cf. Որչափ.
· Calfa
Որքան յօժարութեան այրւոյն այնորիկ էր, վախճանեցան մանկունքն. բայց որքան աստուծոյ մարդասիրութեանն, կենդանիք էին. (Ճ. ՟Ժ.։)
how many times.
· Calfa
Ո՛րքան մովսէս համբառնայր զձեռն իւր, զօրանայր իսրայէլ. եւ որքանիցս անգամ ժողովէր զձեռն իւր, զօրանայր ամաղէկ. (Դամասկ.։)
cf. Կամիմ.
· Calfa
Առնու այր՝ զոր ուզէ։ Չունի իշխանութիւն տուօղն (փոխոյ) ուզել յառողէն յառաջ քան զպոմանն. (Մխ. դտ.։)
cf. Ութեմեան.
· Calfa
Եգիտ անդ այր մի ... ութամեան (կամ ութեմեան) դնէր ի մահիճս անդամալոյծ. (Գծ. ՟Թ. 33։)
octennial.
· Calfa
Եգիտ անդ այր մի ... ութամեան (կամ ութեմեան) դնէր ի մահիճս անդամալոյծ. (Գծ. ՟Թ. 33։)
strong, great;
violent, impetuous, vehement;
—, —ս, strongly, vigorously, violently, vehemently;
—ս գանել, to beat violently, unmercifully;
— առնուլ, to take by force;
—ս ակնարկել, to eye disdainfully, to regard ferociously;
—ս ընթանալ, to be swift-footed, to run swiftly.
· Calfa
(Փողով) ազդեսցես ուժգին։ Զայրացեալ ուժգին։ Ի տեղւոջ միոջ ուժգին ամրացեալ. (Յես. ՟Զ. 8։ Նեեմ. ՟Դ. 1։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 18։)
Ի կողահերձ սայրասուր սլաքէ ուժգին բախմանէ։ Ուժգին լլկանօք։ Ուժգինս հնչեցեալ։ Ուժգինս ակնարկես։ Ուժգինս ընթանալ. (Նար.։)
cf. Ուժգին.
· Calfa
Անձրեւ եթէ ուժգնագոյն իցէ։ Ուժգնագոյն բանիւք վարի, եւ այր աւազակաց կոչէ զնա։ Ուժգնագոյն ալիք, կամ գործ, անիրաւութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։ Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։)
to gather strength, to get strong, to grow stronger, to be strengthened;
to become prevalent, to predominate, to prevail over, to domineer.
· Calfa
Ճշմարտութեանն զօրութիւն ուժգնանայր. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
cf. Ուժգին.
· Calfa
Սովն եւս ի վերայ սաստկացեալ զօրանայր ուժգնապէս։ Ուժգնապէս մոլութեամբ պատէր զամրոցն. (Յհ. կթ.։)
vehemence, impetuosity, fury, violence, heat, ardour, intensity;
force, strength, energy, vigour;
efficacy, efficaciousness.
· Calfa
Յուժգնութենէ կենդանեացն կամ ի դժնէութենէ երկուցեալ։ Այր անուանելն՝ զուժգնութիւն ի չարագործելն ասէ։ Ահեկանացս կայից ուժգնութիւն տալով։ Յամառեալ կայր այնպիսի ուժգնութեամբն (կամ յայնպիսի ուժգնութեան). (Յհ. իմ. պաւլ.։ Վանակ. յոբ.։ Նար. ՟Ի։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
to fortify or strengthen oneself.
· Calfa
Վահան մամիկոնեան ուժեղանայր ընդդէմ պարսից։ Դառնայր փախստեայ, եւ դարձեալ ուժեղացեալ՝ դարձաւ ընդդէմ գուրգինի։ Ուժեղացեալ ղակիշն քաղաքային ի վերայ մուսէի զօրուն. (Արծր. ՟Բ. 2։ ՟Գ. 13. 15։)
force, vigour, power.
