knowing all hearts.
· Calfa
Սրտեգէտն աստուած ի սիրտն եւ ի միտսն, եւ ոչ ի բերանն հայի. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Սքանչելագործ.
· Calfa
θαυμαστοποιός, θαυμαστά ποίων miracula edens, miracula faciens παραδοξοποιός inopinata agens, vel mirabilis. Որ առնէ սքանչելիս միայն. սքանչելագործ (աստուած, եւ զօրութիւն եւ շնորհք եւ ողորմութիւն նորա). եւ Սքանչացուցիչ. ի վեր քան զամենայն միտս.
excellence.
· Calfa
Օտար սքանչելութեամբ երկնի եւ երկրի յընթրիս դղորդեցուցեր։ Ինքն յինքեան առնու ի միտ սքանչելութեամբ։ Եւ եղեւ սքանչելութիւն մեծ. (Ոսկ. ղկ։ Վրք հց. Բ. ԺԵ։)
cf. Սքանչումն.
· Calfa
Զմանանայն դնել ի պահեստի ի յիշատակ սքանչիցն, եւ ի խորհուրդ կուսին։ Ով սքանչիցս. թերահաւատից ի նշանացն սքանչից։ Զանճառելի զսքանչս։ Զչքնազ եւ զանծանօթ սքանչից ունէր պատմել։ Այնչափ սքանչիցն հրաշագործօղ։ Ի ձեռն սքանչից ի միտս եկեալ։ Այսօր ի լբման՝ սքանչիցն հրաշական. (Նխ. Ել։ Նանայ։ Ճ. Գ. Ոսկ. Գծ։ Երզն. մտթ. գնձ։)
to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.
· Calfa
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
· Calfa
Ի կրկին միտս արդեօք բերի ասելն։
clear, pure, clean;
— ջուր, limpid, crystal, pellucid water.
· Calfa
Ջուրդ ոչ է այնպէս վճիտ՝ սուրբ՝ մաքուր, մինչ զի ոչ ունիցի կցորդութիւն հողմոյ եւ կամ երկրի։ Պարզ եւ վճիտ մաքուր լոյս։ Անապակ եւ վճիտ առաքինութեամբ փայլիլ։ Ականակիտք եւ վճիտք միտք. (Փիլ.։)
Լուսինն վճիտ երեւեսցի։ Ջահաւորէ վճիտ եւ մաքուր լուսով։ Վճիտ իմն միտս։ Մաքրագոյնս եւ վճիտս խոկան յարմարել. (Շիր.։ Խոր. վրդվռ.։ Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ա։)
hurtful, pernicious, injurious, disadvantageous, detrimental, prejudicial;
bad, wicked;
guilty.
· Calfa
Ի բազում ցանկութիւնս անմիտս եւ վնասակարս. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 9։)
sublime in thought, sublime genius;
high-hearted.
· Calfa
ՎՍԵՄԱԽՈՀ կամ ՎՍԱՄԱԽՈՀ. Բարձրախորհուրդ. մեծախոհ. վսեմամիտ. գերիմաստ.
to rise above, to excel, to surpass.
· Calfa
Զհայրն իմ եւ զքահանայապետ. (զմիտսն վսեմացեալս (կամ վսամացեալս), եւ այլն. Խոր. ՟Գ. 68։)
cf. Վսեր.
· Calfa
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
cf. Վսեր.
· Calfa
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
cf. Վտարանդիկ.
· Calfa
ՎՏԱՐԱՆԴԻ. ἁμφίβολος, ἁμφιβαλλόμενος ambiguus, dubius. Տարտամ ինչ, որ յայս եւ յայն միտս ձգի. երկբայական, երկուանալի. դիմախօսեալ.
error, mistake;
failing, fault, perversity;
unforeseen event, accident, casualty, hazard, chance;
wanting, failing, wrong, mistaken, false, erroneous, perverse;
—աւ, by mistake, erroneously;
accidentally, casually, by chance;
— տպագրութեան, erratum;
— ժամանակագրական, anachronism;
— գտանիլ, to wander, to go astray, to deviate.
