incorporeal, immaterial.
· Calfa
Պարտ իսկ է արդեօք անմարմնոյն՝ եւ սպասաւորութիւնն այնպէս լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
adj. adv. without compassion;
indiscreetly, prodigally, profusely.
· Calfa
Անտերունչք եւ անխնայ եւ անխնամք լիջիք. (Բուզ. ՟Գ. 14։) Յայս արդեօք բերի եւ ասելն.
stupidity, irrationality, brutality.
· Calfa
Մի՛ արդեօք յունական պերճ եւ ողորկ առասպելքն իցեն հանդերձ պատճառաւ. այլ ասես մեզ՝ պատճառս տալ անբանութեան նոցա. (Խոր. ՟Ա. 31։)
adj. s. that who is to the left.
· Calfa
Զոր միանգամ կարծես աջոյ կողման, զայսոսիկ նա կարծէ ահեկեայս։ Զո՞ր արդեօք կող. զահեկեա՞յն, թէ զաջոյն։ Զահեկեայ զարմունկնն ի դուրս կորզեալ. (Փիլ.։)
adj. s. cf. Ահեկեայ.
· Calfa
Զոր միանգամ կարծես աջոյ կողման, զայսոսիկ նա կարծէ ահեկեայս։ Զո՞ր արդեօք կող. զահեկեա՞յն, թէ զաջոյն։ Զահեկեայ զարմունկնն ի դուրս կորզեալ. (Փիլ.։)
cf. Բանտարգել.
· Calfa
Յիշէին զԳրիգորիոս. (զո՞ արդեօք. զբանդաւորն. Ոսկ. լս.։)
to speak;
to cry out, to exclaim.
· Calfa
Զի՞նչ արդեօք աստուածամարտդ բարբառիս յաստուածային ձայնիւ բարբառէր առ սուրբ կանայսն. (Շար.։)
cf. Բարեբախտ.
· Calfa
Զանիրաւութիւն եւ զամբարհաւաճութիւն ունելով՝ ոչ արդեօք բարեբաստ է, այլ եղկելի լինել հաւաստի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
to suffice, to be capable, to be able;
to furnish;
to suffer.
· Calfa
Իսկ այսպիսի վաճառաց արդեօք ուրուք զի՞նչ գին բաւիցի. (Ագաթ.։)
to rejoice, to give joy, to recreate, to divert, to delight, to enliven, to please.
· Calfa
Այս ինչ արդեօք իցէ, զոր ես ասեմ նշանակել ձեզ, եւ բերկրել զանձն քո. (Պղատ. սոկր.։)
cf. Բերկրեմ.
· Calfa
Այս ինչ արդեօք իցէ, զոր ես ասեմ նշանակել ձեզ, եւ բերկրել զանձն քո. (Պղատ. սոկր.։)
all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.
· Calfa
Ապաքէն. արդեօք. իսկ. երբէք. համայն. յայսր ամենայնի վերայ. մի՛թէ. իւիք. անգամ. թո՛ղ զայն.
rotundity;
roundness, circle;
completion, accomplishment, end.
· Calfa
Յետինքն զերիցագուիցն գերակայ բոլորմունսն ոչ ունին, բայց մասնաւորս։ Անհաղորդք են գերագունիցն բոլորմանց։ Զամենայն բարերարական աստուածանունութիւն (այսինքն ստորոգելի), յո՛յր վերայ արդեօք եւ կացցէ յաստուածպետականացն անձնաւորութեանց, ի վերայ բոլոր աստուածպետութեանն բոլորման է առնլի անխտրապէս. (Դիոն.։)
violent, impetuous;
tyrant, usurper.
· Calfa
Ի բռնաւորա՛ց արդեօք ի հարկէ մեռանիցի։ Տագնապելոց ի բռնաւորաց փրկութիւն արարեալ. (Ագաթ.։)
obscure, difficult to understand.
