that loves mire or mud;
lascivious, lewd.
Վաւաշն այն եւ բորբորիտն Շամիրամ. (Խոր. ՟Ա. 14. ուր հին տպ. բորբորիտոն։)
Վաւաշ, բորբորիտոն, կաթոտ, բոզ, այսք իգականացն անուն (կամ այսոքիկ իգականացն անուանադրութիւնք). (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Բորբորիտ.
Վաւաշն այն եւ բորբորիտն Շամիրամ. (Խոր. ՟Ա. 14. ուր հին տպ. բորբորիտոն։)
Վաւաշ, բորբորիտոն, կաթոտ, բոզ, այսք իգականացն անուն (կամ այսոքիկ իգականացն անուանադրութիւնք). (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Բորբոք.
Հուր փայլակնաւոր, բոց բորբոքաւոր. (Գանձ.։)
to inflame, to kindle, to set on fire, to burn;
to warm, to heat;
to rekindle, to revive.
Բորբոքեաց զթագաւորն իբրեւ զհուր անշիջանելի. (Եղիշ. ՟Բ։)
Առաւել զԱստուծոյ բարկութիւնն բորբոքեալ։ Եւ զոր պարտ էր քահանայիցն զածուցանել, նոքա առաւել բորբոքէին. (Մխ. երեմ.։)
to be inflamed, kindled, to flame, to crackle;
to be in a passion;
to be mad.
Եւ բորբոքեցաւ հուր ի վիմէ անտի, եւ եկեր զբաղարջսն։ Բորբոքեցաւ բոց հրոյն ի վերայ փայտից սեղանոյն։ Եւ հնոցն բորբոքէր եօթնպատիկ առաւել յոյժ։ Հուր եկի արկանել յերկիր. եւ զի՞նչ. կամիմ թէ արդէն իսկ բորբոքէր։ Ասող մի մեծ՝ բորբոքեալ իբրեւ զղամբար։ Առաջ նորա հուր ծախիչ, եւ վերջ նորա հուր բորբոքեալ։ Ի հնոցն հրոյն բորբոքելոյ։ Սրբեսցէ զնա հրով բորբոքելով։ Եւ ոչ շիջցի բոցն բորբոքեալ։ Եւ տեսիլ փառաց տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ ի վերայ գլխոյ լերինն։ Երբեմն ի մէջ ջրոյն առաւել քան զզօրութիւն հրոյ բորբոքէր. եւ այլն։
Զաւակ նոցա սատակեսցի ... կանայք նոցա բորբոքեցան հրով. (Թուոց. ՟Ի՟Ա. 30։)
cf. Բորբոք.
Վառարան բորբոքման անշէջ կայծական։ Աներեւոյթ կրակարան տապոյ՝ բորբոքմամբ մեծաւ անզովանալի։ Իբրեւ զփայլուած բոցոյ բորբոքման։ Ոմն եւ բորբոքմունք իւր։ Բնաւիւք բորբոքմամբք՝ մահաբեր երկամբք վնասեալ. (Նար.։)
Յաւելեալ ի բորբոքումն չարութեանն՝ զոր ունէր ընդ սրբոյ յուսկանն. (Խոր. ՟Գ. 10։)
hyena.
Բորենի ընդ շան զի՞նչ հաւասարութիւն. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 22։)
thistle.
Եւ ես քարշեցից զմարմինս ձեր փշովք անապատի, եւ բորկոնիմաւ (կամ բորկունիմաւ)։ Առ փուշս յանապատէ, եւ զբորկոնիմն, եւ քարշեաց նոքօք զարսն սոկ քովթայ. (Դատ. ՟Ը. 7. 16։)
to be or become leprous or scurvy.
Նստաւ ի տան իւրում բորոտացեալ. (Եփր. մնաց.։)
cf. Բորոտանամ.
Նստաւ ի տան իւրում բորոտացեալ. (Եփր. մնաց.։)
leprosy.
