Entries' title containing բարձ : 122 results

Սիւնաբարձ

adj.

supported by pillars or columns.

· Calfa


Սարաբարձր

adj.

high-topped, very high or elevated, lofty.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ սար բարձր. լեռնաբեռձ. բարձրագագաթն.

Յակն աղբերն ի ներքոյ սարաբարձր մեհենատեղոյն հերակլոյ. (Բուզ. ՟Գ. 14։)


Զինահամբարձեալ լինիմ

sv.

to arm against, to rebel.

· Calfa


Կականաբարձ

adj. adv.

bewailing aloud, mourning plaintively, howling with grief;
lamentably, plaintively, deploringly, with piercing cries.

· Calfa

NBHL (4)

Կական բարձօղ, կամ բառնալով.

Կականաբարձ արտասուալից զձեռս լի աղօթիւք յերկինս համբառնային. (Ագաթ.։)

Կականաբարձ զիս ողբացէ՛ք. (Մանդ. ՟Ի՟Դ։)

Ամենեքեան կականաբարձ եւ արտօսրաթորք գոչեն անյարմարաբար. (Բրս. ապաշխ.։)


Վերամբարձ

adj. adv.

raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.

· Calfa

NBHL (10)

Ի վերայ աթոռոյ վերամբարձի նստեալ աստուածութեան. (Լմբ. հանգ.։)

Աբրամ թարգման հայր վերամբարձ. ցուցանէ զաստեղագիականն։ Հայր վերամբարձ առ վերաբարձ բանի եւ ուսմնական։ Առ վերամբարձսն ամբառնայ ելեալ թեթեւացեալ։ Վերհամբարձիցն ցանկացեալ տեսլեան՝ արփիաճեմ լինելով. (Փիլ.։)

ՎԵՐԱՄԲԱՐՁ. մ. Ամբարձեալ կամ ի վեր բարձեալ գոլով. յօդս վերացեալ կամ վերացուցեալ բարձր.

Մտի վերամբարձ ի յօդս շրջել։ Կախեցէ՛ք զդա զմիոյ ձեռանէն՝ վերամբարձ։ Առեալ զսուրբն հռիփսիմէ սպասաւորացն բռնաբար, մերթ վերամբարձ, մերթ ի քարշ. (Նիւս. կազմ.։ Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ.։)

Վերամբարձ առեալ զոտիցն եւ զձեռացն՝ ընդ մէջ կտրէր. (Ղեւոնդ.։)

Եթէ աստուածք իցեն, զիա՞րդ իբրեւ զբեռինս ծանունս վերամբարձ կրիցին. քանզի ոչ եթէ աստուածեղէն զօրութիւն վերամբարձ ումեք կրիցի. (Ոսկ. ես.։)

Եւ զիս առին վերամբարձ, եւ յեկեղեցի անդր դիմէին։ Եւ այնպէս վերամբարձ (կամ վերհամբարձ) ունելով զսեղանն՝ տանէին առաջի նորա. (Վրք. հց. ՟Ի. եւ ՟Ժ՟Դ։)

Ի խորանս պետականս վերամբարձ ճոխանային. (Յհ. կթ.։)

Որպէս զի վերամբարձ կայցէք յաւէտ՝ ընդ իմաստս հոգւոյն իբրեւ պարանաւ կապեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)

ՎԵՐԱՄԲԱՐՁ կամ ՎԵՐՀԱՄԲԱՐՁ. μετέωρος, μετάρσιος sublimis. Վերամբարձեալ. բարձրացեալ. երկնային. որ ինչ կայ ի վեր կամ յօդս.


Վերամբարձահան

adj.

bearing, carrying or leading on high.

· Calfa

NBHL (2)

Որ հանէ ի վեր ի բարձունս.

Նա է սանդուղք վերամբարձահանք, զի ելցուք նովաւ առ հայր նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Վերամբարձայած

cf. Վերամբարձայածու.

· Calfa

NBHL (2)

Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ, վերամբարձայածք (կամ վերմբերձայածք) շրջին։ Երեւեցուցանէ զաստեղադիտականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 130. եւ Փիլ. տեսական.։)

ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾ ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾՈՒ. μετεωρολόγος, μετεωρολογικός de rebus sublimibus agens, ad rerum sublimium scientiam pertinens. Որ յածի ի բարձունս, եւ ի բարձր գիտութիւնս. ուսումնական. աստեղաբաշխ. եւ աստեղաբաշխական.


Վերամբարձայածու

adj.

star-gazing.

· Calfa

NBHL (2)

Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ, վերամբարձայածք (կամ վերմբերձայածք) շրջին։ Երեւեցուցանէ զաստեղադիտականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 130. եւ Փիլ. տեսական.։)

ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾ ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾՈՒ. μετεωρολόγος, μετεωρολογικός de rebus sublimibus agens, ad rerum sublimium scientiam pertinens. Որ յածի ի բարձունս, եւ ի բարձր գիտութիւնս. ուսումնական. աստեղաբաշխ. եւ աստեղաբաշխական.


Վերամբարձութիւն, ութեան

s.

elevation, height, excellence, sublimity.

