Definitions containing the research ալ : 10000 results

Առժամայք

s. pl. the present world, things temporal;
the moderns.

· Calfa

NBHL (1)

Յերկուս յաւիտեանս զկեանս մեր բաժանեաց աստուած. յառժամայս, եւ ի հանդերձեալ կեանսն։ Յամենայն ուրուք զառժամայս, եւ զկենցաղական հոգս զայս տեսանես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27. 37։)


Առժամանակեայ

adj.

temporal, perishable;
provisional.

· Calfa

NBHL (3)

Ի կենաց ի բաց բարձեալ յառժամանակեայց. զի երանելի յուսոյն արժանաւոր լիցի. (Բրս. յուդիտ.։)

Զերեսին ունի ժամանակս. զանցեալն եւ զառժամանակէին եւ զապառնոյն. (Եփր. յաւետար.։)

Առժամանակէիւքս արարեալք. (Ածաբ. ժղ.։)


Առժամեան

adj.

cf. Առժամանակեայ.

· Calfa

NBHL (1)

Յառժամայն նեղութիւնս հայեցան, եւ ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին. (Եղիշ. խաչել.։)


Առ ի

prep.

to;
from;
for;
by;
towards, with respect to;
in order to;
— նոսա, to them;
— մէնջ, from us;
— սրբել, in order to purify;
— յիշատակ, for the memory, for the remembrance;
— չգոյէ, not having, because he had not;
— մահ վիրաւորեալ, wounded to death or mortally wounded;
— մահ մեղանչել, to commit a deadly sin;
— հօրէ, from the father;
paternal;
— չգիտելոյ, ignorantly;
— զարգ, ornamental, by way of ornament.

· Calfa


Առինչ, առընչից

s.

cf. Առնչութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

πρός τι. id quod ad aliquid est, relatio. Կարգեալն առ իմն, վերաբերեալն կամ վերաբերութիւն առ այլ. այն ինչ՝ որոյ իսկութիւնն է հայեցուած առ այլ. զոր օրինակ են անուանքս՝ հայր, որդի. հէր, ծառայ. եւ այլն.

Առինչ ասի այն, յորժամ ոք յասելն զնա եւ յանուանելն՝ հարկաւորաբար յանուան տայ իմանալ եւ այլ ինչ. (Երզն. քեր.։)


Առինչունակ

cf. Առնչական.

· Calfa

NBHL (1)

πρός τι ἕχον. relativus. Առինչ. ըստ յն. առ ինչ ունօղ, այսինքն յարաբերեալ առ այլ ինչ.


Առիւծաբար

adv.

lionlike.

· Calfa

NBHL (1)

Առիւծաբար տապալէին զտիեզերս. (Համամ առակ. եւ այլն։)


Առիւծախոտ

s.

hot. an evergreen shrub.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն խոտին, որ անուանեալ կոչի խատխալ, եւ ոմանք առիւծախոտ ասեն. ինքն հետ հնդանացն լինի, եւ խածփրէ զբոյսն, եւս առաւել զբակլայն. (Վստկ. ՟Ի՟Ը։)


Առիւծանամ, ացայ

vn.

to become like a lion.

· Calfa

NBHL (2)

Առիւծ լինել, որպէս դնի ի յն. կամ նմանել առիւծու. եւ մեծանալ կորեանն առիւծու. գազանանալ. առիւծ դառնալ.

Ոչ կարծեցոյց զանձն առիւծացեալ. (Ոսկ.։ ես։)


Առիւծացուցանեմ, ուցի

va.

to make to become like a lion.

· Calfa

NBHL (1)

Տալ առիւծանալ. ի չափ առիւծու հասուցանել. առիւծ դարձընել.


Առիւծենի, նւոյ, նեաց

s.

skin of a lion.

· Calfa

NBHL (4)

Իսկ որ զգեցեալն է զառիւծենի, ասի ըստ յն. λεοντόχλαινος. pelle leonina indutus.

Էշ արկեալ էր զիւրեաւ առիւծենի. հողմ սաստիկ հնչեաց, եւ մերկացաւ զնա յառիւծենւոյն. (Ոսկիփոր.։)

Էշ առիւծենեաւ կեղծաւորեալ. (Արշ.։)

Կեղծաւորեալ ընդ առիւծենեաւն զիս թագուցանէի. (Սարգ. յկ. ՟Է։)


Առլի

adj.

full, replete, brimful.

