house of Thondracian sectarians, (Paulicians).
Բնակարան շանց, այսինքն շնացողաց եւ շնացելոց, թոնդրակեցւոց.
cf. Շնորհք.
Շնորհլ ձրի տուրքն է։ տուրք ձրիք՝ շնորհք կոչին։ Շնորհօք, այսինքն ձրի մարդասիրութեան հարկ արարեալ. (Խոսր.։)
Սփռեցան շնորհք ի շրթանց քոց։ Զշնորհս եւ զփառս տացէ։ Լաւ է քան զարծաթ եւ զոսկի՝ շնորհ բարի։ Տացէ շնորհս (շինութեան) այնոցիկ՝ որ լսենն։ Պսակ շնորհաց (այսինքն շնորհալից) ընկալցի գլուխ քո։ Եզն սիրոյ, եւ յաւանակ քոց շնորհաց խօսեսցի ընզդ քեզ.եւ այլն։
granting or distributing favours.
Ի շնորհաբաշխ աւուր մեծի ծննդեան մարիամու. (Շար. (որ լինի եւ կր. այսինքն յորում շնորհք բաշխին)։)
cf. Շնորհակալութիւն.
Հրամայեաց, զի աներկիւղ կացցէ մնասցէ, մեծաւ շնորհակալիւք (իմա՛. շնորհակալեւք, այսինքն՝ շնորհակալեօք). (Արծր. ՟Գ. 12։)
thanks, thanksgiving, gratitude, thankfulness.
Զորոց ունիմք (այսինքն առնեմք) նախ շնորհակալութիւն պատարագէր. (Իսիւք.։)
simony.
Վասն սիմոնականութեան, այսինքն շնորհավաճառութեան. (Մարթին.։)
gift of grace;
donation, favour, liberality.
Եւ է որ ի շնորհատրութիւն կարգեալք, այսինքն ի մկրտութիւն. ի ձեռնադրութիւն ... եւ որ այլ եւս են շնորհաբաշխութիւնք. (Խոսր. պտրգ.։)
to grant favours, to endue or adorn with favours;
to congratulate, to felicitate, to wish joy, to pay compliments.
Խոստովանի շնորհաւորեալ (այսինքն շնորհեալ գոլ) իմաստագունիւ բանիւ զհաւաքումն յերբեմն ժամանակի ի սա. (Պիտ.։)
"to give as a present or favour, to make a present of, to grant, to accord, to concede, to gratify;
to grant pardon, to pardon, to forgive, to remit;
cf. Շնորհուկս առնել;
չ-, to refuse, not to grant, to withhold, to deny;
դու ինձ շնորհեցեր կեանս, I owe you my life."
Շնորհելն յայտ առնէ, թէ ձրի են պարգեւք նորա։ Չասէ՛, թէ տուր, այլ թէ շնորհեա մեզ. այսինքն թէ պարգեւեա՛. (Խոսր.։)
shadow, shade;
veil, head-cover;
honour, respect, consideration;
splendour, brilliancy, lustre, glory, magnificence;
pomp, parade;
protection;
— եւ ձեւք, ceremonial, etiquette;
— դնել, to honour, to pay honour, to respect, to consider, to compliment, to pay court to, to court;
զամենայն — եւ զպատիւ ունել, to give all the respect and honour due;
ի շքի եւ ի պատուի ունել, to hold in respect;
զանձն ծանր եւ ի շքի ունել, to be rave or serious;
— առնուլ, to be honoured or glorified;
շքով, with honour, gloriously, magnificently, pompously.
Նոյն ընդ ռմկ. շուք. յն. սքիա՛. σκιά umbra. այսինքն Ստուեր, եւ Հովանի.