· Calfa

NBHL (8)

Յաղթողական վերամբարձութեամբ դրօշիւք հռչակեալք։ (Աստուած) վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Անցամաքելի վերամբարձութիւն շառաւիղս ձգեալ իմանալեացն բարեաց։ Օծանելն իւղով զգլխոյն վերամբարձութիւն. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Հ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)

Յամենայն գետնանախանձութենէ վասն վերամբարձութեան արտաքս որոշեալ. (Դիոն. երկն.։)

Դաստիարակապէս առաջնորդեն յառ աստուած վերամբարձութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)

Նոյն ինքն է ճշմարիտ ողկոյզն, որ ի վերայ փայտեղէն վերամբարձութեանցն զինքն եցոյց. (Նիւս. երգ.։)

Գովէ զայսպիսի վերամբարձութեան տեսակս եւ մեծն առաքեալ, ստէպ-ստէպ հրաան տալով զվերինն խորհել. (Նիւս. կազմ.։)

Թերեւս եւ ոչ մեք ի խնդիրս ի տարակուսանաց իսկ ի վերամբարձութիւն գայաք. (Դիոն. երկն.)

Առաւել վերամբարձութիւն ուրուք զճշմարտութեամբն նորա. յն. պարզել զճշմարտութիւն. (Բրս. հց.։)

ἕπαρσις, ἁναγωγή, ἁναφορά , τὸ ἁνώφορον elevatio, supra petere τρανότης perspicuitas orationis. Ի վեր ամբարձումն, վերացումն. բարձրութիւն, գերազանցութիւն. վերաբերումն. վերածութիւն. եւ Բացերեւութիւն.


Վերամբարձումն, ման

s.

sublimation.

· Calfa


Փոխամբարձեալ

adj.

taken up, translated to heaven.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պատմոս կղզի արտասահմանի, եւ աստուստ փոխամբարձեալ եղեւ. (ՃՃ.։)


Տարաբարձ

adj.

taken away, carried off.

· Calfa

NBHL (2)

Ի բաց բարձեալ. պակասեալ. նուազեալ.

Ոչ կերակուր հոսանուտ առ ի լրութիւն տարաբարձ ունակութեանց անապականին. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Տարաբարձիմ

vn.

to be taken away;
to be divided.

· Calfa

NBHL (1)

Կենդանին տարաբարձի յայսոսիկ, ի թռչունն եւ ի հետեւակն, եւ ջրային եւ ցամաքային. եւ տարաբարձին սոքա իւրաքանչիւր ի տեսակս. (Արիստ. ստորոգ.։)


Տարաբարձութիւն, ութեան

s.

division.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ եղիցի եւ այն համանդամայնզ բնութեամբ, որ միանգամ ի նմին սեռէ ըստ նմին տարաբարձութեանն է (կամ տարբերութեանն). (Անյաղթ ստորոգ.։)


Ամենաբարձր

NBHL (2)

Ամենայնիւ եւ քան զամենայն բարձր. առաւել քան զառաւել բարձրացեալ.

Ամենաբարձր եւ ամենաբախտն Աստուած հոգին. (Տօնակ.։)


Definitions containing the research բարձ : 2429 results

Փող, ից

s.

