to drive away, to expel, to banish, to exile, to expatriate, to cause to wander or stray;
— ի ծառայութիւն, to reduce to slavery to lead into bondage.
· Calfa
Ընդ գերեցեալ դժոխաբնակաց վտարանդելոցն հոգւոց արգելեալ կամ ի վտանգի. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
cf. Վտարանդիկ.
· Calfa
Եթէ զարտաւազդ եւ զտիրան վտարանդիս ոչ արասցես։ Վտարանդի (որպէս պատանդ) երթալոյ պապայ ի բիւզանդիոն։ Սրոյ զամենայն վտարանդիսն մատնել. (Խոր. ՟Բ. 52։ ՟Գ. 29։ Զվիճակս ժառանգութեան հարցն մերոց վտարանդի լեալ (յն. բռնի կալեալ) յանպարտ թշնամեաց։ Վտարանդի (այսինքն գերի ) եղէք ազգաց բազմաց։ Արարին զերկիրն իմ իւրեանց ի վտարանդի (յն. ձերբակալ)։ Եղիջիք յանապատ, եւ վտարանդիք։ Առնիցեն զձեզ վտարանդիս (յն։ ի վաճառ հանեալ). ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Է. 33։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 3. 5։ Երեմ. ՟Խ՟Բ. 18։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 3։)
revenge, vengeance;
ի —, in return, in requital;
առնուլ, խնդրել, հանել զ—ն, —ս պահանջել, հանել զքէն վրիժուն, to avenge, to revenge, to avenge oneself, to take vengeance, to be revenged, to have revenge;
—ս լուծանիլ, պահանջիլ, տալ, to suffer vengeance, to bear punishment, to pay dear for, to smart for;
ի — նախատանաց դստեր իւրոյ, to avenge his daughter;
առից ի նմանէ զ— իմ, I will revenge myself or him, he shall pay me dearly;
խնդրեաց զ— զրկելոյն, he avenged the wrongs of him who suffered;
հատուցից —ս թշնամեաց իմոց եւ ատելեաց իմոց հատուցից, I will be avenged of my enemies and I will requite them who hate me;
եօթն —ս լուծցէ, he shall be avenged seven fold.
· Calfa
Ընդ այսքանեաց գործօղ նորագոյն լեալ վրիժուց երագագոյն եւ նորանշան ինչ օրէն է կարկառել պատուհաս. (Պիտ.։)
to make mistakes in writing.
· Calfa
Ոմանք ի պատմագրաց վրիպագրեալք (կամ վիպագրեալք) կարծեցին, եւ այլն։ (Եւս.քր. ՟Ա. յն. սխալեալք։)
error, mistake;
failing, fault, perversity;
unforeseen event, accident, casualty, hazard, chance;
wanting, failing, wrong, mistaken, false, erroneous, perverse;
—աւ, by mistake, erroneously;
accidentally, casually, by chance;
— տպագրութեան, erratum;
— ժամանակագրական, anachronism;
— գտանիլ, to wander, to go astray, to deviate.
· Calfa
ՎՐԻՊԱ՛Կ ա. σφαλερός fallax φαλάρις similis Phalari tyranno ἁποτυχῶν frustratus. Վրիպական. վրիպեալ. խոտորեալ. մոլար. եւ Յետսամիտ. թիւր. անհաստատ. պատիր. սխալական. դիւրասխալ. ի դերեւ ելեալ. չյաջողեալ. փորձանաւոր.
board, plank, shelf, table, tablet;
tables;
book;
cf. Երկնացոյց;
— երկաթի;
iron-plate, sheet-iron;
— մետաղեայ;
plate of metal;
—ք վկայութեան, the tables of the decalogue;
— դատաստանաց, breastplate, pectoral, rational;
— նկարուց, canvass, wood;
— ճատրակի, chess-board;
— զստի, the hollow of the thigh;
— խոհանոցի, trencher.
· Calfa
Յայնմ օրէ՝ յորում ի տախտակոջ ընթերցեալ են (ի մանկութեան) զգիրս աղօթից կամ սաղմոսաց, բնաւ այլ փոյթ ոչ է լեալ ի գիրս նայելոյ. (Ի գիրս խոսր.։)
awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.
· Calfa
Ելեալ սթափ ձիով՝ այր զընկեր յառաջէր։ (Լաստ. ՟Դ։)
entertaining, diverting, amusing, recreative, distractive.
