of illustrious family or descent.
Գաւառատեարք, նահանգապետք, մեծազգեացք, եւ ամենայն ուխտք քահանայութեան. իմա՛, անձինք մեծազգի արանց, կամ ընթերցի՛ր, նահապետք մեծազգեացն։
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Մեծազօր արքայն տրդատ. (Սամ. երէց.։)
very intelligent, talented, witty, very wise.
Յայսոսիկ միայն մեք հզօրագոյնք եւ մեծահանճարք. (Առ որս. ՟Գ։)
having great faith or belief in.
Թագաւորեցուցին իշխանքն վրաց զտրդատ զորդի դստերն մեծին տրդատայ աշխարհին հայոց արքայի՝ այր լաւ եւ մեծահաւատ եւ իմաստուն. (Պտմ. վր.։)
all wise, omniscient.
Որոյ մեծ են հնարք. ճարտար. ամենարուեստ.
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
Մեծամեծք նորա։ Մեծամեծք չուառացան։ Ինեւ մեծամեծք մեծանան։ Զսեդեկիա արքայ յուդայ, եւ զմեծամեծս նորա։ Բաղտասար արքայ արար ընթրիս մեծամեծաց իւրոց։ Եհար զամենայն մեծամեծս նորա։ Ընկճեսցին մեծամեծք։ Նստի դարանեալ ընդ մեծամեծս.եւ այլն։
loaded with the highest honours;
magnificent, splendid, grand, pompous, majestic, sumptuous, solemn;
with great honour;
splendidly, pompously, sumptuously.
very suppliant, supplicating, beseeching.
Հայրապետն ներսէս մեծապաղատ աղաչանս արքային մատուցեալ. (Յհ. կթ.։)
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
Մեծապատիւ փարք, կամ աթոռ, կամ թագաւոր, դշխոյ. (Կոչ. ՟Դ։ Ագաթ.։ Պիտ.։)
very convenient, decorous;
glorious, eminent, elegant;
majestical, magnificent, august.
Մեծավայելուչ եւ փառաւորեալ է բարեպաշտութիւն։ Մեծավայելուչ են փարք արդարոց. (Աթ. ՟Ը։ Իսիւք.։)
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Մեծարեն արք զկանանց խրատս. (Նար. երգ.։)
to retire, to go away, to remove to a distance.
Զմեկնանալն (այսինքն զհրաժարումն յաշխարհէ) կրթութիւն մահու եւ փախուստ մարմնոյ հարքն մեր անուանեցին. (Եւագր. ՟Ե։)
interpreter, commentator, expositor.
Մեկնիչքն՝ հարքն մեր. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
Պատմեաց երկուց եղբարցն արտաքոյ ... մեկնութեամբ՝ չար բարքն խնդայ ընդ այլոց գայթանս. (անդ։)
separation;
retirement.
Զրկմամբ, եւ ի բաց մեկուսութեամբ, եւ կործանմամբ ի պատշաճիցն նոցա բարութեանց՝ չարք ասին. (Դիոն. ածայ.։)
neocorus, guardian or maintainer of the temples.
Տապարք հոգւոյն տապալէին զմեհենազարդ տաճարս դիցն մեռեալ պատկերացն. (Տաղ.։)
of a heathen temple or belonging to a heathen temple;
hieroglyphical.
Մեհենական պատերազմն (կարքեդոնացւոց՝ սրբազան համարեալ). (Եւս. քր. ՟Բ։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Օձ արքայիկն բնաւ յերեւելն իւրում ունի զմեղանչական զօրութիւնն. (Կոչ. ՟Թ։)
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
Չարք եւ մեղաւորք էին առաջի աստուծոյ։ Մեղաւորն եւ ամպարիշտն։ Վա՛յ ազգին մեղաւորի։ Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ի գործս ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք։ Դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր (այսինքն յայտնի պոռնիկ)։ Ո՛չ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ Յիսուս քրիստոս եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց գլուխն ես եմ.եւ այլն։
dissimulation, affectation;
enticing ways, mincing air or manner, smirking, wheedling, incitement;
guile, deceit, fraud, wickedness, malice;
— աչաց, leer, sheep's eye, ogling;
— ձայնից, affected, wheedling voice.
ՄԵՂՄԵԽԱՆՔ կամ ՄԵՂՄԵՂԱՆՔ. ὐπουλότης vitium latens et incultum κολακία adulatio κακουργία fraus, stellionatus ἑκστροφή inversio եւ այլն. Կեղծաւորութիւն. մեղմ եւ պատիր գործ՝ ձայն, եւ հայեցուած. չարարուեստ հնարք. նենգ. դաւ. շողոքորթութիւն. հրապոյրք. պչրանք.
cf. Մեղուշ.