throat;
neck;
street;
corridor, lobby, passage, gallery;
— սրուակի, neck or gullet of a bottle;
ունել զոք զ—ից, to seize or take one by the throat, to arrest.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«նեղ անցք». ճոխ ածանցներով ա-հած մի արմատ է. նախնական «նեղ անցք» նշանակութիւնից փոխաբերաբար և լայնա-բար բխում են «1. կոկորդ, շնչի և կերակրի անցքը» (ի հլ. անեզաբար) Ա. թգ. ժէ. 35. Յուդթ. ժզ. 11. Ագաթ. «2. ռնգունք, քթի երկու անցքերը կամ ծակերը» (ո հլ.) Յս. որդի. «3. տան մէջ սրահի առջևի անցքը, միջանցք» Բուզ. ե. 6 (ըստ Թորամանեանի (նամակ 1912 մարտ 21) հին հայոց ճար-տարապետութեամբ պալատներն ու աաա-րանքները միայարկ էին. շէնքի մէջտեղից անցնում էր միջանցքը, որ փող էր կոչւում և ամբողջ շէնքը երկու մասի էր բաժանում. այս փողի վրայ էին բացուած թէ՛ արտա-քին մուտքերը և թէ սենեակներից ոմանց դռները. լոյսը ստացւում էր երդիքից. սրա համար փողի բարձրից բացուած էին լուսա-մուտներ, որոնք լուսիջոյց (Բուզ.) էին կոչ-ւում, մինչդեռ ուղղահայեաց պատերի վը-րայ բացուածները պատուհան կամ յուսան-ցոյց էին կոչւում). «4. այգիների միջև նեղ ճամբայ» Օրբել. «5. խողովակ, ջրի փող-րակ, եղէգ» (ո հլ.) Ագաթ. Կոչ. Խոր. «6. շեփոր, սրինգ, խողովակաձև երաժշտական եչողական գործիք» (ո հլ.) ՍԳր. Ոսկ. ա. տիմ. «7. ազդարարող, քարոզիչ (առաքեալ-ները)» Շար. ևն։ Նշանակութեանց զարգաց-ման համար հմմտ. պրս.❇ [arabic word] bōrī և ռուս труба «խողովակ, շեփոր», յն. αύλός «սրինզ, խողովակ, երկար անցք», αύλών «փոս ու եր-կար անցք, ձոր, ջրի փողրակ, խողովակ»։ Այս զանազան նշանակութիւններից են կազմուած՝ փողակ «կոկորդի երկու անցքե-րը, շնչափող» Սեբեր. «մասունք պահելու խողեվակաձև մի աման» Ճառընտ. փողա-հար Մծբ. կամ փողար Դ. թագ. ժա. 14. Մտթ. թ. 23. Ոսկ. մ. գ. 16. Բուզ. դ. 20. փողաւր «շատակեր» Պտմ. աղէքս. փողե-րակ «շնչերակ» Նիւս. բն. Վստկ. «ջրի խո-ղովակ» Միխ. աս. 80 (որ և փողորակ, փող-րակ Կանոն. Ոսկիփ. Վստկ. 144), փողոց «քուչա, սոխախ» ՍԳր. Եւս. պտմ. Ոսկ. եբր. «սենեակների առջևի միջանցքը» Մամիկ. 25. «կոկորդ» Վրդ. առ. 6, 131. «երկու շարք կանգնած մարդոց միջև բաց թողուած տա-րածութիւնը, որով շքադիր անձը պիտի անցնի» Լմբ. մատ. 201. փողոց տալ «ճամ-բայ բանալով երթալ» Մամիկ. փողել «փող եչել» Վկ. գէ. 36. Յայտ. Պղատ. օրին. «յառաջ անցնիլ, խմբով առաջ երթալ» Ա. մկ. ե. 42. ժզ. 6. Ագաթ. (հմմտ. փողոց տալ ոճը). սրանի՞ց է նաև փողել «վեր բարձրանալ» Վեցօր. ա. 14 (գետնից բարձ-րացող գոլորշու համար է ասում), «վեր ցատկեցնել» Քերդ. քեր. 160-161, փողոտել Փիլ. լին. Վստկ. շնչափող Կոչ. 228. Փիլ. նրբափողոց Վեցօր. ողնափող Նորագիւտ բ. մնաց. ժը. 33. լայնափողոց Նիւս. կազմ. Վրդն. պտմ. վաճառափողոց Վրք. հց. Մաշկ երեքփողոզեան Տեսիլ դան. էջ 118. խռչա-փող Նիւս. բն. ոսկեփող Ոսկ. ապաշխ. տարփողել Շար. Գնձ. տողան «տան մէջ նրբանցք» Սամ. անեց. 111 (նորագիւտ բառ). փողկապ (նոր բառ) ևն։

NBHL (2)

Զփրկական արիւնն՝ որ ասէ ցնցուղ իբր ՟Ը փող կայլակացեալ.. . տնօրինեցելոյն կողէ. (Շ. բարձր.։)

Նախատանաց ջրով տանջեալ, ՟Ը վայրարկուն փողով հոսեալ (այն է ծակ ձագառի ). (Շ. բարձր. եւ Շ. վիպ.։)


Տուն, տան, տանց

s.

house, habitation, home;
house, family, race, nation;
family, household;
goods, fortune;
house, commercial house;
couplet, strophe, stanza, verse;
— ադամայ, the human race, mankind;
— թորգոմայ, the Armenian nation;
— թագաւորի or — արքայի, the king's household;
— մատենագրաց, library;
— պղատոնեայ, Plato's Academy or school;
փայտակերտ, աղիւսակերտ, քարաշէն, քարուկիր —, wooden, brick, stone house;
հանգիստ, բնակելի, լաւ, մեծ, փոքրիկ, գեղեցիկ, տձեւ or անպիտան —, commodious, inhabitable, good, large, small, fine, wretched house;
հիմունք, որմունք, տան, the foundations, the walls of a house;
վարձելի կամ վաճառելի —, house to be let or sold;
— ի տանէ, տանէ ի —, from house to house;
արտաքոյ տան, ըստ — ն, out, not at home;
ի տան, at home;
կալ ի տան, to stay, to be at home;
ելանել ի տանէ, to go out;
մեկնել ի տանէ, չուել, to remove, to move;
դառնալ, գնալ ի —, to go home again, to come home, to go home;
— վարձել, to let a house;
վարձել զ— իւր, to let his house;
— շինել, կառուցանել, քանդել, to build, to pull down a house;
ական հատանել զտան, to break into a house;
շրջել տանէ ի —, to wander from house to house.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= տան իմոյ. burgadun=բուրգ+տուն. Հիւբշ. Arm. Stud. § 277 համեմատում է ծանօթ ձևերի հետ. տուն դնում է <*տուվն <*տումն, իսկ սեռ. տան <*տուն <*տման, հմմտ. հին զնդ. dmāna-։ Bugge, Etr. u. Arm. էջ 27 ետր. lavtn մեկնում է հյ. լաւ տուն «ազնուական ընտանիք», էջ 112 intem-= ընտանի և Lyk. Stud. 1, 84 լիւռ. tuhes «ազգականներ»։ Հիւնք. յն. δομός, δῶμα։ Karst, Յուշարձան 407 տանիք կցում է սումեր. tan «բարձր», didim «նւաճել», du «գագաթ», իսկ 424 թրք. dam «կտուր» բառերին։ Պատահական նմանութիւն ունի չին. tien «տուն»։-Տէրոյենց, Երևակ 1865, թ. 63, «ոտա-նաւորի տուն» նշանակութիւնը սխալ թարգմանութիւն է կարծում պրս. խա-նեա «երգ» բառից, որ գալիս է օր. խանտէն «կարդալ, երգել» բայից, բայց կարծուել է խանէ «տուն» բառից։

