that sees secrets.
· Calfa
Եւ զմարդոյ՝ որպէս Ձեւացեալ գուշակ գաղտնեաց. եւ Իրագէտ անձին խղճի մտօք. եւ Հոգետես.
culling or gathering flowers;
compiling;
extract;
abstract;
summary, anthology;
— առնել, to gather flowers, to cull;
to extract, to collect, to compile;
— երթալ մեղուաց, to rifle the flowers, to gather honey.
· Calfa
Ոչ իշխեն երթալ ծաղկաքաղ ի մարդս. (Վեցօր. ՟Ը։)
to blossom, to bloom, to flower, to put forth flowers, to be in flower;
to flourish, to prospere, to thrive;
to be pitted with small-pox;
— ալեաց, to become grizzled, to grow grey;
ծաղկեն տակաւ հերք նորա, my hair begins to grow grey.
· Calfa
Ուրախութիւն յաստուծոյ յամենայն մարդ զուարճացեալ ծաղկէր. (Եւս. պտմ. ՟Ժ. 2։)
laugh, laughter, laughing;
derision, mockery, raillery, banter;
sneer;
— առնել, դնել, հեղուլ, to laugh;
to joke, to jest;
to laugh at, to scorn, to deride, to make sport of, to ridicule;
— լինել՝ կալ՝ մնալ, to be laughed at, derided, ridiculed, made a jest of, to make oneself the laughing-stock of;
— առնել զոք յայտ յանդիման, to scorn, to deride one to his face;
զծաղու գալ, ի — հատանիլ, to laugh, to hurst out laughing, to suffocate with laughter;
cf. Ծանակ.
· Calfa
հեշտացեայ ի գովեստ մարդկան, զի ծաղր եղէց յատենին քրիստոսի. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
laughable, funny, ridiculous, ludicrous, burlesque.
· Calfa
Եւ ոչ որպէս պղատոն, որ զծղրալից զվարս իմն հաստատէր։ Քանզի զմարդիկն լինել կորուսին, յածեալ շրջին կուտել անձանց այլուստ զյաճախ ծաղրալից փառսն։ Միովն ծաղրալիցս (կամ ծաղրաստ), եւ միւսովն ատելիս առնէ։ Սեղանս արծաթի, եւ զայլ ամենայն ծաղրալիցս յաճախեն մարդիկ. (Ոսկ. մտթ.։)
end, extremity;
border edge;
summit, head, top, point;
the utmost pitch, the highest degree;
over-measure, excess;
— ի —, from beginning to end, from one extremity to the other;
to the full;
punctually;
քաղել զսաղմոսն — ի —, to recite the whole psalter;
ի ծայրն հասանել, to reach or attain the maximum;
—իւք աչաց, glancing slily at;
—իւք ականջաց լսել, to listen furtiyely, to eavesdrop;
cf. Ծագ.
· Calfa
Յաղագս արմատոյն հանուրց մարդկութեանս, կամ թէ հաճոյ ումեք թուեսցի ասել՝ ծայրին. այսինքն ադամայ. (Խոր. ՟Ա. 3։)
shameful, contemptible, ridiculous, ignominious, infamous;
— or ծաղր եւ — առնել, to cover or load with ridicule, to subjct to contemptuous merriment;
— or ծաղր եւ — կալ, to be lost to all sense of shame.
· Calfa
Ոչ զաղօթականաց զգեցեալ զկերպարանս, այլ զմարդոց զծաղր եւ զծանակ կացելոց։ Ծանակ կան յաղօթս։ Ծաղր եւ ծանակ առնեն զանձինս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
to mumble, to chew.
· Calfa
Կե՛ր որպէս մարդ, եւ մի՛ ծանծաքեր. (Սիրաք. ՟Լ՟Դ. 19։)
to warm, to notify, to make known, to signify, to relate, to communicate, to reveal;
to declare, to denounce;
to divulge, to publish;
to manifest, to intimate, to mark, to denote;
կանխաւ —, to forewarn;
ելէք առ մեզ եւ ծանուսցուք ձեզ բանս, come & you shall prove the temper of our steel.
