Definitions containing the research գոյն : 3154 results

Նախագոլ, ոյ

s.

pre-existence.

· Calfa

NBHL (1)

Զնախագոլն յառաջագոյն ունելով, եւ գերագոյն ունելով զգոլն. (Դիոն. ածայ.։)


Նախագոյակ, աց

adj.

pre-existent;
— էն, the First Being.

· Calfa

NBHL (1)

Ասի մահկանացու մարմինն ըստ նախագոյնկ իւրոյ բնութեան. (Խոսրովիկ.։)


Նախագործ

adj.

first acting or operating;
made before.

· Calfa

NBHL (1)

Նախագործիւք լուսափայլութեամբք՝ աստուածպետութեան անընդմիջաբար հպագոյն։ Նախագործ զօրութեամբ։ Նախագործ լինել։ Նախագործ քահանայապետ։ (Դիոն. երկն.։)


Նախագտակ

cf. Նախագիւտ.

· Calfa

NBHL (1)

Սքանչելի հանճարոյս յառաջագոյն նախագտակք այլք լինելով ոմանք։ Սքանչանան ընդ նախագտակս արուեստի. (Պիտ.։)


Նախագրեմ, եցի

va.

to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զնախագրեալսն յառաջագոյն։ Որ զնախագրեալսն ի քէն մարգարէիւք. (Շար.։)


Նախադասեմ, եցի

va.

to set over, to put above, to promote;
to prefer, to give the preference to, to esteem more.

· Calfa

NBHL (1)

Զտարբերութիւն նախադասեաց տեսակի (իբր պատուականագոյն. իսկ զտեսակն նախադասեաց յատկի եւ պատահման. (Անյաղթ պորփ.։)


Նախադասութիւն, ութեան

s.

first order or rank, preference, precedence, pre-eminence;
proposition, premises.

· Calfa

NBHL (1)

πρόταξις, πρότασις praepositio, praelatio եւ πρόθεσις propositio. Վերագոյնն գոլ ըստ տեղւոյ կամ ըստ պատուոյ.


Նախադատ

adj.

discerning.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱԽԱԴԱՏ ՆԱԽԱԴԱՏԱԿԱՆ. προκρίνων praejudicans πρόκριτος praejudicatus, praelatus. Ընտրող, եւ ընտրողական՝ իբր լաւագոյն դատելով. նախընթաց դատմամբ ընտրեալ.


Նախադատեմ, եցի

va.

to prefer, to put before.

· Calfa

NBHL (1)

προκρίνω praejudico, praepono, praefero, deligo. Լաւագոյն դատել. ընտրել առաւել.


Նախաթոռ

cf. Նախագահ;
—թոռք, first seat, highest place.

· Calfa

NBHL (1)

προκαθηγοῦμενος praesedens, antistes. praesul. Նախագահ. գահերէց. առաջնորդ. գլխաւոր. վերագոյն բարձիւ եւ աւանդութեամբ։


Նախաթուեմ, եցի

va.

to antedate.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ նախաթուելովն յերրորդութեան ոք մեծ ինչ քան զմիւսն, եւ կամ զկնի անուանիլն նուաստագոյն առ նման. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Նախաժամանեմ, եցի

va.

to come, arrive or get before, to get the start of;
to outstrip, to out-walk.

· Calfa

NBHL (1)

προφθάνω, προλαμβάνω praevenio, festino, prior attingo. Կանխաւ ժամանել. վաղագոյն հասանել. զառաջս առնուլ. կանխաւ. յառաջել.


Նախախնամութիւն, ութեան

s.

Providence;
foresight, prevision, care.

· Calfa

NBHL (2)

Զի ոչ եթէ՝ քան զադամայ զարմանալի արարչութիւն կրտսերագոյն ինչ իցէ ի վերայ մեր իւրաքանչիւր արարչութեանս որ եղեն նախախնամութիւնքս. (Իսիւք.։)

πρόνοια, προμήθεια providentia, praevidentia, provisio, cura եւ այլն. Յառաջատեսութիւն աստուծոյ՝ հանդերձ բարեխնամ տեսչութեամբ. յառաջագիտութիւն, եւ նախահայեաց տնտեսութիւն. տե՛ս ճոխագոյն՝ (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)


Նախածանօթ

adj.

known before;
prescient, knowing beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Սիւնհոդոսական հրամանաւ առաքելոցն՝ նախածանօթս հատուցելոցն հեթանոսաց զթեթեւագոյնսն աւանդել. (իբր նորա հաւատից. Ագաթ.։)


Նախակազմեմ

va.

to prepare.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱԽԱԿԱԶՄԵԼ. Յառաջագոյն կազմել՝ հանդերձել՝ պատրաստել.


