disconsolate, inconsolable;
disconsolately.
· Calfa
Անմխիթար տեղի կամ վայր. (Վրք. հց. ՟Ը։) (Կլիմաք.։)
infallible, unerring;
— աստեղք, fixed stars.
· Calfa
Ի վայր է լուսինն քան զայլ լուսաւորսն՝ սկսեալ յանմոլար գնդիցն. (Շ. բարձր.։)
insatiable, greedy, gluttonous;
— ուտել, to devour;
cf. Անյագաբար.
· Calfa
Զմիս անասնոյ ոչ ուտեն, եւ զեղբայրն անյագաբար ուտեն. (Եզնիկ.։)
insatiableness, greediness, gluttony.
· Calfa
Անյագութեամբ զներքին կողմն այրին խուզեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
anarchy.
· Calfa
Ողբայր զանիշխանութիւնն իւր ի տեղւոջէն. իմա՛ զրկումն յիշխանութենէ տեղւոյն։
unjust, iniquitous, wicked;
injurious, offensive;
perfidious, disloyal;
false, illegitimate;
tyrannical;
—, յանիրաւի, յ—ս, unjustly, iniquitously.
· Calfa
Սակս սրբոյ հայրապետին զանիրաւս խորհէր. (Յհ. կթ.։)
wheel;
— մեքենայի, — of a machine;
— յեսանի, grindstone;
— խորտկաց, jack;
— տղայոց, gig;
— առաջակողման նաւին, capstern, capstan.
· Calfa
Արա՛ զնոսա որպէս զանիւ ... շրջանակեա՛ զնոսա ասէ յինքեանս եւ ի չարիս իւրեանց. ոմանք ասեն, անիւ կոչի փուշն՝ որ ի ծայրս կառինն ի չորանալն անկանի. (Վրդն. սղ.։)
cf. Անխախուտ.
· Calfa
Սէր անխախտական (կամ անախտական) պահեցէ՛ք առ Հայրն ձեր Աստուած. (Բրս. ստեփ.։)
cf. Անխախուտ.
· Calfa
Սէր անխախտական (կամ անախտական) պահեցէ՛ք առ Հայրն ձեր Աստուած. (Բրս. ստեփ.։)
va. vn. to be economical;
to spare, to except;
to respect;
to preserve.
· Calfa
Անխայեցէ՛ք (այս ինքն ներեցէ՛ք) ե՛ղբարք, զի եմ այր ծեր. (Կլիմաք.։)
purity, unmixed state;
intemperance.
· Calfa
Հասարակութեամբ զանհասարակութիւն պահէ (կատարեալ միանձն), եւ անխառնութեամբն զեղբայրսիրութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
incessant, unintermitted, unceasing, continual;
unobstructed;
without opposition or intermission, constantly, incessantly, continually.
· Calfa
Անխափան գործովք կայր պնդակազմ։ Ճանապարհ անխափան։ Ուսուցանէր վասն Տեառն Յիսուսի Քրիստոսի անխափան ամենայն համարձակութեամբ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 29։ ՟Ժ՟Թ. 7։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 31։)
Անխափան վաղվաղակի այրուձի գումարեցէ՛ք. (Եղիշ. ՟Ա։)
indivisible, infrangible.
· Calfa
Որ ոչ խզի. անքակտելի. անքակ. անլոյծ. եւ անվնասելի. ἅρρηκτος, ἁρραφής. indissolubilis, infractus. որ չիփրթիր՝ չիբաժնուիր. այրըլմազ՝ սեօքիւլմէզ. գըրըլմազ.
Անխզելի պահել զմիաբանութիւն եղբայրութեանն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
not scrupulous;
unexceptionable.
· Calfa
Մայր քո՝ որ ծնաւ մարմին անխիղճ։ Մարմին անխեղճ։ Անխիղճ էր մայրն անարատ. (Վրդն. երգ.։)
Կայէն սպան զեղբայրն անխեղճ եւ անողորմ սրտիւ. (Երզն. խր.։)
cf. Անխիղճ.
· Calfa
Որպէս անխիղճ էր մայրն անարատ, նոյնպէս անբիծք եւ անարատք ընկալցին զաստուածախառն մարմինն անխղճական. (Վրդն. երգ.։)
adj. adv. without compassion;
indiscreetly, prodigally, profusely.
· Calfa
Անմտութեամբ գնայր ի սպանութիւնս յանխնայ. (Բուզ. ՟Դ. 19։)
infinite, interminable, endless, continual, perpetual;
not finished.
· Calfa
ἅπειρος. infinitus, sine termino. Ոյր չիք ծայր եւ աւարտ. անսահման, անհուն, անվախճան. անզրաւ. ծար ճոթ չունեցօղ. նիհայէթսիզ.
without portion, destitute, unprovided for;
indivisible, inseparable.
· Calfa
իբր անբաժան. անանջատ. անզատելի. չբաժնըւած. այրըլմազ, նամէֆրուգ.
cf. Անբաժան.
