Definitions containing the research լի : 10000 Results

Ռմբաձիգ

s.

grenadier;
— լինել, to bombard.

· Calfa


Ռմբաքար, աց

s.

ballista-stone;
ballista, catapult.

· Calfa

NBHL (1)

πετροβόλος, λιθοβόλος lapides ejaculans. ըստ հյ. lapis missilis. Քար ձգելի որպէս ռումբ բռամբ. բռնաքար. ըստ յն. քարայագ կամ քարընկէց ասի՝ որպէս մեքենայ կամ անձն ձգօղ զքարինս.


Ռնգունք, գանց

s.

nostrils;
cf. Ընդաղոտ.

· Calfa

NBHL (2)

ՌՆԳՈՒՆՔ կամ ԸՌՆԳՈՒՆՔ կամ ՌԸՆԳՈՒՆՔ եւ ՌՈՒՆԳՔ. cf. ՌՈՒՆԳՆ։ Նոյն է եւ յն. ռին, ռինէս. ῤίν, ῤίνες . որ եւ μυκτήρ nasus, naris, nares. Ունչք. քիթ. ցռուկ. հոտոտելիք. տե՛ս (Յոբ. ՟Ի՟Է. 3։ ՟Խ. 19։ Երգ. ՟Է. 8։) կամ որպէս յ. միգդի՛ր. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա։ 20։ Յոբ. ՟Խ՟Ա. 12։ Երգ. ՟Է. 4· Ես. ՟Բ. 22։)

Տեսութիւն աչաց, լսողութիւն ականջաց, հոտոտելիք ռնգաց. (Սիսիան.։)


Ռշտանամ, ացայ

vn.

to become griping, sordid.

· Calfa

NBHL (1)

ՌՇՏԱՆԱԼ. Ռիշտ լինել՝ գտանիլ. ագահել.


Ռշտութիւն, ութեան

s.

penuriousness, niggardness, stinginess, avariciousness.

· Calfa

NBHL (1)

ՌՇՏՈՒԹԻՒՆ ՌՇԴՈՒԹԻՒՆ, կամ ՌԺԴՈՒԹԻՒՆ. μικρολογία, πλεονεξία tenacitas, avaritia. Ռիշտ կամ ռիշդն լինել. ճշդութիւն. ժլատութիւն, ագահութիւն.


Ռումբ, ռմբաց

s.

shell, bomb, grenade;
—ս արձակել, to shell, to fire shells, to shoot bombs.

· Calfa

NBHL (2)

ՌՈՒՄԲ որ եւ ԸՌՈՒՄԲ. Գործի կամ զէն ձգելի առ հարկանել՝ ջախել՝ կոտորել՝ պատառել (որ ըստ լտ. ռու՛մբօ. յն. ռիղնիմի ). որպէս Քար, վիրգ, պարսաքար, գունտ երկաթի կամ կապարեայ, տէգ նիզակ, նետ, ձող, եւ այլն.

Եդեալ լիցի այն ի փայտ ըռմբի ... Նշանակն դնի ի կողմանէ կապեալ կամ ագուցեալ ի յըռմբի։ Զոր բառնան ըռմբօք ի չորից բարձր ի վերայ նորա առագաստ. (Մաշտ. ջահկ.։)


Ռուփ

s.

rob, inspissated juice.

· Calfa

NBHL (2)

ՌՈՒՓ կամ ՌՈՒՓԻՆ կամ ԸՌՈՒՊ. Բառ այլազգ. ռէիւպ, ռաիպ. Թանձրացեալ մակարդեալ կաթն, եւ Ամենայն թանձրամած ուտելի. մածուն. քաղցու եփեալ. օշարակ, մեղր, շիրուպ. եւ այլն. իտալ. ռօպ, ռօ՛պպօ.

Նա՛ գինին զերթ ըռուպ քաղցր լինի. (Վոտկ։ եւ Բժշկարան.։)


Ս (sé)

s.

the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.