Առնել ընդդէմ՝ շուք եւ ծածկոյթ ըստուերական. այսինքն քողարկել. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն վասն հրեշտակաց. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 10 (ուր թարգ. մեր երեւի ընթերցեալ սքիա՛, այսինքն հովանի, այլք ընթեռնուն, այսինքն իշխանութիւն. զոր դժուարանան մեկնել)։)
կամի շուք դնել եպիսկոպոսին, զի ամենեքեան երկնչիցին։ Սպասաւոր զոք ունիցի, զի մի հթարկ լինիցի զանձին շուք արկանել (այսինքն անշքացուցանել զանձն). (Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
shepherd;
cf. Հովիւ.
Թուի բառ եբր. շուփէթ, որ է Տեսուչ, իշխան, դատաւոր. եւ կամ պ. սիւպան թ. չօպան. այսինքն Հովիւ. խաշնարած. հօտապետ.
Շպե՛տ (կամ շըշպետ) աշխարհիս, մեր երկու հովուիս (այսինքն հայրապետի եւ թագաւորի) ձեռնտու լիցիս. (Գանձ.։)
to be prodigal, to live lavishly, to squander, to waste, to dissipate, to lavish, to abandon oneself to debauchery, to lead a dissolute life.
անուանիմք շռայլեալք, որ է ստուգաբանութեամբ սեռ այլայլեալ, այսինքն զանմարմինն ի մարմին փոփոխեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Է։) Լծորդ երեւի եւ ընդ թ. որպէս տարածիլ յանչափս. լայնիլ.
cf. Միզագրաւ.
ՇԸՌԱՏ (ի ռմկ. շռել, այսինքն միզել) որ դժուարաւ միզէ. (Վստկ. յիգ։)
cf. Շռնիտ.
ՇՌՆԻՃ, ՇՌՆԻՏ. χέρνοβον malluvium, pelvis. Բառ յն. խէ՛ռնիվօն (ի խէ՛ռնիփս այսինքն ձեռնալուայ) այն է Կոնք. տաշտ. լական ի պէտս լուանալոյ զձեռս.
basin, wash-hand basin.
ՇՌՆԻՃ, ՇՌՆԻՏ. χέρνοβον malluvium, pelvis. Բառ յն. խէ՛ռնիվօն (ի խէ՛ռնիփս այսինքն ձեռնալուայ) այն է Կոնք. տաշտ. լական ի պէտս լուանալոյ զձեռս.
circumflexion of voice, uttering or pronouncing with circumflex accent.
ԹԷ ըստ պարբեկութեանն, պարուկաւն. այսինքն է՝ թէ ըստ շրջաբեկութեանն (լիցի առոգանութիւն), շրջակաւն ասին նոքա ասացեալք, եւ այսպէս լինի շրջաբեկութիւն՝ վասն յորդ եւ բարձրացեալ ձայնին նուազման. (Երզն. քեր.։)
encyclical, circular;
periodical;
vagabond.
Է եւ ետեղակալ շարժութիւն՝ կա՛մ ըստ ուղիղ գնացից, կամ ըստ շրջաբերականին, որպէս անիւ շարժի. եւ կամ ըստ որում խառն յուղղէ եւ ի շրջաբերականէն. որպէս գնդաձեւ (այսինքն գալարածոյ) գնացք, որպէս օձիցն գնացք են. (Մաքս. ի դիոն.։)
to overturn, to upset, to turn over, to capsize, to throw down;
to change, to transmute, to convert;
to turn aside, to pervert, to subvert;
ի բաց —, to avert, to turn away, to divert;
— զմիտս, ի մտաց ի խորհրդոց, to deter, to dissuade, to dehort, to discouncil;
ի փախուստ — զզօրս, to rout, to put to flight, to chase, to pursue hotly;
— զգոյն, to discolour;
— զբանն, to retract, to recant;
cf. Միտ.
Փոփոխեաց զսիրտս նոցա, այսինքն թէ շրջիեաց. քանզի աստ փոխանակ շրջելոյն զփոփոխելն առնու. (Իսիւք.։)
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
στρέφω, περιστρέφω verso. որպէս Շրջել. շրջշրջել. այսինքն դարրձուցանել. յեղափոխել. յեղյեղել. դարձմըշտըկել.
act of walking, walk, going and coming;
turn;
change;
overturning, upsetting.
