murepollutus, polluted or contaminated by the presence of dead mice.
· Calfa
Զմկնանկն յանգէտս ուտել կամ ըմպել՝ առանց պատուհասի լինել արժան է։ Առաւելեալ եղիցի իբրեւ մկնանկին։ Ի բաց խոտեսցին առաւել քան զմկնանկին. (Կանոն.։)
to levigate, to pulverize, to reduce into powder;
to burn to ashes.
· Calfa
Զհեթանոսական բոյսն՝ մղեղել, եւ արտաքս ընկենուլ։ Անցեալ ի բաց գնաց մղեղեալ եւ լուծեալ. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
· Calfa
Բանիւ առ ընկերն մղել, եւ ձեռամբ առ ինքն յանգուցանել։ Զնիւթ իբրեւ զանարգ ինչ անգոսնեալ ի բաց մղեն. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
ὡθέω, ἑξωθέω pello, expello, amoveo, admoveo, ejicio, injicio. կր. feror, moveor, ruo, irruo. Մղելով կամ խթելով վարել ի բաց կամ ի մի կողմն. դրդել. վանել. մերժել. ձգել. հոսել ի վայր. դրդել. գրգռել. վարել. հրել, քշել .... կր. բերիլ. ձգիլ. յօժարիլ. դիմել.
mina (weight and money);
pound;
mark.
· Calfa
Տե՛ս ճոխագոյն ի բացատրութեան չափուց եւ կշռոց, տիպ մեր։
husbandman, farmer, tiller, cultivator;
man-servant, domestic, servant.
· Calfa
Գործ երկրին պակասեաց, յամօթ եղեն մշակք։ Ողբացէ՛ք մշակք ստացուածովք ի վերայ ցորենոյ եւ գինւոյ։ Մշակ երկայնամտեալ սպասէ։ Վարք մշակաց՝ որ գործեն զանդս ձեր։ Հունձք բազումք են, եւ մշակք սակաւ։ Ունել մշակս յայգի իւր.եւ այլն։
continually to fix one's eyes upon, to look at steadfastly or intently, to gaze at.
· Calfa
Զմշտապիշն լինել բերանաբացութեամբ յաստեղս. (Անան. եկեղ։)
always flourishing, blossoming or blooming.
· Calfa
Միշտ փթթեալ՝ բացեալ զծաղիկս իւր. հանապազ ծաղկեալ. մշտասաղարթ. մշտազուարճ.
cf. Մոլախոտիմ.
· Calfa
Զամենայն ե՛ւ զմոլախոտեալ շուրջանակի բացաբառնայ առ ի յոչ հեղձուցանել. (Աթ. ՟Ը։)
raving, furious, frenetic, maniac, mad;
vicious, petulant, passionate;
great, excessive.
· Calfa
Խրատեաց ասելով ի բաց կալ քեզ ի մոլւոյդ հայհոյութենէ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
ash-heap, ash-hole.
· Calfa
Արաբացւոց մոխրակուտին (այլ ձ. մըոխրակուտին), որ ըստ անուանն իսկ ոչ թուին. (Շ. եդես.։)
to reduce to ashes.
· Calfa
Եւ մեր տեսեալ միայն զկրակն առանց մարդոյ մոխրեալ, առաք զմոխիրն՝ հեղաք ի բաց. (Փարպ.։)
mendacity, beggary;
alms;
ի — ելանել, շրջել, to beg, to go begging, to ask charity, to beg alms, to mendicate;
ի — տեսանել, to see any one in a begging state.
· Calfa
Մայրն աղքատութեամբ էր սնուցեալ բացօթեայ մուրով (կամ մուրականութեամբ). (Վրդն. պտմ.։)
forgetfulness, want of memory;
ի — գալ, անկանել, to fall into oblivion;
ի խորանկանել, ի մոռացմունս խորոց մատնիլ, to be buried in oblivion.
· Calfa
Մոռացումն է՝ յիշման ի բաց ընկեցումն. (Նիւս. բն.։)
dressed skin, tanned hide;
leather-bag;
leather table-cover.
· Calfa
Թէ կատու յաղեալ իցէ ի մորթաղէ, կէս լիտր ի բաց կտրեալ ձգեսցեն. (անդ։)
to remove, to put or set aside, to separate;
— ի կաթին սովորութենէ, to wean.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ ՄՈՑԵԼ. ἁφίστημι, -μαι amoveo, abscedo. Ի բաց հեռացուցանել, կամ հեռանալ. քեցել, իլ.
s. bot. meum, meum Athamaticum, spignel, foeniculum alpinum perenne.
