cf. Գիշերայն.
Նաւքն գիշերի այրէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
damp, moist;
lascivious, wanton.
Օդ գիճային։ Գիճյին վայրք. (Վստկ. ՟Գ. եւ ՟Դ։)
cf. Գիջային.
Ի գիջին եւ ի մառախղուտ տեղիս մայրեաց. (Խոր. ՟Բ. 6։)
Զգաստ միտք լինին ի ցամաքուտ վայրս. իսկ վարք գիջինք ընկղմեն զմիտս. (Նեղոս.։)
to get humid, to become damp;
to pollute one's self.
Գիջացեալ աչօք ոչ իմանայր զոր ընթեռնոյր. (Վրդն. ծն.։)
hairy, long-haired;
comet;
Greek monk.
cf. Գիտուն.
Ոչ վայրապար քահանայի, այլ յոյժ երկիւղածի եւ գիտնականի, որ գիտէ հմտաբար, եւ այլն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
science, knowledge;
doctrine, understanding, wisdom, study, art;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
գիտութեամբ, knowingly.
Գիտութիւն լիցի եղբայրութեանդ. (Ագաթ.։)
invention, discovery, findling;
profit;
artifice;
salvation;
finder;
առ —, for the want of;
չքնաղ —ք, fine or rare inventions or discoveries;
—ք ձկանց, fishing;
— որսոյ, hunting;
—ք որովայնի, tape-worm;
եղիցի քեզ անձն քո ի —ս, you will save your soul;
ի — ածել, to invent;
ի — ածիլ, to be invented.
Ընդ գիւտս խորագիտութեան նորա զարմանայր. (Եփր. ել.։)
to roll;
to wheel;
to surpass, to excel;
to bend, to incline;
— զձեռն, to extend or stretch out the hand;
— զոք զինքեամբ, to win over, to attract, to gain one's favour;
զյունովք — խորհրգովն, to be on the Greeks side, to be a partisan of the greeks;
— զփայլումն արեգական, to din, offuscate, darken or eclipse the splendour of the sun.
Իբրեւ վէմս գլեալ առ ի վայրն սատակէին. (Կաղանկտ.։)
Այլ ոմն ի բարձրաբերձ տանեաց ի վայր գիշերի գլեալ. (Յհ. կթ.։)
Եթէ գլեմք զնոսա՝ զհանդերձեալսն գիտելով, գլեն եւ նոքա զմեզ՝ առժամայն զպատիժս կրելով։ Այլ թերեւս ոտիւք արագութեամբ (հպարտանաս), եւ այնու եւս անասունք գլեն։ Յորժամ հոգեւորօքն ոչ գլիցես, զիա՞րդ չիցես ի վայր քան զանասունս։ Մարդկան երկիւղն իմն կարի գլէ առ մեզ՝ քան գեհենի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Է. եւ ՟Թ։)
decapitation, execution.
Վճիռ տայր սրբոյն գլխատութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Գլխատութիւն.
Վճիռ տայր սրբոյն գլխատութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
Պետրոս գլխաւորն եւ երիցագոյն աստուածաբանիցն ծայրութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
superiority, presidency, priority, supremacy.
Կախէք զիս գլխիվայր, սակայն գլխաւորութիւն իմ մինչեւ յերկինս բարձրասցի. (Ոսկ. լս.։)
himself, personally, in person;
all, totally, entirely.
Առեալ մայրն այն գլխովին զտաշտ, եւ զսափոր. (Վրք. հց. ՟Թ. ձ։)
to roll.
Մարդն գլորեալ։ Մայրն գլորեալ։ Կանգնեցեր ի գլորելոյ. (Շար.։)
to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.
Ոչ գնայր արուեստ նոցա. ռմկ. չէր անցնէր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
southernwood.
ԳՆԴԱԾԱՂԻԿ կամ ԳնՏԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ վայրի գնտաձեւ փնջիւ, որպէս բարձուենեակ բացվէնէկ։ (Բժշկարան.։)
bosom;
lap;
hollow, cavity;
— լերանց or վիմաց, grotto, cavern, den;
— ծովու, handle;
creek;
— նաւու, hold of a ship;
— գործել or —ս առնուլ, to be concave or filled.
Ա՛ռ զդա ի գոգ քո, որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Ծրարիցէ՞ ոք հուր ի գոգ, եւ զհանդերձսն ո՛չ այրիցէ։ Ժողովեաց զհողմս ի գոգ իւր։ Ունայն գոգով ելանել։ Տացեն ի գոգս նորա հանգուցեալ.եւ այլն։
to say.
