՝ այսինքն ծանր ի ցասումն.
binominous, having two names.
Յիսուս քրիստոս կոչեցաւ երկանո՛ւն». այսինքն կրկին անուամբք. (Կոչ. ՟Ժ։)
division into two parts;
— լուսնոյ, dichotomy.
Բաժանումն՝ լսի երկատութիւն, այսինքն յերկուս որոշել. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Է։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
both, each, every.
ἐκάτερος, ἁμφότερος, -ρα, -ρον uterque, utraque, utrumque, ambo Իւրաքանչիւրն յերկուց. այսինքն երկոքեանն իսկ. երկուքնալ.
Տղայ մանկանն անձն անկցորդ է եւ անընդունական երկաքանչիւրոյ, բարւոյ եւ չարի։ Որ զմիմեանց կախեալ են, ոչ առանց երկաքանչիւր (այսինքն երկաքանչիւրոյ) շարժմանց զներգործութիւնն առնու։ Է մէջ զգայութիւնն, եւ ծայրք երկաքանչիւրքն՝ միտքն եւ զգալին. (Փիլ.։)
Երբեմն զմարդոյ վայելուչսն թողոյր ձայնս, եւ երբեմն ցուցանէ իրս՝ աստուածութեանն միայն եղեալ պարտ. զի իմասցի երկաքանչիւր ինչ». այսինքն ծանիցի միանգամայն աստուած եւ մարդ. որ յայլոց յումպէտս թարգմանեալ է Երկախումբ։
diphthong.
δίφθογγος diphtongus Ունօղ զկրկին ձայն ի մի վանկ յօդեալ յերկուց ձայնաւորաց, կամ ի մի եւ եթ ձայնաւոր ունակ զօրութեան կրկին տառից. զոր օրինակ ու, իբր լտ. u. աւ, իբր օ. ե՛ւ, իբր իւ, այսինքն եու. եւ ւ, իբր իւ կամ ի. ե, իբր եէ. ա՛յ, իբր աե. եւ այլն. որք ասին եւ Երկձայն.
of two faces;
of two sorts, diverse;
deceitful, counterfeit;
doubtful, equivocal, ambiguous, amphibological.
Ի վերայ երկդիմեան յանցուցելոցն. ((այսինքն երկոքումբք յանցուցելոցն). Եփր. մնաց.։)
cf. Երկդիմեան.
Մի՛ անջրպետեր ի մարդ առանձնապէս, եւ յաստուած բան, երկդիմի տպաւորելով մեզ զէմմանուէլ». այսինքն երկձայնեայ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
twice;
— անգամ, two times.
Եւ փոխանակ գրելոյ՝ Երկիր, այսինքն երկրորդ. (Մագ. ՟Կ՟Բ։ եւ իբր Երկիցս. Պղատ. օրին. ՟ժբ։)
fear, timidity;
terror, apprehension, fright, dread;
doubt, distrust;
առ —ի, for fear of;
յ— անհնարին վարանել, զերկիւղի հարկանիլ, to fear, to apprehend, to be much afraid;
— արկանել յոք, to frigthen, to startle, to strike with terror;
խօլական —, a panic;
— մահու անկաւ ի վերայ իմ, the terror of death is fallen upon me;
երկեան — մեծ, they were sore afraid.
ԵՐԿԻՒՂ ՄԱՀՈՒ Ի ՎԵՐԱՅ ԴՆԵԼ. այսինքն Մահ սպառնալ .
enclosed or placed between two seas.
διθάλασσος, -ττος bimaris, qui utrinque mari adluitur Ուր են կրկին անցք կամ կիրճք ծովու. ... իքի տէնիզ կամ պօղազ արասը. որպէս ընդ մելիտենէ եւ ընդ գոդդոս, այսինքն ընդ մալթա կղզին, եւ ընդ կօցցօ կղզեակն.
celestial;
ethereal;
— մարմինք, celestial bodies, planets, etc.;
— բարկութիւն, the wrath of heaven.
Երկնային զօրք, կամ զինուորութիւնք, կամ դասք. (որ եւ Երկնայինք, այսինքն հրեշտակք). (Շար.։)
to fear, to be afraid of, to dread, to apprehend, to be frightened, to tremble;
to distrust;
մի երկնչիք, don't be afraid, never fear.
Լուայ զձայն քո, եւ երկեայ։ Մի՛ երկնչիր։ Յահէդ ձերմէ երկիցեն. յորոց երկնչէիքն՝ երկիցեն ի ձէնջ։ Երկեան երկիւղ մեծ։ Երկեան արքն երկիւղ մեծ ի տեառնէ։ Ի զարհուրանաց սրտի քո՝ զոր (այսինքն որով) երկնչիցիս։ Երկիցէ յերեսաց նորա ամենայն երկիր։ Անդ երկիցեն զերկիւղ։ Երկերուք, եւ այլն։
monday.
Յերկրորդ շաբաթուն երկշաբաթոյն։ Յառաջին երկուշաբաթոյն. (Արշ.։) ՟Բշի. ՟Գշի. այսինքն երկուշաբթի, եւ այլն. (Տօնաց.։)
twelve;
— յիւնիսի, the 12th of June, the twelfth instant.
Երկոտասանին (այսինքն ՟Ժ՟Բ թուոյն) մասունքն շարադրեալ՝ զտասն եւ զվեց թիւ բացակատարեն (զի 6, 4, 3, 2, եւ 1, առնեն 16.). (Սահմ. ՟Ե։)
cf. Երկոտասանամեան.
Կին մի տեռատես երկոտասանամեայ». այսինքն ի ՟Ժ՟Բ ամաց հետէ. (Մտթ. ՟Թ. 20։)
of twelve years, twelve years old.
Կին մի տեռատես երկոտասանամեայ». այսինքն ի ՟Ժ՟Բ ամաց հետէ. (Մտթ. ՟Թ. 20։)