· Calfa

NBHL (2)

Կարի լի. առլցեալ. եւ Առատ. անպակաս. լեփլեցուն.

Ամենայն առաքինութեամբ պայծառացեալ, եւ ամենայն բարութեամբ առլի. (ՃՃ.։)


Առլնում, ցի, ցայ

va.

to fill, to fill to the brim, to brim.

· Calfa

NBHL (11)

Զոր միոյն թողեալ է, միւսն առլնու. (Եզնիկ.։)

Յագեցան առլցան ի բարեացն։ Առլցեալ խորհրդովք, կամ յիմարութեամբ։ Ասեն, թէ՝ եւ կրայք յանյագութենէ որկորստութեանն առլցեալք յիժից, ուտել զուիրակ ի վերայ՝ երկիւղիւ մահու. (Փիլ.։)

Արձակեալ ստեղն առլցեալ. (Ագաթ.։)

Առլցեալ եռացմամբ սուրբ սիրոյն. (յճխ. ՟Ժ՟Ը։)

Սրբութեամբ առլցցին երկին եւ երկիր։ Փրկութիւնքս այսոքիկ յանկեալ առլցան. (Նար. խչ.։)

Առլցեալ իսկ էր ամենայն հոգեւոր հանճարով։ Առլցան խնդութեամբ բազմաւ. (Յհ. կթ.։)

Իմաստութեամբ առլցեալ. (Պիտ.։)

Լուսով խաչին առլցեալ լինի ստորեւս ամենայն. (Շ. բարձր.։)

Րենական արփիւ առլցեալ՝ զմինն մարմնապէս ծնար վերստին. (Շ. տաղ ծն.։)

Այսօր աներբին իննամսեան աճմամբ առլցեալ յարգանդի կուսին. (Իսկ յասել անդ.) իմա, մեծացեալ։

Ասաց գաբրիէլ ցմարիամ, խաղաղութիւն ընդ քեզ առլցեալդ շնորհիւ, տէր ընդ քեզ. (Պիտառ.։)


Առխեթեմ, եցի

va.

cf. Խթեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ մեր զնաւն առխեթեալ ի տիւրոսէ՝ հասաք ի պտողէմայիդա. (Գծ.։ ՟Ի՟Ա. 7։)

Զզօրսն առխեթեալ ի ձորն առուանից ի սահմանս մոկաց. (Արծր. ՟Գ. 2։)

Եւ մեր զնաւն առխթեալ. Զի՞նչէ է առխթելն. այսինքն զնաւարկութիւնն ճեպովք վճարելով. ... զի առդ (է) նախդիր. իսկ խթեալ զնաւն, որպէս խթանաւ ինչ զգրաստս ընդոստուցանելով առ ճեպ փութոյն. (Ոսկ. գծ.։)


Առկայանամ, ացայ

vn.

to settle, to fix, to determine.

· Calfa

NBHL (11)

Առընթեր կալ. ի միասին կալ. եւ Առընթեր դնիլ.

Խաւար ոչ ունի առկայանալ՝ մերձ անստուեր լուսոյն. (Շ. ամենայն չար.։)

Ոչ յարմարական է բարւոյն եւ չարին ի միասին առկայանալ, եւ ոչ լուսոյն ընդ խաւարի. (Արծր. ՟Գ. 6։)

Դժուարանայր յայնմ հետէ առկայանալ ընդ նմա. (ՃՃ.։)

Եւ Կալ մնալ հաստատուն. յերկարել. դադարել. զտեղի առնուլ. զետեղիլ.

Լոյս նշողի առկայացեալ յերկար ժամս։ Առկայանայր ի մայրոց վանս, կամ յանմարտնչելի ամրոցին. կամ ի քաղաքագեօղն։ Ի կողմանս պետութեան վանանդայ առկայացեալ կայր. (Յհ. կթ.։)

Ի վերայ վիմիդ հաւատոյ հաստատեալ զետեղեալ առկայասցին. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)

Առաջնորդութեան աստեղն հետեւեալ՝ եկին առկայացան յերուսաղէմ. (Բրս. ծն.։)

(Լողակք) առ ծովեզերբն զամառնային ժամանակն պարենաւորեալ առկայանան. (Արծր. ՟Գ. 7։)

Առկայացեալ անկարգութիւնք. (Լմբ. պտրգ.։)

Այսքան առկայասցի առասացեալս պատճառ մակագրութեան. (Մագ. ՟Դ։)


Առկայեմ, եցի

va.

to establish, to fix, to constitute.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Առկայացուցանել. իսկ ԱՌԿԱՅԻՄ, եցայ, ձ. իբր Առկայանալ.