· Calfa
Յայտնապէս ծանուցանի աստուած եւ մարդ. (Շար.։)
heavy, weighty;
massive, voluminous, great;
difficult, bard, onerous, laborious;
disagreeable, troublesome, importunate;
grievous, serious, preponderating;
sluggish, tardy, dull;
hard (of hearing);
strong, rank;
grave;
— քուն, deep sleep;
— կերակուր, indigestible food;
— շունչ, bad breath;
— հարուած, violent blow;
— կին, woman with child;
ծանունս սխալել, to be greatly mistaken;
ծանունս լսել, to give no ear, to pretend not to hear;
— թուիլ, to take ill, to be displeased, angry, enraged;
մի ինչ — թուեսցի քեզ, do not take it ill, do not be displeased;
— է քեզ բանգ այդ, the thing is above your ability;
— է ինձ, that is a heavy sacrifice for me;
թողէք զ— օրինացն, yon have omitted the weightier matters of the law;
heavily;
grievously;
deeply;
vigorously;
seriously;
painfully.
· Calfa
Որ ծանրն է քան զամենայն չարիս՝ մարդասպանութիւնն։ Յոյժ դժուարաւ է ասելի եւ ծանր առ իմանալ բանս. (Մեկն. ղեւտ.։)
Եղիցի ամենայն մարդ արագ առ ի լսել, եւ ծանր առ ի խօսել, եւ ծանր առ ի բարկանալ. (Յհ. ՟Ա. 19։)
overloaded with food
· Calfa
Ոմանք ծանրաստամոքք (այլ ձ. (ծանրաստամոկիք) ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զդառնադեղսն. Ոսկ. ապաշխ.։)
burdensome, tiresome, wearisome, tedious, importunate, vexatious, insupportable.
· Calfa
Ոչ սաստիւ եւ ոչ ի մարդկան վարս մտանիցէ ինչ հրաման. (Ոսկ. ես.։)
knowing, known, manifest;
recognizable;
connoisseur, good judge of;
acquaintance;
friend;
indication, token, sign;
disciple, scholar;
—ս տալ, to make known, manifest, to disclose, to reveal;
to make acquaintance with;
—ս տալ զանձնէ, to make oneself known, to manifest or reveal oneself;
ի —ս գալ, to be known, manifest or revealed;
— լինել, to know, to be acquainted with;
—ք մեր, our acquaintances, friends, the people of our acquaintance.
· Calfa
Յիւրեանց ուշի պահել, եւ այլոց ծանօթս տալ։ Սէր ընդ աստուծոյ եւ ընդ մարդկան միաւորէ, եւ քրիստոսի աշակերտութեան տայ ծանօթս. (Խոսր.։)
cf. Ծանօթ.
· Calfa
Ծանօթական եւ հաճոյ լինէր աստուծոյ եւ մարդկան. (Կորիւն.։)
to take or acquire knowledge of, to inform oneself, to know;
to be acquainted, to become or get acquainted with, to make the acquaintance of.
· Calfa
Յերեւմանէ ծանօթանայ, եթէ մարդ է. (Սարգ. պ. ՟Ա. ՟Ժ՟Ա։)
servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.
· Calfa
humble, like a servant.
· Calfa
Ունօղ զկերպ կամ զկերպարան ծառայի. ծառայական. մարդկային.
service, office;
servitude, slavery, captivity, yoke;
vassalage, dependence, subjection;
ի— արկանել՝ կացուցանել՝ նուաճել, ի հարկի ծառայութեան կացուցանել, to subjugate, to reduce to slavery;
— առնել, հարկանել, մատուցանել, to serve, to render service.
· Calfa
Գիտես զծառայութիւնն՝ զոր ծառայեցի քեզ։ Վարձք ծառայութեան։ Խիստ ծառայութիւն։ Լիջիք ի ծառայութիւն։ Կալան զերկիրն ի ծառայութիւն։ Զաշխարհն ի հարկի ծառայութեան կացուցին։ Բուսուցեր զդալարի ի ծառայութիւն մարդկան. այսինքն ի պէտս. (եւ այլն։)
dilatation, expansion, diffusion;
propagation;
— ծովու, գետոց, overflowing, inundation;
— Աւետարանին, propagation of the Gospel;
— հրոյ, erysipelas;
— մարմնոց, dilatation;
— ջերմութեան, լուսոյ, propagation.
