Definitions containing the research բարձ : 2429 results

Տրամախոհ

adj.

judicious, reasonable.

· Calfa

NBHL (1)

յայլ բարձրագոյն տրամադրէ խորհուրդ, զոր տրամախոհիցն ի հոգւոյն է գտեալ. (Խոր. վրդվռ.։)


Տրուպ, տրպի, պաց

adj.

humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.

· Calfa

NBHL (1)

Մեք երկրայինք եւ տրուպք։ Առ մեզ տրուպքս՝ այս պահի սովորութիւն. (Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)


Տրտմալի

cf. Տրտմալից.

· Calfa


Տրտմալից

adj.

full of affliction, doleful, sorrowful, sad, unhappy.

· Calfa


Տրտունջ, տրտնջոյ

s. adj.

complaint, grumbling, murmur, lament, cry, quarrel;
complaining, murmuring;
— ունել, to make a complaint, to complain;
— լինել, cf. Տրտնջամ;
— առնել, to dissatisfy, to discontent.

· Calfa

NBHL (1)

Չա՛ր է տրտունջ, եւ հաւասար հայհոյութեան։ Տրտունջ գոգցես եւ մեղադրութիւն բազում զնախամարգարէէն լինելով։ Յայսմ գաւառէ տրտունջ զմէնջ բարձեալ. (Մանդ. ՟Ա։ Պիտ.։ Մագ. ՟Ա.։)


Տօթ, ոյ

s. adj. adv.

hot weather, great or ardent heat, burning atmosphere, solar heat, sunburning;
hot;
—ոյ, during the heat;
— ամարայնոյ, summer heat;
հարկանիլ ի —ոյ, to be corrupt, to rot, to putrefy.

· Calfa

NBHL (1)

Ցուրտ եւ տօթ։ Զցերեակ այրեալ լինէի ի տօթոյ։ Եղիցի հովանի ի տօթոյ։ Զծանրութիւն աւուրն բարձաք, եւ զտօթ։ Թարշամեսցի իբրեւ զբանջար ի տօթի։ Դիակունք նոցա եղիցին անկեալ ի տուէ եւ ի տօթի.եւ այլն։


Րաբունարան

s.

residence of a bishop or patriarch.

· Calfa

NBHL (1)

Նստուցանեն գլուխ ամենայն վարդապետացն ի վերայ բարձր եւ ահարկու ամբիոնի րաբունարանին. (Ուռպ.։)


Րամ, ի, ից

s.

cf. Երամ.

· Calfa

NBHL (1)

Րամից համայնից ստեղծօղ եւ տէրն։ Րամից հրեղինաց։ Րամիիւքս՝ որ ընտրեալ։ Րամիցն անսրբոց։ Պիղատոսեան րամիցն։ Րամս տարից բնութեամբ գերամբարձ. (Գանձ.։)


Րամեմ

va.

cf. Երամեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Րամեալ ընդ հովուացն՝ տան աստուծոյ փառք ի բարձունս։ Րամեալ մաքրութեամբ՝ հաղորդ լիցուք ծնիցելոյն. Րամեալ միայնոյ (այսինքն միասնական) երրակին լուսոյ. (Գանձ.։)


Ցածնում, եայ

vn. med.

to become or grow low, to go down, to subside, to fall, to diminish, to lower, to be humbled;
to calm, to stoop, to be appeased;
to go down, to subside.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հասանել ջրհեղեղին, եւ վաղվաղակի ցածնուլ։ Ցածնու պատերազմ։ Արեգակն բարձրացեալ՝ առնէ ամառն. եւ ի կշիռն ելեալ՝ ցածնու. եւ ե՛ւս ցածեալ ընդ հարաւ՝ կազմէ ձմեռն։ Աւուրք չարութեան ցածնու առաջի նոցա, եւ ցածեաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Երզն. մտթ.։ Վրդն. պտմ.։ Լմբ. սղ.։)


Ցածութիւն, ութեան

s. fig. adv.

lowness;
modesty, moderation, sobriety, decency;
humiliation;
humility;
vileness, meanness, baseness;
ցածութեամբ, with a lowly air, meekly, modestly;
meanly, basely.

· Calfa

NBHL (1)

Ցածութեամբ վարի աստանօր, թէ ես յոյժ հեռի եմ ի նորա փառացն. (Շ. բարձր.։)


Ցամաք, աց

adj. s.

dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.