Արած բորոտութեան է։ Բորոտութիւն է։ Ցանեսցէ ի վերայ սրբելոյն ի բորոտութենէ։ Երեւեցաւ բորոտութիւն ի ճակատն նորա։ Աւաքեսցէ զբորոտութիւնս։ Այր մի լի բորոտութեամբ։ Գնաց ի նմանէ բորոտութիւնն.եւ այլն։
flame;
fury;
— արձակել, to flame.
Ելանէր բոց երկրին իբրեւ մրրիկ հնոցի։ Եւ երեւեցաւ նմա հրեշտակ տեառն բոցով հրոյ ի միջոյ մորենւոյ։ Եւ եղեւ ընդ ամբառնալ բոցոյն ի վերուստ ի սեղանոյն յերկինս՝ ամբարձաւ հրեշտակն տեառն բոցով սեղանոյն Եւ մի՛ ապրեցուսցեն զանձինս իւրեանց ի բոցոյ անտի։ Թռիչք նորա իբրեւ զթռիչս հրոյ բոցոյ։ Խարուկածին բորբոքեալ բոցք.եւ այլն։
Ընկալար բոց, ընթացի՛ր. ոչ գիտես՝ թէ յորո՛ւմ ժամանակի շիջանի, եւ խաւար քեզ հասցէ. (Կլիմաք.։)
flame-colour.
Եդովմ՝ առեալ ի հայ լեզու՝ կոչի բոցագոյն, եւ հողեղէն։ Արփի բոցագոյն։ Բոցագոյն է աշունն. քանզի յետ տարեւորականին անցեալ կայ՝ զրաձեւն ցրտացուցանելով։ Առ գարնանային ժամանակաւն բոցագոյն հարաւ սովորեաց ի վերայ անկանել. (Փիլ.։)
inflamed;
kindled, burnt;
— առնեմ, cf. Բոցակիզեմ.
Բոցակէզ պատարագաւ քեզ խաչակցեցաւ. (Շար.։)
Սոդովմայեցւոց գաւառն յառաջ քան զբոցակէզն լինել։ Յարեգականէ բոցակէզ եղեալ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
to flame, to pass above the flame;
to burn, to kindle.
Բոցակիզէ զմեղաւորս։ Բոցակիզեալ զբռնութիւն թշնամւոյն։ Որ հուր աստուածութեանն ոչ բոցակիզեաց զքո սուրբ զորովայնդ, կամ զկուսութիւնդ քո՝ աստուածածին, եւ այլն. (Շար.։)
that has sparkling eyes.
Հրաչեայ սա կոչի վասն առաւել պայծառերես եւ բոցակնագոյն իմն լինելոյ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
Յաւէտ իմն զուարթատեսիլ եւ բոցակնագոյն նա տեսողացն երեւէր. (Յհ. կթ.։)
flaming, blazing, bright, brilliant, sparkling.
Որոյ ճաճանչն է նման բոցոյ. ճառագայթեալ իբրու բոցով. բոցանիշ. բոցափայլ. լուսաւոր. պայծառ.
Բոցաճաճանչ հրաշիւք ի փայլումն նշողիցն համահաւաքեալ ի հոսանս ջուրցն. (Շար.։)
cf. Բոցաճաճանչ.
Երեւեալ նշան տէրունական խաչին բոցանիշ փայլմամբ։ Խաչ քո եղիցի մեզ ապաւէն բոցանիշ փայլմամբ իւրով. (Շար.։)
act of sending out flames.
Որում դողութեամբ մեծաւ սպասեն անմահականաց ահեղից լուսաբերան բոցաշնչութիւնք. այսինքն բնութիւնքն՝ որք զլոյս օրհնութեան եւ զբոց սիրոյ շնչեն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
that sends out flames.
Որ ի ստորին աշխարհին հարաւոյ բնակեալք իցեն՝ սահմանակիցք բոցաշունչ աշխարհին. (Վեցօր. ՟Զ։)
like a flame, flaming, blazing, sparkling, bright, brilliant.
Բոցատեսիլ հրոյ երեւումն տարածանէր զնովաւ. (Փիլ. ել.։)
cf. Բոցատես.
Բոցատեսիլ հրոյ երեւումն տարածանէր զնովաւ. (Փիլ. ել.։)
owl.