· Calfa
ἁδιαίρετος, ἁχώριστος. indivisibilis, inseparabilis. Որ չէ՛ բաժանելի. անանջատ. անմեկնելի. անզատելի. անհատանելի ի մասունս. այրըլմազ, թագսիմ օլունմազ, լա իւնֆէք.
Ելուզմունք բարունակացն ընդ գերակայ ծայրս ծառոցն շարամանեալք, ոյց գրեթէ անորիշ յիրերաց եւ անբաժանելի թուէր յանկութիւն. (Պիտ.։)
indivisibly.
· Calfa
ἁμερίστως. indivisibiliter, sine divisione. Առանց բաժանման. անանջատաբար. առանց բաժնելու, կամ բաժնըւելու. այըրմայարագ, այրըլմատան.
Հայր ճառագայթեաց յինքենէ զՈրդի անբաժանաբար եւ անմեկնելի ... անբաժանաբար եւ անմեկուսաբար. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Անբաժ.
· Calfa
իբր անբաժան. անբաժանելի. անքակ. անմեկնելի. ἁδιαίρετος, ἁμέριστος, ἁδιάζευκτος. թագսիմ օլունմազ, այրըլմազ.
that does not calumniate, that does not detract;
irreproachable, irreprehensible.
· Calfa
ἁκατηγόρητος, ἁνεπίληπτος. accusationi non obnoxius, irreprehensus. Որ ոչն բամբասի. ազատ ի բամբասելի իրաց. անպարսաւ. անմեղադրելի. անստգիւտ. այպ օլունմազ, այըպսըզ, զայրի մու աթէպ.
adj. s. irrational;
dumb;
animal;
blockhead.
· Calfa
Որոյ չիք բան, այս ինքն բանականութիւն, եւ խօսք. անասուն. հայվան, զայրի նադըգ. ἅλογος. irrationalis, carens ratione etverbo.
cf. Անբանս.
· Calfa
Ոչ վայրապար կամ անբանաբար՝ առանց գիտելոյ զորպէսն. (Գր. տղ. թղթ.։)
Լռեալ կայր ամենեւիմբ անբանաբար. (Վրք. հց. ՟Գ։)
stupidity, irrationality, brutality.
· Calfa
Յաւակնի կապտել զհայր ի յիւրմէ բանէն, եւ անբանութեանն բամբասանօք պատուել վարկանի զվեհին մեծութիւն. (Նար. ԼԴ։)
without bellowing, — roaring, — bleating.
· Calfa
Զանբառ խօսս մերժեա՛ ի քեն. զայն միայն խօսեա, որ քեզ օգուտ բերէ եւ ընկերին. Զի վայրապար խօսք՝ պոռնկութիւն է շրթանց. (Վրք. հց. ձ։)
infinite, unbounded, unlimited, innumerable, immense.
· Calfa
Անբաւիւք ծայրիւք. (Անան.։)
cf. Անբեղնաւոր.
· Calfa
ἅγονος, infaecundus. Անբաժ ի բեղնոյ եւ ի բեղնաւորութենէ. անբեր. անպտուղ. ամուլ. անծին. պէրէքէթսիզ, զայրի միւմպիթ, գըսըր.
houseless;
uninhabited, desert;
— առնել, to depopulate, to unpeople.
· Calfa
Ուր չկայցէ բնակիչ. անմարդի. անշէն. ամայի. զայրի մամուր, զայրի մեսքուն.
Եւ մեք անբնակ իմն վայրագացեալ. (Յհ. կթ.։)
Պակասեալք եւ անբնակք ի դալար վայրէ. (Երզն. լս.։)
Յումմէ՞ լուան զանբնակ գործոյդ լուր. (Թէոդոր. Մայրագ.։)
unfruitful, barren.
· Calfa
Որպէս անբողբոջ. ոչ բուսուցանօղ ինչ. ուր ոչ լինի բոյս ինչ. անբեր. չիբուսցընօղ. զայրի միւմպիթ.
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
· Calfa
Մի Աստուած՝ Հայր Բանին կենդանւոյ, իմաստութեան անձնաւորի. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Զանհաս տնօրէնութեան մայր, եւ զանձնաւոր տաճար Աստուծոյ Բանին. (Շար.։)
personable, of good appearance, tall, well made, fine limbed.
· Calfa
Զայր սէգ եւ անձնեայ. (Խոր. ՟Ա. 9. 11։)
adj. s. narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
· Calfa
ԱՆՁՈՒԿ, ԱՆՁՈՒԿՔ. τὰ στένα. angusta, angustiae, στενοχωρία, angor. Անձուկ վայր. նեղ անցք. նեղուցք. կիրճ. դժուարք. եւ նեղութիւն. նեղսրտութիւն.
Անձուկ տեղիք, վայրք, հովիտ, մուտ, որովայն, բացակայութիւն, միջոց. (Խոր. ՟Բ. 2։ Յհ. կթ.։ Նար.։) (Պիտ.։)
Ետես այր Իսրայէլի, եթէ անձուկ է նմա մերձենալ առ նա. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 6։)
abbess, superioress.