· Calfa
Մու բացասութիւն ըստ միոյ ստորասութեան, մու բացասութիւն մում ստորասութեան հակակայէ։ Մու զմիոջէ նշանակել։ Մու մոյր երկուք մոյր։ Առարկութիւն՝ հակասութեան մոյր՝ է մասն. (Պերիարմ.։)
beard;
աղեբէկ —, gray-beard;
տգեղ, թաւ, անյարդար —, a sorry, thick, uncouth or neglected beard;
մօրուօք դալարանալ ծնօտիցն, to have the face covered with down, or soft hair;
մօրուս արձակել, to grow a beard;
օր սափրելոյ զմօրուս, shaving-day;
սափրել զմօրուս իւր, to shave oneself;
to get shaved;
ածելել զմօրուս ուրուք, to shave any one, to trim;
աճեցուցանել զ—ւս, to let one's beard grow;
ծաղկին — նորա, his beard begins to grow.
· Calfa
Գերծումն ըստ մուրուաց, որ է նշանակ առն, ի բաց եդեալ զմեղս. (Մեկն. ծն.։)
worn out part.
· Calfa
Հնացեալն ի բաց դնի, մաշուքն փոխէ, եւ նոր արկանէ. (Վրդն. սղ.։)
administration, management;
economy;
stewardship;
dispensation, distribution.
· Calfa
Բազում են դրունք բացեալ մատակարարութեանցն. մի՛ ոք բնաւ ամենեւին ի մէնջ ստգիւտ եղեալ կործանեսցի. (Կոչ. ՟Ջ՟Ե։)
cf. Մարգարէանոց.
· Calfa
Ի մեծի մարգարէարան մատրանն յովհաննու. (իբր ածակ. կամ բացայայտիչ) (Բուզ. ՟Գ. 3։)
cf. Մարգարտաշար.
· Calfa
Ի բաց ընկեցեալ զպատուադիր քողն մարգարտահիւս զարդուն. (Արծր. ՟Դ. 14։)
murderous, exterminating;
— առնել, to kill, to put to the sword.
· Calfa
Անկոխ դրախտին ճանապարհ՝ մարդակոտոր աւազակաւն նախ բացաւ։ Ճանապարհ դրախտին բացաւ մարդակոտոր աւազակին. (Ոսկ. ես.։)
cf. Մարդածախ;
civil, polite, urbane, courteous, complaisant, obliging, genteel, kind, affable.
· Calfa
Ի բաց վարօղ եւ վատնօղ զմարդիկ. մարդածախ.
means;
possible;
v. imp. — է, it is possible, it may he so;
it is fitting or proper.
· Calfa
Գոլն, եւ մարթն, եւ հարկաւորն։ Ամենայն նախադասութիւն կա՛մ գոլ է, կամ մարթ, կամ հարկաւոր։ Ընդհանուրն ի վերայ մարթին նիւթոյ ոչ երբէք ճշմարտի։ Բայց մասնական բացասութիւն այժմ ի վերայ մարթին հակադարձի։ Հարկաւորն քան զմարթն. (եւ այլն։ Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to wonder, to marvel, to be astonished, surprised, amazed;
to fall into ecstasies or raptures, to fall from the clouds;
հիացեալ զարմանամ, I am lost in wonder, I am filled with admiration.
· Calfa
(լծ. հյ. ահի, վհի, ի՛հ, հի՛մ) Բերանաբացեալ կալ զարմացմամբ եւ ահիւ. ապշիլ. պակնուլ. սքանչանալ. յակճիռս կալ. թմբրիլ. ընդարմանալ. պաղիլ մնալ արմննալով ու վախնալով. ... Ի թարգմանութիւնս դնի որպէս յն. ἁπήνεομαι, κατανύσσω, διαπορέω obstupesco, compugnor, sileo, haesito եւ այլն.
adj. s. five;
fifth;
երիւք հնգօք ամօք, for fifteen years, for three lustra;
պակաս քան զյիսուն հնգիւ չափ, forty five;
որ օր — էր ամսոյն, on the fifth day of the month.