· Calfa
Վասն ուժեղութեանն, եւ սրտեայ լինելոյն։ Ուժեղութեամբ եւ քաջութեամբ սրտիւ ընդդիմանալ։ Պակասին (ի քաղցելոց եւ ի ծարաւեաց) ուժեղութիւնքն. (Խոր. ՟Բ. 7։ Արծր. ՟Գ. 9։ Թէոդոր. մայրագ.։)
kid;
fawn.
· Calfa
Վասն զի ոչ մեղաւ երէց որդին, վասն այնորիկ եւ ո՛չ ուլոյ պիտոյանայր ի զենումն. (Մեկն. ղկ.։)
Զիա՞րդ սահակ չընտրէր զուլոցն կերակուր ի վայրենեաց անտի. քանզի իւրաքանչիւր համք յայտ են. (Կիւրղ. ծն.։)
kid-skin.
· Calfa
Մորթօք այծենեօք ընդ Եղիայի այր թաւրծի ի կարմեղոս լերինդ անապատացեալ ուլենեաւ գշտի. (Արշ.։)
neck;
զուլամբ երթալ, to fall headlong, head-foremost, to tumble, to fall;
to be plunged in sensuality;
to be sunk in debauchery, to wallow in voluptuousness;
pearl necklace;
Venetian pearls, bead, glass-bead, bugle;
knuckle-bones, cockle.
· Calfa
Ձին զուլամբն երթեալ (գլորեալ ընդ ուլն ի վայր՝) սպանանէր (զվաչէ)։ Դուք աւադիկ զուլամբ իմն երթայք եւ զեխիք». յն. զեղանիք, կամ զեղխիք թուլութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 43։ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
making a vow;
being under a vow, Nazarean;
allied, confederated;
— լինել, to make a vow;
to conclude a treaty.
· Calfa
Այսպիսի շնորհաց արժանի եղեւ ուխտադիր եղբայրն իւր (ընդ որում ուխտ եդեալ էր հաւասար ճգնիլ). (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
making a vow;
concluding a treaty;
vow;
profession;
wish, desire.
· Calfa
Ի սուրբն երթայր յերուսաղէմ հատուցանել ուխտադրութիւնս. (Կաղանկտ.։)
Ուխտադրութիւնք արտօսրագոչ հառաչանօք յամենայն ժողովրդենէն եղեն առաջի կենդանի նշխարացն։ Ի տաճարն ընթանայր տիրամօրն, ուր եւ ուխտադրութեանն էին դաշինք։ Անխափան ուխտադրութեամբ, եւ անմոռաց յիշատակօք. (Ճ. ՟Ը.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Արծր. ՟Ե. 3։)
cf. Մրտենի.
· Calfa
Հապալաս՝ մանր լինի. եւ վասն այն հապալաս ասեն զինքն։ Հապալաս վայրի։ Զհապալաս ի պարզուտ ածես, եւ զգինին այնով պարզես, լաւցնէ զգինին. (Վստկ. ստէպ։)
haste, speed, hurry, diligence, promptitude, precipitation, headlong haste;
—, —իւ, —ով, in haste, hastily;
expeditiously, diligently, promptly, swiftly, rapidly, quickly;
— տագնապու, with all possible speed, in a hurry, precipitately;
— տալ, to hasten, to make haste, to be quick;
— տալ, to expedite, to hasten, to urge on, to quicken, to hurry;
to despatch;
cf. Փութացուցանեմ.
· Calfa
Տկարացեալքն ի հապճեպ փախստենէն։ Հապճեպ ստիպով ջանայր առ ինքն զզօրս իւր գումարել. (Յհ. կթ.։)
Տագնապ տարակուսիցս հապճեպ տայ պատմել զանցս անցից աղետիցս։ Հապճեպ տայր վաղվաղակի հասանել։ Ըստ հապճեպ տալոյ խնդրակացն ի կոստանդինուպօլսէ՝ գնայ կայսրն փութանակի. (Յհ. կթ.։)
Հապճեպ վառեալ ի զրահս, ի զէնս, եւ ի զարդս։ Անկանէին հապճեպիւ յամուրն գաւառին միափորոյ։ Հապճեպով փախստական երթայր անկանէր յաշխարհն սիւնեաց. (Յհ. կթ.։)
to bark, to bay, to growl;
to howl, to yelp;
to cry out, to clamour, to brawl, to snarl.
