dialectics;
dialogue.
· Calfa
Տրամաբանութիւն, ըստ որում խօսակցութիւն ի մէջ երկուց.
Զասացելոցն, զոր ի տրամախօսութեան առնուիր ի մէջ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
diagonal.
· Calfa
ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.
diagonal.
· Calfa
ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԿԻՒՆԻ. գրի եւ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆ ՏՐԱՄԱՆԳԻՒՆԻ. διαγώνιος diagonalis, ab angulo ad angulum perductus. Ձեւ երկարչափական, յորում իցէ գիծ խոտորնակի ձգեալ ի մէջ քառանկեան՝ անկիւն յանկեանէ. որ եւ ասի (առաւել ի բոլորակն՝) ՏՐԱՄԱԳԻԾ.
very hot, burning;
— ժամ or — ժամանակ, hot hours of the day;
ի — ժամու աւուրն, in the heat of the day;
— ժամու or ի — ժամու, during the heat.
· Calfa
Իբրեւ զլոյս տօթագին ի մէջօրէի. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 4. յն. տօթ։)
parched with heat.
· Calfa
Իբրեւ տօթահարք յօժարացան մտանել ի մէջ ջրոցս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
love of festivals.
· Calfa
Նահատակք ի մէջ նահատակաց երեւիցիմք մաքրութեամբն եւ տօնասիրութեամբն. (Սարկ. լս.։)
the thirty second letter of the alphabet, & the twenty sixth of the consonants;
five thousand, five thousandth;
It is sometimes confounded with ռ, as : մրմռամ — մռմռամ, ձմեռն — ձմերան. Also with the լ & ղ letters, as : բելիար — պէլիալ. And also with the յ : աներկբար — աներկբայ;
It is sometimes redundant in words, for example : բարժանեմ — բաժանեմ;
There are but few words which commence with this letter, & those are either abbreviations or foreign words, it is rather used as a medial final.
· Calfa
Մտանէ եւ ի զարդու սակս որպէս թարմատար ընդ մէջ բառից ինչ. զոր օրինակ ասի՝ բաժանել, բարժանել. բաժին, եւ բարժին. տաժանիլ, եւ տարժանիլ. եւ այլն։
Յայլ լեզուս յաճախեալ է ռ կամ ր որպէս ի մէջ բառից, նոյնպէս եւ ի սկզբան եւ ի վերջէ. այլ ի մեզ միշտ դնի ի մէջն, կամ ի վերջն. իսկ սկզբնաւորեալքն ր կամ ռ տառիւ են այլազգական բառք, թէ չիցեն կրճատեալք ի հայկական բառից.
the thirty third letter of the alphabet, and the twenty seventh of the consonants;
six thousand, six thousandth;
As a prefix to words it is a sign of the dative, for example : ասէ ցտէր, he says to the Lord;
to, as far as;
till;
ցայդ վայր եկեսցես, heither shalt thou come, come thus far ! ցմեծ ժամս, for long time;
կասկածեմ ցառաւօտն, եւ հառեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն, suspicions assail me till morning light, from break of day fear torments me till evening.
· Calfa
Ոչ եհաս նմա ցաւուրսն ցայնոսիկ ի մէջ ցեղին իսրայէլի ժառանգութիւն. (Դատ. ՟Ժ՟Զ. 1։)
Անցեալ ընդ մէջ նոցա՝ գնաց, ցո՛ր վայր ինքն կամեցաւ։ Ցո՛ր վայր յառաջանան եւ դադարեն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.