Մեղուշ աչք, եւ անձամբն գեղեցիկ. (Ախտարք.։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
gladiator, wrestler, gymnast, athlete;
— կռիւ, cf. Մենամարտութիւն;
— լինել, cf. Մենամարտիմ;
— ոգորել, cf. Մենամարտիմ.
Միայն սակաւ արք իջեալ առ նոսա՝ մենամարտիկս ելանէին. (Ասող. ՟Գ. 41։)
small room, cell.
monastery, convent, cloister.
retired, alone, solitary;
solitary, hermit, recluse.
Մենաւոր են բարք բուսոյ ծննդեանն, եւ բազմապատիկ են զօրութիւնք ջուրց. (Կոչ. ՟Թ։)
to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.
Մահու մեռանիցիք։ Եկեաց, եւ մեռաւ։ Գիտեա՛, զի մեռանիս դու, եւ ամենայն որ ինչ քո է։ Մեռաւ ի բարւոք ծերութեան։ Մեռան ամենայն արք՝ որ խնդրէին զանձն քո։ Եւ ետես իսրայէլ զեգիպտացիսն մեռեալս առ ափն ծովու։ Եկաց ի մէջ մեռելոց եւ կենդանեաց.եւ այլն։
metropolitan.
Ղեւոնդիոս արքեպիսկոպոս մետրապօլիտ մեգաղէ՛ կեսարու. (Ագաթ.։)
dignity of a -;
archbishopric.
Եպիսկոպոսութիւն մայրաքաղաքի. արքեպիսկոպոսութիւն.
our;
ours;
our own;
սրտիւք մերովք, with our heart;
ի ձեռաց մերոց, from our hands;
ի տան մերում, in our house, at home;
կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն, Christ took our nature upon him from the Virgin Mary.
Տէր մեր, հարքն մեր. եւ այլն. լինի էական եւ ստացական անխտիր. որպէս յայտ է եւ ի թարգմանութեանց։
of our nation, national.
Ո՛վ ոք ի ցեղիցս որոշելոց՝ ընտանի եւ մերազնեայ։ Թորգոմայ զմերազնեայսս սեփականեալ։ Զմերազնեայ վկայից ղեւոնդեանց։ Զմերազնեայ բազմութիւնս լուսաւորեալ։ Զի մերազնեայքս գոն կոչնատէրքս, հարք հոգեւորք. (Խոր. ՟Ա. 2։ Յհ. կթ.։ Նար. խչ.։ Սարկ. լս.։ Երզն. լս.։)
cf. Մերկանամ.
Մերկացոյց ի նմանէ զպատիւն արքունի. կամ զնա ի պատուոյն, ի փառաց. (Եղիշ. ՟Ը. եւ այլն։)
cf. Մերկանամ.
Մերկաց զպատմուճանս արքայութեան իւրոյ։ Մերկաց զզգեստ իւր, եւ այլակերպեցաւ. (Եփր. թագ.։)
cool, fresh, bracing;
cool, coolness, freshness;
*cf. Հողմ;
folds caused by the wind draping;
—, տեղիք —ոց, —ոց գետին, cool, shady places;
country residence;
ի — ելանել, to go into the country, to breathe the fresh air of the country.
Յապարանս արքունի, որ էին հովոց գետին թագաւորացն. (Ճ. ՟Բ.։)
shaded, shady, covered;
covering, protecting;
— ապարանք, house shaded by trees;
գահոյք —, bed with testers.
Զիա՞րդ կոչեցաւ նաբուգոդոնոսոր արքայ հովանաւոր, բայց եթէ ի տեսլենէ ծառոյն. (Մծբ. ՟Ե։)
Հովանաւոր լինի մեզ եւ ցօղաւոր վարք յաղագս առաքինութեան հովանեօքն շիջուցանելոյ զտապն. (Նիւս. երգ.։)
pastoral, pastorly, shepherdly;
— գաւազան, shepherd's crook;
crosier;
— թուղթ, կոնդակ, pastoral letter;
— կեանք, կենցաղ, pastoral life;
— մախաղ, շուն, shepherd's bag, scrip;
shepherd's dog.
Ծառայք խռովարարք ... մանաւանդ հովուականն (այսինքն որ իցէ հովիւ). (Փիլ. իմաստն.։)
necklace, necklet, string of pearls.
Բառ յն. ὀρμαθός, ὄρμος series catenarta, monile. Շարք կամ գումարտակ մարգարտաց. մանեակ. քայռ.
salary;
bursary.