· Calfa
Արդ իբրեւ զշուն անպիտան ընդ վայր հաջես (կամ հաչես). (Եղիշ. ՟Ը։)
sighs;
groans, lamentation, weeping;
մեծ, խոր —նս արձակել, to fetch deep or heavy sighs, to sigh heavily;
հեղձամղձուկ զ—նսն առնել, to stifle one's sighs;
— հեղձամղձուկ զնա առնէին, his sighings stifled his utterance;
—նօք, with a sigh;
—նօք ի խորոց սրտէ ասաց, after profoundly sighing he said.
· Calfa
Զայրեաց հառաչանս. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.
· Calfa
Հասանել յերկնից յերկիր. ի վերայ երուսաղէմի. ի վերայ իմ, նորա։ Հասանել առ նա. ի տարեկանս. ի մի վայր։ Հասցես զքաղաքաւս։ Հասանեն սահմանքն ի գլուխ լերինն։ Հասանիցեն ձեզ չարիք, կամ ումեք մեղք մահապարտութեան։ Հասի յառնուլ զքաղաքս։ Հա՛ս ի վերայ։ Հասանիցէ՞ ի վերայ քո բանս իմ, եթէ ոչ։ Ի վերայ զօրաւորաց զօրաւոր քննութիւն հասանէ։ Եհաս ժամ, կամ ժամանակ, որ, եւ այլն։ Հասանել յառաւօտ, յերեկոյ, ի ծերութիւն. եւ այլն։
common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.
· Calfa
Զհասարակուց (մի ձ. զհասարակաց, այսինքն զկէս հասից) այգւոյն եւ զծառոյն՝ որ գայր ինչ, թողում ձեզ յայսմ օրէ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 30։)
Հասարակ եղբայրութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Որդիքն սմպատայ աշոտ եւ շապուհ՝ հասարակ բաժանեցին զհայրենիս իւրեանց։ (Վրդն.պտմ.։)
common, public;
cf. Հասարակ.
· Calfa
Բասիլիոս հասարակաց հայրն մեր եւ վարդապետ. (Նիւս. կազմ.։)
Հասարակաց արարիչ տէր, կամ հասարակաց բնութիւն, օրէնք, բարին, բանտ։ Հասարակաց եղբայրութեանն։ Հասարակաց ժողովրդեանն. (Յճխ.։ Խոսր.։ Նար.։ Լմբ.։ ՃՃ. եւ այլն։)
Մչ ասաց մարդ զհասարակացն անուն, այլ՝ այր. (Սարգ. յկ.։)
cf. Հասարակօրէն.
· Calfa
Հայր է քահանայն հոգեւոր, եւ մաքրող կոչի հասարակաբար. (Խոսր.։)
moiety;
equator;
զ—աւ գիշերոյ, at midnight.
· Calfa
ἠμίσευμα dimidium, media pars. Հասարակն կամ հասարակեալն, որպէս ընդմիջումն՝ այսինքն կէսն. կէս բաժինն. միջին վայրն կամ ժամանակն.
producing, bearing ears.
· Calfa
Ո՞չ այժմ հասկաբեր է, որ յառաջն ոչ յղանայր. (Ոսկ. յաւետիս.։)
cf. Հասոյք.
· Calfa
Զվախճանին հասոյթս եւ զհանդերձն, եւ զգաւազանն եւ զմիւռոնն տայցեն հայրապետին. (Մխ. դտ.։)
to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.