· Calfa

NBHL (2)

Ս. Տառ՝ որ կազմէ յոգնակի հոլովական. երբեմն դնի որպէս ք, յուղղականն, (զորմէ զկնի). եւ որ յոգնակի ուղղական է ի յն. եւ լտ. առեալ լինի ի մեզ որպէս մակբայ. զորօրինակ ծանունս, երագս կամ երագունս, պնդագոյնս. այսինքն ծանունք կամ ծանրապէս, եւ այլն։

Նոր է սքանչելիսդ։ Խոր է իրսդ եւ անքննին։ Անէծքն լուծաւ, արտասուսն փարատեցաւ. (Ճ. ՟Գ.։)


Սա, սորա, սմա, սովաւ, սոքա, սոցա, սոքօք, սայք, սայց

pron.

this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.

· Calfa

NBHL (1)

Քրիստոսն յորժամ գայցէ, միթէ աւելի ինչ նշա՞նս առնիցէ՝ քան զոր սայս առնէ. (Յհ. ՟Է. 31։)


Սաբա

adj.

old, aged, in years.

· Calfa

NBHL (1)

Կորնիոն, եւ ինքն սաբա յուլիանոս խոստօվան եղեն ի տէր մեր. (Եւս. պտմ. ՟Ղ. 41։)


Սաբաւովթ, այ

cf. Սաբաւօթ.

· Calfa

NBHL (1)

Վերին զօրութիւնք սաբաւովթ կոչին՝ հրեշտակք եւ հրեշտակապետք։ Եթէ ոչ տեառն սաբաւովթայ (կամ սաբաւօթայ) թողեալ էր մեզ զաւակ։ Այգի տեառն սաբաւովթայ տունդ իսրայէլի է. (Ոսկ. ես.։)


Սագաշէն

s. adj.

goose's foot;
triangular.

· Calfa

NBHL (2)

Թագաւորն հայոց հեթում շինեաց սագաշէն տաճար սրբոյն սոփեայ ի սիս. (Պտմ. կիլիկ.։)

Շինէ պայծառ եկեղեցի երկու ... զմինն գմբեթայարկ յանուն սրբոյ կարապետին. եւ զմիւսն սագաշէն՝ հրաշալի յօրինուածովք. (Ուռպ.։)


Սադա

cf. Սադդայ.

· Calfa

NBHL (1)

Ձայնն սադայի՝ որոտ սոսկալի. (Գանձ.։)


Սադդայ

adj.

almighty.

· Calfa

NBHL (1)

Ձայնն սադայի՝ որոտ սոսկալի. (Գանձ.։)


Սադրեմ, եցի

va.

to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.

· Calfa

NBHL (2)

πείθω suadeo, persuadeo, suggero. (լծ. սատարել. եւ լտ. սուա՛տէօ ). Յորդորել, հրապուրել. թելադիր լինել. գրգռել, դրդել. առաջարկել. եւ Ձեռնատու լինել. յանձնել, ապսպարել, եւ հայթայթել. միջնորդել.

Ի սադրելոյ աղօթից նորա։ Թերեւս ի սադրելոյ նորա լուծումն ինձ ի կապարանէն լիցի. (Յհ. կթ.։)


Սաթ, աց

s.

electrum, amber, yellow amber;
սեւ —, black amber.

· Calfa

NBHL (1)

Յափրիկէ լինի եւ սաթ՝ (կամ սեւ սաթ) բոյս փափուկ ի ծովու, որ ելեալ յարեւ եւ յօդ կարծրացեալ չորանայ (կամ քարանայ). (Խոր. աշխարհ.։)


Սալայատակ, աց

adj. s.

paved with flagstones;
pavement;
foot-pavement, foot-path.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ յատակն է ի սալից քարանց. սալակապ. քարայատակ, իրօք կամ նմանութեամբ.

Զանգանէ զ՝ի վայրծորեալ բնութիւն ջրոյն սալայատակ տրամացեալ հողոյն կափմամբ։ Խտանայ երկնային մարմինս ի ներքոյ ջուրցն, եւ լինի սալայատակ հաստատրամ անփապելի. (Եղիշ. ՟Բ։ Շիր.։)


Սալանամ, ացայ

vn.

to petrify, to become stone, to harden into stone.