· Calfa
Ծաւալումն հրեշտակաց յերկիր եւ ընդ մարդկան դասակցութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
senile.
· Calfa
Առաջին եւ երեկոյին պահ՝ մարդոյն մանկութեանն հասակն է. Երկրորդ՝ երիտասարդականն է. երրորդ՝ ծերականն է. (Մեկն. ղկ.։)
laughable;
pleasant;
ridiculous;
laughing.
· Calfa
Որպէս եւ մարդոյ (յատկութիւն է) ծիծաղականն. քանզի թէպէտեւ ոչ ծիծաղի, այլ ծիծաղական ասի բաւորելովն։ Տարբերութիւն, բանական. եւ յատուկ, ծիծաղական. (Պորփ.։)
Ստորագրութիւն. ո՛րգոն, մարդ ուղղորդագնաց, ծիծաղական, լայնեղունգն. (Սահմ. ՟Գ։)
risibility.
· Calfa
Որպէս ծիծաղականութիւն՝ մարդոյ, եւ խխնջականութիւն՝ ձիոյ. Զի միայն մարդ ունի զծիծաղականութիւն. (Դամասկ.։)
to suck, to imbibe;
to suck up, to absorb;
— զօդ, to breathe the air;
թուղթդ ծծէ, this paper blots.
· Calfa
Արհամարհեալ (էր հրէայքդ) ի մէջ ազգաց, գործել զանարգանաց արուեստս, արիւնածուծս լինել, զորա ի պարանոցաց մարդկան ծծէք փողովք ապակեղինօք. (Պիտառ.։)
full;
superabundant, copious;
fully, completely, thoroughly, entirely;
perfectly;
լի առնել, to fill, to load, to heap;
զբազում լսելիս լի արար բանն, many have heard him;
լի լինել, cf. Լիանամ;
լի եւ լի, cf. Լիուլի;
լի ափով, ձեռօք, by handsful, profusely, generously;
լի աւաբաւ, loaded with booty;
լի փառօք, covered with glory;
լի աւուրք, full of years, old;
լի մտօք, sensible, judicious, wise;
լի երախտագիտութեամբ, full of gratitude, of affection, of faults;
զաւուրս տասն լի, ten entire days;
լի կատարեալ, բովանդակ, perfectly full, entire, complete, perfect, cf. Լիակատար;
լուսին լիով լուսով նկարեալ, full moon;
բաժակ գինի լի արկանել, a glass of wine full to the brim;
լի զհասակ մարմնոյն ունել, to be adult, to arrive at man's estate;
լի են բերանք նոցա ծաղու, they are full of laughter, of merriment;
լի ասացեր, you are quite right.
· Calfa
Բանն աստուած լի կատարեալ ստեղծ ինքեան մարմին՝ բովանդակ հոգւով մտօք, եւ ամենայնիւ որ ինչ է ի մարդ, բայց ի մեղաց. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
Տեսանե՞ս զմարդասիրութիւնն աստուծոյ լի եւ լի (յն. զմարդասիրութեանն աստուծոյ լայնութիւն). հարիւր ամ ձգեց զժամանակն. (Կոչ. ՟Բ։)
plenary, full, complete, absolute;
perfectly, entirely, fully;
— իշխանութիւն, absolute power, full authority;
— իշխանաւոր, a plenipotentiary;
— ներողութիւն, plenary indulgence.
· Calfa
to lick up, to devour, to exterminate.