ԲՈՒ որ եւ ԲՈՒԷՃ. γλαύξ ulula, noctua Թռչուն գիշերային՝ մեծագլուխ եւ տգեղ, տխուր ձայնիւ, բազմատեսակ, բնակեալ առաւել յաւերակս, կամ ի բարձր տանիս. պայգուշ. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 16։ Օրին. ՟Ժ՟Դ. 15։ եւ Գաղիան.։)
Եղէ ես որպէս բու յաւերակի. (Սղ. ՟Ճ՟Ա. 8. որ այլուր դնի ի մեզ Ագռաւ, կամ Քաջահաւ։)
Նմանեցուցանէ զինքն բուոյ յաւերակի, քանզի եւ այս գիշերային հաւ է. (Լմբ. սղ.։)
cf. Բուժակ.
Զաստուածեղէնն ընդձեռեալ բուժական դեղ հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Բուժականք լինին ցաւոցն. (Բրսղ. մրկ.։)
Զհիւանդութիւնսն, որչափ մեծագոյն վիշտս ոչ ունին, ոչ է պարտ բուժականաւն գրգռել. (Պղատ. տիմ.։)
to nourish, to feed;
to treat, to dress;
to fatten.
Երկու երկու յամենայնէ մուծցես ի տապանն՝ բուծանել ընդ քեզ։ Բուծանել զաւակ ի վերայ ամենայն երկրի. (Ծն. ՟Զ. 19։ ՟Է՟Խ։)
Ասիացւոց իշխանն՝ երամակ փղաց բուծանէր առ ի ձիամարտութիւն։ Էշս մեծամեծս բուծանէին։ Թագաւորն առաքեալ կոչեաց զբուծանօղսն. (Փիլ.։)
Սովոր են թագաւորք առիւծս եւ յովազս եւ այլս ի գազանաց բուծանել. (Մխ. երեմ.։)
Եւ բուծցին աղքատք նովաւ. (Ես. ՟Ժ՟Դ. 30։)
Բուծանի եւ կերակրի իմաստասիրին ոգի՝ ոչ այլով իւիք առաւել՝ քան կարելովն որսալ զախտս. (Փիլ. լին.։)
cf. Բուծանեմ.
Կաթամբ բուծեցաւ, զի զանմեղութիւն ընկալցուք. (Կաղանկտ.։)
to nestle, to make ones nest;
to place one's self.
Սատանայ ի հոգիս մեղաւորաց բունէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Իբրեւ զաղաւնիս բունեալք ի քարածեպս. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 28։)
Ընդ մարդկան ի հիման յաւիտենից բունեաց. (Սիր. ՟Ա. 16։)
Որ եկեալ բունեսցէ ի մերում ժողովարանս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Ամբարտաւանութիւնն բունեալ ի հոգի ուրուք։ Զի մի՛ երբեք բունեալ ի մեզ զօրէն իժի վնասեսցէ զհոգիս մեր. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Բունեմ.
Իբրեւ զաղաւնիս բունեալք ի քարածեպս. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 28։)
Ընդ մարդկան ի հիման յաւիտենից բունեաց. (Սիր. ՟Ա. 16։)
Որ եկեալ բունեսցէ ի մերում ժողովարանս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Ամբարտաւանութիւնն բունեալ ի հոգի ուրուք։ Զի մի՛ երբեք բունեալ ի մեզ զօրէն իժի վնասեսցէ զհոգիս մեր. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Սատանայ ի հոգիս մեղաւորաց բունէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
vegetative.
Ձիաւորեալ ոչ միայն ի վերայ բուսաբեր արմատոյն (փայտի խաչին)։ Որ եբարձ զփշաբեր անիծադրութիւն բուսաբերին (ծառոյն գիտութեան). (Շար.։)
Ամենայն բուսաբերք՝ ժամանակաւ ունին բերել զպտուղսն (այսինքն տունկք). (Ագաթ.։)
vegetable, vegetative;
—ք, plants, vegetables.
Նիւթական աշխարհս յաւելուածութեամբ առ զկատարելութիւն՝ նախ բուսականօք. (Արշ.։)
to spring, to grow, to pullutate, to bud, to shoot, to take root, to appear, to vegetate, to sprout out;
to grow again.