· Calfa


Սալարիմ, եցայ

vn.

to take refuge, to hide oneself.

· Calfa

NBHL (2)

Ծածկիլ. թաքչել առ ահի. զօղիլ. թեւասքօղիլ. եւ Ապաստան լինել. դիմել՝ անկանիլ.

Մարզպանն փախստեայ անկանի (յեկեղեցին), եւ անդ ի միջոց գումբեթին զօղեալ սալարեալ՝ սարսռալից դողմամբ զետեղեալ լինէր. (Արծր. ՟Բ. 7։)


Սալաքար, ի

s.

flagstone, flag.

· Calfa

NBHL (1)

Յատակս ջրին ի վերայ սալքարի բուսանի, եւ լինի բուրակն. եւ յոմանս սալաքար ի տեղի բուրակի լինի յեռեալ ի քարի աղն մատնեհար. (Մարթին.։)


Սալուտ

adj.

stony, hard, rough.

· Calfa

NBHL (1)

Զայգետեղն կակղել եւ դիւրել. վասն զի յամառային տօթոյն շողնան քարքն, եւ այրեն զտունկն, թէ փոքր քարուտ լինի եւ սալուտ եւ կոկնուտ. (Վստկ. ՟Հ՟Զ։)


Սակայն

conj.

but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.

· Calfa

NBHL (3)

ὄμως, ἁλλά, ἕμπας, ἕμπης tamen, verum. որպէս թէ Սակայն լիցի, այսինքն այնու պայմանաւ։ (գրի եւ իբր ռմկ. ՍԱԿԷՆ, իբր ի սակէն)։ Բայց. այլ յայսր ամենայնի վերայ. համայն. միանգամայն. ապաքէն. իսկ. չափին. (լծ. յն. օ՛մօս ).

Եթէ կամեցեալ էի դատել ասէ, դուք սակայն ընդ դատապարտեալսն լինէիք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)

Ապա եթէ ոք ոչ ընդունեցի զայսորիկ զբանս իմ, մեք սակայն ոչ լինիմք զրկեալ եւ զրպարտեալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ որպէս եւ Փիլ. նխ. ստէպ։)


Սակառի, ռւոյ, ռեաց

s.

basket, hamper;
cf. Զամբիղ.

· Calfa

NBHL (2)

Բարձին զնշխարհս կոտորոցն երկոտասան սակառ լի։ Քանի՞ սակառի բարձիք.եւ այլն։

Արկից ի սակառի, եւ պահեաց։ Բեր առաջի զսակառիդ։ Առեալ զսակառն լի ոսկերովքն. (Ճ. ՟Բ.։)


Սակաւ, ու, ուց

adj. adv.

few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."

· Calfa

NBHL (3)

Սակաւ մի ջուր կամ մեղր։ Աւորք սակաւք։ Մնասջիք թուով սակաւք։ Բաժանեսցեն ի մէջ բազմաց, եւ սակաւուց։ Ժողովեցին՝ որ շատ, եւ եւ որ սակաւ. որոյ շատն էր, ոչ յաւելաւ, եւ որոյ սակաւն էր, ոչ պակասեաց։ Սակա՞ւք իցեն (բնակիչկքն), եթէ բազումք։ Եւ յուդա ընդ առաջ նորա սակաւուք։ Եւ թէ սակաւ իցէ, յաւելից քեզ դոյնչափ։ Եւ անդ լինէր ոչ սակաւ ջան եւ վտանգ. եւ այլն։

Ուստի սակաւ մի կասկած ունէր, անտի աներկիւղ հաստատէր։ Փոխանակ սակաւ աշխատութեանս մեր բազմապատիկ հանգիստ ունելոց եմք։ Դադարեալ աւուրս ինչ սակաւս։ Մի ի սակաւում այսմ ժամանակի զանվախճանելի զփառսն չափեր. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը. Խոր. ՟Ա. 14։ Նար. ՟Հ՟Ը.)