NBHL (2)

Խնդութիւն եղեւ տանն ադամայ. (Շ. բարձր.։) Ըստ այսմ ասի, Տուն յակոբեան, իսրայէլի, հրէական, եւ Տուն թորգոմայ կամ թորգոմական. այսինքն ազգ։

Ի թիւ եօթեանց տանց հարիւրոց կատարեցաւ բանս հաւատոց։ Եւ այլ տանց մարգարէութեանն։ Զհամարս տանցն ցանկեսցես։ Զառաքելական գիրս տուն առ տուն ընթերցեալ եւ գրեալ։ Տուն առ տուն կարգաւ զկաթողիկեայս թուղթն ընթերցայց։ Յորժամ զերկոսեանս զայսոսիկ բարւոք ուսանիս զտունս, յայնժամ ճգնեսցիս ի սակս երրորդին. (Շ. խոստ. եւ բարձր։ Երզն. ՟ժ. խորան.։ Նախ. գծ. եւ կթղ։ Վրք. հց. ՟Բ։)


Տունկ, տնկոյ, տնկի, տնկոց

s. zool.

plant, shrub, tree;
planting;
տնկել —, to set plants, to plant trees;
լու տնկոց, podura.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ՆՀԲ թրք. տիքմէք «տնկել, կանգնեց-նել», տիք «կանգուն», հյ. տէգ։ Lag. Urgesch. 327 սանս. tunga «բարձր» (tuǰ արմատից)։ Հիւնք. տուն բառից։

NBHL (1)

Բուսոց եւ տնկոց։ Տիրական տնկոյն։ Երփնազարդ հոգւոցն տունկք։ Տունկք շնչաբոյսք անուանին սննդականաւն եւ աճեցմամբն։ Զարքունիսն մատաղատունկ տկնովք զարդարեաց. (Յճխ. ՟Է։ եւ Ժմ.։ Նար. կուս.։ Շ. տաղ յար. եւ բարձր։ Եւս. քր. ՟Ա։)


Քարադր, ի

s. zool. plover, pluvialis, lapwing;
or jaundice-bird, icterus, galbula.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«բուի տեսակից մի թռչուն, որի համար հները առասպելաբանում էին թե մահը գուշակում է և հիւանդութիւնները ո-չընչացնում» Ղևտ. ժա. 19. Օրին. ժդ.. 18. Եպիփ. բարոյ. Մխ. առակ. Վրդն. ծն. (ա-ռասաելը տե՛ս Վրդ. առ. 81). գրուած է նաև քարարդ, քառադր, քաղադր, քաղարդ, քաղանդրոս, քաղանդր Սատն. 65, քարադ-րոն Բար. 141։ Այս նոյն բառն է, որ կա-լատրիս ձևով գրուած է Տաթև. ձմ. կդ. «Կա-լատրիսն հաւ՝ հայելով ի հիւանդն, առնո-յինքն զցայ նորա և բարձրանայ ի ծառն և փոխանակ հիւանդին մեռանի»։ նութեամբ (ըստ Meillet, Յուշարձ. 21։) դարձած քաղադր։-Հիւբշ. 388։

NBHL (1)

յն. խարատրիօ՛ս. χαραδριός charadrius. (վրիպակաւ գրի եւ Քաղադր, Քաղարդ, Քարարդ) եբր. էնաֆա. Հաւ վայրենի, կամ թռչուն ագեղ՝ բարձր սրունիւք՝ դեդերեալ ի հեղեղատս. լինի մեծ եւ փոքր, եւ այն՝ պէսպէս գունով. ունի ձայն անախորժ, եւ է ի գիշերահաւուց. կարծեալ լինէր առ նախնիս՝ բժշկական ունել ազգումն առ հիւանդս. Որպէս եւ պլինիոս յարմարէ զայն այլում թռչնոյ, որ կոչի դալուկն, ἵκτερος galgulus, galbula.