Ամենայն դառնալի (այսինքն որ ինչ շրջանակի՝) մինչեւ ոչ բախեսցի ումեք ընդդէմ անկելոյն, ո՛չ առկայի. (Ոսկ. յադամ.։)


Առկայծիմ, եցայ

va.

to flame very little, to be nearly extinguished.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՌԿԱՅԾ եւ ԱՌԿԱՅԾԵԱԼ ԱՌԿԱՅԾԵԼԻ. Ի փոքր կայծ իմն վերացեալ. նուազեալ, նուաղեալ, մերձեալ ի շիջումն. պլպլացօղ, մարելու մօտ.

Զպատրոյկն առկայծեալ մի՛ շիջուսցէ. (Ես. ՟Խ՟Բ. 3։)

Մի՛ շնչման հողմոյ մատներ զառկայծեալն. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)

Աչք առկայծեալք, այսինքն մերձեցեալք ի կուրանալ. (Մխ. երեմ. եւ Մխ. բար.։)


Առհաւատչեայ, չէից

s.

earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ գրի եւ ԱՌՀԱՒԱՏՉԷ. Առ հաւատ տուեալ ինչ. նշանակ հաւատարմութեան. որ եւ ասի ԳՐԱՒԱԿԱՆ. եւս եւ Գրաւ։ Նմանութեամբ՝ Ճաշակ, ցուցակութիւն. ἁρραβών. arrhabo, pignus. ար. պ. առիպուն, կիրէվ որ եւ ռէհին, գէյման, դութու, որք է զի զանազանին, եւ է զի նոյնանան

Խոստացաւ զծածկեալս առանց առհաւատչէիւ յայտնեաց. (Եփր. ծն.։)

Յուսոյն կերպարան ճշմարիտ առհաւատչէիւ աղաչողաց մատանց յայտնի երեւեալ. (Նար. ղ։)

ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ. ա. Տուեալ կամ առեալ իբրեւ առհաւատչեայ. խոստացեալ, եւ ըստմասնեայ ընկալեալ. յայտարար հաւատարիմ հաստատութեան. յուսադրական. բարենշան. հաւաստի.

Յուսով հաստատեալ կան յառհաւատչեայ կեանսն։ Յուսով արքայութեանն առնուլ աստ զառհաւատչեայ արդարութիւնն։ Տայ աստ զառհաւատչեայ երանութիւնն։ Զի զառհաւատչեայն բերցեն զպտուղ։ Առհաւատչեայ զառհաւատչեայ աւետիսն. (Յճխ.։)

Առհաւատչեայ երդմամբ զնոյն հաստատեալ. (Յհ. կթ.։)


Առձայնեմ, եցի

va.

to call.

· Calfa

NBHL (2)

Առձայնեալ զսրբասացութեանցն զձայն. (Անան. եկեղ։)

Որոց առընթեր կացեալ՝ մանկունս տէրն առձայնէր. (Լմբ. համբ.։)


Առձայնութիւն, ութեան

s.

appeal, call, voice

· Calfa

NBHL (1)

Համաձայնեալ ի վերուստ առձայնութեամբ սրբոց մարգարէից։


Առձեռնպատրաստ

adj. adv. prompt, ready;
imminent, threatening;
evident, clear, manifest;
promptly, quickly;
— դրամ, ready money, cash.

· Calfa

NBHL (2)

Զառձեռն պատրաստ եկեալ հասեալ աջողութիւն։ (Յհ. կթ.)

Առձեռն պատրաստ զհայցուածսն կատարեալ։ Լքեալ թողու ի բաց՝ որ առձեռն կայր պատրաստ՝ զգործն գուրգենայ։ (Յհ. կթ.)


Առն, ռինք, ռանց

s.

he-lamb.

· Calfa

NBHL (1)

Առն, առին. վագր, վագեր։ Առն, խոյ, գոնչակ, վիդոն, դուար, մալ. այսոքիկ արականք ի վերայ հօտից ասացեալ են. (Երզն. քեր.։)


Առնաբար

adv.

manly, vigorously.