· Calfa

NBHL (2)

Ցամաք ի դալարութենէ։ Յաստուածային ջրոյն ցամաք։ Եղեւ ցամաք փոյթ ի հիւթից. (Շ. բարձր. եւ Շ. խոստով. եւ Շ. եդես.։)

Ցամաք փայտ։ Ցամաք աղբիւր. (Անյաղթ բարձր.։ Կիւրղ. գանձ.։)


Ցամաքութիւն, ութեան

s.

dryness, aridity, siccity;
drying up, draining;
withering, leanness, exhaustion.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ խոնաւութեան ցամաքութիւն։ Ի խոնաւութենէ, ի ցամաքութենէ։ Դիւրածախ էիր յաղագս ցամաքութեան. (Նիւս. կուս.։ Եզնիկ.։ Շ. բարձր.։)


Ցայթեմ, եցի

va.

cf. Ցայտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի փորուածոյ ձեռացն առուք իջեալ արեան, ցայթեալ ներկեաց զեղջիւրս սորա կարմրանման. (Շ. ոտ. բարձր.։)


Ցայն

adv.

cf. Ցայնքան.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ցայն վայր միաշուրթն համալեզուք էին։ Որ ցայն վայր կացեալ մնացեալ էր հայրենի օրինօք ... Ցայն վայր չորք միայն էին։ Ցայն վայր ամենեքեան էին ի կռապաշտութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Շ. բարձր.։)


Ցայնքան

adv.

so, so much, to such a degree.

· Calfa

NBHL (1)

Ցայնքան բարձրագոյնս պանծային ի վերայ յաղթահարելոցն, մինչ զի եւ այլն ... Ցայնքան՝ մինչեւ ի սպառել չուոյն. (Պիտ.։)


Ցայտեմ, եցի

va.

to spout, to cause to gush out, to spirt out;
to shine, to beam, to emit rays;
տիղմ —, to splash, to bespatter.

· Calfa

NBHL (1)

Ցայտեցաւ յարենէ նորա զորմովքն եւ զձիովքն։ Ի քեզ ցայտեցելոյ արեանդ. (՟Դ. Թագ. ՟Թ. 33։ Անյաղթ բարձր.։)


Ցանկ, ոյ

s. anat. adv.

hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկ եւ հանապազ պատերազմի ընդ մեզ։ Ցանգ եւ հանապազ վշտանայր վասն աւետարանին. (Շ. բարձր.։ Ճ. ՟Ա.։)


Ցանկական, ի, աց

adj. s.

concupiscible;
—ն, concupiscence.

· Calfa


Ցանկակատար

adj.

high-built (wall).

· Calfa

NBHL (1)

Ոյր կատարն է որպէս բարձր ցանկոյ.


Ցանկապատեմ, եցի

va.

to surround with hedges;
to encompass, to encircle.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկապատեալ շուշանօք մաքուր որովայնդ։ Ի քրովբէից բոցեղինաւ ցանկապատեալ. (Ճ. ՟Գ.։ Անյաղթ բարձր.։)


Ցանկարար

adj.

tempting, delicious.

· Calfa

NBHL (1)

Զի նա պաղովըն ցանկարար, պատրեաց ըզկինըն դիւրաբար. (Շ. ոտ. բարձր.։)


Ցանկեմ, եցի

va.

to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.

· Calfa

NBHL (1)

Մտի ես ի դրախտն ցանկեալ։ Սուրն այն՝ որ ցանկեցաւ (եդեալ իբրու ցանկ) ի դրախտի անդ ի պատճառս եւայի, բարձաւ ի ձեռն Մարիամու. (Եփր. համաբ.։)


Ցաւագնոտ

cf. Ցաւագար.

· Calfa

NBHL (1)

Այնպէս համարեալ լիցի քեզ ցաւագնոտն՝ իբրեւ զմերձաւորն քո, եւ մեծաւ հոգաբարձութեամբ բժշկեա՛ զնա. (Եփր. համաբ.։)


Ցերեկութիւն, ութեան

s.

daytime, duration of a day, the whole day.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն զցերեկութեանն աշխատութիւն զտօթոյ եւ զքրտան։ Որոց բարձեալ էր զտօթն ցերեկութեան. (Փարպ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Տիեզերական, ի, աց

adj.

cosmical, universal, general, oecumenical.

· Calfa

NBHL (1)

Տիեզերական հրապարակ, կամ ժամանակ (դատաստանի). (Շար. Շ. բարձր.։)


Տիտան, այ, ի

s. chem.

cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.