Նախակատար

adj.

perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.

· Calfa

NBHL (1)

Գերագոյն լոյս, նախակատար ինքնակատար պետութիւն։ Նորին քան զամենայն բան եւ միտս ինքնակատար եւ նախակատար իմաստութեան։ Անկարօտն եւ նախակատարն։ Ի նախակատար կատարողագործութենէն համեմատաբար լցեալ կատարելագործի։ Իւրաքանչիւր ոք հաղորդ լինի՝ նախակատարին կատարմամբ. (Դիոն. երկն.։)


Նախակարգեմ, եցի

va.

to preordain, to pre-establish, to predispose;
to predestine.

· Calfa

NBHL (1)

προτάσσω, -ττω praestituo, praeordino, prepono, constituo. Յառաջագոյն կարգել, սահմանել. վերակարգել. նախ կամ ի վեր անդր կարգել.


Նախակարծ

adj.

prejudiced.

· Calfa

NBHL (1)

Կանխագոյն քան զամենայն կարծիս մտաց. նախայաւիտեան.


Նախակրթեմ, եցի

va.

to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.

· Calfa

NBHL (1)

προγυμνάζω exerceo, praeparo. Կանխաւ կրթել. նախավարժել. յառաջագոյն փորձել, եւ հրահանգել.


Նախամարգարէ

s.

the first prophet, Moses.

· Calfa

NBHL (1)

Հանգոյն նախամարգարէին մեծի. (Խոր. ՟Գ. 30։ Շար.։)


Նախամեծար

adj.

preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.

· Calfa

NBHL (1)

πρότιμος praelatus. բայիւ προτιμάω, προκρίνω , προτάσσω praefero, praehonoro, antepono եւ այլն. Մեծարեալ կամ մեծարելի յառաջ քան զայլս. նախապատիւ. պատուականագոյն. յարգի. յարգոյ. նախադաս. լաւագոյն.


Նախայայտ

cf. Նախայայտնի.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնագոյն, որպէս նախատուր, եւ նախայայտ. (Դիոն. երկն.։)


Նախայօժար

adj.

predisposed, willing.

· Calfa

NBHL (1)

Հանգոյն մեծի արքայիդ եւ համեմատ նախայօժար սրտի նորին եւ զհօրդ հասարակաց ծանեաք զկամակցութիւն. (Շ. թղթ.։)


Նախանկար

adj. s.

delineated or designed beforehand;
prototype, original.

· Calfa

NBHL (1)

Նախանկար օրինակաւ փութալ յառաջագոյն ի գուշակեալ հանդիսան. (Նախ. եբր.։)


Նախանձաւորութիւն, ութեան

s.

zeal, emulation, rivalry;
enviousness, jealousy;
վատ —, paltry jealousy.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն հայեցեալ ի նախանձաւորութիւն յովսիայ արքայի (ընդդէմ կռապաշտութեան). (Եզնիկ.։)


Նախաշաւիղ, ւղի, ւղաց

s.

fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն անդստին ուրեմն ի տղայականն զարգացեալ ի հասակէն՝ նախաշաւիղ կրթութեամբ ընդ ամենայնս էր անցեալ թիւրութիւնս չարեաց. (Պիտ.։)


Նախապատիւ

adj.

worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.

· Calfa

NBHL (2)

ՆԱԽԱՊԱՏԻՒ. Առաւել պատուաւոր ոք. աւագագոյն. գերապատիւ.

ՆԱԽԱՊԱՏԻՒ. մ. իբր Նախապատութեամբ. նախկին պատուով. գերագոյնս.


Նախապատճառ

s.

first cause, author (God).

· Calfa

NBHL (1)

Նախապատճառին գիտութիւն է, այսինքն արարչագործութիւն աստուծոյ։ Ի գոյութիւն յառաջածելոցն նախապատճառ եւ զօրագոյն է աստուծոյ անբաժանելի միութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Նախապարգեւ

adj.

given or granted beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն պարգեւեալ. կանխաւ շնորհեալ.