· Calfa
ՎՐԻՊԱ՛Կ ա. σφαλερός fallax φαλάρις similis Phalari tyranno ἁποτυχῶν frustratus. Վրիպական. վրիպեալ. խոտորեալ. մոլար. եւ Յետսամիտ. թիւր. անհաստատ. պատիր. սխալական. դիւրասխալ. ի դերեւ ելեալ. չյաջողեալ. փորձանաւոր.
verse, poem, ode;
canticle, hymn;
cautery;
stamp, mark, print.
· Calfa
Այլոց շնորհէ բանըս տաղի՝ զի եւ այնու միտքն բանի՛։ Ի սմա գրեցի զբան հաւատոյ, ոտանաւոր՝ տաղիւ չափոյ. (Յիսուս որդի.։)
to be distressed, harassed, uneasy, annoyed, plagued.
· Calfa
Զի՞ յերկուս ոտս կաղաս, եւ յերկուս միտս տաղտապիս։ Տաղտապէին երթալ զհեռի ճանապարհն. (Մանդ. ՟Ի՟Բ։ Բուզ. ՟Դ. 20։)
to tire, to disgust, to put out of conceit, to annoy, to sicken, to plague.
· Calfa
Ոչ շլմորեցոյց զմիտս յայլեւայլ բանիցն եւ տաղտկացոյց։ Եւ զերկիրն մի՛ տաղտկացուցանիցնես (անխնայ վարելով). (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. օրին.։)
cf. Սթափեցուցանեմ.
· Calfa
Սթափեաց վաղվաղակի զտրտմեալ միտսն, եւ մխիթարեաց։ Սթափել կամէր զմիտս նոցա ի տրտմութենէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
to awaken, to enliven, to inspirit, to refresh, to recreate, to revive;
to cheer, to exhilarate, to divert, —եցո զխելս մտաց քոց, awake from your mental stupor;
cf. Թափեմ.
· Calfa
Սթափեաց վաղվաղակի զտրտմեալ միտսն, եւ մխիթարեաց։ Սթափել կամէր զմիտս նոցա ի տրտմութենէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Simonian.
· Calfa
Զսիմովնական զմիտսն ունիս, որ ասէր, աղաչեցէք զտէր վասն իմ. (Ոսկ. ես.։)
Simony.
· Calfa
Զսիմովնական զմիտսն ունիս, որ ասէր, աղաչեցէք զտէր վասն իմ. (Ոսկ. ես.։)
full of love, of affection, of tenderness, kindness or good-will, affectionate, obliging, kind.
· Calfa
Զբամաց միտս հանգուցանէր սիրալիր սրտիւ։ Սիրալիր սրտիւ զարժանահայց խնդիրն ընկալեալ։ Սիրալիր դաշամբք ուխտից։ Սիրալիր խնդութեամբ խրախամտեալք։ Կոչէր սիրալիր կամօք. (Յհ. կթ.։)
amiable, dear, pretty, darling, gracious, handsome, charming;
cf. Սիրող.