· Calfa
Զի՞նչ արդեօք եղիցի այսպէս դժուարահաս. (Կիւրղ. գանձ.։)
prosopopoeia.
· Calfa
Եւ դիմառնութիւն, ուրանօր զբարսն՝ միանգամայն զդէմսն ստեղծանեմք, որպիսի. զի՞նչ արդեօք ասիցէ բանս ծով՝ ծովակալ եղելոց լակեդմոնացւոց. (Պիտ.։)
s. pl. divinity, false god;
idol;
կարգել ընդ դիս, to deify, to place in the number of gods;
գաշտային —, the rural gods.
· Calfa
Մարմնաւո՞րք էին արդեօք դիքն, թէ անմարմինք։ Զմարդկան ուրուականս ի պաշտօն առեալ՝ դիս անուանէին. (Եզնիկ.։)
cf. Զանգիտանք.
· Calfa
Մի՛ արդեօք զծածուկն (ելս յԵրուսաղէմ) զանգիտութիւն ինչ իմասցիս. զի ո՛չ վասն երկեղի զայն եւս առնէր. (Նանայ.։)
to go astray;
to dote, to rave, to muse.
· Calfa
Եթէ անգիտութեամբ զառանցեաք ինչ։ Մի՛ արդեօք զառանցար ինչ. եւ հակառակ առաջին բանիցն քոց խօսիս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
having two masters.
· Calfa
Զիա՞րդ կոչեսցուք զնա. միթէ երկտիրեա՞ն արդեօք. (Սեբեր. ՟Դ։)
geometrical;
—ն, geometry.
· Calfa
Երկրաչափական արդեօք շարագրութիւնքն օրէ՞նք են. այո՛. (Պղատ. մինովս.։)
horoscope, nativity.
· Calfa
Ի ժամադիտէն բաշխեն ի մասունս եւ ի կրկնամասունս։ Կենդանատեսակ առիւծիլ ... եւ ինքն արդեօք ժամադէտ. (Շիր.։)
that shows the time.
· Calfa
Իսկ զայս ո՛չ արդեօք կարէին ընդ նշանաւոր ժամանակացոյց արկանելշարագրութեամբ. (Պիտ.։)
to smile, to sneer, to give a constrained laugh.
· Calfa
Ոչ արդեօք յանդգնէաք, եթէ ժպտելոյ ոչ խորշէաք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
toothless.
· Calfa
Եւ ո՛չ ժօռատ (ասեմք) զհամբակ եւ զարդի եւս ծնեալս, եյլ յորժամ ամանակն պահանջեսցէ, յայնժամ ասին ժօռատք արդեօք. (Անյաղթ անդ։)
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
· Calfa
Էր լոյսն ճշմարիտ (որդի). ի բացեա՞յ է արդեօք ի գոլոյ ճշմարիտ լոյս հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի՞ւ զիս արդեօք ջանայցէք մխիթարել. (Փարպ.։) Ի՞Ւ. անսովոր է ածականաբար ասել.
as;
in quality of;
nearly, rather like;
when;
—, — այն թէ, — զի՝ եթէ, as if, as though;
because, seeing that;
— ոչ եթէ, not as if, uot only, as if it were not;
— զմիոյ միոյ լերանց, like the mountains;
— զարմանալով իմն, as if surprised;
ամաց — երեսնից, about thirty years of age;
— զի ! how! how much! how many! — գեղեցիկ է առաքինութիւնն ! how beautiful is virtue !
· Calfa
Ըստ անարգանացդ ասեմ իբրեւ թէ մեք տկարացաք արդեօք. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 21։)
to understand, to know, to feel;
to conceive, to comprehend, to perceive, to learn, to find out, to discover;
to think, to consider;
to believe;
զօրութեամբ —, to understand (something omitted);
հնարս —, ելս՝ ելս իրաց —, to find means, to exercise one's ingenuity, to invent;
իմաստս չարս —, to weave a conspiracy, to form a plot, to cabal, to conspire;
զանձին — բարի, to seek one's interest, to consult one's own happiness;
գիտէ — զամենայն հնարս, he knows how to attain his end, how to manage.