· Calfa
ἅγω, διάγω, ἄπτω, ἁναφέρω, ἁποδίδωμι adduco, introduco, admoveo, reddo եւ այլն. Տալ հասանել. ժաման կացուցանել. տանել, ածել, բերել, ի դէմ եդեալ վայր, կամ նպատակ, կամ առ ոմն, եւ առ իմն. հասցընել.
Ածել հասուցանել յերկիրն հրէաստանի։ Հասուցանիցէ զնա առ հայր իւր։ Ի մեծութիւնս յաւագութիւնս հասուցանել։ Զփառս նոցա յանարգութիւն հասուցից.եւ այլն։
to affirm, to sustain;
to prop, to confirm, to consolidate;
to fortify, to comfort, to invigorate, to strengthen, to encourage;
to restore, to mend, to revive, to refresh;
to assure, to guarantee, to attest, to certify, to witness, to approve, to corroborate;
to legalize, to ratify;
to institute, to found, to erect, to create, to make;
— անդրէն, to reestablish;
— զերեսս, զձեռն, զմիտս, to set out, to start, to proceed, to move on;
to deliberate, to resolve, to purpose;
to conduct or comport oneself, to act;
to threaten;
— զառաղջութիւն, to recover, improve or restore health;
—եալ էր ի խորհրդեան, he was resolute and decided in action.
· Calfa
Հաստատել զտապանակն ի մէջ խորանին. զտաճար բնակութեան ի միջի մերում։ Սանդուխք հաստատեալ յերկրի ... եւ տէր հաստատեալ կայր ի նմա։ Հաստատեմ զուխտ իմ ընդ ձեզ։ Հաստատեցին բան։ Հաստատեաց զմեզ ընդ իւր ի բարեկամս եւ ի թիկունս։ Հաստատեցին նմա ազատութիւն։ Հաստատեցաւ ագարակն այն աբրահամու։ Որդւոյ իւրում հաստատեսցէ զնա։ Ոչ լինիցի հաճոյ յաչս տեառն իւրոյ՝ որում հաստատեցան։ Հաստատել զսիրտ հացիւ, կամ հացի զսիրտ։ Կերաւ, եւ հաստատեցաւ այնու ոգի նորա։ Իբրեւ հաստատեցաւ մանուկն, եւ այլն։
to create, to produce, to make;
to strengthen, to confirm, to consolidate;
— զոք ի բարիս, to confirm in the right way.
· Calfa
Յորում տաճարի կայր եռոտանի հաստեալ. (Նոննոս.։)
section, paragraph;
caesura;
cut, cut out;
—ք կոնի, conics, conic sections.
· Calfa
Ցանկք երրորդ հատածի։ Հատած երրորդ. աւարտաբանութիւն մերոց հայրենեաց. (Խոր. ՟Գ. 2։)
Կանգնէր կայր փոքր մի ի վերայ հատածի միջոյն. (Յհ. կթ.։)
to cut, to cut off, to break;
to carve, to cut;
to divide, to separate;
to retrench, to diminish, to curtail;
to castrate;
to resolve, to decide, to determine;
to cross, to traverse, to pass;
to stop, to interrupt;
— գծից զմիմեանս, to cross one another;
— զծով, to plough, cross or traverse the sea;
— զծով եւ զցամաք, to run over, to over-run or scour both sea and land;
— ճանապարհ, to open, to pave away or road;
to progress towards, to bend one's steps to, to traverse, to travel;
— անցանել, to cross, to traverse, to pass, to travel over or through, to go over;
— ի ստենէ, to wean;
— զծառս, to fell, to cut down;
to clear;
դատ —, to sentence, to judge, to decide;
ական —, to mine, to dig, to hollow;
— զգլուխ, to cut off the head, to behead, to decapitate;
— զանդամս, to cut off limbs, to amputate;
— յարքունիս, to confiscate, to forfeit;
— ի կենաց, to slay, to deprive of life, to kill;
— զանձն ի փափկութիւն, to give oneself up to effeminacy;
ի վատութիւն —, to make a coward of;
— զծարաւ, to quench, to slake the thirst;
— զանձն յիմեքէ, to abstain, to keep from, to refrain, to forbear, to deprive or debar oneself of, to do without, to dispense with;
ակօս —, to plough, to furrow;
— գունդ մի, to detach, to form a detachment;
— լուսոյ զգիշեր, to drive away darkness;
— զբոց հրոյ, to spark, to sparkle, to emit sparks;
— զբանակն, to fray a way, to pass through, to cross;
— զգրիչ, to make a penpop;
գետն զդաշտն —նէ, the river traverses the plain.