· Calfa
Սովովն եւ ախտիւն լիզաջլնջ արար զամենայն ազգս մարդկան. (Եւս. պտմ. 8։)
v. aux. to be;
to exist, to live;
to consist;
to become, to turn, to make one's self;
to happen, to take place, to occur, to chance;
to come to pass;
— առն, to marry, to be married, cf. Ամուսնանամ;
— ընդ կնոջ ընդ միմեանս, to have commerce with, to be in intimate relation with;
— ընդ ումեք, to stay with, to live together;
— ուրեք, to sojourn;
to dwell;
— բերկրութիւն ուրուք, to be the joy or happiness of;
— այր, to become a man, to arrive at man's estate;
— քահանայ, to be ordained priest;
զի՞նչ լինիցի ընդ իս, what shall I do ? what will become of me ? ի ցնծութիւն եւ ի հիացումն եղեւ աշխարհի, he was the glory and admiration of the whole world;
են նորա երկու որդիք, he has two sons;
իցեն այսոքիկ որպէս եւ են, whatever it may be;
քաւ եւ մի լիցի, God forbid ! արանց եւ կանանց լինէին, they married and were given in marriage;
որ ինչ լինելոց է եղիցի, happen what may ! ողջ լիք or լերուք, adieu! good bye! farewell!
· Calfa
Առեալ լինի արծաթն ի չար ծառայից։ Ի քննութենէ մարդկան տուեալ լինի։ Խնդրեալ լինէր։ Ծանուցեալ լինիս։ Դատեալ լինիմ. եւ այլն. (մծբ։ Խոր.։ Նար.։)
adj. s. bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married.
(letters) of similar sounds.
· Calfa
Լծակից հարազատութիւն մարդկան. (Յհ. կթ.։)
yoke-fellow war, dispute among persons subject to the same authority;
a quarrelsome household;
controversy, dispute, quarrel;
law-suit.
· Calfa
Ասեմ զլծակռուութիւն (կամ զլծակռութիւն) եղբայրական, որով եւ՛ աստուած անպատուի, եւ՛ մարդն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
conjunction, junction, union, tie;
marriage;
conjunction, syzigy;
substitution of letters having similar sounds.
· Calfa
Լծակցութիւն իմանալեաց կամ զգալեաց ի մարդն. կամ սրտի ընդ բերանոյ, կամ հոգւոյ ընդ մարմնոյ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
to wash, to cleanse, to bathe;
to rinse;
— զերեսս, to wash the face of;
to wash one's face;
լուանամ զձեռս, I wash my hands of it, I'll have nothing to do with it;
— զոք թշնամանօք, to scold, to upbraid, to reprimand, to blow up;
ջուրբ —, to innundate, to wash away, to destroy by floods.
· Calfa
զլուանիլն, զուտելն, եւ զըմպելն. (Սարկ. մարդեղ.։)
to wash, to wash one's self;
to bathe, to bathe one's self;
to clear one's self from, to wash out a stain of dishonour;
— զփոխարէնն, to refuse a recompense;
— զսերմն առն, to lose, to abort, to fail, to miscarry, to have an abortion, a premature birth;
զայլս եւս լուանաս քոյով անօրէնութեամբն, you contaminate others by your iniquities.
· Calfa
զլուանիլն, զուտելն, եւ զըմպելն. (Սարկ. մարդեղ.։)
yoke;
pair, couple;
լուծք եզանց, yoke of oxen;
լուծ կշռոց, pair of scales;
beam of a balance;
բառնալ ինչ ի լուծ կշռոց, to weigh with scales;
—ք, a pair;
— —, in pairs;
լուծ իմ քաղցր է եւ բեռն իմ փոքրոգի, my yoke is easy and my burden light;
աունուլ զլուծ կրօնաւորական կարգի, to take the cowl (monk), to take the veil (nun), to pronounce the vows, to become a monk or nun;
մտանել ընդ լծով ամուսնութեան, to bear the yoke of matrimony;
ընդ լըծով արկանել, to place under the yoke;
to subject, to reduce to slavery;
խոնարհել ընդ լծով, to bend under the yoke;
to submit tamely to slavery;
ընդ լծով կալ, ընդ լծով ծառայութեան մտանել, to pass under the yoke, to become a vassal, or tributary;
լուծանել, բառնալ զլուծ, to unharness;
to take off the yoke;
ընկենուլ, թօթափել, նշկահել զլուծ, ի բաց ընկենուլ զլուծն, to throw off the yoke, to slip the collar;
զերծանիլ ի լծոյ, to be freed;
yoke, subjection, slavery, bondage;
yoke;
libra, the balance (sign of the zodiac).