· Calfa
Առիւծք եթէ իմասցին արդեօք փախուցեալ զեղջերուս, այսպիսեաւ վարին սովորութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
God preserve us from it, God forbid;
take care.
· Calfa
ԳՈ՛ՅՇ կամ ԳՈՒ՛Շ. ԳՈ՛ՅՇ ԹԷ. ԳՈ՛ՅՇ ՈՒՐԵՔ. մ. Ի ձայնէս Գուցէ, եւ արմատ բառիս Զգոյշ. իբր՝ Գուցէ թէ. մի՛ գուցէ. մի՛ արդեօք ուրեք երբեք. զգուշալի՝ զի մի՛. չըլլայ թէ, վախեմ որ, եա՛ յանկարծ.
manufactory;
instrument;
organ
· Calfa
Եւ զի՞նչ արդեօք (է) գործարան տնտեսութեանս այսորիկ. սրբոյ կուսին մարմինն. (Բրս. ծն. քրիստոսի.։)
perhaps;
for fear of, lest.
· Calfa
ԳՈՒՑԷ, ԳՈՒՑԷ ԵՐԲԷՔ, ԳՈՒՑԷ ԹԷ. Առեալ ի բայէս՝ Գոլ. Առ նախնիս հասարակօրէն նշանակէ, Մի՛ գուցէ. մի՛ արդեօք. զի մի՛. զի մի՛ երբէք. զգուշանիլ, զի մի՛ լիցի. չըլլայ թէ ... որպէս յն. μήπως, μή ποτε, μή ne
lamentable, deplorable, unfortunate, miserable.
· Calfa
Ողջութիւն ստանալով եւ ճոխութիւն, եւ զանիրաւութիւն ունելով, ոչ արդեօք բարեբաստ է, այլ եղկելի լինել հաւաստի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
stag;
hart;
բառաչէ —, the stag bells.
· Calfa
Առիւծք եթէ իմասցին արդեօք փախուցեալ զեղջերուս, այսպիսեաւ վարին սովորութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
v. auxil. to be;
է զի, էր զի, է ուրեք, է երբէք զի ..., sometimes;
it happens, it turns out;
ես եմ Աստուած՝ որ Էն, I am that I am;
ես եմ՝ ես եմ նոյն որ ջնջեմ, I am, it is I, it is I who blot out and pardon;
առն միոջ էին երկու որդիք, a certain man had two sons;
էր ամաց երկոտասանից, he was twelve years old;
յունել եմ, I am eating.
· Calfa
ԻՑԷ՞ կամ ԻՑԷ ԱՐԴԵՕՔ. (բայ ըղձական). Լինիցի՞ երբեք. միթէ կամ արդեօք կամ ե՞րբ լինիցի.
Իցէ՞ ակն ունել նայել։ Իցէ՞ արդեօք տեսանել։ Իցէ՞ արդեօք, թէ տեսից. (եւ այլն. Նար. ՟Ի՟Ե։)
time, moment, hour;
when, in what time;
— եւ է, no matter when;
-? առ -? when? ց-? մինչեւ յ— ? or ց-? how long ? — իցէ՝ զի, please God! o! when shall I be! when will it be that!
· Calfa
Ե՞ՐԲ. (մ. հրց). πότε;
quando? Յորո՞ւմ ժամանակի. յորո՞մ ժամու արդեօք. յո՞րժամ. ե՞րբ, ո՞ր ատեն.
sometimes, now and then, from time to time;
—, էր —, յ— ժամանակի, once, in days of yore, in byegone times, of old, of yore, already, formerly, in time past;
-..., -..., now …, now ...;
at times ..., at other times...;
some-times..., sometimes..., at one time..., at another;
one while..., onother while;
— այս ինչ՝ — այն ինչ, now one thing, now another.