· Calfa

NBHL (2)

Մեծանուն տիկինն սոփի (այրիացեալ) առնաբար ունի զիշխանութիւնն (սիւնեաց). (Արծր. ՟Ե։ 1։)

Եւ այսպէս առնաբար զքաջութիւնս յանձինս տպաւորեալք։ Առնաբար շահատակեալք. (Յհ. կթ.։)


Առնազէն

s. adj.

armour;
armed.

· Calfa

NBHL (2)

Առեալ զերիվարն, եւ զասպազէնն նորին, եւ զիւր զառնազէնն. (Ագաթ.։)

Զէն ի վեր առեալ, առնազէն վառեալ։ Առնազէն ասպազէն ի վերայ շահատակեալք. (Յհ. կթ.։)


Առնակերպ

adj.

manly, virile;
manly figure.

· Calfa

NBHL (3)

Ունօղ զկերպարանս, կամ երեւեալ ի կերպարանս առն մարդոյ.

Զառնակերպ երեւեալն. (Նչ. եզեկ.։) (Տօնակ.։)

Առնակերպ երեւեալ տակաւին, եւ ոչ այր եղեալ. (Վրդն. դան.։)


Առնակին, կնոջ

s.

married woman.

· Calfa

NBHL (2)

ὔπανδρος, γεγαμημένη. mulier subjecta viro, nupta, maritata. Կին կապեալ ընդ առն. ամուսնացեալ կին. կարգըւած կնիկ.

Կին առնակին է։ Կին՝ որ առնակին իցէ։ Այր ոք՝ եթէ շնասցի ընդ առնակնոջ։ Պահել զքեզ յառնակին կնոջէ։ Որ մտանէ առ առնակին՝ առանց պատժի ոչ լիցի։ Ընդ առնակնոջ ամենեւին մի՛ նստիր։ Կին առնակին ի կենդանի այր կապեալ է օրինօք. (Ծն. ՟Ի. 3։ Թուոց. ՟Ե. 29։ Ղեւտ. ՟Ի. 10։ Առակ. ՟Զ. 24. 29։ Հռ. ՟Է. 2։ Սիր. ՟Թ. 12։)


Առնակոյս

s.

an affianced, betrothed.

· Calfa

NBHL (1)

Կոյս խօսեցեալ առն. նշանած աղջիկ.


Առնանոց, աց

s.

men's room or dwelling.

· Calfa

NBHL (2)

Կրկին գաւիթ է, մին յառնանոցն, եւ մին ի կանանոցն զատուցեալ։ ՀՈգւոյ իբր տան՝ է որ առնանոց է, եւ է որ խորոպճին. արդ առնանոցն վայր է՝ որում դէպ եղեւ բնակել արու խորհուրդք՝ իմաստունք, ողջամիտք. (Փիլ. տեսական. եւ ՟Դ. 15։)

Ի կանանոցէն յառնանոցն գալ. (Ոսկիփոր.։)


Առնապատկեր

s.

figure or statue of a man.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՌՆԱՊԱՏԿԵՐ որ եւ յն. բառիւ ասի ԱՆԴՐԻ. ἁνδριάς. statua. Արձան ան մարդոյ. կոփեալ կամ ձուլածոյ պատկեր մարդոյ.


Առնապէս

adv.

cf. Առնաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Զմիտսն զիգութեան առնապէս վառեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 21. յն. առնական ոգւով։)


Առնելի, լւոյ, լեաց

adj.

feasible;
making, maker.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր անցեալ, Արարեալ. գործեցեալ. եղական.

Ասէ զմարմինն առնելի՝ առ անեղն աստուած՝ միաւորութեամբ աստուածային, եւ երկրպագեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Առնեմ, արարի

va.

to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.

· Calfa

NBHL (15)

Զոր առնեմն, եւ արարից։ Զոր ինչ առնելոց ես, արա՛ վաղվաղակի։ Առնել բժշկութիւնս, կամ սքանչելիս. կամ պտուղ. հունձս, կամ զհրամայեալսն, զկամս, զհաճոյս. զբարի կամ զչար։ Զի՞նչ արարի քեզ։ Արար ընդ իս, ընդ նոսա եւ այլն։

Ձեռագործն անիծեալ, ինքն՝ եւ որ արար զնա. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 8։)

Արար զջուրն գինի։ Արարին զվիճակն իմ ցանկալի աննապատ անկոխ. եւ այլն։

Զջուրն ի գինի արարեալ։ Հերու այսմ ամի սպասէիր, այս ամ ի միւս ամ առնես. (Սեբեր. ՟Ժ։)

Ստանալ. ունել. ետինմէք.