Թէպէտ ոչ ի բարձրագոյնսն հասանէին, սակայն առ սակաւ սակաւ յառաջադէմ լինէին. (Երզն. մտթ.։)


Սակաւաբանութիւն, ութեան

s.

concise discourse, brevity of speech, pauciloquy.

· Calfa

NBHL (1)

Մեզ սակաւաբանութիւն սիրելի է, կամ փութալի է. (Փիլ. ել.։ Մխ. երեմ.։ Սարգ.։ Տօնակ.։)


Սակաւաժամանակ

cf. Սակաւաժամանակեան.

· Calfa

NBHL (1)

Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)


Սակաւաժամանակեայ

adj.

cf. Սակաւաժամանակեան.

· Calfa

NBHL (1)

Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)


Սակաւաժամանակեան

adj.

of short duration, temporary.

· Calfa

NBHL (1)

Զփափկութիւն սակաւաժամանակ եւ ապականելի. (Մխ. առակ.։)


Սակաւակեցութիւն, ութեան

s.

living but a short time, short life.

· Calfa


Սակաւամարդութիւն, ութեան

s.

want of population.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջին լծորդքն ընդ յետինսն զուգեալք լինէին ամուսնութեամբ, մինչ սակաւամարդութիւն էր. (Վրդն. ծն.։)


Սակաւամիտ, մտաց

adj.

short-witted, dull.

· Calfa

NBHL (1)

Զսակաւամիտն ի վայր արկանեն։ Ոչ ընդ նոյն հաւանեալ եմ, ընդ որ սակաւամիտքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 73. եւ Փիլ. լիւս.։)


Սակաւապիտութիւն, ութեան

s.

thriftiness, contentedness, moderation, frugality, sobriety.

· Calfa

NBHL (1)

Տանջանք անյարգութեան՝ սակաւապիտութիւն։ Այն՝ որ անկարօտն է, սակաւապիտութիւն իբրու ազգակից իմն եւ դրացի լինի. (Փիլ.։)


Սակաւաջան

adj.

done with slight fatigue.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւաջան նպաստաւորութեամբն իբրեւ ընծայաբեր լինել. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Սակաւօրեայ

adj.

having but few days;
lasting a short time, ephemeral.

· Calfa

NBHL (1)

Զի երկայնօրեայք լինիցին յերկրին բարութեանցն, որպէս ի դրախտին սակաւօրեայք։ Բազմօրեայք լինիջք յանմահութեան, որ ի դրախտին սակաւօրեայք. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Արշ.։)


Սակեր, սակերք, աց

s.

rescript, decree.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւել զանընդդիմակաց հրամանն հանդերձ սակեօք կայսերագիր նշանակելովք։ Պատահեալ սպարապետին հայոց՝ հանդերձ սակերօք կայսեր յանդիման լինէին։ Եւ նորա առեալ սակերս կայսերական նշանօք՝ փութայր վաղվաղակի զհրամանն կատարել. (Կորիւն.։)


Սակս, ի սակս

prep.

on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.

· Calfa

NBHL (1)

ի ձեր սակս սիոն արօրադիր լիցի. (Միք. ՟Գ. 12։)


Սահանական, ի, աց

cf. Սահանահոս.

· Calfa

NBHL (1)

Սահական իբրեւ զհեղեղատ անտեւական. սէլի պէս վազօղ անցնօղ.


Սահանակարկաջ

adj.

cf. Սահանաձայն.

· Calfa

NBHL (1)

Կարկաջօղ իբրեւ զսահմանս. կարկանջոս. սէլի պէս ձան հանօղ.


Սահիմ, եցայ

vn.

to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.

· Calfa

NBHL (3)

διέρχομαι, διαπορεύομαι, περιφέρομαι , σαλεύομαι transeo, dimoveor, agitor ῤέω fluo ἑκρέω effluo. Քերել անցանել. յածիլ, թափառիլ, շարժլիլ. տարուբերիլ. տատանիլ. յուղիլ. ծփիլ. հոսիլ. յորդիլ. վազել անցնիլ.