· Calfa
Գտանին առ մարդս սիրունս բարեաց։ Էր նա քաղցր, եւ սիրուն էին միտք նորա առ ծառայս աստուծոյ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։ ՟Է. 10։)
heart;
heart, soul, mind, intellect, memory, intelligence;
courage, spirit, heart;
heart, inmost thought;
heart, centre;
առ սրտի, through anger;
սրտի դիւր, ease, pleasure, contentment, satisfaction;
բարութիւն, խստութիւն սրտի, kindness, hardness or obduracy of heart;
լքումն սրտի, faintheartedness, despondency;
ուղիղ, անկեղծ սրտիւ, sincerely, openheartedly, openly;
բոլորով սրտիւ, ի բոլոր սրտէ, յամենայն սրտէ, սրտի մտօք, with all one's heart or soul, heartily, with good will, willingly, voluntarily;
կրթել զ—, to form the mind or character;
հեռացուցանել յանձնէ զ—ս, to alienate good will;
գերել զ—, to captivate, to gain the heart or affection;
յինքն արկանել զ— ուրուք, to gain a person's good;
յափշտակել զ—ս, to charm or gain all hearts;
գորովել, ժառանգել զ—, to touch, to move, affect or stir, to possess the heart;
իջանել ի խորս սրտին, to descend into one's heart;
թափանցել ի խորս սրտին, to penetrate the inmost recesses of one's heart;
տալ, նուիրել զ— իւր, to give one's heart;
խոտարեցուցանել զ—, to pervert, to deprave the heart;
խօսել ընդ սրտի, to speak to the heart;
ասել ի սրտի իւրում, to say within oneself, to say in one's heart;
սրտի մտօք վաստակել, to labour heartily, to take to heart, to occupy oneself seriously with;
— ի բերան շրջել, to seek painfully for;
սրտի դիւր լինել, to be in a state of contentment or tranquillity, to feel pleased, comfortable, contented;
զեղուլ զ— իւր առաջի աստուծոյ, to open one's heart before God;
հայրական, մայրական, գողտր, զգայուն, խաղաղ or անդորր, խաղաղաւէտ, երախտագէտ, ազնուական, բարի, ազնիւ, վսեմախոհ, վեհ, անվեհեր —, paternal, maternal, tender, feeling or sensible, calm, pacific, thankful, noble, good, excellent, elevated (high-minded), great, intrepid or dauntless heart;
անզգայ, ապերախտ, խիստ, ապականեալ, վատ, անգութ, անողորմ, չար, լքեալ —, unfeeling or insensible, ungrateful, flinty or obdurate, spoilt or corrupt, craven or dastard, hard(hearted), unmerciful or pitiless, cutting, drooping, dejected or despondent heart;
խորհուրդք մեծամեծք ի սրտէ գան յառաջ, great thoughts take their rise in the heart;
—ն բաբախէ, թնդայ, the heart palpitates;
արկ ի — իմ, he placed in my heart, he inspired me;
անկցի գութ ի — քո, let your heart be touched;
նուաղեալ էր — նորա, his heart was weak;
հրճուէր ի սրտի, he rejoiced from the bottom of his heart;
եթէ ուրուք — առնուցու կերիցէ, let him eat it if he has the heart to, if he has courage enough;
— իմ գելանի, my heart is moved;
— ի բերանն էր, he struggled with death;
որ յաչաց հեռացաւ՝ ի սրտէ հեռացաւ, out of sight, out of mind.
· Calfa
լծ. յն. լտ. καρδία cor, cordis եւ ψυχή animus, anima διάνοια mens, cogitatio. (որպէս սիրոյ տեղի, դիրք, օթարան. եւ սերտ մասն. յորմէ եւ յն. քարտի՛ա. լտ. քօռ, քօ՛ռտիս. (որպէս եւ քա՛ռրիդաս ՝ է սէր. քա՛ռուս ՝ սիրելի). սանս. հռիտ. դաղմ. սէ՛ռտքէ ). Պատուականագոյն մասն յընդերս կենդանւոյ՝ իբրեւ սկիզբն կենդանութեան, եւ զգայական բաղձանաց. ուստի եւ լայնաբար՝ յոժարութիւն, ոգի, կամք, միտիք, խորհուրդ, եւ այլն.
beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.
· Calfa
Եւ արդ տես ի սկզբանս իսկ աւետարանին, որչափ այսր եւ անդր հարկանէ զմիտսն։ Ահաւասիկ երեք ճառք, եւ զսկզբանս բանս ոչ եւս կարացաք լուծանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ 3։)
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
· Calfa
Սովոր է չարն ի ձեռն այլոց սողոսկել զայսպիսի սպրդումն բանից։ Խորագէտն սուզեալ կորուսանէ զիւր վնասն, եւ ճարտարութեամբ բանին սողոսկէ զմիտս լսողացն ի վերայ վնասուն դիւրին պատճառաւ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)
slippery, failing, fleeting, perilous, deceitful.