· Calfa
Էր ուրեք արդեօք՝ զի էի ... եկն երբեմն եհաս՝ զի եղէ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
sometimes, from time to time;
never, at no time;
—, ոչ —, մի —, never, no, not, for ever;
ոչ — իկեսցէ, — ոչ եկեսցէ, he will never come;
մի —, — մի զլանար, do not refuse him;
է՝ էր —, երբէք երբեք, from time to time, now and then, ever and annon;
— ուրեք, sometimes.
· Calfa
Եթէ երբէք ուրեք խորհէի արդեօք զհրամանացն խորտակել զլուծ. (Յհ. իմ. ատ.։)
πότε aliquando, umquam cf. երբեմն. գրի եւ ԵՐԲԵՔ. (որպէս թէ մին իցէ՝ երբ իմն, եւ միւսն՝ երբ իւիք). ատենով, ըլլայ որ. եւ առընթեր հարցականի՝ իբր Բնաւ արդեօք. կըլլա՛յ որ. հի՛չ.
to swear, to take an oath;
to curse, to detest;
սուտ —, to swear falsely, to perjure one's self, to take a false oath;
— յանձն իւր, to swear to one's self.
· Calfa
Երդուի՛ր ինձ յաստուած՝ չմեղանչել ինձ։ Յանձն իմ երգուայ, ասէ տէր։ Երդուարո՛ւք ինձ ի տէր աստուած։ Երդնուցուն յանուն տեառն զօրութեանց։ Երդուաւ տէր ի սրբութիւնս իւր։ Երդումն՝ զոր երդուաւ, եւ այլն։ Յո՞ արդեօք երդնու աստուած, եթէ ոչ յինքն. եւ ասի երդնուլ՝ վասն մերոյ տկարութեանս. (Փիլ. լին.։)
covered, overspread;
wet, moistened, immersed, soaked, imbued;
dirty, muddy.
· Calfa
Եթէ աղբով թաթախ եւ կամ տղմով ձեռքդ էին, իշխէի՞ր արդեօք յաղօթս կալ։ Եթէ գայռիւ ուրուք ձեռքն թաթախ էին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
importunity, instance, solicitation, entroaty;
grief, sorrow, trouble;
—ք, dowry, marriage-portion, dower;
— արկանել, to solicit earnestly, to importune, to entreat, cf. Թախանձեմ.
· Calfa
Գովեստ առ ի մարդկանէ եւ յաստուածոցն է արդեօք բարի. եւ թախանձ եւ դժուարագովութիւնք՝ ներհականք սոցա։ Ոչ անիրաւելն զոք, եւ ոչ ի ձեռն ուրուք անիրաւելն թախանձ է իսկ արդեօք, սակայն բարի կամ ազնիւ։ Տեսանելն զքաղաք թախանձ ոչ ունիցի, միոյ տան ձեւ ունելով սորա. (Պղատ. օրին. ՟Բ. եւ ՟Զ։)
to solicit earnestly, to importune, to entreat with earnestness;
to molest, to annoy, to vex, to torment, to cease not from entreating, or causing annoyance.
· Calfa
Այն ինչ արդեօք՝ որ թախանձեսցի ի սոցունց՝ արտաքս ելանել կամ ի ներքս մտանել. (Պղատ. տիմ.։)
to grow tighter, thick, to condense, to be condensed.
· Calfa
Եւ ի սոցանէ տակաւին (այսինքն եւ եւ՛ս) թաղկեալն՝ զջուր հոսէ։ Մինչեւ ջուր արդեօք եւ բռնութեամբ զերկրի (զհողոյ) դատարկսն ի միասին թաղկացեալ ունիցի։ Կարծրագոյն իսկ, եւ հոծագոյն թաղկեալ։ Թաղկեալ կօշկացն (յն. թաղկելոց, եւ կօշկաց) լինելութիւն. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
in rolling, revolvingly, rolling along or down;
— խաղալ, to tumble dowrn, to roll down, to prostrate one's self;
to agitate one's self, to fall dead;
to be thrown down, to be upset;
to throw a somerset;
to throw ones self headlong, to precipitate one's self;
— խաղացուցանել, to roll, to prostrate, to precipitate, to fell, to upset;
— անկաւ յարեան իւրում, he fell rolling in his blood.