Եւ զեղբայրն՝ թէեւ սուղ ինչ յանցանիցէ, սահի շրջի, եւ յամենեցունց լսելիս արկանէ. (Մանդ. ՟Ժ։)

Չտեսանելով զմնացականսն, այլ զսահելիս եւ զանցաւորս. (Բրսղ. մրկ.։)


Սահմանադրութիւն, ութեան

s.

fixing the boundary, setting up landmarks;
constitution;
statute;
ordinance, regulation;
decision;
definition.

· Calfa

NBHL (1)

Բաժանէ զաշխարհս սահմանադրութեամբ՝ փոսս գործելով։ Զգալի աշխարհիս վայր սահմանադրութիւն բաժանէ ի միմեանց զքաղաքաց եւ զգիւղից։ Սահմանադրութիւն անդաստանաց. (Խոր. ՟Բ. 74։ Շ. մտթ.։ Մխ. դտ.։)


Սահմանական, ի, աց

adj. gr.

bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՀՄԱՆԱԿԱՆ. ὀριζόμενος terminatus, finem habens. որպէս Սահմանաւոր. հունաւոր. չափաւոր, ժամանակեայ. վերջանալի.


Սահմանակից, կցի, կցաց

cf. Սահմանակողմն.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն սահմանակիցս ապստամբս հնազանդեցին։ Անդք սահմանակցաց։ Արկ աստուած զահ իւր ի վերայ սահմանակցացն՝ սիկիմացւոց, եւ ոչ ելին ի վերայ յակովբայ. (Եւս. քր. ՟Բ։ Բուզ. ՟Դ. 12։ Գէ. ես.։)


Սահմանափոխութիւն, ութեան

s.

change of the ancient laws or statutes;
transmigration, emigration.

· Calfa

NBHL (1)

Սպասեալ ակնունէին արարածք արարչին՝ սահմանափոխս լինել. (Վրդն. ծն.։)


Սահմանեմ, եցի

va.

to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՀՄԱՆԵԼ, ըստ փիլիսոփայից. ὀρίζω definio. Զիսկութիւն եւ զբնութիւն իրաց էական բառիւք ամփոփելով բացատրել.


Սաղամանդր, աց

cf. Սալամանդր.

· Calfa

NBHL (1)

Մինն հուր կերակրի ի յետնա կղզին սիւկիլիայ, եւ ոչ ծախի. որոյ անուն է սալամանդրա. (Լմբ. իմ.։)


Սաղամանդրայ, ից

cf. Սալամանդր.

· Calfa

NBHL (1)

Մինն հուր կերակրի ի յետնա կղզին սիւկիլիայ, եւ ոչ ծախի. որոյ անուն է սալամանդրա. (Լմբ. իմ.։)


Սաղապեցուցանեմ, ուցի

va.

to turn aside, to pervert, to seduce;
to exercise.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մարթ լիցի զնոսա եւ դեն մազդեղանց սաղապեցուցանել. (Խոր. ՟Գ. 55։)


Սաղարթաթափ

adj.

stripped of leaves, leafless.

· Calfa

NBHL (1)

Սաղարթաթափ լինել։ Սաղարթաթափ լեալ՝ զգենուցու զտխրական տգեղութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։ Պիտ.։)


Սաղարթաճոխ

cf. Սաղարթախիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Ճոխացեալ սաղարթիւք. սաղարթախիտ. սաղարթալի.


Սաղարթանամ, ացայ

vn.

to shoot forth leaves, to sprout, to be leafy, green.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՂԱՐԹԱՆԱՄ որ եւ ՍԱՂԱՐԹԻԼ. θάλλω, θαλλέω vireo, floreo, pullulo φυλλυάω frondesco. Սաղարթաւորիլ. զարդարիլ սաղարթիւք. բողբոջիլ եւ տերեւս արձակել. ուռճանալ. դալարազգեաց լինել.