Ա՛ռ զդա ի գոգ քո, որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Ծրարիցէ՞ ոք հուր ի գոգ, եւ զհանդերձսն ո՛չ այրիցէ։ Ժողովեաց զհողմս ի գոգ իւր։ Ունայն գոգով ելանել։ Տացեն ի գոգս նորա հանգուցեալ.եւ այլն։
as, about, almost, nearly.
Ա՛ռ զդա ի գոգ քո, որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Ծրարիցէ՞ ոք հուր ի գոգ, եւ զհանդերձսն ո՛չ այրիցէ։ Ժողովեաց զհողմս ի գոգ իւր։ Ունայն գոգով ելանել։ Տացեն ի գոգս նորա հանգուցեալ.եւ այլն։
leprous;
venereal
Գոդի ոմն լնոյր, եւ տայր ջուր։ Ոչ էարբ վասն գոդոյն գարշելւոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
to praise, to thank.
Գովաբանեմք զսուրբ տիրամայրդ։ Գոհաբանի առ ի նոցանէ սուրբ աստուածութիւն. (Նար. կուս.։)
to thank, to return thanks.
Գոհանայր յամենաբարի գթութենէ նորա։ Գոհացեալ ի նմանէ վասն բարի խրատուցն։ Գոհացեալ լինէր յամենատեառնէն. (Վրք. հց.։)
Զորմէ գոհանայր՝ որ ընտրեացն, այսպէս. գտի զդաւիթ որդի յեսայեայ. (Մագ. ՟Բ.) իմա՛ գո՛հ լինել՝ գովելով։
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
Երկայնութիւն ժամանակաց գողանայր զմիտս մարդկան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Արտօսր բազում հեղոյր, եւ ջանայր գողանալ զարտօսրն, եւ ոչ կարէր։ (Եպիփ. ծն.։)
Ունէր դդում լի գինւով ընդ թեւօք իւրովք, եւ գայր գողացեալ. (Վրք. հց. ՟Բ. ձձ. (տպ. դողեալ։))
to hide, to conceal;
to rob.
Ունէր դդում լի գինւով ընդ թեւովք իւրովք, եւ գնայր գողեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
cf. Գողուն.
Մին բուն հայր լինի որդւոց, եւ միւսն գողունի. (Եզնիկ.։)
who has a fine language or tender voice, soft or gentle in speaking;
alluring.
Քծնաբանք, գողտրաբարբառք. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to be, to exist, to subsist.
Բայ էական պակասաւոր, եւ այն ստէպ վարի յերրորդ դէմս. Գտանիլ կամ լինել իրօք. որ եւ ասի կայ, կայր, եւ այլն. է, էր. որպէս եւ ոչ գոյ, չգոյ, նոյն է ընդ Չի՛ք, չկայ, չէ՛.
Գուցէ ոչ գուցէ աստուածապաշտութիւն ի տեղւոջս յայսմիկ։ Գոն իմ վարձք առաջի քո։ Միթէ գո՞յ եւս մեր այսուհետեւ բաժին։ Պատմեցէք առնն, թէ գուցէ ձեր եղբայր։ Ոյր գուցէ. ոյր ոչն գուցէ.եւ այլն։
Գոյ ասա այր մի։ Ո՛չ գոյ շունչ։ Վախճան ոչ գոյ։ Գո՞յր ինձ հնար։ Ո՛չ գոյր արգել. եւ այլն. (Ագաթ.։)
Գոմս ի լերինս։ Յայրս եւ ի գոմս։ Գոմս հօտից կամ խաշանց. (Դտ. Զ. 2։ Ա. Թագ. ԺԳ. 6։ Բ. Մնաց. ԼԲ. 28։ Յուդթ. Բ. 16։ Սոփոն. Բ. 6։)
buffalo.
Արածէր ի վայրի իբր անասուն ընդ գոմշոց (կամ գոմիշոց, կամ գոմիշաց)։ Տեսի ջոկս գոմշաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to be created, to exist, to be;
to be formed, produced.
Ծննդեամբ գոյանան ի հակառակացն։ Ի հողոյ գոյանայր։ Յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդակացն. (Փիլ.։)
Հրամայեալն գոյանայր առժամայն. այսինքն լինէր, կատարիւր։
turnip.
Ուղտ զայրեցած մաղձ փսխէ՝ գոնգեղ ուտելով. (Վրդն. ծն.։)
fierce, bold, haughty, warlike, martial;
noise, anger, crash, attack, assault.
Նա էր այր ժանդ եւ գոռ պատերազմաւ. (Ղեւոնդ. ՟Գ։)
to make a great noise, to be violently angry;
to assault, to attack;
to insult.