Թո՛ղ մեզ զյանցանս մեր, զոր մեք ընդ քեզ արարաք։ Զոր արարեալ է ձեր ընդ նախնիսն մեր։ Զոր ինչ առ նոսայն արարեր, զնոյն եւ առ մեզ կատարեա՛. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Եղիշ. ՟Ը։)

որպէս Դնել, Տալ, եւ այլն.

զոյգ ընդ այլ բայից՝ տայ նոցա զզօրութիւն անցողականի. ընել տալ. էթտիրմէք.

Առնիցէ զօրանալ։ Արա՛ տէր՝ վախճան դադարման առնուլ. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Ձ՟Ե։)

Որ առնէ զզոքանչ, որ առնէ զքենի .. նզովեալ եղիցին. (Կանոն.։)

պէսպէս ոճով. cf. Անտես. cf. Աշխատ. cf. Իրաւ. cf. Դատ. cf. Պատասխանի. cf. Առաջի. cf. Յանդիման. cf. Բարձր. cf. Հեռի. cf. Ի բաց. cf. Յանձն. cf. Խնդիր. cf. Ձայն. cf. Չու. cf. Ճանապարհ. Օր, Աւուրս բազումս առնել. Ի մէջ. Յուշ. Համար։ Տե՛ս եւ Չլսելոց առնել. Չգիտացեալ առնել. Խաղ կամ Ծաղր կամ Այպն առնել. եւ այլն։

Ես նախ երթայց լրտեսեցից, եւ զձեզ տարեալ արարից ի վերայ, զի այսպէս դիւրաւ լիցի ի բուռնարկանել ըմբռնել։ Արար ընդ նմա զամենայն զօրս զօրութեան իւրոյ. (Բուզ. ՟Բ. 53։ ՟Զ. 1։)

Բայց զքո բանսդ ոչ գիտեմ, խա՞ղ առնողի լսեալս, թէ հաւաստիս խօսողի. (Առ որս. ՟Զ։)

Առէակեալ բանականին այլ էարար։ Տեսակ մարդոյ կենդանւոյ էարար. այսինքն արար. (Պորփ.։)

Յարդն հողմով հոսեալ՝ առնի ճարակ հրոյ. (Շ. մտթ.։)


Առնի

adj.

virile;
— անդամք, genitals, cf. Արութիւն, cf. Պոչ.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ տղայագոյնն խափանեալ եղեւ միտք, եւ առնին ստացեալ լինի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)

Ի հայրենեան ազգին, եւ յառնի զաւակին։ Առնի բանի ոչ հասեալ. (Փիլ.։)


Առնխօսութիւն, ութեան

s.

espousals, nuptials.

· Calfa

NBHL (2)

μνηστεία. desponsatio. Խօսեալ լինելն կուսի՝ առն. հարսնախօսութիւն. խօսքկապ, նշան, եւ պսակ.

Ի ձեռն առնխօսութեան ընտրեցաւ երանելի կոյսն, ոչին կուսութեանն յառնխօսութենէն վնասեալ։ Առ ի յովսէփն հնարացաւ առնխօսութիւն։ Որպէս ի զբաղումն չարին ի ձեւ առնխօսութեան զկուսին հանճարեցաւ. եւ այլն. (Բրս. ծն. ստէպ։)


Առնում, առի

va.

to receive, to take, to accept, to admit, to collect, to welcome;
to reap, to derive, to gather;
to have, to occupy;
to take away, to carry off, to ravish, to rob;
— վերստին, to retake;
— ապտակո, to receive a box on the ear;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
— արմատ, to take root;
— զդրունս, to surround, to enclose;
- երգս, to sing;
ի մէջ —, to encompass;
խորհուրդ —, խորհուրդ ի մէջ —, to consult, to deliberate;
ի միտ —, to conceive, to comprehend, to understand;
to learn by heart;
խումբ —, to assemble;
մեղս —, to sin, to be culpable;
ի բաց —, to substract, to take away;
to remove;
սուգ —, to mourn, to be afflicted;
առիթ —, to take the opportunity, to profit by it;
— ընդ կատակս, to take a thing in jest;
կասկած —, to suspect;
— ի կին, ի կնութիւն, to marry;
— ողչոյն հրաժարական, to take leave of, to bid adieu to;
— օրինակ, to take example;
շունչ —, to breathe;
զէն —, to take arms, to arm one's self;
մարմին —, to incarnate, to be incarnate;
ծագումն —, to take birth, to shoot out;
առնոյր առնէր ոք, how I should wish that some one had done it !