· Calfa
Թէպէտ եւ ձեզ ծիծաղելի այս, եւ կամ սթափական թուեսցի, սակայն իմ կեանս վտանգաւորք լեալ յայսպիսիեացս. (Արշ.։)
Cerberus.
· Calfa
ՍԻՆԿՂ գրի եւ ՍԻԳՂ. κύων canis, catellus. շուն. սկունդ. շուն ծովային. շնջրի. Առասպելեալ կերբերոս երեքգլխի կամ բազմագլխի՝ պահապան առ դուրս դժոխոց.
cf. Որդիակիցք.
· Calfa
Ի սուրբ եւ ի փրկական մկրտութենէն լեալ են սինտեկնոսք, այսինքն որդիակիցք. (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
full of love, of affection, of tenderness, kindness or good-will, affectionate, obliging, kind.
· Calfa
Զբամաց միտս հանգուցանէր սիրալիր սրտիւ։ Սիրալիր սրտիւ զարժանահայց խնդիրն ընկալեալ։ Սիրալիր դաշամբք ուխտից։ Սիրալիր խնդութեամբ խրախամտեալք։ Կոչէր սիրալիր կամօք. (Յհ. կթ.։)
cf. Սխալիմ.
· Calfa
Արջառ նոցա ոչ սխալեաց ի վրիպեցաւ։ Սխալեալ են խորհուրդք նորա։ Սխալեալ անկան ի մեծամեծ մեղս վասն կանանց։ Կոյր կուրի յորժամ առաջնորդէ, սխալէ։ Ի ժամանակի՝ յորում սխալեսցի ոտն նոցա։ Զի ուսանիջիք զիմաստութիւն, եւ մի սխալիցիք։ Խօսեցայ ընդ քեզ ի սխալելն քում, եւ ասասցեր՝ թէ ոչ լուայց քեզ։ Ոչ սխալեցաւ բան մի յամենայն բարեաց, այլ՝ ամենայն ինչ եղեւ։ Ոչ սխալէին բան մի (ի կարգէ հրամանացն)։ Եւ ոչ էր բան սխալեալ յարքայէ, զոր ոչ մեկնեաց նմա.եւ այլն։
to open in chinks, to split, to gape, to crack.
· Calfa
Եղջուրք եղջերուաց՝ մինչդեռ փափուկքն են, սկալեալ լինի իբր ճայրոտութեամբ յարեգակնային տապոյն, որպէս կաւ բրտի ի հրոյ. (Փիլ. լիւս.։)
giant;
— կին, giantess;
— անարի, huge giant.
· Calfa
Հայկ ի մէջ սկայիցն քաջ եւ երեւելի լեալ։ Միապետել ի վերայ ամենայն սկայիցն եւ դիւցազանց. (Խոր. ՟Ա. 9։)
cf. Սկտեղսկտեղ.
· Calfa
Որպէս խաղող յայդւոջ վայելչական, եւ ելեալ ի սկուտեղս (կամ ի սկըտեղս) թագաւորին քրիստոսի. (Նար. երգ.։)
cf. Պաշարեմ.
· Calfa
Զիշխանութիւնըն պինդ կալեալ, եւ ըղլամբրոն յոյժ սըղարեալ. (Վահր. ոտ.։)
to be baffled, balked, disappointed, deceived.
· Calfa
Ի դերեւ ելեալ ի մահրէ, այսինքն ի վարձանաց, ի վարձուց. սնավաստակ.
working uselessly, loosing one's labour.
· Calfa
κενόσπουδος rebus inanibus studens եւ բայիւ κενοδοκέω laborem inutilem suscipio. Որ ի սնոտիս վաստակի. ի դերեւ ելեալ ի վաստացոց. եւ Յոր ինչ լինի ի զուր աշխատիլ. ընդունայնավաստակ. փուճ աշխատօղ կամ աշխատած.
nursed, bred or brought up together, coetaneous;
familiar, friend, comrade, fellow.