· Calfa
Ուստի նմանութեամբ Ամենայն ծանրութիւն եդեալ ի վերայ մարդկան, որպէս բեռն ծառայութեան եւ հարկաց ի վերայ ստրկաց.
Բարի է մարդոյ առնուլ զլուծ խոնարհութեան ի մանկութենէ իւրմէ. (Ողբ. ՟Գ. 27. 28։ Ագաթ. եւ այլն։)
cf. Լուծանեմ.
· Calfa
Յետ թողլոյ զմիտսն եւ հեռանալոյ պատերազմին՝ լուծի մարդն յանձն իւր յուսահատութեամբ. (Կլիմաք.։)
solution;
decomposition, resolution, dissolution, dispersion;
explication, discovery, explanation;
dilution;
liquefaction;
fluidity;
abolition;
infraction, infringement, violation;
fainting;
— ամուսնութեան՝ ժողովոյ, dissolution of matrimony;
dissolving of an assembly;
— որովայնի, diarrhoea, looseness, flux;
— կենաց, death;
— սառնամանեաց, thaw.
· Calfa
Մահ՝ մարդոյ հանգիստ է, տղայոց մխիթարութիւն, ծերոց լուծումն (իբր արձակումն ի կապանաց մարմնոյ). (Ոսկ. մխիթ. սգ.։)
clear, bright, brilliant;
luminaries, stars;
apostles, prophets, doctors;
— առնել, cf. Լուսաւորեմ.
· Calfa
Իմաստութիւն առն լուսաւոր առնէ զերեսս իւր. Լուսաւոր առն է զամենայն մարդ՝ որ գալոց է յաշխարհ։ Լուսաւոր զաչս սրտից։ Լուսաւոր առնէ զտղայս։ Լուսաւոր առնել զամենեսին, թէ զինչ տնտեսութիւն խորհրդոյն։ Որ լուսաւոր առնիցէ զգաղտնիս խաւարի։ Լուսաւոր արար զկեանս եւ զանեղծութիւն ի ձեռն աւտարանին. եւ այլն։
to illuminate, to make light, to render clear, to brighten;
to enlighten, to illumine;
to light, to kindle;
to make serene;
to restore to sight, to open the eyes of;
to manifest;
to shine, to glitter, to sparkle, to brighten.
· Calfa
Այնպէս լուսաւորեսցէ լոյս ձեր առաջի մարդկան։ Լուսաւորեցան երեսք նորա իբրեւ զարեգակն. (Մտթ. ՟Ե. 16։ ՟Ժ՟Է. 2։)
adj. s. illuminator;
սուրբ Գրիգոր՝ — Հայաստանեայց, St. Gregory, the illuminator of the Armenian nation.
· Calfa
Լուսանըկար ծընօղ անմահին լուսաւորիչ ազգիս մարդկային. (Գանձ.։)
to scold, to reproach, to abuse, to imprecate.
· Calfa
Ոչ եւս յաւելից լուտալ զերկիր վասն գործոց մարդկան։ Ոչ յաւելիցն լուտալ զերկիր ... քանզի ոչ է պարտ յաւելուլ ի վերոյ եղելոցն նորոգ նզովս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54։)
injury, outrage;
imprecation.
· Calfa
Ծաղու եւ լուտանաց արժանաւոր. (Սարկ. մարդեղ.։)
to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.
· Calfa
Եթէ տղայք լռեն զօրհնաբանումն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Ի լռել մարդոյն զպատուիրանապահութիւնն, լռէր եւ աստուած զբարեգործութիւն։ Յաղագս նախահօրն պատուիրանազանցութիւնն, լռէր եւ աստուած զյանցանացն թողութիւն. (Մամբր.։)
audible;
that hears;
— առնել, to cause to hearken to, to cause to grant;
— լինել, to be heard or listened to;
to be hearkened to;
— եղեն աղօթք քո, your prayers have been heard;
— եղեն դից մաղթանք նորա, the gods grant him.