· Calfa
πέντε quinque. (լծ. ընդ հինգ) Թիւ բացարձակ՝ կէսն տասին. կամ միով աւելի քան զչորս, միով պակաս քան զվեց. հինկ. պէզ, փէնճ (լծ. յն. բէնդէ, եբր. խամզ, ար. խամսէ ).
crib, manger;
stable;
զուարակ ի մսրոյ, a fat calf;
— or —ք բերանոյ, jaw bone or the interior of the mouth;
— or կառք մսրի, cf. Յարդգող.
· Calfa
Զանասունս ի մսրոց ի բաց հալածէին։ Կերակրոց եւ ըմպելեաց եւ մսրց (գիտակ են անբանք). (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. լիւս.։)
ՄՍՈՒՐ կամ ՄՍՈՒՐՔ ԲԵՐԱՆՈՅ՝ են Շրթունք բացեալք.
Զկզակսն, եւ զմսուր բերանոյն խորտակել։ Մսուրք բերանոյն փշրեցան, եւ ատամունքն չարաչար ի բաց թափեցան։ Գանել քարամբք զկզակս նորա, մինչեւ ջաղջախեալ խորտակեցան մսուրք բերանոյ նորա. (Հ. կիլիկ.։ Ճ. ՟Ա. եւ Ճ. ՟Բ.։)
frank, free, bold;
plain, sincere, without ceremony;
determined, resolute;
wide, extended;
cf. Համարձակաբար.
· Calfa
εὑρύχωρος latus, liber τολμηρός audax. Համայն արձակ. բացարձակ. ընդարձակ. անարգել. անվեհեր. աներկիւղ. ազատ. յանդուգն. եւ Համարձակութիւն. թոյլտուութիւն. թոյլ տուեալ ինչ. եւ Համարձակելի.
ՀԱՄԱՐՁԱԿ. մ. παρρησίᾳ cum fiducia, fidenter, libere, palam Արձակաբար. ազատաբար. աներկեղաբար. անխափան. վստահութեամբ. յայտնապէս. բաց.
arithmetical.
· Calfa
Ի բացէ եղեւ (աբրահամ) թուոցն, եւ ի համարողութենէ անհաս. վասն այնորիկ եւ փոխանակ յոգունցն թուոց՝ զբազմորդութիւնն ընկալաւ հաւատոց. (Մագ. ՟Ե։)
arithmetic, ciphering.
· Calfa
Ի բացէ եղեւ (աբրահամ) թուոցն, եւ ի համարողութենէ անհաս. վասն այնորիկ եւ փոխանակ յոգունցն թուոց՝ զբազմորդութիւնն ընկալաւ հաւատոց. (Մագ. ՟Ե։)
saddle;
harness;
կողմնակի —, side-saddle;
pillion;
կոճղ —ի, saddle-tree;
հանել ի բաց զ—ն, to unsaddle;
cf. Թամբ.
· Calfa
parricide.
· Calfa
Որ զհայրասպանութիւն եւ զմայրասպանութիւն ի բաց գործիցէ սրտմտութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
to be driven or cast away.
· Calfa
Հանելով հանիմ, ի դուրս հանեալ լինիմ. ի դուրս կամ ի բաց ձգիլ, ելանել. որպէս յն. ἑξαντλάομαι emergor ἑξωθέομαι dejicior διασπάομαι avellor.
Իմանալի բնութիւնն (մտաց), ոչ առաւելեցելոյ մարմնոյն, արտաքս մղեալ հանանի։ Ոչ ամենայն իրօք ի բաց կորզեալ հանանի սորա ըստ զգայութանն զօրութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
quotidian, daily;
continual;
assiduous, frequent;
cf. Հանապազ;
— պատարագ, perpetual sacrifice.
· Calfa
Հանապազորդ դիցես ի վերայ սեղանոյ, կամ բացցին դրունք, կամ մատուցանէին զողջակէզս, կամ գրել. (Ել. ՟Ի՟Ե. 3։ Ես. կ ... 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 33։ ՟Ժ՟Բ. 22։)
cf. Հանգունակատիպ.
· Calfa
Այլ ոչ եւս ծնանի հանգունակ ինքեան՝ բաց ի քէն. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Հանգունակատիպ.
· Calfa
Այլ ոչ եւս ծնանի հանգունակ ինքեան՝ բաց ի քէն. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Հանգունակատիպ.
· Calfa
Եւ ո՛չ այլ հոգի հանգունակից՝ բաց յաստուծոյ հոգւոյն. (Սեբեր. ՟Ա։)
slowly, softly, gently, quietly, smoothly.