· Calfa

NBHL (2)

Յետ ջրհեղեղին տիտանն ընդ կրովնի ի մարտ գրգռէր։ Սկսանէին զբարձրաբարձ զբուրգնն կանգնել. եւ յետ այնորիկ կրովնն եւ տիտանն մարտ պատերազմի ընդ միմեանս բախէին։ Հերկալէս եւ դիոնէսոս էին ի տիտանացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

տեասեալ զտիտանեանն զկայն վիթխարի եւ աշխոյժ, զգերամբարձեալն մարմնոյն տրամադրութեամբ՝ աստուածօրէն իմն պատուով պատուեցին, նեբրովթ կոչելով, բէղ, բահաղ, դիոս, որմըզդ, արամազդ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Տիրագոյն

cf. Բուն.

· Calfa

NBHL (1)

Անիրաւի՝ ոչ ուրուք եղելոյ մարդ, այլ իսկագոյն եւ տիրագոյն ասել՝ մարդակերպ գազանի։ Եղիայ ի վեր հետեւեալ, եւ կամ տիրագոյն եւ իսկապէս ասել՝ համբարձեալ։ Մինչ զի իսկապէս եւ տիրագոյն ասել, չափ ամենեցուն՝ եւ՛ իմանալեացն եւ՛ զգալեացն՝ աստուած մի. (Փիլ.։)


Տիրական, ի, աց

adj.

dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տաճարին աստուծոյ՝ դաբիրայն անուանեալ՝ այլոցն սրբոց տիրական եւ բովանդակիչ ասիւր. (Շ. բարձր.։)


Տիրապէս

adv. adj.

lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ կամիս տիրապէս գիտել։ Այժմ զմին յերրորդութենէն ծանեաք մերդկութեամբ, թէպէտեւ ոչ կատարելապէս ... սակայն յայնմ աւուր տիրապէս տեսանեմք զհայր եւ զորդի եւ զհոգին. (Շ. մտթ.։ եւ Շ. բարձր.։)


Տխրական, ի, աց

adj.

sad, dreary, grievous, doleful, mournful.

· Calfa


Տխրականութիւն, ութեան

s.

sadness, sorrow, melancholy.

· Calfa

NBHL (1)

Զհառաչ հոգւոյ, եւ զտխրականութիւն երեսաց։ Կապտեցելոյ ողորմելի տխրականութեամբ ի փչմանէ բարձրագոյն շնորհին. (Նար. ՟Ի. ՟Ղ՟Գ։)


Տկարութիւն, ութեան

s.

weakness, debility, imbecility, infirmity;
languor, extenuation;
impotency;
indisposition, sickness;
fragility;
cf. Տկարամտութիւն;
— ածել or արկանել զաստուծով, to accuse God of weakness.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղէշ մի տնկոյ, կամ ծղօտ մի եղեգան. զամենեւին տկարութիւն փայտին՝ նմանեցուցանէ այսոցիկ անուանց. (Շ. բարձր.։)


Տղայապէս

adv.

cf. Տղայաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Տղայապէս առընկալեալ բարձեր ի գիրկս. (Շար.)


Տղայութիւն, ութեան

s.

infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տղայութեան, եւ յերիտասարդութեան, եւ ի ծերութեան. զի յայս երիս հասակս բաժանի մարդ։ Եհաս տղայութիւն յայր կատարեալ։ Չեկն քրիստոս ի տղայութեան աշախրհի։ Ի տղայութեան հասակին։ Ի տիս տղայութեանն։ Ընդ խաղ տղայութեան զբօսեալ կան. (Շ. բարձր.։ Յճխ. ՟Է։ Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Դ. ՟Ե։)


Տնաշէն

adj.

erecting, building a house;
cf. Տնարար.

· Calfa


Տնտեսաբար

adv.

economically, thriftily;
providently, providentially, mysteriously.

· Calfa

NBHL (1)

Տնտեսաբար եւ վայելչապէս՝ կենաց գործի առնելով. (Շ. բարձր.։)


Տնտեսական, ի, աց

adj. s.

economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.

· Calfa

NBHL (1)

οἱκονομικός, -κή, -κόν oeconomicus, dispensativus, dispensatorius. Որ ինչ հայի ի տնտեսն, եւ ի տնտեսութիւն. հոգաբարձական, տնական, եւ խոհական.


Տնտեսութիւն, ութեան

s.

economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.

· Calfa

NBHL (2)

Սպասաւորք էին տնտեսութեանն։ Ճշմարտապէս ըստ տնտեսութեան մարդ եղեալ շրջէր ի վերայ երկրի. (Շ. բարձր.։)

οἱκονομία oeconomia, dispensatio, administratio, regimen եւ providentia եւ incarnatio. Պաշտօն եւ գործ տնտեսի. հազարապետութիւն. մատակարարութիւն. կարգաւորութիւն. կոնոմոսութիւն. հոգաբարձութիւն տան. գործառնութիւն եւ խնամք ճարտարութեամբ զգօնութեան.