· Calfa
Անմեղ մարդկան, որ տգետ են իլսելեաց գրոց. (Եփր. աւետար.։)
to be humble;
to lower oneself, to descend;
to yield, to acquiesce;
to lean, to bend downwards;
to decline;
— յամբարտաւանութենէ, to descend from one's haughtiness, to have the pride of one's countenance humbled;
յերկիր —, to prostrate oneself;
— առաջի Աստուծոյ, to bow before God;
— անկանիլ երեսաց, to go downcast, to be dejected;
— յիջեւան ուրուք, to deign to dwell in;
— յալիս, to grow old;
—հի օրն, the daylight fades, the day wanes or is going down;
յոտն եկաց յերեսացն խոնարհելոց, he rose from his prostrate attitude;
to be conjugated.
· Calfa
Ի վատութեան խոնարհեսցինհեծանաձգութիւնք։ Խոնարհեցան անկան երեսք իւր, կամ քո։ Խոնարհեցաւ՝ առ ի գիրկս իւր զաղիսն։ Եթէ խոնարհեսցին յատակք երկրի ի խոնարհ։ Խոնարհեցաւ ջողովուրդն, եւ երկիր եպագ։ Խոնարհեցաւ յերկիր, եւ եդ զերեսս իւր իմէջ ծնգաց իւրոց։ Խոնարհեցաւ բերսամէէ, եւ երկիր եպեգ արքայի։ Խոնարհեալ յովսափատ ի վերայ երեսաց իւրոց։ Յոտն եկաց յերեսացն խոնարհելոց։ Խոնարեցաւ մարդ, եւ յերկիր կործանեցաւ այր։ Խոնարհեաց, թո՛ղ անցուք. եւ եդին հաւասար երկրի զմէջ եւ այլն։
humility;
deference, submission, humiliation, abasement;
baseness, lowness, inclination, declination.
· Calfa
Զառաջին ամբարտաւանին զբարձրութիւնն խոնարհեցոյց, եւ զմարդիկ ի խոնարհութենէ ի վեր բարձրացոյց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է.) (որ հայի եւի ՟Ա. եւ ի յաջորդ նշ)։
abasement;
humiliation;
fall, decline;
conjugation.
· Calfa
Զսէր արարչին առ իւր մերոյ բարձրութեան։ Ուսանին զնորա խոնարհումն յերկնից, եւ զմարդեղութիւն. (Ագաթ.։ Նար. երգ.։)
stout;
great;
thick;
rough, rude, rustic, unpolished;
awkward, ill-shaped, ill-made;
rugged, toilsome, difficult;
— զգեստ, coarse cloth;
— ձայն, rough voice;
harsh sound;
— գոյնք, stiff or unconnected colouring.
· Calfa
Խարազանազգեաց զձեզ ի մարդկանէ ոք տեսանիցէ, եկ գծուծս եւ խոշորս. (Յհ. կթ.։)
obstacle, opposition;
embarrassment, inconvenience, difficulty, hitch, hinderance, clog;
the spines of the hedgehog;
— խափանարար, great obstacle, impossibility;
ահա — անկոխելի, there is an insurmountable difficulty;
— եւ խութ լինել, to hinder, to clog, to embarrass, to prevent, to be a bar to;
տապալել զամենայն զխոչ եւ զխութ, to surmount the greatest obstacles;
cf. Խութ.
· Calfa
Մինչեւ յե՞րբ իցէ մեզ խոչդ այդ. արձակեա՛ զմարդիկն։ Խոչ ի գարշապարսձեր։ Խոչ յական ձերում։ Ոչ պնշտեսցես զդիս նոցա, զի՛ խոչ է այն քեզ։ Նոքա եղեն նմա խոչ եւ այլն իսրայէլ։ Ոչ եւս եղիցիս տանն իսրայէլի խոչ գառնութեան։ Ի բա՛ց արարէք զխոչ եւ զխութ ի ճանապարհէ ժողովրդեան իմոյ. (Ել. ՟Ժ. 7։ Յես. ՟Ի՟Գ. 13։ Թուոց. ՟Լ՟Գ. 55։ Օր. ՟Է. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 23։ Ես. ՟Ծ՟Է. 14։)