· Calfa
Ի բաց գնասցեն հանդարտիկ. (Փիլ. լիւս.։)
coat, clothes, garb, attire, wearing apparel;
old clothes;
preparation, show, pomp, magnificence;
— շքեղ, լայն, magnificent, flowing robe;
— առանց խորշխորշանի, garment without folds;
— արքայական, royal robe;
հեծելազն —ք or —անք, riding habit;
— բաղանեաց, bathing gown;
—ք նորք, a suit of new clothes;
— հարսանեաց, wedding garb;
— սգոյ, mourning;
արկանել զիւրեւ — այրութեան, to wear widow's weeds;
ի բաց հանել զ— այրութեան, to put of widow's weeds.
· Calfa
to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.
· Calfa
Հանդերձեալ էին ի բացէ կալ. (Շ. մտթ.։)
to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.
· Calfa
Հանդերձեալ էին ի բացէ կալ. (Շ. մտթ.։)
before, in face, in presence of, in front, opposite;
against;
ի —, ի —դիպէ, ի —դիպոյ or —պոջ, before, in front;
convenient, fit, proper.
· Calfa
Տեսին որդիք մարգարէիցն՝ որ յերիքով, ի հանդիպոյն։ Ետես մոաբ ի հանդիպոյն զջուրսն։ Կացին ի հանդիպոջ ի բացեայ. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 15։ ՟Գ. 22։ ՟Բ. 7։)
feast, public rejoicing;
procession, solemnity, religious ceremony;
pomp, show, display, gala, exhibition, parade, state;
scene, spectacle, show;
arena;
proof, argument, demonstration;
declaration, witness, testimony, evidence;
trial, experience, essay;
exercise, practice;
audit, examination, inspection, investigation;
deed, fact, act;
effects;
fight, assault, combat;
care, diligence;
bravery, great deeds;
account;
review (journal);
—դիսիւ, pompously, solemnly;
համաշխարհական —, exhibition;
— թաղման, burial, funeral obsequies;
— զօրաց, review, muster;
— յաղթանակի, triumphal rejoicings;
— թատրոնական, theatre, spectacle, play;
— առաքինութեան, brilliant action;
— լաւութեանց, shining qualities;
ի — մարտից, among combats;
— առնել, to pass in review, to make a diligent investigation, to examine;
to make a show or display of, to show off, to display, to expose to view, to put or set forth;
to turn to account, to improve;
to exercise, to practise;
— առնել զօրաց, ի —դիսի անցուցանել զզօրս, to review, to muster, to pass in review;
— համարոյ առնել, to examine, to register, to make a numbering or enumeration of;
— առնել քաջութեան, to prove, to signalize one's valour, to signalize oneself by prowess, gallantry, bravery;
— առնել զօրութեան, to use or exert one's power;
— առնել պերճութեան, գիտութեան, to make a show of one's science;
— առնել ի մաստութեան իւրոյ, to display one's wisdom;
— առնել հանճարոյ, to heighten, to set off, to enhance, to give zest to one's parts or talent, to show one's wit, to play the sprightly, ingenious or witty;
ի — ածել, to exhibit, to expose to view, to display, to show off;
to represent, to play, to act;
ի — անցանել, to compete, to rival, to vie with;
to appear;
ի — մտանել, to enter the lists;
to be ranked among;
ի — մատուցանել, to put to the trial, to the test, to prove;
զ— առնուլ, to examine, to prove, to know by experience.
· Calfa
ἕνδειξις, δοκίμιον, ἑπίδειξις probatio, experientia, argumentum. (իբր Համայն, Տես, տեսիլ, կամ հանումն ի տես. լծ. եւ յն. էնտիծիս ). Փորձ եւ քննութիւն ի տեսիլ բազմութեան. մանրազնին այցելութիւն ատենական. կամ Հրապարակաւ ատեան. դատ. հաւաստիք. ապացոյց. ցոյց. ցուցակութիւն. բացերեւութիւն. դիտողութիւն. համար տալն կամ առնուլն. թիւ համարոյ. գումար.
to suffer, to support, to sustain;
to last, to endure, to resist;
to be able.
· Calfa
Չկարէ հանդուրժել, իբր ի փայլականէ ի բաց փախչի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
to cover;
to shut.
· Calfa
Ամենայն աման բաց, որ ոչ իցէ խփեալ. (Թուոց. ՟Ժ՟Թ. 15։)