Քարոզ, ից, աց

s.

herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա, ռ հլ. «մունետիկ, բարձ-րաձայն հրապարակող կամ յայտարարող» ՍԳր. Եւս. պտմ. Եզն. Բուզ. «երաժիշտ, նուագածու» Եւս. քր. «սարկաւագի կարդա-ցած ինչ ինչ աղօթքները» Խոսր. ժմ. և պտրգ. «գանձ, տօնական տաղ» Նար. Գնձ. ժմ. «մեկնաբանական գրուածք կամ ճառ» Լմբ. ատ. Շար. Եփր. համաբ. որից քարոզել ՍԳր. Եզն. քարոզութիւն ՍԳր. Կոչ. քարոզա-կից Եղն. միաքարոզ Ագաթ. քաջաքարոզ Ասող. ճշմարտաքարոզ Թէոդ. մայր. մար-գարէաքարոզ Նար. առաք. քարոզատու (նո-րագիւտ բառ) Հայել. 255. քարոզչական, քարոզչութիւն (նոր բառեր) ևն։

NBHL (1)

որ եւ երբ. քաղդ. արաբ. քարօզա, քարուզ, քեարիզ. յն. քի՛րիքս . κήρυξ praeco եւ praedicator. Կարդացող ի ձայն բարձր հրապարակաւ. ձայնատու. ազդարար. պատժիչ պատգամաց եւ հրամանաց՝ Աստուածոյ, թագաւորի, զօրավարի, քաղաքապետի. մունետիկ.


Քարտ, ից

cf. Քարտէս.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«թուրթ. մագադաթ, գրքի թերթ, նամակ, գրութիւն» Սեբեր. Մանդ. Վրք. և մև Ա. 58 (բց. ի քարտանէ). Նոնն. Յհ. կթ. 391 (սեր. քարտի)։ Մխ. Երեմ. որ և քարտէս ՍԳր. Լաբուբ. 51. Փիլ. Խոր. քարտէզ Սեբեր. Անյ. բարձր, Ճառընտ. քարտէն Վրք. և վկ Ա. 64. Նար. Կլիմաք. սրանցից այցեքարտ, խաւաքարտ, քարտիսագրութիւն (նոր բա-ռեր) ևն։

NBHL (2)

Քարտէզն եւ սեւադեղ եւ եղէգնն։ Իմանալի քարտրզ։ Բե՛ծ այսր քարտէզ եւ թանաք. (Սեբեր. ՟Գ։ Անյաղթ բարձր.։ ՃՃ.։)

Գրոյ եւ յիշատակի, որ ի քարտէս։ Ի քարտէս արքունի։ Գրեաց ի քարտիսի։ Հրամանք թագաւորին գրին առ իշխեցեալս ի վերայ քարտեսի. (Փիլ.։ Խոր.։ ՃՃ.։ Շ. բարձր.։)


Քերովբէ, ից

cf. Քերովբիմ.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«սերովբէների յաջորդ կարգի հրեշտակները» ՍԳր. Նչ. Եզեկ. Վրդն. ել. Անյ. և Շնորհ. բարձր. Խոսր. Շար. նոյն են նաև քերովբիմ Փիլ. ել. Սարգ. ա. պետր. ը. էջ 420 (ա տպ.)=329 (բ տպ.), քերոբ ՍԳր. Նչ. Եզեկ. քերովբ ՍԳր. Եփր. աւետ. քրովբէ ՍԳր. Յս. որդի. քերուբ ՍԳր. Տիմոթ. կուզ 72, քրոբիմ Եփր. ծն. քերոբիմ Եփր. ծն. Առ. որս. Տաղ. քերովբին Իրեն. ցոյցք 8, քերօբ, քերոբէ ևն, բոլորն էլ ի հլ.։ Սրանցից են քերովբէական, քրովբէական, Պտրգ. Տաղ. Շար. Նար. երգ. քերովբէօրէն, քրով-բէօրէն Նար. քրովբէաբնակ Նար. խչ. քը-րովբէագումար Գնձ. ևն։

NBHL (3)

Քերովբէք կոչին բազմաչեայք ըստ տեսանողին, որ է յաճախ գիտութիւն. (Շ. բարձր.։)

Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)

Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հային։ Կառս Աստուածոյ զքերոբիմսն նկարագրէ։ զսերովբիմն, եւ զկնի զքերով բիմն մերձաւոր սերովբէից։ Բազմակամբք քերովբէիւք։ Անպատում աթոռ ասիուածութեանն ասէ զքերովբէսն։ Քերովբէից, եւ մարմնաւոր քերովբէ. (Փիլ.։ Առ որս.։ Սարգ.։ Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Շար.։)


Քող, ոյ, ով

s.

veil, cover;
— հարսանեաց, nuptial veil.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ո հլ. «ծածկոյթ, երեսի ծածկոց» ՍԳր. Եփր. ա։ Կոր. 71. Եւս. պտմ։ որից քողարկել Ոսկ. յհ. ա. 33. Արծր. քո-ղաձիգ Գ. մկ. դ. 6. քողընկէց Ոսկ. մ. բ. 12. քողաւոր..Շնորհ. տաղ. ևն։ Ս տաստկակա-նով սքող կամ սքօղ «ծածկոյթ»Շնորճ. Բարձր. Մաշտ. որից սքողել Դան. ժգ. 32. Ա. Կոր. ժա. 6. Ոսկ. ես. սքողարկել Ոսկ. եբր. ժե. թևասքողել Գնձ. Շար. ևն, բոլորն էլ գրուած թէ՛ ո-ով և թէ օ-ով. ո՛րն է նախ-նականը՝ յայտնի չէ։