Միտքն երբեմն ի վար տուեալ զինքն զգայութեանցն՝ ընդ ամենեսին սովորեալ է շրջիլ. արդ այս շրջումն նմա մոլորութիւն եւ անճանապարհութիւն գործէ։ Աստեղացն շրջմունք։ Տարեւորական շրջմամբքն (այսինքն եղանակօք)։ Երգոց չափականաց, կայականաց, պարաւորաց, շրջմամբք եւ բազմաշրջմամբ գեղեցիկ եւ լաւ չափեցելոց։ Ոչ շրջեցաւ, եւ ի վատթար բարուց ի լահւութիւն ոչ փոխեցաւ. քարոզութիւնն շրջումն նշանակէր, եւ շրջումն քարոզեալքն ընկալան. (Փիլ.։)
cf. Խենեշանամ.
Եւ եթէ ուիցիմք բան եւ շնորհք վարդապետութեան, մի՛ շփասցուք այնուիկ։ Տե՛ս զմեծանձնութիւնն. զի յոլով մասն ամբոխին զարմացեալս ընդ իւր ունելով՝ ո՛չ շփանայ, այլ հեզութեամբ ընդ խիստսն բարբառի։ Ոչինչ էր մեծ (այսինքն դիւրին էր) շփանալ ի վերայ առն, որ իջեվանեալ էր առ մշակի (խաղախորդի). (Ոսկ. գծ.։)
pompously, with great parade.
Զոր դու շքեղագոյն ունէիր պատուով (այսինքն պատուէիր). (Ճ. ՟Գ.։)
light cake.
ἅρτος. panis. λαγάνον. laganum, placenta. որպէս ռմկ. ճոթ մը. մաս. եւ շօշ, լաւաշ. եբր. լէխմ, յորմէ ռմկ. շօգմա, շօխում. եւ ռաքիք. այսինքն Հաց ազնիւ, պարզ կամ իւղով զանգեալ՝ պէսպէս ձեւով. եւ բաղարջ ի նաշհոյ. պան. քաքար. նկան. փիտէ, սիմիտ, պէորէկ, պօղաշա, կէօզլեմե.
to feel, to touch, to handle;
to graze.
Շօշափել զանօրէնութիւն երկրին. այսինքն զննել, կամ այց առնել պատժելով. (Զաք. Գ. 9։)
Յետ շօշափելոյ վիրօք զամենայն մարմինս նորա (այս ինքն փորձելոյ կամ հարկանելոյ)։ Պարտ է մեզ շօշափել զզօրութիւն այսորիկ՝ որ ի կարգիս կայ. այսինքն հետազօտել. (Իսիւք։)
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
Յաղագս ո՞յց ( այսինքն որո՞ց իրաց) նշանակեցից, եւ վասն որո՞ց խոստովանեցայց. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
ՅՈ՞ ՅՈ՞Վ. մ. ποῦ; ubi, ut quo? quorsum?. Հոլովականն հարցականիս Ո՞, ո՞վ. իբր Ո՞ւր. այսինքն դէպ ի ո՞ւր. յո՛ր կողմն կամ տեղի.
զմեր վատթարութիւնս յո՞ տարայց. (այսինքն ո՞ւր եդից զառ մեզ եղեալ թշնամանս) (Բուզ. ՟Դ. 11։)
cf. Ոլոր;
flexion of voice, accent;
tone — աւագ, mode major;
— կրտսեր, minor tune.
Ոլորակն՝ մարդկայինս բարբառոյ է։ Ոլորակդ՝ այսինքն դոյն (իմա՛, դօ՛նօս. ըստ յն) ծնանի զշեշտ, զբութ, եւ զպարոյկ։ Ոլորակացն օրինակ եւ այլն. (Երզն. քեր.։)
rancour, inveterate hatred, resentment, concealed hate;
—ս ունել ընդ ումեք, —ս պահել ումեք, —ս ի մտի ունել, to harbour resentment, to hate, to owe or bear a grudge, to have a grudge or spite against, to bear malice or ill-will;
cf. Մթերեմ.