· Calfa

NBHL (25)

λαμβάνω. accipio, sumo. եւ այլն. Արմատն է Առ, այսինքն առումն։ Ըմբռնել եւ ունել (որպէս թէ առնաբար). յինքն ձգել ձեռամբ. ընդունել. յափն բառնալ ձեռօք. առնել, բռնել. ալմագ, դութմագ. եւ այլն.

Վաճառեսցուք լսելեա՛ց զգիւտս աշխատութեան մերոյ՝ առնուլ զունկնդրութիւն, եւ տալ զպատմութիւն. (Ագաթ.։)

Ա՛ռ դու զաղեղն քո եւ զնետ քո. եւ առ (այսինքն էառ)։ Երանելի է մանաւանդ տալ՝ քան առնուլ։ Զի՞նչ ունիս, զոր ոչ իցէ առեալ. եւ եթէ առեր, զի՞ պարծիս իբրեւ զչառեալն։ Տուք փոխ, ուստի ոչ ակնունիցիք առնուլ (ինչ, կամ յետս)։ Ա՛ռ զօրհնութիւնս զայս, զոր եբեր աղախին քո։ Զի ի մշակաց անդին առցէ ի պտղոյ այգւոյն։ Ա՛ռ գնեա՛ յինէն ոսկի. եւ այլն։

Հարստանաս մեծապէս ընդ տալն՝ քան եթէ ընդ առնուլն. (Նար. ՟Լ՟Ա։)

Ստանալ. ի ձեռս բերել. ունել եւ կրել յինքն. էտինմէք.

Թեւս առնուլ։ Առնուլ հմտութիւն, կամ աճելութիւն։ Առնուլ արմատս, կամ Սաղարթ առնուլ։ Քարեղէն պատկերացն առեալ զքարաքոս ժանգոյն։ Մոմ ոչ այլ ինչ նիւթ առնու ի մատանւոյն. եւ այլն։

Զայսպիսի ինչ համբերութիւն առեալ կրէին յանձինս իւրեանց. (Բուզ. ՟Զ. 10։)

Ուր եւ նոցա արարիչն ոչ գարշի զայնպիսի անուանս զինքեամբ առնու։ Որպէս առաքելոյ առեալ զինքեամբ զերեսս ամենայն մարդկութեանս. (Եզնիկ.։)

Ի բաց բառնալ. ի բաց վարել.

Յարձակեալ՝ էառ զգլուխն ի նմանէ. (Մամիկ.։)

Ոչ վախճանեցաւ սիրելին, այլ գնաց, եւ սուղ ինչ յառաջագոյն էառ զճանապարհն՝ զոր եւ մեզ հարկաւորաբար լինի երթալ. (Բրս. յուդիտ.։)

Այնու տեղեաւ՝ ընդ որ ատամունքն գալոց են՝ յարձակի առնու (կորիւն մատաղ) զանդրացուցիչն իւր. (Վեցօր. ՟Թ։)

Եթէ ոչ առնուցումք զխելագարեալ խորհուրդս աստեղաբաշխից. (Շիր.։)

Իմանալ. մեկնել. վերածել ի նշանակութիւն.

Ոչ յայն միտս իմանալի է, յոր մարկիոնն առնու. (Եզնիկ.։)

Գեհոն առեալ լինի սրբոյն մարկոսի. (Տօնակ.։)

Զլոյծն ոչ եթէ բոկանալ առնլի է. քանզի եւ ոչ բոկացաւ։ Եթէ բարւոք առնուն, պատշաճին բանքն (ի տէր մեր) .. Եւ լնոյր ի նոսա եօթնեկինն հատուցանել, թէ այսպէս ոք առնուցու. (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. թագ.։)

Առ այս առցես ինձ եւ զմիւռոնն սուրբ։ Զայս անմարթ էր ի վերայ զգալի թռչնոցս առնուլ. (Լմբ. ատեն. եւ Լմբ. սղմ.։)