· Calfa
Ժողովեսցին ջուրքդ, եւ երեւեսցի ցամաքն։ Եւ երեւեցաւ ցամաքն։ Եւ կոչեաց Աստուած զցամաքն երկիր։ Ամենայն որ ինչ էր ի վերայ ցամաքի՝ մեռաւ։ Առցես դու ի ջրոյ գետոյն, եւ հեղցես ի ցամաքի, եւ եղիցի, արիւն ի ցամաքին։ Մտցեն ի մէջ ծովուն ընդ ցամաք։ Եւ արար զծովն ցամաք։ Գնացին ընդ ցամաք ի մէջ ծովուն։ Շարժեցից զծով եւ զցամաք։ Յածիք ընդ ծով եւ ընդ ցամաք։ Ի ցամաքն ելանիցեն (յն. յերկիր)։ Հանեալ ի ցամաք (յն. ի ծովեզր)։ Ցամաքաւ անց իսրայէլ ընդ յորդանան։ Ինքն զցամաքաւն (յն. հետի կամ ոտիւք) երթալոց էր. եւ այլն։
Անցին ընդ մէջ ծովուն իբրեւ ընդ ցամաք, յն. ցամաքութիւն։ (Նեեմ. ՟Թ. 11։)
Ունի սարմատիտ զքեռսին (որ եւ քերսոն, գըրըմ ) ցամաք կղզի. ելլադա՝ զպեղոպոնիսոս ցամաք կղզի։ Երջանիկն արաբիա մտանէ ընդ մէջ խորշիցն կարմիր ծովուն որպէս ցամաք կղզի. (Խոր. աշխարհ.։)
ՑԱՄԱՔ ԿՂԶԻ. (իբրեւ բարդ՝ Ցամաքակղզի). χερρόνησος, χερσόνησος chersonesus, cherronesus, peninsula. Ցամաք կղզիացեալ՝ երկայնելով ի մէջ ծովու, դոյզն պարանոցաւ կից ընդ ցամաքի, իբր միանգամայն ցամաք եւ կղզի.
hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
· Calfa
Եկաց յառուամէջս այգեացն, եւ էր ցանգ աստի, եւ ցանգ անտի։ Խրամատեցաւ վասն քո ցանգ։ Որպէս յորմոյ թիւրելոյ, եւ ի ցանկոյ մերժելոյ։ Արկանել ցանգ եւ պարիսպ ամրութեան։ Մարախ մածեալ զցանգով։ Ցանգով փակեցի ... քակեցից զցանկ նորա։ Կոչեսջի՛ր խրամակարկատ ցանկոց.եւ այլն։
to frequent, to haunt;
to continue, to persevere, to perpetuate, to last.
· Calfa
Ի մէջ խորհրդականաց ցանկորեսջիր. (անդ. ՟Ի՟Բ. 13։)
cf. Ձետ.
· Calfa
Կապեաց ցետ ընդ ցետ երկուս երկուս. որ մէն մի ջահ լուցեալ եդ ի մէջ ցետոց նոցա. (Եղիշ. դտ.։)
slaying one's master.
· Calfa
Քահանայապետ ազգին տիրասպանաց։ Ընդ տիրասպան ազգի հրէից։ Ի մէջ հրէիցն տիրասպանից։ Ասէր առ տիրասպանիցն հանդէս։ Երուսաղէմ տիրասպան. (Ագաթ.։ Շիր. զատիկ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Շ. տաղ.։ Ճ. ՟Բ.։)
sunk in mud.
· Calfa
Սուզեալ ընկղմեալ ի տիղմ. տղմաթաթաւ. ցեխի մէջ ընկած խրած՝ թաթխած. չամուրա պաթան.
to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
· Calfa
Տնգեցին հերձուած ի մէջ հաւատացելոց։ Ի ջուրն տնկեաց հրամանն տեառն զգնալոյն բնութիւն. (Ճ. ՟Ա.։ Վրդն. ծն.։)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
· Calfa
Որպէս եւ սաղոմովն ասէ, թէ ի մէջ տուրեւառ վաճառացն մխի առակն մեղաց։ Շրթամբք ասես (զաղօթս), եւ միտքդ թուեն զվաշխս եւ զհանգանակս, զտուրեւառ վաճառումն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. ի քանան.։)
logician.
· Calfa
ՏՐԱՄԱԲԱՆՔՆ գ. διάλογος dialogus. Տրամախօսութիւն. զրոյցք ի մէջ երկուց աստի անտի.
cf. Տրամաչափ.
· Calfa
Պարունակեալ յանբաւէն, եւ ի մէջս իւր կառուցմամբ բարձեալ ունի զբոլորն ի նոյն տրամագծին. (Տօնակ.։)
circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.
· Calfa
Ի տեսլարանին եցոյց կապիկ։ Ազգ փղաց անցեալ կացին ի մէջ տեսլարանին։ Մինչ ի տեսլարանէն ի բաց գնացին։ Ի հրապարակս եւ ի տեսլարանս եւ յատեանս. (Փիլ.։)
intelligence, flash of wit, conceit, witticism.
· Calfa
Զսկիզբն եւ զմէջն եւ զծայրն բոլորովին յերեսս բերելով լուսաձեւ յայտական տեսուած. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
leaf;
leaves;
— ծաղկանց, corolla, petal;
տատանիլ որպէս զ—, to quiver like an aspen leaf;
եւ — չանկանի թէ աստուած չկամի, no leaf falls but God's will drops it.