Զամենայն խոտ վայրի՝ մինչչեւ բուսեալ էր։ Բուսաւ խոտն։ Սերմանիքն բուսանիցին։ Ընդ բուսանելն չորացաւ. Բուսցի ի նմա փուշ, կամ փայտ փշաբեր։ Մի՛ սերմանեսցի, եւ մի՛ բուսցի։ Թուփ առ թուփ բուսեալ. եւ այլն։
Ի պտղոյ արդարութեան բուսանի ծառ կենաց։ Բուսցին իբրեւ զսէզ իրաւունք ի կորդ ագարակի։ Ի բուսանել մեղաւորաց որպէս խոտ։ Ճշմարտութիւն յերկրէ բուսաւ։ Եւ ոչ ի լերանց բուսանիցին ցաւք.եւ այլն։
Սկսաւ մազ գլխոյ նորա բուսանել. եւ այլն։
Նոյնժամայն բուսաւ ցաւ յորովայնի նորա, եւ սկսաւ տապել. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)
Որ մինչեւ զջրհեղեղն բուսեալք եղեն (ծնունդք Ադամայ)։ Բուսանի յայսմանէ եւ միւս եւս այլ մեծ չար։ Յորմէ եւ ամենեցուն բուսանի դաւող ամպարհաւաճութիւն։ Մինչեւ թողեալ է, զոր առաջի տրկեալ է՝ կռիւ, ա՛յլ բուսանի. (Փիլ.։)
to produce, to put forth, to shoot, to sprout.
ἁνατέλλω, ἑξανατέλλω germinare facio, germino, produco Տալ բուսանիլ. պատճառել զբուսումն ո՛ր եւ է օրինակաւ. ընել որ բուսնի.
Առաւել, βλαστάνω profero Ընձիւղել. բողբոջել եւ արտադրել յիւրմէ զբոյս, եւ որ ինչ նման է բուսոյ. ի վեր բղխել կամ տալ. բուսցընել.
Դալարի բուսուցանել։ Ոչ ինչ բուսուցանել։ Իբրեւ զքաջահող եւ արգաւանդ վայր երկրի բուսոյց առաքինութիւնս եւ գեղեցիկ գործս։ Ցուլք եղջիւրս բուսուցեալ՝ անդէն եղջիւր ածեն. (Փիլ. իմաստն.։)
much mixed;
in various voices.
Բազմախառն փողք տաւղաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
very thick;
very frequented (way);
very difficult;
very abundant.
Ի թաւ անտառս ի բազմախիտ սաղարթիցն ծածկեալ. (Փիլ. լիւս.։)
a much sought;
— լինիմ, to make researches, to be curious, inquisitive, cf. Բազմախուզեմ, cf. Հետազօտեմ.
Մի՛ բազմախոյզ լիցուք առ Աստուած, զոր ինչ արար, եւ զոր առնէ։ Մի՛ բազմախոյզ լինիր՝ եթէ զիա՛րդ, կամ որո՛վ օրինակաւ. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
cf. Բազմաժողով.
Բազմախումբ պարաւորութիւն, կամ պար։ Ի մեծն տօնի՝ ի բազմախումբ գիշերւոջն. (Պիտ.։)
of a great concourse;
thick, thronged, mixed.
Յոքնազան եւ բազմախուռն չարութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Բազմաբան.
Բազմախօսն ոչ ծանեաւ զանձն՝ որպէս պարտն էր։ Որպէս զբազմախօս արգելուին զնա արտաքոյ վանիցն. (Կլիմաք.։)
expensive, costly;
splendid, sumptuous, rich, magnificent.
Ոչ ի բազմածախ յընթրիս, այլ առ մօրն առաքինութեանց՝ բաւականութեամբ. (Իսիւք.)
that has many flowers.
Բազմածաղիկ՝ հաւատոյ բոյս. (Պրոկղ. ստեփ.։)
that generates much, fruitful, fertile.
πολυτόκος, πολύγονος multos pariens, fecundus, ferax որ եւ ԲԱԶՄԱԾՆՈՒՆԴ. Մայր բազմութեան զաւակաց. բեղնաւոր. եւ Բերրի. շատ զաւակ բերօղ.