· Calfa
Աղքատն՝ տնակից զպահսն եւ սննդակից կալեալ. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
· Calfa
Ոչ զգուշացայ ոտից իմաց. (առաւելեալ մարմնական տիղմս՝ սողոսկեաց զիս. Վրք. հց. ձ։)
service, office, function, employment;
want, requisite;
furniture, ornaments, trimmings, apparel, moveables, luggage, clothes, goods, service of plate, vessels, utensils;
dinner-service;
meats, victuals, repast, dinner, treat, feast;
pomp, train, equipage;
care, earnestness, solicitude;
—ք եկեղեցւոյ, church ornaments, decorations, plate, chalice;
ի — հայրենեաց, in the public service;
— ունել, տանել, հարկանել, ի —ու կալ, to serve, to take service, to minister;
— ունել կրակի, to worship fire;
— տանել կռոց, to worship idols;
լինել ի —ու պաշտաման ուրուք, to serve, to be in service;
հարկանել, տալ ումեք զյետին —, to pay the last honours;
— տանել ախտից, to obey the passions;
աստուածական մատուցանել անձին —, to be one's own idol;
— առնել, to attend well, to care, to keep, to guard, to watch, to spy, to lie in wait for;
to eat, to dine;
— ուտել or կերակրիլ, to regale, to entertain, to give an entertainment;
— ա րկանել, դնել, to prepare the requisites for the Mass;
զբաղեալ էր ի բազում —ու, he was oppressed by a multitude of things, he was very busy.
· Calfa
Ի ներքս ի սենեկի սպաս կալեալ՝ եւ պահ ունէին նմա. (՟Ա. Եզր. ՟Գ. 4։)
Նոյն է սպաս տանել ձուլեալ պատկերի՝ եւ մեղաց ախտի. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
to oppose, to resist, to be obstinate, to disobey, to rebel, to be insolent.
· Calfa
Ոմն ի հրեշտակաց յանմահ գնդէն ստամբակեալ։ Ոչ ոք գտաւ ստամբակեալ, եւ ելեալ ըստ ձեռն նոցա. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
· Calfa
Սի՛րտ սուրբ ստացի՛ր յիս աստուած։ Ստանալն՝ ո՛չ զի ի յոչ էէ յէ ածիցէ, այլ զլեալսն փոփոխեսցէ. (Բրս. չար.։)
acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.
· Calfa
κτητός, ἑπίκτητος acquisitus, possessus, adventitius. Ստացեալ կամ ստանալի ինչ. յետոյ ի ձեռս բերեալ, ընկալեալ, դնեալ, շահեալ. յետամտական.
purchase, acquisition, property, possessions, goods, substance, power;
creature.
· Calfa
Որոյ հաստատութիւն ըստ գերազանցագոյն կալեալ ստացուածի. (Պիտ.։)
Մեծատուն ... ո՛չ ստացուածով այնպիսի լեալ, այլ՝ բնութեամբ այնպիսի երեւեալ. (Սեբեր. ՟Բ։)
to create.
· Calfa
Ինքն անձամբ իւրով կուսէն ընկալեալ մարմին՝ ստեղծագործեցաւ մարդ։ Ամենայն մարմինն ստեղծագործի. (Լաստ. ընթերց.։ Մաքս. ի դիոն.։)
strayed, erred, roving, astray.
· Calfa
ՍՏԵՐԻՒՐ կամ ԸՍՏԵՐԻՒՐ. ա. Թիւր. ելեալ ըստ երիւր կամ ըստ յերիւր՝ այսինքն արտաքոյ արահետ ճանապարհի կամ կարգի, խոտորեալ. սխալական.
sterile.
· Calfa
ՍՏԵՐՋ գրի եւ ՍՏԵՐԴ. (լծ. հյ. ստերիւր. եւ յն ոդէրիթի՛ս, իսդէրօն ). στερηθής, ὐστερῶν . Կասեալ եւ պակասեալ ի ծնանելոյ. ամուլ առ ժամանակ մի. յետնեալ սխալեալ ի ծննդենէ.
to adulate, to flatter.
· Calfa
Զծառայի բարոյս յանձին կալեալ՝ ստկէ, որոց չիցէ պարտ ստկել։ Մարդոց չարաց նստեալ ստկիցէ, եւ զառաքինիս եւ զպիտանիս թշնամանէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե։)
to be subdued, subject to.
· Calfa
Յաշտարակէն՝ յոր վերելեալ, ի բախմանէն ստորակայեալ. (Շ. վիպ.։)
quickly, very fast, swiftly, rapidly.
· Calfa
Յղեցին վասն վաղվաղ գալոյ։ Վաղվաղ նախ վաղուրեմն իրազգած լեալ։ Լինի առ նա ձայն վաղվաղ. (Բուզ. ՟Դ. 8։ Յհ. կթ.։ Վրդն. ծն.։)
commerce, trade, dealings, business;
— առնել, to carry on commerce, to trade, to deal, to traffic.