· Calfa
Տերեւ զվարսն իմանամք. եւ պտուղ՝ տերեւոցն զկնի. եւ ի մէջ նոցա ծաղկեալ զսէրն աստուծոյ. նախ ծաղիկ պտղոյն երեւել, եւ ապա սաղարթ տերեւոցն. (Լմբ. սղ.։)
very clever, ingenious, witty;
— լինել, to task one's ingenuity, to set one's wits to, to exert or strain oneself.
· Calfa
ՔԱՋԱՀՆԱՐ ԼԻՆԵԼ. Հնարիւք գուն գործել. ցամենայն փոյթ եւ զճիգն ի մէջ առնուլ.
adj. s. warlike, martial, brave soldier.
· Calfa
Բլուրն՝ ուր քաջամարտկօրն անկաւ բէլ, անուանեաց հայկ գերեզմանս։ Գտանեն զարայն մեռեալ ի մէջ քաջամարտկացն. (Խոր. ՟Ա. 10. 14։)
very clear, plain, very evident, obvious;
— առնել, to throw light on, to clear up, to bring to light, to put in evidence;
— լինել, to be as plain as day, to be quite evident.
· Calfa
Այր քաջայայտ եւ բարձրգահ։ Այր քաջայայտ եւ հանճարեղագոյն։ Այր քաջ եւ երեւելի, եւ քաջայայտ ի մէջ հայաստանեացս. (Արծր. ՟Դ. 2. եւ 3։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
· Calfa
Երբեմն քաջանուն զօրքն հայոց ի մէջ այլ զօրացն ամենայնի երեւէին. (Փարպ.։)
s. pl. the brave, the valorous.
· Calfa
Ի մէջ անչափ բազմութեան գնդի եւ ի զօրաւոր քաջորերոյ։ Որպիսի՞ վստահութեամբ կարասցուք զայնպիսի քաջորերոյ ունել զդէմ սակաւացեալքս. (Փարպ.։)
fourth;
quarter, fourth part;
quarter of an hour;
*quadrant;
— լուսնի, quarter;
cf. Ժամ.
· Calfa
Քառորդ՝ զպարտութիւն եգիպտացւոցն յայտնապէս ի մէջ բերէ. (Փիլ. ել. ՟Ա. 2։)
s. bot. stone-break, saxifrage, alchemilla or lady's mantle.
· Calfa
ἕμπετρον, σαξίφραγον . ի լտ. saxifragum, seselis. Խոտն՝ որ բեկանէ զքար երիկամանց. ասի եւ բուսանիլ ի մէջ քարանց ճեղքելոց։ Դաղիպն։
s. bot. the great consound;
symphytum, solidago, golden rod;
cf. Շամղիտակ.
· Calfa
σύμφυτον symphytum, solidago. իտ. consolida maggiore. Խոտ ինչ բուսեալ ի մէջ քարանց՝ համեղ. մեծ հայվազ. (ի յն. սիմֆիդօն. այսինքն տնկակից։) (Բժշկարան.։)
cf. Քերովբիմ.
· Calfa
Ձգեաց քերոբ մի զձեռն իւր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ի մէջ հրոյն՝ որ էր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ընդ օծելոյ քրովբէին ետու զքեզ ի լեառն Սուրբ Աստուածոյ։ Ի լեռնէն Աստուածոյ իջոյց զքեզ քերովբն վարսաւոր։ Հրամայեաց քերովբէից՝ բոցեղէն սրոյ շուրջանակաւ պահել զճանապարհս ծառոյն կենաց. (Եզեկ. ՟Ժ. ՟Ի՟Ը. ՟Խ՟Ա։ Ծն. ՟Գ. 24։)
Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)
cherub;
cherubim.
· Calfa
Ձգեաց քերոբ մի զձեռն իւր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ի մէջ հրոյն՝ որ էր ի միջոյ քերովբէիցն։ Ընդ օծելոյ քրովբէին ետու զքեզ ի լեառն Սուրբ Աստուածոյ։ Ի լեռնէն Աստուածոյ իջոյց զքեզ քերովբն վարսաւոր։ Հրամայեաց քերովբէից՝ բոցեղէն սրոյ շուրջանակաւ պահել զճանապարհս ծառոյն կենաց. (Եզեկ. ՟Ժ. ՟Ի՟Ը. ՟Խ՟Ա։ Ծն. ՟Գ. 24։)
Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)
thy;
adj. poss. thine.