Բան հայերէն յինքն առեալ, եւ շատ ջանացեալ, եւ ոչ օգտեալ։ Ջանամ առնուլ զգնդին պարսից զհանգամանս. (Փարպ.։) Սոյնպէս ասի ԱՌՆՈՒԼ ԶՉԱՓ, կամ ԶՓՈՐՁ. եւ այլն։

Յօրհնել առեալ եմ. (կր) (Թուոց. ՟Ի՟Գ. 20։)

Առեալ նախաբանեսցուք. (Կորիւն.։)

Օ՛ն առեալ յերկրորդն դիմեսցուք. (Ոսկ. մտթ.։ եւ Նար. երգ.։)

Ձայն կամ երգ կամ ողբս առնուլ։ հ առցէ (այսինքն կալցի)։ Առնուլ զձեռանէ, զոտից, զվարսից։ Որոգայթ առցէ զոտս նոցա։ Յորժամ ժամ առից։ Կարծիս առնուլ։ Կին առնուլ, կամ առնուլ կնութեան, ի կնութեան։ Առնլոց էին զդստերս նորա։ Ոգի առնուլ։ Զկայ առնուլ։ Կատարումն առնուլ։ Սկիզբն առնուլ։ Կերակուր առնուլ։ Առնուլ ըստ անձին (այսինքն ստանձնել)։ Յանձն առնուլ։ Ի վեր առնուլ։ Ի մէջ առնուլ։ Ի բաց առնուլ. եւ այլն. զորոց տե՛ս առընթեր իւրաքանչիւր անուանց։

հասարակօրէն լինի, ԱՌԵԱԼ ԼԻՆԵԼ. Գտանի եւ ԱՌՆԱՆԻԼ. Ի լծ. պերիարմ։ Իսկ անցեալն լինի ԱՌԵԱԼ, կամ ԱՌԵՑԵԱԼ.

Վերացեալ ի ստորնայնոցս առեցեալն։ Անկորուստ առեցելովն. (Նար.։)


Առոգանեմ, ոգի

va.

to pronounce words regularly;
to sprinkle, to wet.

· Calfa

NBHL (1)

Աղբերք զստորակացեալսն առոգանեն. (Մագ. ձ.)


Առոգանութիւն, ութեան

s.

prosody;
pronunciation;
watering.

· Calfa

NBHL (2)

Ուժգնակի վերծանեալ ըստ իւրում առոգանութեանցն. (Մագ. ՟Զ։)

Առոգանութեամբ յորդորագոյն արձակեալ վտակս. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)


Առոգեմ, եցի

va.

cf. Առոգանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՌՈԳԵՄ. ἁρδεύω. rigo, irrigo. որ եւ ԱՌՈԳԱՆԵԼ. Նոյն ընդ Ոռոգել. ոռոգանել. (լծ. լտ. ռի՛կօ, իռռիկօ յն. արտէ՛ւօ) Արբուցանել ջրով զտունկս իբր առուօք՝ առուակօք, կամ առոյգ առնել. թանալ, եւ գալարեցուցանել. զուարթացուցանել, ուռճացուցանել. ջրել.

Առոգեաց առ վտանգին, եւ զլեզուն կամէր շրջել (պետրոս յուրանալն). (ՃՃ.։)


Առոգումն, ման

s.

watering, sprinkling.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր օրինակ աղբիւրն՝ որ ոռոգանէ զդրախտ, այսպէս եւ հոգին սուրբ ներգործէ իմանալի առոգմամբն ի զանազան հասակս մարդկան։ Զառոգումն ջուրցն ունելով։ Որպէս եւ մարմինս յառոգմանէ ջրրոյս. (Լմբ.։)


Առողջամիտ

adj.

who is in his senses, whose judgement is souud;
lively.

· Calfa

NBHL (2)

Զժուժկալականն եւ զառողջամիտն եւ զտեւող (կեանս). (Փիլ. լին. ՟Բ 56։)

Յառողջամիտ եւս հարցուածի լցծեալ լինէի կանխագոտութեամբ. (Պիտ.։)


Առողջանամ, ացայ

vn.

to be cured, to heal, to recover health.