Առնուլ հռոգ յարքունուստ. (Ասող. ՟Բ. 4։)
Զմթերս գանձուց բացեալ՝ բաշխէր հռոք սպայիցն։ Ի համարու արքունի առնուլ հռոք, եւ դառնալ. (Ղեւոնդ.։)
stock-holder;
bursar scholar, exhibitioner.
Որ կերակրի յարքունի ռոճկաց. եւ այնպիսի կերակուր.
cf. Հռչակեցուցանեմ.
Բարի է բնաւն որպէս ինքն (արարիչն) ետես եւ հռչակեաց։ Նափորտն վտաւակ զարքունական պատիւն հռչակէ։ Զքրիստոս գիրք սուրբ յայտնապէս հռչակեցին վասն կենդանեաց մեռեալ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
command, order, injunction, ordination, behest;
permission, authorization, license, leave;
decree, edict;
հակառակ —, counterorder;
—ք, destiny, fate, lot, fatality;
doom;
— հաւատոց, doctrine of faith;
— պատասխանւոյ, oracle;
անդարձ —, irrevocable order;
— հանել, դնել, տալ, to command, to order, to dispose;
to appoint, to decree;
to give leave, to permit;
— առնուլ, — պատուիրանի առնուլ, to obtain leave;
to receive orders or directions;
— տալ վասն տանն իւրոյ, to make one's will;
ես եդի զ—ս զայս, յինէն ել —ս այս, I have signed this decree;
cf. Զէն;
fire-pot.
ՀՐԱՄԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆՒՈՅ. χρησμός oraculum, responsum. Պատգամ աստուածային, եւ պատասխանի ի դից, եւս եւ հրաման արքունի։ (Եւս. քր. ՟Ա։ Պտմ. աղեքս. ստէպ։ Եղիշ. ՟Ե։)
executor, proxy;
mandatory;
obedient.
Արք արդարք հրամանակատարք։ Իբրեւ զարդարս եւ հրամանակատարս։ Հրամանակատարք վարդապետական հրամանաց. (Ագաթ.։ Շ. մտթ.։ Կորիւն.։)
commander.
Կացոյց նախարարս, եւ ի վերայ նոցա երիս հրամանատարս։ Հրամանատարքն եւ նախարարքն. (Դան. ՟Զ. 2=6։ Տե՛ս եւ Ես. ՟Ծ՟Է. 4։ Երեմ. ՟Ի. 1։ ՟Գ. Թագ. ՟Դ. 6։)
fond of portents or prodigies;
soothsayer, conjurer.
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
Ամենասրբուհի՛ գերագոյ եւ հրաշալի։ Հրաշալի բարբառք։ Հրաշալի յարութիւն։ Հրաշալի նախահարք։ Հրաշալի ճգնութեամբ. (Շար.։)
Նշան հրաշալի ի դէմս առաքելոյն արքայն տեսանէր. (Յհ. կթ.։)
Չարք հրաշալի մահուամբ կորիցեն. (Վանակ. յոբ.։)
wonderfully painted;
magnificently embroidered;
*very clever (painter).
Զգեստս արքունականս ոսկէճամուկս եւ շղաշատեռն հրաշանկարս. (Յհ. կթ.։)
cf. Կրակապաշտ.
Ի ժամանակս սաբիւռոսի (շապհոյ) հրապաշտ արքային պարսից։ Մատնեցան հրապաշտիցն. (անդ. փետր. ՟Ի՟Է։)
place, spot, ground;
public or market-place, market, exchange;
town-hall, town-house;
concourse of people, assembly, the public, crowd;
court, tribunal;
good cheer, feast;
արտաքին —ք դրանց, porch, portico, atrium, vestibule;
տիեզերական, ահեղ —, last judgment;
— մեհենից, gymnasium;
cf. Ըստ, ընթացք, թատր;
ի —ս, ի —ի անդ, —աւ, in the public places, in public, publicly, notoriously, evidently, frankly, plainly, openly;
— դնել, to consult, to deliberate;
— առնել, cf. Հրապարակեմ.
Ի հրապարակ արքունի եկեալ. (Ագաթ.։)
public orator, haranguer, preacher;
tax-collector, tax-gatherer.
δμήγορος concionator եւ φορολόγος tributi exactor. Որ խօսի ի հրապարակի, եւ որ քաղէ զհարկ արքունի.
democracy.
Այժմ են քաղաքավարութեանց երկու ոմանք իբրու մարք. միիշխանութիւն, եւ հրապարակակալութիւն. զմինն ունի սեռն պարսից, եւ զմիւսն մեք ... Եթէ եւ հրապարակակալութիւն էր ի սմա միայն լեալ ազատ արանց, ոչինչ էր թերեւս լեալն յոյժ չարաչար. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)