· Calfa
Եւ մեր զայս ջան յանձին կալեալ՝ անկեալ ի վաճառականութիւն բանից. (Ագաթ.։)
market-place, bazaar;
emporium;
counting-house.
· Calfa
Իւր վաճառարանն տուն էր լեալ երից մանկանցն անանիանցն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Լ՟Ա.։)
suitableness, proportion, propriety, decency, conveniency;
decorum, dignity, nobleness;
comeliness, elegance, grace, beauty, splendour;
enjoyment, use;
delight, pleasure, advantage;
— երեսաց, comeliness, loveliness, attractiveness.
· Calfa
Եթէ յերեւելի տարերսս էր վայելեալ, բարի էր վայելչութիւն իբրեւ զբարւոյ արարածս։ Քիմք զկերակուրս ճաշակեն առ ի վայելչութիւն իւր. (Իսիւք.։)
fierce, wild, savage, brutal, barbarous, ferocious, cruel.
· Calfa
Յայսմ վայրի ճառեցից զվայրենամիտ ազգին զխստասիրտ դառնութիւն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)
Ըստ բնութեան գազանաց վայրենամիտք լեալ։ Իսկ նոքա՝ որ այնպիսի վայրենամիտք են։ Այսինքն ապառում եւ վայրենամիտ եղեն. (Արծր. ՟Գ. 11։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։ Իգն.։)
priorship, priorate, dignity of a prior;
monachism, monastic or conventual life.
· Calfa
Տենչացեալ կարգի վանականութեան։ Ընկալեալ զկերպարանս վանականութեան. (Փարպ.։)
to harbour, to receive into one's house or hotel, to entertain, to welcome.
· Calfa
Գիտեն զհիւրասիրութեան զքաղցրութիւն, որք միանգամ յօտարութիւն ելեալ՝ ի նմանէ վանատրեացն. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
inglorious;
ignoble, obscure;
vile, abject;
cf. Չարափառ.
· Calfa
Զովպիւրոս առ կիւրոսիւ ոչ վատափառ լեալ. (Նոննոս.։)
bad, wicked, low, vile, base, contemptible, ignoble, degenerate, unworthy, puny, sorry;
cowardly.
· Calfa
Զմարմին վատթար քան զհոգի լեալ (լինել)՝ ամենայն որ բարւոք խորհին՝ խոստովանեսցին. (անդ. ՟Թ։)
tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.
· Calfa
Վարս վարեալս ցելեալս կակղեալս։ Որք զկոկորդացեալ ոգիսն կակղիցեն, եւ վար (կամ ի վար) երկնաւոր սերմանն պատրաստիցեն։ Որպէս հարօր ի վար, կամ դեղադիր ի դեղոցի։ Վարն ու աշխատութիւն մշակացն անօգուտ էր. (Ագաթ.։ Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։ Յհ. կթ.։ Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.
· Calfa
Խեղգիւք շրթանց իւրոց վարանեաց զնա։ Այր զընկեր կամ վարանեալ սպանանէ։ Զօրացան ի վերայ քո արք խաղաղութեան քո, վարանեցին զքեզ։ Որ էին լեալ ժողովրդեանն յորոգայթ գայթագղութեան, վարանել զնոսա ի ճանապարհս իւրենաց։ Զի զբարին ի չար դարձուանելով վարանէ։ Վրէժխնդրութիւն իբրեւ առիւծ վարանեսցէ զնա. (Առակ. ՟Ե. 21։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24։ Աբդ. 7։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 4։ Սիր. ՟Ժ՟Ա. 33։ ՟Ի՟Ե. 31։)
to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.
· Calfa
Խեղգիւք շրթանց իւրոց վարանեաց զնա։ Այր զընկեր կամ վարանեալ սպանանէ։ Զօրացան ի վերայ քո արք խաղաղութեան քո, վարանեցին զքեզ։ Որ էին լեալ ժողովրդեանն յորոգայթ գայթագղութեան, վարանել զնոսա ի ճանապարհս իւրենաց։ Զի զբարին ի չար դարձուանելով վարանէ։ Վրէժխնդրութիւն իբրեւ առիւծ վարանեսցէ զնա. (Առակ. ՟Ե. 21։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24։ Աբդ. 7։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 4։ Սիր. ՟Ժ՟Ա. 33։ ՟Ի՟Ե. 31։)
cf. Սանական.
· Calfa
Սան յաւազանէն լեալ սրբոյն գայիանեայ, սնւցանէ առ ինքեան զհռիփսիմէ. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)