· Calfa

NBHL (2)

ὐγιάζομαι. sanor, convalesco. Յառողջութիւն գալ կամ դառնալ. բժշկիլ յախտից մարմնոյ կամ հոգւոյ. ըռընտալ, աղէկնալ.

Առողջանալ ի հոգեւոր հիւանդուեանց. (Շ. ընդհանր.։)


Առողջացուցանեմ, ուցի

va.

to cure, to heal, to restore to health or to life, to resuscitate;
— զմիտս, to undeceive.

· Calfa

NBHL (1)

Առողջացոյց աստուածապէս։ Առողջացո՛ դարձեալ կրկին. (Շար.։)


Առոյգանամ, ացայ

vn.

to grow young, to become young again.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՌՈՅԳԱՆԱՄ կամ ԱՌՈԳԱՆԱՄ. θάλλω. vireo, floresco, virgeo. Առոյգ լինել. ուռճանալ. ծաղկիլ. փայլել.

Եթէ զտյսոսիկ խոկասցիս, մինչեւ տակաւին առոյգացեալ ես. (Մագ. ՟Է։)

Միշտ առոգացեալ, ցանկ փթթեալ։ Առոգացեալ հասակաւ եւ զօրութեամբ եւ իմաստութեամ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)


Առոյգացուցանեմ, ուցի

va.

to make young, to make look younger.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՌՈՅԳԱՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ԱՌՈԳԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ առոյգանալ. ուռճացուցանել.


Առոյգութիւն, ութեան

s.

youth, bloom, growing young again;
prime of life, vigour.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՌՈՅԳՈՒԹԻՒՆ որ եւ գրի ԱՌՈԳՈՒԹԻՒՆ, ԱՌՈՒԳՈՒԹԻՒՆ. εὑεξία , ἁκμή, πάχος vigor, flos aetatis, optima conditio Առոյգն գոլ. ծաղկեայ հասակ եւ զուարթութիւն. արբունք. ուռճացումն. դալարութիւն. եւ Զօրաւոր եւ լաւագոյն վիճակ ամենայն իրաց.


Առոշոգի

adv.

privately, apart, separately.

· Calfa

NBHL (2)

Տեղի առաշոգ, հովանոց, ամրանոց. ամարանոց. զուարճալի եւ հով վայրք.

Իբրեւ սեպհական ի բնէ առանձին առոշոգի նոցա էր կարգեալ. (Բոաղ. ՟Գ 14։)


Առուամէջք

s.

trench, channel, ditch.

· Calfa

NBHL (1)

Գալ մտանել ի նեղտգոյն. (Ագաթ.։)


Առումն, ման

s.

taking, reception, capture, possession;
acceptation, sense, signification;
assumption (in logic);
lemma;
receipt.

· Calfa

NBHL (3)

Առնուլն, եւ առեալ լինելն, ըստ ամենայն նշ. տե՛ս եւ ԱՌ. λῆμμα.

Ընդ նմա էր աստուածութիւն, եւ ընդ ինքեան եհան զառումնն (այս ինքն զառեալ մարդկութիւն) յերկրէ յերկինս։ Հատն (մանանխոյ) է առումն, այս ինքն առեալ մարդկութիւն. հատոյն զօրութիւն ատուածութիւն. (Եփր. աւետար. ի մարգաիտն։)

ըստ տրամաբանից՝ Առաջարկութիւն կամ նախադասութիւն՝ առեալ ի պէտս ցուցման եզրակացութեան։ (Նիւս. բն. ՟Բ։)


Առտնին

adv.

at home, at one's house;
domestic, belonging to the house;
familiar;
— ուսուցանել, to teach at home;
— անկարգութիւնք, family discords;
— պատերազմ, civil war;
— ճաշել, to dine at home;
— իրք, domestic affairs;
— հանդերձ, house dress;
morning-gown.

· Calfa

NBHL (2)

Կցորդս ասելով ի փողոցս, եւ առտնին։ Առտնին կատարել զպաշտօն կարգեալ ժամուցն. (Փարպ.։)

Յետ զառտնին իւրեանց յարմարեալ իրս. (Խոր. ՟Ա 1։)


Առօրեայ, էի, ից

adj.

diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.

· Calfa

NBHL (2)

Առօրեայ պարենիցն կարօտեալ. (Բրս. հայեաց.։)

Առօրեայ բարութեանբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապեան՝ դոյզն գնոյ զանանց գանձն. (Համամ առակ.։)