· Calfa
Դժմիտ ասեմք զմարմնոյս սողոսկուտ բնութիւն. (Երզն. քեր.։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
· Calfa
Սրովք աչօք իսկ տեսի, եւ ի միտ առի գիրն, ոչ եթէ համբաւովք տեղեկացեալ. (Ստեփ. սեւան.։)
Սուր եւ արագատես միտք։ Սուր՝ մտածութեան՝ ակամբ տեսանել։ Միտս սուրս ստասցին. (Փիլ. ել.։ Պրպմ.։ Իգն.։)
ὁξύς, ἡκανημένος acutus, praeacutus եւ velox. Սրեալ. սայրասուր. հատու. բարկ. բարակ. նուրբ. եւ Արագ յոր եւ է կարգի. արագընթաց. արագալուր. արագատես. արագամիտ. կտրուկ.
ՍՈՒՐ. մ. ὁξέως, ὁξύ acute, argute. Սրատես կամ սրամիտ գոլով, եւ սրունկն լինելով.
axle-tree, axle.
· Calfa
Յոյնք լիգոն ասեն սռնակին. եւ ի մեզ սռնակ՝ միտք, որ զհոգին եւ զմարմինն յիրեարս է կապեալ. (Լծ. եւագր. հին։)
Զսռնակ լիգոնդ ոմանք զայն ասացին, թէ թեւօք լցեալ էր կառքն. բայց ոչ է այնպէս. այլ՝ սռնակ զայն ասէ, որ զերկու թաթս անուոցն բեւեռէ ընդ միմեանս. զոր մեք սովորաբար սռնակ ասեմք. զոր օրինակ սռնակն զերկուս թաթս անուոցն առ միմեանս պնդէ, սոյնպէս միտքն բարի զհոգի եւ զմարմին սեւեռէ առ միմեանս. (Լծ. եւագր. նոր։)
cf. Ստակարծող.
· Calfa
Ով ստակարծօղ. ո՛չ է միտք պատճառք եւ ոչ միոյ իրիք, այլ որ յառաջ քան զմիտսն է աստուած. (Փիլ. այլաբ.։)
thinking falsely or erroneously.
· Calfa
Ով ստակարծօղ. ո՛չ է միտք պատճառք եւ ոչ միոյ իրիք, այլ որ յառաջ քան զմիտսն է աստուած. (Փիլ. այլաբ.։)
waywardness, insolence, petulance, insubordination, mutiny;
ստահակութեամբ գնալ, to behave in a disorderly manner.
· Calfa
Ի մանկածուն կողմն միտեալ կարկառէր զանիրաւ ստահակութեանցն (մանկանն) տուգանս։ Զանկարգ ստահակութիւնս յինքենէ զատուցեալ։ Խրատ զգաստացուցիչ ստահակութեանն. (Պիտ.։)
Երկայնամիտ լինի առ նոցա ստահակութիւնն։ Խոստովանի զյանցանսն եւ զստահակութիւնն. (Իգն.։)
to create, to produce from nothing, to form, to figure;
to find out, to invent, to contrive, to forge.
· Calfa
Զայս ամենայն ստեղծցո՛ւք ի միտս, եւ յեղյեղեսցուք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
creature;
invention, production.
· Calfa
Վերստին ստեղծ զմեզ ի լինելութիւն առաջին ստեղծուածի։ Ետես ի ստեղծուածիս մերում զառ ի վատթարն միտումն. (Նիւս. կազմ.։)
bottom, the under or lower part;
ի —, under, underneath, below;
ի —է, from under, from below or beneath;
downwards;
ի ստորեւ, ի ստորէ, cf. Ստոր.
· Calfa
cf. Ենթադրական.
· Calfa
ὐποθετικός hypotheticus, conditionalis, suppositus. Ենթադրական. պայմանաւոր. ստորասական ի միտս. յանձնառական.
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
· Calfa
Շարժեալ լինի զգայութիւնն ի ստորակայէն, իսկ միտքն ի զգայութենէն. (Փիլ. լին.։)
merchant, trader;
tradesman, shopkeeper, dealer;
մեծաքանակ կամ փոքրաքանակ —, wholesale merchant, retail-dealer;
cf. Նաւ.