NBHL (2)

Եցոյց աստուած, ի բաց բարձեալ զքողն։ Տեսութիւն մերկութիւն, եւ զքող ի բաց բառնալ բութեան. (Փիլ. լին.։)

Քող զստուերն արկաւ պատկառանաց։ Զստուերըն քող արկ մերկութեան. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։)


*Շիտակ

Etymologies (1) · Adjarian

«ուղիղ» Վստկ. 179 (շատ գործա-ծական արդի գաւառականներում). որից են շիտակեալ «ուղիղ բարձրացած» Գնձ. ստեղ-նալիտակ Նար. տաղ. գեղաշիտակ Մագ. թղ. 41։

NBHL (1)

Բառ ռմկ. որպէս Ուղիղ, ուղղորդ, ուղղաբերձ։ Գտանի ի քանի մի բարդութիւնս. ուստի եւ ՇԻՏԱԿԵԱԼ, իբր Ուղղորդ բարձրացեալ.


Ամպրոպային, այնոյ, ոց

adj.

thundering, loud, noisy.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մայրս լիբանանու՝ ճիռ քառակերտեալ՝ ամբարձաթռիչ ամպրոպային. (Տաղ խչ. ստեփ. սիւն.։)


Ամրածածուկ

adj.

very secret, very private;
very intricately fortified;
protecting, sheltering.

· Calfa

NBHL (1)

Պահպանէ ընդ ամրածածուկ զօրութեամբն. (Շ. բարձր.։)


Ամրանամ, ացայ

vn.

to establish one's self, to fortify one's self, to be intrenched, strongly posted.

· Calfa

NBHL (2)

Ամրացեալք ի գազանէն. (Անյաղթ բարձր.։)

Վասն ի լերինս բարձունս ամրանալոյն։ Ի հովիտս Խորափիտս ամրացեալ լինէին. (Յհ. կթ.։)


Ամրացուցանեմ, ուցի

va.

to fortify, to garrison, to put in a state of defence;
to re-enforce, to strengthen, to confirm, to corroborate, to establish, to settle, to cement;
to encourage, to hearten, to animate, to embolden;
to prop, to support, to sustain, to stay, to keep up, to hold up;
to bar, to fasten, to shut, to stop up, to close.

· Calfa

NBHL (2)

Ամրացուսցէ զբարձրութիւն զօրութեան իւրոյ։ Ամրացոյց զնոսա պարսպօք։ Ամրացոյց եւս զնա։ Ամրացոյց զլեառն տաճարին։ Զամուրսդ որ ամրացուցեր։ Խրամակարկատ արարին, եւ ամրացուցին զնա։ Զճանապարհս երկիւղածաց իւրոց ամրացուսցէ։ Ամրացուսցես զնոսա ի ծածկոյթ երեսաց քոց։ Ամրացուցեր զարտաքին նորա, եւ զներքին տան նորա. եւ այլն։

Զմիջնաբերդն ամրացուցանէր բարձր պարսպօք. (Խոր. ՟Բ. 36։)


Ամրափակ

adj.

well shut or locked, strongly barred, well fastened.

· Calfa

NBHL (1)

Դրունք դժոխոց կրկին ամրափակօք ախեալ լինէին. (Շ. բարձր.։)


Ամրութիւն, ութեան

s.

solidity, durability, strength;
re-enforcement, establishment, confirmation, settlement, corroboration;
fort, fortification;
redoubt, outwork.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ իբր թանձրացեալ, տեղի ամրանալոյ կամ պահպանութեան. վայր անառիկ. բարձրաւանդակ, դղեակ, պարիսպ. պատնէշ. ցանկ, փականք զգուշութեան. ապաստան. գալէ. հիսար. էմին եէր.

Նստցիս յամրութիւն (յն. յամբարտակն կամ ի բարձրաւանդակի) վիմի։ Զքաղաքն ամրութեամբն հանդերձ ի ձեռն (յն. զընդ ձեռամբն) առնուին. (Յոբ. ԻԲ. 24։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 28։)


Ամփոփեմ, եցի

va.

to assemble, to concentrate;
to enclose, to confine;
to fold, to furl, to tighten, to pack, to tuck;
to shorten, to restrain, to contract;
to straiten, to stint, to limit, to bound;
— զմիտս՝ զանձն, to recollect one's self, to collect one's ideas;
— զմեռեալն, to bury the dead, to inter;
— զսուրն, to sheathe a sword.

· Calfa

NBHL (1)

Կարկառեմ, եւ անդրէն ամփոփեմ։ Թէ զկենացն ճաշակ ի քեզ ինքն ամփոփեսցես ... Ամփոփեսցես զբարձրացեալ զսուր։ Ամփոփեաց արդարութեամբ զսուրն ի տեղի իւր. (Երզն. մտթ.։) (Նար.։)


Այժմ

adv.

now, at present, at this time;
just now, immediately, instantly, by and by;
recently, newly, freshly;
— իսկ, presently;
just now.