Գոռայր եւ հակառակէր ընդ արամազդայ զօրութեան։ Կռուոյ վասն նոցին իրաց գոռալոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գոռոզանայր, եւ գոռալով հողմն հանէր ընդ չորս կողմանս երկրի. (Եղիշ. ՟Ա։ Պարծանօք իմն եւ գոռալով ասիցէ, թէ զոր ես սպանի։ Ո՛չ յախուռն ընդ ծերութեան ինչ գոռայցեմք. Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ Ոսկ. եբր. ՟Է։)
arrogant, proud, haughty, imperious, insolent;
tyrant.
to be proud of, puffed up, elated.
Գոռոզանայր, եւ գոռալով հողմն հանէր. (Եղիշ. ՟Ա։)
difficult to walk, rough, rugged
Դժուարագնաց ճանապարհ, վայրք. (Պտմ. աղեքս.։ Փիլ.։ Ասող.։)
cf. Դժուարագնալի.
Դժուարագնաց ճանապարհ, վայրք. (Պտմ. աղեքս.։ Փիլ.։ Ասող.։)
rough, trugged, impracticable
Ի դժուարակոխ վայրս. (Փիլ. իմաստն.։)
inaccessible, steep, cragged.
Վասն դժուարամատոյց նեղութեան ամրութեան վայրացն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 21։)
to be difficult, to have trouble;
to be angry, perplexed.
Թէեւ ընդ առաջինն դժուարանայր՝ զամենայնն տալ աստուծոյ. (Շ. ընդհանր.։)
Առաքեցի ընդ նմա եւ զեղբայրն, միթէ դժուարացա՞ւ ուրուք (ումեք) ի ձէնջ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
difficult to keep or preserve.
Զդժուարապահն գանձ, հսկեա՛ եղբայր, եւ պահեա՛. (Սեբեր. ՟Ժ։)
to be angry, enraged, vexed, offended;
to have trouble or difficulty.
δυσχεραίνομαι, χαλεπαίνω, δυσαρεστέω , σφαδάζω, ἅχθομαι moleste vel aegre fero, indignor, gravor եւ այլն. որ եւ ԴԺՈՒԱՐԱՆԱԼ. Դժկամակիլ. զայրանալ. նեղիլ. ծանր համարել. չախորժել. ընդդիմութիւն կրել.
Նա՝ որ ոչ հարկանի, ընդ վայրապար հարումն օդոյն դժուարի։ Զքրիստոս բժշկել մի՛ դժուարեսցուք. (Լմբ. ատ.։)
Ջուր միշտ զառ ի վայրն սիրէ գնալ, իսկ զառ ի վերն դժուարի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
difficult, hard, impracticable, painful, laborious, fatiguing, grievous, unpleasant, vexatious, thorny, delicate, imposing;
heavy, weighty, onerous, rough, rugged.
Եղիցին ամենայն դժուարինք՝ ի դիւրինս. այսինքն անկոխ վայրք. (Ես. ՟Խ. 4։)
Ո՞րպէս իցէ եղբայր քո. իսկ նա ասէ. դժուարին. (Վրք. հց. ՟Ի։)
rugged, impracticable, rude, rough.
Էանց ընդ դժուարուտ վայրս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
dissension, resistance;
vexation, regret, displeasure.
Զդժպհութիւն եւ զյայրատութիւն անձնիշխան կամաց։ Վասն պոռնկութեան՝ դժպհութիւք, եւ երդմնահարութիւնք. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ը։)
that carries, buries the dead.
Ցորչափ չէ շնչաբերեալ սաղմն, դիակիր է մայրն. (Տօնակ.։)
Զդիակիր մայր կենսակիր առնէ. (Վրդն. ծն.։)
Չէր արժան դիակիր լինել կենացն մայրն մարիամ կոյս. (Վրդն. աւետար.։)
cf. Դիեմ
Ի կուսական ստեանցն որպէս տղայ դիանայ ... դիանայր. (Ճ. ՟Գ.։)
Դիանայր, եւ ստնդիեցաց աղբիւրս կաթին բղխէր. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
Դիանայր ի ստեանց նորա ընդ մանկունս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
to be nourished with a mothers milk, to suck milk from the breast.
Քարոզիւր դիասնունդ լինել. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Դիասնունդ՞՞՞լինիմ.
Քարոզիւր դիասնունդ լինել. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to suckle, to nourish with milk, to give suck.
Կաթնասուն ստեամբքն դիեցոյց։ Մայրենի կաթամբ ջամբեալ դիեցուցեր։ Նար.։