Ամուլն ծնաւ եօթն, եւ բազմածինն նուաղեաց յորդւոց. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 5։)
Ունայնացաւ եօթնածինն. բազմածին քաղաքն այն ունայնացաւ. (Մխ. երեմ.։)
Ի սոյն երկաքանչիւր բաւականաբոյս բազմածին լերանց հզօրաց. (Նար. խչ.։)
guest, invited person;
table, banquet;
carpet, mattress, couch, sofa;
bench, seat;
—ս —ս բաշխել, to divide tho guests, to form several banquets apart;
—ս արկանել, to offer chairs or seats.
Ադոնիա, եւ ամենայն բազմականք նորա, Հերովդի, եւ բազմականացն, Լցան հարսանիքն բազմականօք։ Ոմն ի բազմականացն։ Ոչ ոք իմացաւ ի բազմականաց անտի։ Մտեալ թագաւորն հայել զբազմականօքն.եւ այլն։
Մերժելով ի քոց բազմականացդ՝ ահա արկանես ինձ բազմականս առ հօրն հաւատոցն Աբրահամու. (Ագաթ. ։ Մի՛ բազմականս բարձրագոյնս կարգեսցուք։ Բազմեալք կամք պայծառք պայծառապէս ի վերայ բարձր բազմականի եւ ամբարձելոյ. Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. աղքատասիր.։)
Ետես մսուր՝ բազմական ահաւոր խորհրդոյ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
Բազմական էին դաւանեաց զերկին ... Մասն հատուածոց ի կենսակիրն փայտէ տէրունեան փառացն բազմականի։ Բանիւ քո սրբեա՛ զպատսպարանս բազմականիս. (Նար. խչ. եւ ՟Ղ՟Բ։)
Իբրեւ զնախածին զառաջին գահ թագաւորական բազմականին. (Պիտ.։)
who has many wants
Կարօտ բազում իրաց, որոյ բազում են կարիք. շատ բանի պիտանաւորութիւն ունէցօղ.
having many wives, polygamist.
ԲԱԶՄԱԿԻ ԲԱԶՄԱԿԻՆ. Բազմաւորակի. յոքնակի. եւ Բազմապատիկ. բազում.
ԲԱԶՄԱԿԻ ԲԱԶՄԱԿԻՆ. Բազմաւորակի. յոքնակի. եւ Բազմապատիկ. բազում.
ԲԱԶՄԱԿԻՆ 2 (կնոջ.) ԲԱԶՄԱԿԻ ԲԱԶՄԱԿԻՆ. Բազմաւորակի. յոքնակի. եւ Բազմապատիկ. բազում.
polygamy.
Անցուցեր զմեզ քո միակնութեամբդ, որ առաւել եմք քան զքեզ բազմակնութեամբ. (Նար. երգ.։)
savoury, that has much savour.
Զայս կերակուրս ուտեն, եւ եւս այլոցն բազմահամոց ցանկան։ Բազմահամ կերակուրս պատրաստել տօնի աղագաւ։ Գինի տանեմ եղբարցն՝ բազմահամս. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Դ. ՟Ժ՟Թ։)
pompous, with great solemnity;
glorious, victorious.
Ուր բազում հանդէս կայցէ ճգանց. մեծավաստակ. ըստ բազում փորձս անցեալ. քաջայաղթ. եւ Հռչակաւոր. շատ քրտինք թափած, երեւելի.
that has much wisdom, very wise, — learned.
Բազմահանճար թագաւորն վրաց Ատրներսէհ. (Յհ. կթ.։)
that sighs much, lamentable, grievous.
Որ ստէպ հառաչէ, կամ հեծէ ցաւագին.
Ղովտ գինեաւն պարտեցաւ ի կանանց, եւ զգործն զայն բազմահառաչ գործեաց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
very rich.
Ճոխ, եւ պերճ. փառացի. նշանաւոր. փարթամ եւ երեւելի.
Թողլով իւր որդի բազմահարուստ եւ լիահանճար յիրս եւ ի բանս զանուշաւանն. (Յհ. կթ.։)