Ոխ, այսինքն հնացեալ հեռութիւն. (Կիր. երզն. խր.։)
cf. Ոխորիմ.
Ղիպիոս՝ հռոմայեցւոց ոխորիմ ընտրեցաւ (այսինքն դատեալ եղեւ)։ Ագոնիստաքն աթղեստայք կոչէին, այսինքն ոխորիմք. ((իբր նահատակք, ախոյեանք) Եւս. քր.։)
nursing rancour, wrathful, rabid, furious, cruel, relentless;
ill-natured, malevolent;
— թշնամի, a sworn enemy, a mortal, declared, implacable or inexorable enemy;
arch-enemy, the devil;
— պատերազմ, an obstinate, bloody battle.
Ղիպիոս՝ հռոմայեցւոց ոխորիմ ընտրեցաւ (այսինքն դատեալ եղեւ)։ Ագոնիստաքն աթղեստայք կոչէին, այսինքն ոխորիմք. (իբր նահատակք, ախոյեանք) (Եւս. քր.։)
in clusters, in bunches.
Մակբայ քերթութեան (այսինքն որակութեան). ողկուզօրէն, տարմաբար. (Թր. քեր.։)
cf. Ողնաշար.
ՈՂՆԱՅԱՐ ՈՂՆԱՇԱՐ. ῤάχις spina dorsi որ եւ ՈՂՆ ասի. Յարակցութիւն եւ շարք ողին, այսինքն երկայնութիւն նորա ի ծոծրակէ զգաւակ, հանդերձ աղխաղխիւք. նմանութեամբ՝ Ողնափայտ յարակաց. հեծանաձգութիւն միջին.
vertebra;
spinal marrow;
—յար տանց, beams, roof.
ՈՂՆԱՅԱՐ ՈՂՆԱՇԱՐ. ῤάχις spina dorsi որ եւ ՈՂՆ ասի. Յարակցութիւն եւ շարք ողին, այսինքն երկայնութիւն նորա ի ծոծրակէ զգաւակ, հանդերձ աղխաղխիւք. նմանութեամբ՝ Ողնափայտ յարակաց. հեծանաձգութիւն միջին.
to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.
Ողողեալ յանառակ ցանկութիւնս. (Շիր. այսինքն ընկղմեալ։)
inundation, submersion;
rinsing.
Զերկրի ողողումն յիշէք դուք մի». այսինքն զմի ջրհեղեղ գիտէք. (Պղատ. տիմ.։)
olympic.
ὁλυμπικός olympicus, olympiacus. Սեպհական խաղուց՝ որ յողիւմպիտ, կամ խաղացողաց, կամ դիոսի ողիւմպեան կոչեցելոյ, այսինքն արամազդայ՝ յորոյ ի պատիւ էր խաղն, որ եւ ասի որմզդական, եւ ողոմպիացի.
Ղէոնիդէս ի չորս ողոմպիադս առ երկոտասան պսակս ողոմպիականս։ Զողոմպիականն մենամարտիկ (այսինքն մենամարտութիւն) կռուեցաւ։ Ի տաճարին զարամազդայ ողոմպիական (կամ ողոմպիականի) պատկերն կանգնէր. (Եւս. քր.։)
provided with a smooth or even shell;
mollusk.
Միւս եւս ազգք (խեցեմորդաց) կոչին ողորկապատեանք. այսինքն կապք, եւ խեցգետինք. հանդերձ այլ եւս բազմօք՝ որ սոցին նման են. (Վեցօր. ՟Է։)
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
Ոչ կատարեալ ի սորա է շունչ (այսինքն հոգի), այլ մասն ինչ շնչական ներգործութեան. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Շնչական մտածութիւն. այսինքն անբանական, մարմնաւոր. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
dog's-dung.