Տնօրէնութիւն, ութեան

s.

cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.

· Calfa

NBHL (1)

οἱκονομία, διοίκησις, διοίκημα oeconomia, dispensatio, dispositio domus;
moderatio, administratio եւ providentia. Տնտեսութիւն. կարգաւորութիւն. հոգաբարձութիւն. սպասաւորութիւն. տեսչութիւն. խոհական թոյլտուութիւն կամ զիջումն.


Տնօրինաբար

adv.

cf. Տնտեսաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Տնօրինաբար կոչեցեալ երկնային անդամ։ Տնօրինաբար գալ ի մկրտութիւն. (Շ. բարձր. եւ Շ. մտթ.։)


Տնօրինական, ի, աց

adj.

economical, administrative;
relating to the incarnation of our Lord;
— տեղիք, the Holy Land.

· Calfa

NBHL (1)

Զանքննելի տնօրինականսն ասէ ծածկեալ ի մարդկային մտաց։ կատարեցան ամենայն տնօրինականքն։ Զբազումս ի տնօրինականաց։ Վնասակարս առ տնօրինականսն տէրունականս։ Մարգտրէիցն փոյթ եղեւ խնդրել եւ քննել զտնօրինականսն քրիստոսի։ Այսպիսիք են ամենայն տնօրինականքն, լի են խոնարհագունիւքն եւ բարձրագունիւքն. (Շ. բարձր.։ Նար. ՟Ի՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։ Իգն.։)


Տոչորիչ

adj.

burning, devouring.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վեր բարձրացուցիչ զբոցն տոչորիչ. (Յհ. կթ.։ եւ Գանձ.։)


Տուտն, տըտան

s.

extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.

· Calfa

NBHL (1)

Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Զգեա՛ զձեռն, եւ բուռն հար զտտանէ նորա։ Ոչ բարձցեն թեփ մի ի տտնոյ նորա.եւ այլն։


Տուրեւառ, ից

s. adj.

commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ թոք ունի, եւ տուրեւառ օդոյ, նա կոչի շնչաւոր. (Շ. բարձր.։)


Տպագրեմ, եցի

va.

to stamp, to mould, to cast, to model, to shape;
to print, to publish.

· Calfa

NBHL (1)

Ի քեզ կատարեցան ստուերական օրինակքն, եւ ի քո խորհուրդն կատարեալ եղեն ամենայն առաջին պտագրեալքն. (Շ. բարձր.։)


Տպաւորեմ, եցի

va.

to form, to figure, to model;
to imprint, to print, to mark;
to grave, to engrave;
to inculcate, to impress.

· Calfa

NBHL (1)

Իցեն տպաւորեալ յաստուածային սէրն։ Տպաւորելով ի դէմս (զնշան խաչին)։ Տպաւորեսցուք ի հոգիս մեր զաստուածային լուսոյն կերպարան։ Ի մի նիւթ զբնաւիցն որակս համոյն տպաւորեցեր. (Ագաթ.։ Շ. բարձր.։ եւ մտթ։ Լմբ. իմ.։)


Տպաւորութիւն, ութեան

s. fig. chem.

impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation

· Calfa

NBHL (1)

Ծագեաց լոյս՝ տպաւորութեամբ խաչի։ Ունելով զզգեստս տեսակի, եւ զվարուց տպաւորութիւն։ Բան մեր աներեւոյթ ի միտս՝ ձեւանայ գրով, եւ քարսփսիւ առնու տպաւորութիւն. (Խոր. ՟Բ. 83։ Արշ. Շ. բարձր.։)


Տրամագիծ

cf. Տրամաչափ.

· Calfa

NBHL (1)

Պարունակեալ յանբաւէն, եւ ի մէջս իւր կառուցմամբ բարձեալ ունի զբոլորն ի նոյն տրամագծին. (Տօնակ.։)


Տրամադրեմ, եցի

va.

to dispose.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ յոգիսն տրամադրեալ են ախտք. (Անյաղթ բարձր.։)

յայլ բարձրագոյն տրամադրէ խորհուրդ։ Տրամադրել զլսողն ի զուարճական խնդութիւն. (Խոր. վրդվռ.։ Երզն. լուս.։ (իբրու փոխել կամ պատրաստել։))