Նախասահմանեմ, եցի

va.

to predestine.

· Calfa

NBHL (3)

Ըստ որոց գերագոյն էութեամբ զէսս ամենայն նախասահմանեաց, եւ յառաջ էած։ Յիսուս առնէ խաղաղութիւն անճառելի, եւ ի յաւիտենից նախասահմանեալ. (Դիոն. ածայ.։)

Թէպէտ նախասահմանեալ էր, այլ դուք սպանէք։ Եցոյց զյառաջ հրաւէր կանխատես օգտակարութիւն, զոր յառաջագոյն գիտէր ասէ, եւ նախասահմանեալ. (Ոսկ. գծ.։)

προορίζω (լծ. հյ. նախորոշել). praedestino, praedefinio, praescribo. Յառաջագոյն սահմանել՝ որոշել, եւ հրաւիրել աստուծոյ զընտրեալս. կարգել. եւ Սահմանաբար ասել կանխաւ.


Նախաստեղծ, ից

cf. Նախաստեղծիկ.

· Calfa

NBHL (1)

πρωτόπλαστος primo formatus. Առաջին կամ յառաջագոյն ստեղծեալ. նախկին ստեղծուած. եւ Առաջին մարդն ադամ, եւ եւայ.


Նախավախճան

adj.

first dead (Abel);
premature.

· Calfa

NBHL (1)

Նախկին կամ վաղագոյն վախճանեալ. եւ Կանխազրաւ. երադազրաւ.


Նախավաղ

adv.

already long since.

· Calfa

NBHL (1)

πρόπαλαι, πρῶτον dudum, jampridem, olim. Կարի վաղագոյն. ի վաղուց կանխաւ. վաղ ուրեմն.


Նախավկայ, ից

s.

protomartyr, the first martyr, St. Stephen.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարգարէն Եսայի իբրեւ նախավկայ ածցուք ի մէջ։ Քան զնախավկայսն՝ բարձրագոյն եւ փառաւորագոյն երեւեսցի. (Ճ. ՟Գ.։)


Նախատեղեակութիւն, ութեան

s.

foreknowledge, prescience.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱԽԱՏԵՂԵԱԿՈՒԹԻՒՆ լաւ եւս՝ ՆԱԽԱՏԵՂԵԿՈՒԹԻՒՆ. Յառաջագոյն տեղեակ եւ գիտակ գոլն. վաղագոյն հմտութիւն.


Նախատիպ

cf. Նախագաղափար.

· Calfa

NBHL (2)

(Ծով յետ մրրկաց) յիւր դառնայ նախատիպն բնականագոյն. (Մագ. ՟Խ։)

Զայս հրաշափառապէս եւ նախատիպ՝ առ քահանայս առնուլ յարմարագոյն է. (Բրս. հց.։)


Նախեկեղեցի

s.

first church.

· Calfa

NBHL (1)

Կանխագոյն շինեալ եկեղեցի. գլխաւոր տաճար.


Նախեղակ

adj.

pre-existent, uncreated.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱԽԵՂԱԿ. ա. ՆԱԽԵՂԵԱԼ. Յառաջագոյն եղեալ, գտեալ. նախաստեղծեալ.


Նախեղութիւն, ութեան

s.

pre-existence.

· Calfa

NBHL (2)

Կանխագոյն լինելութիւն. վաղագոյն ստեղծումն.

Գարնանային զուգաւորութեան ժամանակն քան զայլսն նախեղութեամբն երիցագոյն է. (Պիտ.։ (Ըստ յն. ոճոյ է եւ Նախածնութիւն)։)


Նախերգան, ի

s.

exordium, preamble, prologue, prolegomena.

· Calfa

NBHL (1)

Զնախերգանդ ընդունեցաք սքանչելապէս. զբանդ արդ մեզ ըստ կարգի կատարեա՛։ Յառաջագոյնսն էր ամենայն նախերգան օրինացն. զի ի բանի ամենայն եւ որչափ ձայն հաղորդեալ է, նախերգանք իսկ գոն։ Պարտ է ոչ անմասն առնել ի նախերգանէ. (Պղատ. օրին.։)


Նախընթաց, ից

cf. Նախընթացիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Զդասապետ զօրութեանց վերնոցն նախընթաց քում գալստեանդ առաքեցեր յառաջագոյն։ Որ եղեր նախընթաց բարեաց՝ կենաց ճանապարհին. (Շար.։)


Նախընծայեցեալ

adj.

the first.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱԽԸՆԾԱՅԵԱԼ կամ ՆԱԽԸՆԾԱՅԵՑԵԱԼ. Նախընծայ. յառաջ մատուցեալ, կամ ընտրեալ յառաջագոյն. որպէս նախամարգարէն.