Փին այսինքն աղբ շան.
to whisper, to speak low, to murmur;
to hum, to mutter, to grumble;
— են ականջք իմ, my ears ring or tingle.
Շշնջեցին զխրատ քո, այսինքն խռովեցան վասն խիստ խրատուն քո. (Գէ. ես. յԵփրեմէ.։)
cf. Լորձն, լորձունք.
Բառ ռմկ. (լծ. տողիք. յն. լտ. թ. սալի՛վա, սալէա՛ ). այսինքն Լորձունք. թուք կաթեալ.
wild fennel.
Ղումրայ, այսինքն է սամիթ վայրենի. (Վեցօր. ՟Թ։)
handkerchief;
hairband;
— աբեղայ or վարդապետ, a widowed priest.
(լծ. լտ. սուտա՛ռիում ). sudarium. որ եւ ՍՈՒԴԱՐ. այսինքն Ի քրտանէ թաշկինակ. վարշամակ.
cf. Շոյտ;
pimple, pustule.
Որպէս Շիթ կամ շիտ. այսինքն սպի, պալար, որպէս շիթ մի երեւեալ. պուտ, պուտ պուտ. (լծ. յն. սդիղմէ՛, սդի՛ղմա. կէտ, սպի. եւ սդաղօ՛ն. շիթ, կաթիլ)
round, circular;
in a circle, circularly, round about;
ելանելի —, winding-stairs, spiral-staircase.
Պատուհանք նորա եւ կամարք շուրջանակաւ. այսինքն շուրջանակի. (Եզեկ. ՟Խ. 25։)
to colour, dye or stain all round.
Խրատ տայ օձն, գեղեցկագունութեամբ իմն եւ հեշտութեամբ պայծառութեանն զպտուղն շուրջգունեալ։ Զի եւ ոչ իրաւացի իսկ էր ի լուսաւոր աստուծոյ ձեռացն ստեղծեցելումն խաւարային իւիք եւ սեաւ տեսակաւ շուրջգունել (այսինքն իլ). (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. երգ.։)
bleating;
goat.
Երեկեանն ճայթիւն գոռմանն (այսինքն որոտման ի ձմերանի), եւ խխնջիւն վրնջելոյ պայթուցեալ պապչեկին շալաւարթիւն ալախութման քաղուն. (Մագ. ՟Խ՟Թ։)
a fattened calf.
Զուարակ մի որդի պառակամօր՝ անարատ եբր. ասի՝ պէն պաքար. այսինքն որդի պախրէի կամ անդեայց, որպէս ունի եւ յն. առ Թէոդիտոնի. զի յայլ յն. պակասեն բառք։
old woman, beldam.
Եւ տեսեալ որդին պառաւոց (այսինքն ծերացելոց՝ Զաքարիայ եւ Եղիսաբեթի), ազդէր յականջս ժողովրդոց. (Տաղ.։)
Passover;
Easter;
the paschal lamb.
ՊԱՍՔԱ եւ ՊԱՍԵՔ. Բառ եբր. ֆասէխ, ֆէսախ. այսինքն անցք. եւ յն. փասխա . πάσχα pascha. (լծ. լտ. passio., կիրք, չարչարանք. եւ իտ. passare. անցանել) որ ըստ մեզ Զատիկ ասի, որպէս Զատումն, եւ ազատութիւն. Տօն ելիցն Իսրայէլի յԵգիպտոսէ. եւ ի նորումս՝ տօն յարութեանն Քրիստոսի, որով փրկեցաք յաներեւոյթն փարաւոնէ։
cf. Պոտագրոս.
ՊԱՏԱԳՐՈՍ ποδαγρός, ποδαγρικός, ποδαλγός podager, podagricus, dolore pedum laborans. որ եւ ՊՈՏԱԳՐՈՍ. Բառ յն. բօտաղրօ ՜ս. այսինքն Ոտնացաւ. ունօղն զոտնացաւութիւն. ոտնառու. նիգրիզլի, կօտտալը.