· Calfa
Եթէ հայրենի ազգն հատեալ է. (Մխ. դտ.։)
Հատին զբանակն այլազգեաց։ Առ ընդ իւր եօթն հարիւր այր սուսերաձիգս՝ հատանել երթալ առ արքայն եդոմայ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 16։ ՟Դ. Թագ. ՟Գ. 26։)
Զխորս ծովուն հատանել անցանել։ Այնքան վայրս հատեալ. (Իգն.։)
Զօր հատանէր, այրեւձի առնէր. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 28։ որ եւ ասի ԶՕՐԱՀԱՏՈՅՑ ԼԻՆԵԼ։)
s. med. ptisan;
orgeat, barley-water.
· Calfa
Իմ հայրն զիս հատաջրով է սնուցեալ. (Տօնակ.։)
sharp, trenchant;
decisive, peremptory;
pickpocket, cutpurse;
cf. Զէն.
· Calfa
Հատու քան զամենայն սուր երկսայրի. (Եբր. ՟Դ. 12։)
cut, shape, fashion;
section, division;
part, portion;
bit, piece, fragment;
retrenchment, separation;
emigration, transmigration, colony;
article, head, point;
segment;
—ք կոնի, conics;
առաջանիւթ — օրագիր, leading article;
— գնալ ուրեք, to emigrate;
գրել —, to write an article;
— տալ բանին, to interrupt, to break in upon.
· Calfa
Ելեալ երթայր հատուածի պատճառաւ. (Ագաթ.։)
restitution;
payment, reimbursement;
remuneration, recompense;
compensation, gift, offering, fine, amends;
cutting;
— վնասուց, damages, indemnity, reparation;
— փոխարինի, compensation;
exchange, any thing given in return;
ի —, in payment;
in return;
օր —ցման, the Last Judgment;
— առնել, to reward, to requite, to recompense;
to make amends for;
հատուցանել ումեք զ—, to give tit for tat, to make a return for, to requite;
to avenge, to punish;
հատուցանել զ—ի թշնամիս, to revenge oneself on one's enemies.
· Calfa
Լիաձեռն զխայրեաց հատուցումն. (Պիտ.։)
cf. Հարազատապէս.
· Calfa
Եղբայրապէս եւ հարազատաբար. (Մամբր.։)
ՀԱՐԱԶԱՏԱԲԱՐ γνήσιως genuine. որ եւ ՀԱՐԱԶԱՏԱՊԷՍ. Իբրեւ հարազատ (ըստ ամենայն առման). եղբայրաբար. մտերմաբար. յատկապէս. տիրապէս. իսկապէս. ճշմարտիւ. անխարդախ.
Հարազատաբար խոկայր նորագոյնս ինչ լսել. (Մագ. ՟Կ՟Է։)
legitimacy, authenticity, genuineness;
fraternity, brotherhood;
kindred, consanguinity.
· Calfa
ἁδελφότης fraternitas γνησιότης germanitas, sinceritas συγγένεια affinitas եւ այլն. Հարազատ եղբայրութիւն, ազգականութիւն, ազգակցութիւն, որպէս եւ բնութենակցութիւն. հարազատ որդիութիւն. ընդակցութիւն. մտերմութիւն. մերձաւորութիւն. ճշգրիտ նմանութիւն. իսկութիւ, անկեղծութիւն.