· Calfa


Այժմէն

adv.

from this moment or time, henceforth, henceforward.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ այժմէն, կամ նորոգ տուաւ այս խորհուրդ։ Ո՛չ եթէ այժմէն եւս բաց ունելով (տէրն զվէրսն). (Շ. բարձր.։)


Այլ, այլոյ, այլում, յայլմէ

adj.

another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.

· Calfa


Այլ, Այլ արդ

conj.

but, yet, still, however;
only, but;
now, then.

· Calfa


Այլ

adv.

besides, moreover, more.

· Calfa


Այլաբանեմ, եցի

va.

to use allegories in speech;
to use the figures of rhetoric;
to allegorise.

· Calfa

NBHL (1)

Գեղեցկապէս այլաբանեաց զմարմնաւորացս անմարմնոցն հաղորդիլ։ Որ վերլուծեալ այլաբանին՝ անմահ մնալ բանից նորին. (Շ. բարձր. եւ Յիսուս որդի.։)


Այլաբանութիւն, ութեան

s.

allegory;
symbol, type;
emblem;
figure, metaphor;
enigma, riddle, rebus.

· Calfa

NBHL (1)

Գիտել զդէմս մարգարէութեանն, ընդ նմին եւ զայլաբանութիւն նորա. (Շ. բարձր.։ Իսկ Ածաբ. մկրտ.)


Այլագոյն

adj.

of a different colour;
unlike, different.

· Calfa

NBHL (1)

Այլագոյն մեկնեն. (Շ. բարձր.։)


Այլազգաբար

adv.

in a different manner, otherwise, differently;
as an infidel, as a pagan, as a heathen.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ զոք կարծեմ այլազգաբար զմտաւ ածել յաղագս այսոցիկ։ Այլազգաբար բացատրէ. (Անյաղթ բարձր. եւ Անյաղթ լծ. պորփ.։)


Այլայլութիւն, ութեան

s.

alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխակերպեալ ըստ այլայլութեան աջոյ բարձրելոյն, զնոյն ասել զհողեղէնն՝ հոգեղէն. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)


Այլասեռ, ի, ից

adj.

cf. Այլասեր.

· Calfa

NBHL (1)

Երեք հարիւր զօրականաւ (հարեր)՝ զբիւրս բիւրուց այլասեռին (մադիանացւոց)։ Յայլասեռից զոմըն հարեալ։ Ընդ հարկաւ եւ երկիւղիւ այլասեռից։ Հաւատացեալքն սովաւ պարծին ի միջի այլասեռիցն. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. վիպ. եւ Շ. ատ. եւ Շ. բարձր.։)


Այլափոխութիւն, ութեան

s.

change, transmutation, conversion;
metamorphosis;
corruption, degeneration.

· Calfa

NBHL (1)

Ինձ թուի ոչ փոքր ինչ հիանալ ի վերայ անուանցս այլափոխութեան. (Անյաղթ բարձր.։)


Այն, այնր, այնորիկ, այնու, այնուիկ

pron.

that, it, the.

· Calfa

NBHL (1)

Զայս ջուրս իբրեւ զայն ջուրսն արար։ Համբարձեալ ի կողմանցն յայնցանէ. (Ագաթ.։)


Այնքան, ոյ

cf. Այնչափ.

· Calfa

NBHL (1)

Որքան վիրացն հարուածք անբժշկականք, այնքանեօք չափովք կրկին առ սմին եւ իմաստք արուեստից բարձրեալ բժշկիդ. (Նար. ՟Թ։)


Այս, այսու, ոց

s.

evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.

· Calfa

NBHL (2)

Այսու եղբօր բեռն ծանր բարձեր։ Յայսց ամենայնէ ոչինչ մերձենայ ի խոնարհն. (Վրք. հց.։)

Այս կերպ եւ բարձրն Եսայիաս (ասէ). (Լաստ. Ժ։)


Այսակիր

adj.

possessed with a devil or evil genius, tormented with a devil, demoniac.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ այսակիր անզգայելոցն։ Մոռացումն առնէ այսակիր բարձանցն կռամոլութեան. (Նար. ԺԸ. ՀԵ։)


Այսահարութիւն, ութեան

s.

the state of a demoniac or of a person possessed with a devil;
madness, frenzy, fury, franticness.

· Calfa

NBHL (1)

Նեղեալք յախտից կամ յայսահարութենէ. (Շ. բարձր.։)


Այսր

adv.

here, in this place;
hither, to this place;
— աղագաւ, therefore, for this reason.

· Calfa

NBHL (1)

Ի միջոյն եւ այսր՝ բարձրացեալ կուտակէ. (Պիտ.։)


Այսօր, զայս օր, ցայսօր

adv.

today, this day;
մինչեւ ցայսօր, to this day, up to this time.