Նախկին

cf. Առաջին.

· Calfa

NBHL (3)

Որ իսկագոյն եւ նախկին մանաւանդ ասի. (Արիստ. գոյաց.։)

πρῶτος, -τερος, -τιστος primus, anterior, prior, potior, primarius եւ այլն. որ եւ ՆԱԽԿԻ. Առաջին. հին. նախնի. նախգոյն. առաւելագոյն. գլխաւոր. սկզբնական. առջի.

ՆԱԽԿԻՆ. մ. πρώτως, πρώτῳ, πρότερον, πρότιστον, -τα primum, primario, in primis, prius, antea, primo loco. Նախ. զառաջինն. յառաջագոյն. գլխաւորաբար. սկզբնաբար. որ եւ ՆԱԽԿՆԱԲԱՐ. առաջ.


Նախնի, նւոյ, նեաւ

adj. s. adv.

first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱԽՆԻՔ գ. πρόγονοι majores. Հնագոյն անձինք. նախահարք.


Նախուստ, ի

adv. adj.

anciently, formerly, ab antiquo;
first, ancient.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱԽՈՒՍՏ, Ի ՆԱԽՈՒՍՏ. Յառաջնմէ, ի նախնմէ. անդստին. յառաջագոյն. հին. նախկին.


Նահանջեմ, եցի

va.

recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.

· Calfa

NBHL (1)

Այնպէս իսկ սովոր է տէրն օգտակարագունիւք վարդապետութեամբ նահանջել զմեզ առ լաւագոյնսն։ Զի առաւելագոյն նահանջիցէ զնոսա առ ժուժկալութիւն եւ համբերութիւն. (Նանայ.։)


Նահանջումն, ման

s.

intercalation;
solstice.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞չ տեսանէք զնահանջմունս երկիցս ի տարւոջ, եւ զուգաւորութիւնս հանգոյն նմին. (Շիր.։)


Նահատակ, աց

s.

the first to begin a combat, champion, hero, martyr.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ զգունդն նահատակաց բեկանէր։ Նահատակքն յառաջագոյն խաղացեալ էին։ Սուր ի վերայ նահատակաց նոցա։ Ոչ է ձայն նահատակաց զօրութեան։ Հրամայեաց զնահատակն յառաջ կացուցանել.եւ այլն։


Նահատակիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn.

to take one's chance, to expose oneself, to attack, to be foremost in the battle, to charge the enemy;
to fight, to struggle, to wrestle, to wage war;
to make great efforts, to take much trouble, to persist;
to exercise oneself, to practise;
to devote oneself, to become a martyr;
ի ճգնութեան վարս —, to lead an ascetic life.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջ ինքն նահատակեցաւ (անցանել ընդ հեղեղատն), հապա զօրքն միագունդ զկնի փողեցան։ Մի ի նոցանէ նահատակեցաւ յառաջագոյն։ Ամենայն այր ինքնակամ նահատակեալ ի վերայ օրինացն։ Միով շնչով նահատակիցիք ի հաւատս աւետարանին։ Որք յաւետարանին նահատակեցան ընդ իս.եւ այլն։


Նայ, ից

adj.

humid;
s. gr. semi-vowel, liquid letters.

· Calfa

NBHL (2)

Տի՛ նա եւ նայի բնութիւն. իբր թէ խոնաւագոյն։ Եւ նային հարստանալն եւ նուաստանալն. իբր թէ հողմ յեղեգանէ, եղէգն ի հողմոյ (ակնարկելով ի պրս. նա՛յ, նէ՛յ. եղէգն, սրինգ). (Քեր. քերթ.։)

Նաւաստական իրիս արուեստ զնա՛յ տառին (այսինքն զխոնաւ տարերն) ճանապարհորդութիւն քան զյերկիրն գնացս եւ՛ս դիւրագոյնս կազմէ։ Զերկուս անջատեալ ազգ մարդկան՝ միջնակայութեամբ նա՛յ տառիդ ի միաբանութիւն յարմարական սիրոյ ածիցէ. (Պիտ.։)