Հաւանութիւն հարազատութեան. յն. եղբայրութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 10։)
Զհայր եւ զորդի ոչինչ հատանել կամ անջատել ի հարազատութենէն՝ որ ըստ էութեան։ Յոյժ մեծ է հաւասարութիւնն, եւ բնութեանն հարազատութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27. 31։)
Ձայնն հայրական զհարազատութիւն քո յայտնէր աշխարհի։ Այսօր հնչեցուցանէր հայր զհարազատութիւն որդւոյ. (Բենիկ.։ Գանձ.։)
wound;
ulcer.
· Calfa
θρᾶυμα vulnus. Հարուած կեղոյ. վէրք կամ այրածք բնութեան.
even with the ground, plaid, flat, on the same floor, on a level, levelled;
— առնել, to pull down or raze to the ground, to level with the ground, to raze;
to level, to make even.
· Calfa
Դադարեալ էր ի հովիտս հարթայատակ վայրի միոջ առ ստորոտով լերինն. (Յհ. կթ.։)
Երկիր նախ հարթայատա՛կ հաւասարի այրմամբ հրոյ. (Երզն. մտթ.։)
to start with fear, to be scared, to take fright or umbrage at, to start or fly off, to bound away.
· Calfa
Յամենագիտէն աստուծոյ երեսաց հարթուցեալ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to give umbrage, to scare, to startle, to fright away, to estrange, to alienate, to remove;
— զվարսս, to cause the hair to stand on end.
· Calfa
Գազանք զայրանան, քանզի եւ հարթուցանին (յն. շարժին), եւ խոցին եւ գրգռին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 28։)
hundred;
cent;
տասն առ —, ten per cent.
· Calfa
Հարիւր ոչխար։ Առցուք տասն այր ի հարիւրոց։ Առաջի հարիւրոց արանցդ։ Հարիւր առ հարիւր, եւ այլն։ Հարիւր ամենակատար թիւ, տասն տասնեկաւ բաղկացեալ. (Մխ. երեմ.։)
a hundred, centenary;
centuple;
by hundreds, in great numbers;
centurion.
· Calfa
Տայր պտուղ, է՛ր որ հարիւրաւոր։ Եգիտ հարիւրաւոր զգարին. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 8։ Ծն. ՟Ի՟Զ. 12։)
tribute;
tax, impost, duty, excise;
necessity, want, exigency;
constraint, obligation;
homage, duty, service;
հարկ վերադիր, additional tax;
— տարապայման, over-assessment;
— դժնդակ, shocking necessity;
առանց —ի, without necessity;
—աւ, ի —է, առ —ի, necessarily, of necessity, essentially;
inevitably, indispensably;
by force, by compulsion, forcibly;
ընդ —աւ արկանել, ի —ի կացուցանել, to place or lay under contribution, to tax, to load or burden with imposts, to levy contributions, to render tributary, to subdue, to subject, to enslave, to subjugate;
— հանել, to gather in, to exact tribute, to raise money, to put a tax on;
—ս հարկանել, to pay a tribute;
to be tribute to;
ի —ի կալ, մտանել ի —, to serve, to subject oneself to, to submit, to be tributary to;
— առնել, to force, to constrain, to use violence;
հատուցանել զ— շնորհապարտ մեծարանացն, to pay the tribute of gratitude;
—է, one must, it is necessary;
չէ —, չէ ինչ —, it is not necessary, there is no need, no matter;
— ի վերայ կայ ինձ, necessity obliges me to;
— եղեւ նմա բողոքել ի կայսրն, he was obliged to appeal to Caesar;
ըստ —ի ժամանակին, according to the wants of the age;
— էր, it was necessary;
— եղեւ մեզ առնել, we were obliged, compelled or constrained to do;
— է ինձ երթալ, I must go;
մերցուք եթէ — լիցի, let us die if it must be!.
· Calfa
Կայր ի հարկի, եւ ունէր սպաս ամենայն տնտեսութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)