· Calfa
Ո՛վ անմիտ վաճառական, զանմահ եւ զանանց պատիւն ետուր, եւ զանցաւորդ գնեցեր։ Զվաճառականն եւ զվաճառն ի միասին թշնամանեն. (Եղիշ. է։ Փարպ.։)
enjoyment;
convenience.
· Calfa
Իւրացուցանէր զմիտն ընդ վայելումն եւ ճահողութեան երանելոյ եւ գերագունի իւրոյ բնութեան. (Տօնակ.։)
equally decorous;
enjoying together.
· Calfa
Հայր բարեմիտ, եւ որդի դիւրահաւան՝ առ իրեարս ի միասին նստին, եւ վայելչակիցք են. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
drawing or inclining downwards, descending;
mundane;
sensual.
· Calfa
Ծանունքն եւ վարաբերք մարմնոցն՝ երկիր եւ ջուր։ Ծանր իմն է եւ վայրաբեր՝ մեղացն միտումն։ Դառնամաղձոտքն եւ վայրաբերք. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
Վայրաբեր եղեալ անցանեն ընդ ստորին վայրս երկրի։ Ընդ թանձրագունի եւ վայրաբեր բնութեան կապեալ։ Ծանրանան միտք թեթեւք, յորժամ ընդ ծանուն եւ վայրաբերին շաղեալ կապեսցին. (Իգն.։)
ferocious, fierce, wild, savage, inhuman, cruel.
· Calfa
ἁγροικός, ἅγριος agrestis, rusticus եւ ferus, immanis, asperrimus. Որ ի վայրի ագանի. բացօթեագ. վայրաբնակ. վայրենի. եւ Վիրագ. գաղանամիտ. անմարգի. խիստ. դժնդակ. լեռնցի, կոպիտ, անգութ. եապանի.
to disperse, to sow.
· Calfa
Ի ժամ փորձութեան մերոյ վայրին միտքս մեր, եւ թարթափին խորհուրդք մեր. (Եփր. համաբ.։)
Եւ զի յանկարծակի ծանեան զնա, վայրեցան միտք նոցա առ վերջին գալուստն. (անդ։)
to brutalize, to render savage or ferocious;
to exasperate, to enrage.
· Calfa
Սրտնութիւն վայրենացուցանէ զմիտս։ Մի՛ վայրենացուսցէ զքեզ սրտմտութեան մրրիկն. (Եւագր. ՟Դ։ Մաշկ.։)
Զորս կա՛մ սրտմտութիւն վայրենացոյց, կամ տրտմութիւն ամփոփեաց։ Զմիտսն վայրենացուցեալ է բարկութեամբ, ցանկութեամբք, անիրաւութեամբք. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 242։)
wild;
rustic, unmannerly, clownish, boorish, ill-bred, uncivil, savage, ferocious, fierce.
· Calfa
Ցլուց վայրենեաց։ Մահակօք վայրենեօք։ Ի միտս վայրենիս։ Ի բախմանէ վայրենի ալեացն։ Օտար եւ վայրենիք էին յօրինաց. (Խոր. ՟Բ. 76։ Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Ե։ Բրսղ. մրկ.։)
to syllable.
· Calfa
Վանգ, իբր թէ ի միոջէ կողմանէ ձայնաւորն վանգեալ իցէ. իսկ փաղառութիւն՝ որ է հեգ, շուրջանակի պտտեալ ունի զձայնաւորն։ Վանգ ասի, յորժամ ձայնաւորն ի միոջէ կողմանէ ի ձայնորդացն վանգեալ իցէ՝ յառաջոյ կամ ի վերջոյ. իսկ փաղառութիւն՝ որ շուրջանակի պատեալ է ձայնաւորն ի ձայնորդացն։ Որ է ըստ մտի մեկնութիւն. ուր ի յն. մի եւ նոյն է վանկ կամ փաղառութիւն, այսինքն ի միասին առումն տառից ինչ։ Տարտամ է եւ միտ բանիցս.