· Calfa
ԹԱՒԱԼԱԳԼՈՐ ԹԱՒԱԼԳԼՈՐ. Գրի վրիպակաւ արդեօք՝ եւ ԹԱՒԱԳԼՈՐ. Թաւալելով եւ գլորելով. տապալմամբ, հոլովմամբ ի վերայ երկրի, կամ զմիմեամբք կուտակեալ թաւ հոծութեամբ. թապըլտըկելով, գլորտըկելով.
shortsighted;
obscure, not distinct.
· Calfa
Զի մի՛ կարգ մտաց բանիս թերատես լիցի։ Զի ձեր ուրախութիւնդ մի՛ արդեօք թերատես ձեզ երեւեսցի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
perhaps, it may be;
certainly, also, already;
եւ — յիրաւի, in truth, truly, really, indeed;
եւ ոչ —, եւ ոչ իսկ —, ոչ ինչ —, certainly not;
— մոռացա՞ն, have they perhaps forgotten ? — ո՞չ է այսպէս, is it not so ? — ասել, to doubt, to have doubts, to question.
· Calfa
Կամ իբր հարցական, Միթէ՞. արդեօք.
ἵσως, τάχα, τυχόν forsan, forsitan, fortassis, forte (իբրու Տակաւին թերի). Գուցէ. իցէ՛ թէ. արդեօք. արդարեւ, ապաքէն։ (Ծն. ՟Լ՟Բ. 20։ Յոբ. ՟Գ. 10։ Իմ. ՟Ժ՟Գ. 6։ Ղկ. ՟Ժ՟Գ. 9։ ՟Ի. 13։ Հռ. ՟Ե. 7։ Փիլիմ. 15։)
equivalent, equipollent;
just, equal;
equilibrium;
compensation.
· Calfa
Փո՛քր արդեօք՝ ամենայն աշխարհ ստացուածոց երեւեալ լինէր առ քո առաքինութիւնդ զուգակշիռ. կա՛մ իմա՛ զուգակշռեալ, եւ կամ՝ առ քո առաքինութեանդ զուգակշռութիւն։
cf. Երէ.
· Calfa
Է՞Ր (յորմէ ԸՆԴԷ՞Ր) Է՞Ր ՎԱՍՆ, կամ ՎԱՍՆ Է՞Ր. Է՞Ր ԱՂԱԳԱՒ. Է՞Ր ՍԱԿՍ. ԷՐՈ՞ՒՄ, եւ այլն. δια τί;
cur? quare? Վարի որպէս մակբայ, եւ հարցական անուն. Ո՞յր. որո՞յ. վասն որո՞յ իրի կամ պատճառի. ընդէ՞ր, այսինքն փոխանակ որո՞յ բանի. առ ի՞նչ. առ ի մէ՞. մէ՞ հի՞մ. ի՞բր արդեօք. ինչո՞ւ, ինչի՞, ի՞նչ բանի, ինչէ՞ն, ինչո՞ւ համար.
to make to descend, to cause to fall;
to let down, to lower;
to pull down, to take down;
to unfasten, to untie;
to turn out, to discard, to dismiss, to remove;
— զառագաստ նաւու, to lower sail, to strike sail;
արտասուս —, to shed tears, to weep.
· Calfa
նմանագոյնք արդեօք եբրայեցւոցն պատմադրաց ի վերուստ ի քեզ իջուցանեմ անսխալ (Խոր.՟Ա. 2։)