· Calfa

NBHL (1)

Ա՛յս է խոտորնակ ճանապարհ եւ մոլար, ընդ որ այսօր հետեւիմք։ Իսկ այսօր բարձաւ պատկառանքն։ Ո՞րքան չարիք գործի այսօր յարեւելս. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Այր, առն, յառնէ, արամբ, արք, արանց, արամբք

s.

man;
husband, spouse;
person;
youth, young man;
— երեւելի, personage;
— իւրաքանչիւր, every one, every person, every body;
— ոք, a person, some one;
— ընդ արամբ, — զարամբ, in competition;
with emulation;
— ցընկեր, one to another;
ընդ — եւ ընդ կին, the men as well as the women, both men and women;
առ —, յայր, each person, a head, a man;
առն տալ, to marry;
առն՝ արանց լինել, to get, to be married;
վատ արանց, coward;
քաջ արանց, brave, courageous;
— խաղաղութեան, peaceful man;
— գործոյ, ingenious, active man;
— զօրութեան, valorous man;
— մահու, guilty, worthy of death;
— պատերազմի, belligerous, warlike, martial;
արք արեանց, sanguinary, bloody men;
— Աստուծոյ, man of God.

· Calfa


Այրի, րւոյ, րեաց

s. adj. widow;
widower.

· Calfa

NBHL (1)

Այրիք կոչին միայնացեալքն յառնէ. (Շ. բարձր.։)


Այց

s.

visit;
search;
inspection;
— առնել, յայց ելանել, to visit, to go to see, to make a visit;
— եւ խնդիր առնել, յայց եւ ի խնդիր ելանել, to search, to examine, to observe.

· Calfa

NBHL (1)

Ես ինքնին խնդրեցից զխաշինս իմ, եւ այց արարից դոցա։ Որովք այց արասցէ մեզ ( Ժմ. երեւեցաւ) արեգակն ի բարձանց. եւ այլն։


Անազգի, զգւոյ, ազգեաց

adj.

ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.

· Calfa

NBHL (1)

Անազգիքն փառաւորեցան, եւ արհամարհեալքն պատուեցան։ Նուաստից, բարձրագունից. բարետոհմից, անազգեաց. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)


Անամօթ, ից

adj.

shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.

· Calfa

NBHL (1)

Անամօթ քարոզ խաչին. (Շ. բարձր.։)


Անամօթութիւն, ութեան

s.

impudence, audacity, effrontery.

· Calfa

NBHL (1)

ἁναισχυντία, impudentia, inverecundia Չամաչելն. բարձումն ամօթոյ. անպատկառութիւն. լրբութիւն. լպրշութիւն. յանդգնութիւն. աներեսութիւն. առսըզլըգ. էտէպսիզլիք.


Անապակ, աւ

adj.

pure, unmixed, neat, unadulterated.

· Calfa

NBHL (1)

Սա նշան սեռն եւ անապակ Աստուծոյ առ մարդիկ սիրոյն. (Անյաղթ բարձր.։)


Անասնական, ի, աց

cf. Անասնախառն.

· Calfa

NBHL (1)

Անասնական երկիր. (Շ. բարձր.։)


Անարատաբար

adv.

holily, inviolably.

· Calfa

NBHL (1)

Մատուցաւ անարատապէս կամաց բարձրելոյն։ Անարատապէս առ քեզ հետեւել. (Նար. մծբ.։)


Անարժանի

adv.

cf. Անարժան;
յ—, unworthily.

· Calfa

NBHL (1)

Անարժանիք եղեալ գրոց եւ յիշատակական պատուոց։ Եթէ ոք յանարժանեացն իցէ բարձրութեանս այսորիկ, ամենեւին մի՛ հպեսցի. (Առ որս. ՟Է։)


Արծուէնշան

adj. s.

that has the sign of an eagle;
eagle (standard).

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ կամ բարձօղ զդրօշ արծուէնշան. (Բուզ. ՟Դ 2։ Մեսր. երէց. ՟Ե։)


Արծուի, ծուեաց

s.

eagle;
ձագ արծուոյ, eaglet;
էգ —, eagless.

· Calfa

NBHL (1)

ἁετός aquia որ եւ ԱՐԾԻՒ. Թագաւոր հաւուց թռչնոց, մեծամարմին, կորակտուց, մեծամագիլ, բարձրաթռիչ, սրատես, յափշտակիչ. որոյ են այլ եւ այլ տեսակք.


Արկած

adj.

endorsed, cloathed.

· Calfa

NBHL (1)

Արկածք վնասուց, կամ փորձանաց, չար ամպրոպաց, տրտմութեանց, աղեաց, անձրեւաց։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածով չարին (սատանայի), կամ թշնամեաց. (Յճխ.։ Յհ. իմ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Սարգ.։ Մագ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)


Արկած, ից

s.

misfortune, disaster, calamity, mischance, mishap, danger, peril, risk, hazard, chance, adversity, storm, tempest, evil.

· Calfa

NBHL (1)

Արկածք վնասուց, կամ փորձանաց, չար ամպրոպաց, տրտմութեանց, աղեաց, անձրեւաց։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածով չարին (սատանայի), կամ թշնամեաց. (Յճխ.։ Յհ. իմ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Սարգ.։ Մագ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)


Արկանեմ, արկի

va.

to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.

· Calfa

NBHL (1)

Կամուրջ արկեալ ի վերայ յորձանաց գետոյ. (Շ. բարձր.։)