· Calfa
տե՛ս զէական դերանունդ՝ Դու, քո. դուն, քու .... σύ, σοῦ tu tui. Վասն քո։ Առաջի քո. Ի մէջ քո կամ քոյ. եւ այլն։
adj. s. tale-bearer, informer, tell-tale, slanderer, backbiter.
· Calfa
Ընդ սուտ վկային են, որ քսու բանիւք բորբոքեն չարութիւն ի մէջ ընկերաց։ Լմբ. (առակ.։)
bearing J.-C. in one's soul, christian.
· Calfa
Ի մէջ տօնասիրաց քրիստոսազգեստից. (Ճ. ՟Գ.։)
narrated or taught by J.-C.
· Calfa
Ճառ ի մէջ առնուլ զքրիստոսապատում աւետեացն խոստացելոց վասն հոգւոյն սրբոյ (Ագաթ.։)
fond of J.-C., loving J.-C, devout, pious.
· Calfa
Ի մէջ քրիստոսասիրաց զքրիստոսէ խոստացայ ճառել. զի եւ եւս ըստ իմում չափու քրիստոսասէր եմ։ Առն քրիստոսասիրի։ Որ քրիստոսասիրացն յայտնելոց է։ քրիստոսասէր զօրաց եւ զօրապետաց։ Կեղծաւորին լինել քրիստոսասէրք։ Զմիմեանս ատեն, եւ քրիստոսասէրք այնու զանձին վարկանին. (Սեբեր. ՟Ա. Կորիւն.։ Սարգ. Շար.։ Կոչ. ՟Զ։ Լմբ. սղ.։)
flaw, aguail.
· Calfa
Եթէ ոչ քցիցի ոք յամենայն հիւթոց յաւիտենիս այսորիկ. (Վրք. հց. ձ։) (Իսկ ռմկ. քցիմ՝ է աւելորդ մասն փշաձեւ բուսեալ ի մէջ մատին եւ եղեգան. շեյթան թըռնաղը։)
he-goat, buck.
· Calfa
Եւ ահա քօշ մի այծեաց։ Եւ քօշին եղջիւր մի էր ի մէջ աչաց նորա։ Քօշ մի յայծեաց վասն մեղաց։ Քօշ երեմեան. (Դան. ՟Ը. 5. 8. 21։ Թուոց. ՟Ի՟Թ. 22։ Ծն. ՟Ժ՟Է. 9։)
shoe-maker.
· Calfa
Արհամարհեալ (էք հրէայքդ) ի մէջ ազգաց, գործել զանարգանաց արուեստս ... լինել նարօտաներկս եւ օդագործս, եւ որ այլ այսպիսիս. (Պիտառ.։)
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
· Calfa
Կամ Չափ միվոցի ի մէջ օթեւանաց. ուղի յայգու ցերեկոյ.
heterogeneous, dissimilar;
cf. Օտարազգի.
· Calfa
Մերասեռաց, եւ օտարասեռից։ Ի մէջ օտարասեռ ազանց։ Ի մեր չար գործոցս՝ հայհոյի յօտարասեռից լեզուաց. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Օտարասեռ.
· Calfa
Մերասեռաց, եւ օտարասեռից։ Ի մէջ օտարասեռ ազանց։ Ի մեր չար գործոցս՝ հայհոյի յօտարասեռից լեզուաց. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
heterogeneousness.
· Calfa
Յընտանեբար գթասիրութենէն՝ օտարացեղութիւն ի մէջ արկեալ լինի. (Գագիկ առ ռոմանոս.։)
writer, author, historian.
· Calfa
Մոյ յօրինագիր գրչեաց առաջնոց՝ որ եղեն ի մէջ եկեղեցւոյ։ Պատմէ սոյն իսկ օրինակադիր. (Եւս. պտմ. ՟Ա. ՟Դ.)
singing hymns, lauding, praising God.
· Calfa
Եւ ընդ օրհնաբան մանկանցն արժանաւորեա՛ զմեզ ձայնակից լինել։ Իջեր ի մէջ հնոցին, եւ պարակցեալ օրհնաբանիցն՝ զհուրն շիջուցեր. (Հարցնափառ.։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
· Calfa
Օրհնեա՛ անձն իմ զտէր։ Օրնեցէք մանկունք զտէր, Երկիր պագի տեառն, եւ օրհնեցի զտէր աստուած տեառն իմոյ աբրաամու։ Ի մէջ եկեղեցւոյ օրհնեցից զքեզ։ Օրհնեսցու՛ք զտէր, զի փառօք է փառաւորեալ.եւ այլն։