· Calfa
Գլուխ կրօնաւորեալ կուսից կամ հաւատաւորաց. մայր վանից.
avarice, niggardliness, stinginess.
· Calfa
Լիացուցանել զագահութեանն իւրոյ ինեւ ջանայր զուսումնասիրութիւն. (Յհ. իմ. ատեն.։)
to clothe or dress oneself, to wear, to put on;
to take lodgings, to pass the night, to sojourn, to dwell;
to stay;
— զրահս, to put on a breastplate or cuirass.
· Calfa
Եթէ աղքատ իցէ այրն, մի ագցի ընդ գրաւաւն իւրով (Օրին. ԻԴ. 13)
farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.
· Calfa
Որ է ի վիճակի ագարակի իւրոյ։ Հրձիգ արար զամենայն անդս եւ զագարակս նոցա։ Որ գայր յագարակէ (կամ յանդէ)։ Յագարակս եւ ի գիւղս։ Զագարակս նորա եւ զաւանս նորա։ Ի վերայ ագարակացն, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)
Adonaï, the Lord God.
· Calfa
Զչորեքգրեանն (Եհուահ) յայլում վայրի գտաք ադովնայի իսկ գրեալ ... Ադովնայի եւ ահիւահ զԱստուծոյ անունն նշանակեն. (Ոսկ. ես. ՟Ժ՟Ա։)
to speak freely, frankly.
· Calfa
Ազատաբանեալ ասաց համառօտաբար. (Թէոդոր. ընդդէմ մայրագ.։)
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
· Calfa
Ոչինչ յիշեցին բնաւ զանուն փափկութեան մայրենի ազատութեանն. (Եղիշ. ՟Բ։)
s. bot. parsley;
cf. Քեղակարոս.
· Calfa
πέτροσελινον, apium agreste Ուստի ԱԶԱՏՔԵՂՈՅ կամ ԱԶԱՏՔԵՂԻ ՍԵՐՄՆ։ Քեղակարոս. լախուր վայրենի՝ խոշոր յոյժ քան զընտանին. վայրի քէրէվիզ, դաշտի թարա. մաղտանոս։ Գաղիան։
relation, kinsman or kinswoman;
մերձաւոր —, next of kin;
like, analogous.
· Calfa
Ազգային, իբր հայրենական, եւ ցեղական. յայտարար ազգի.
to make alliance by marriage.
· Calfa
Եղբայրութիւն սուրբ՝ ազդակցեալ եւ կապեալ ի սքանչելի տեսութիւն եւ ի գործս. (Կլիմաք.։)
consanguinity;
affinity, alliance by marriage;
analogy, likeness, resemblance.
· Calfa
Ազգակցութիւն մարդկան ընդ վերնոց բնակութեանցն։ Եղբայրասէր կրօնաւոր ազգակցութիւն ունի առ Քրիստոս։ Լուսինն առ մեզ ունի ազգակցութիւն խոնարհութեամբն։ Ազգակցութիւն իմն առ նախկինսն համանգամայնքն ընդունին։ Խեցեաւն սրբէր զամանն խեցեղէն. ազգակցութեամբն զազգակիցն մխիթարէր։ (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նեղոս.։ Շ. բարձր.։ Անյաղթ համանգ.։ Իսիւք.։)
census;
enumeration;
— առնել, to make the census of a nation or people.
· Calfa
Ընդէ՞ր Յովսէփ մտանէ յազգահամարն ... Քանզի եւ անկաւ իսկ ոչ յազգահամարն կոյսն ... Արամբք գայր յառաջ ազգահամարն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
chief, father of a nation or race.
· Calfa
Հաւ կամ առաջին հայր ազգի եւ ցեղի. նախահայր.
Եղիցես հայր ազանց, եւ ծնցես ազինս. այս ինքն իւրաքանչիւր ոք քոյին որդւոց՝ ազին լիցի ազգահաւ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 42։)
national;
related, allied to by marriage;
parent, relation;
— բարք, national character;
աւանդութիւն —, national tradition;
— ժողովն Հայոց, the national assembly or synod of the Armenians.
· Calfa
Սեպհական ազգի եւ ցեղի. ցեղական. հայրենի. իր ազգինը, հօրենական.
chief, governor of a nation or family.
· Calfa
γεναρχής, ἑθνάρχης, gentis auctor, princeps Պետ եւ նախածնօղ ազգի մարդկան, եւ առանձին ազգի. նախահայր. նախահաւ. նահապետ.
to inform, to advertise, to announce;
to influence, to inspire, to dictate;
to work upon, move or affect;
to suggest, to insinuate.
· Calfa
Ի չարչարելն ոչ ինքն ինչ զայրանայ, եւ ի տանջելն ոչ ինքն ազդի. (Ոսկ. ես.։)
Ի ծայրից ծփմանց ազդելոյ ծովուն։ Զազդել շրթանցդ (խօսիւք). (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Խ՟Ե։)